Na marginesie dinozaurów...

[ja22ek]

Czytam sobie taką miłą książeczkę "Pomyłka Darwina". Strasznie bełkotliwie ona
napisana, ale parę zagadnień na tyle mnie zaciekawiło, że chciałbym popytać
ludzi wiedzy.

Pierwsze: Jak skamieniały tropy dinozaurów? O ile się orientuję, takie
znaleziska istnieją w wielu miejscach świata, a skamienienie błocka jakoś
kojarzy mi się z jakimś nagłym wydarzeniem. A takich nie było chyba aż tyle?

Pozdrawiam
Jazzek

[Gość: Karol Sabath]

> Pierwsze: Jak skamieniały tropy dinozaurów? O ile się orientuję, takie
> znaleziska istnieją w wielu miejscach świata, a skamienienie błocka jakoś
> kojarzy mi się z jakimś nagłym wydarzeniem. A takich nie było chyba aż tyle?
Wiele tropów znaleziono m.in. w Górach Świętokrzyskich. Można je zobaczyć np. w
Muzeum Geologicznym Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie, a także w
muzeum odziału PIG w Kielcach, w Muzeum Przyrody i Techniki itp. Popularne
ingformacje na poziomie szkolnym można znaleźć np. w mojej lekcji internetowej:
edu.pgi.gov.pl/muzeum/tropy/slady.htm
Zacytuję sekwencję wydarzeń, prowadzących do powstania odcisków tropów.
1. Zwierzę stawia kroki po miękkim osadzie, np. nadrzecznym błocie.
2. Błoto z odciskami stóp wysycha i twardnieje - powstają wklęsłe ślady -
niekiedy całe szlaki.
3. Rzeka nanosi kolejną warstwę osadu, np. piasku, który wypełnia nierówności
podłoża - na spodniej stronie (w spągu warstwy, jak mówią geologowie) powstają
wypukłe naturalne odlewy tropów.
4. Osady ulegają scementowaniu i zmieniają się w skałę osadową - mułowiec lub
piaskowiec - z utrwalonymi na granicach warstw skamieniałymi śladami.

Każdy wie, że wysychające błoto lub glina twardnieje, utrwalając rozmaite ślady
(w naszych czasach także np. ślady opon pojazdów itp.). Kiedy podczas powodzi
rzeka - niosąca wówczas grubszy materiał - piasek - wylewała, na tarasach
zalewowych odkładała się warstwa piachu - gruba na kilka-kilkanaście, a nawet
kilkadziesiąt cm. Ponieważ osad ten ma inne właściwości (ziarnistość, skłonność
do pęcznienia, itp.), powierzchnia graniczna między nimi stanowi naturalną
granicę erozyjną i kiedy z czasem - w sposób naturalny czy z udziałem
człowieka - takie warstwy się odsłoni, najłatwiej je rozłupać wzdłuż tej
nieciągłości - i otrzymać wklęsłe lub wypukłe ślady.

[Gość: Jazzek]

Taki scenariusz jest do pomyślenia, ale widzę tu dwa zjawiska zakłócające:
wegetacja roślinna i opady. W ciągu roku (jesli powodzie były coroczne, nie
rzadsze) powinny one całkowicie lub w znaczącym stopniu zatrzeć takie ślady.
Poza tym powódź zaczyna się chyba od rozmiękczenia przez wodę podłoża, później
erozji, a na końcu zamulenia. Chyba że mówimy o warunkach na krańcach obszaru
zalewanego.

[Gość: Karol Sabath]

> Taki scenariusz jest do pomyślenia, ale widzę tu dwa zjawiska zakłócające:
> wegetacja roślinna i opady. W ciągu roku (jesli powodzie były coroczne, nie
> rzadsze) powinny one całkowicie lub w znaczącym stopniu zatrzeć takie ślady.
Jeżeli klimat był sezonowy (pora sucha/deszczowa) to niekoniecznie. Ślady
zachowywały się w "ostatnim błocie sezonu" - tzn. potem glina/błoto już nie
były rozmakane. Roślinność nie zarośnie plaży, zwłaszcza w porze suchej
(pamiętajmy, że wtedy nie było jeszcze traw, a ówczesne rośliny zielne -
głównie paprotniki - wymagały wilgoci do rozmnażania i wzrostu. Zresztą glina w
ogóle nie jest najlepszym podłożem do bujnego rozwoju flory. A poziomy z
korzeniami drobnych roślin (paleogleby) przeplatają się z warstwami z tropami
dinozaurów - choćby na polskich stanowiskach troponośnych.
> Poza tym powódź zaczyna się chyba od rozmiękczenia przez wodę podłoża, później
> erozji, a na końcu zamulenia. Chyba że mówimy o warunkach na krańcach obszaru
> zalewanego.
Ślady zachowały sie w osadach dolnego biegu rzek, wręcz w rejonie ujściowym
(gdzie normalnie osadzał się drobnoziarnisty muł - w którym odcisnęły się łapy
dinozaurów). A intensywne opady powodujące powódź padały w górnym biegu -
powódź niosła przecież grubszy, piaszczysty materiał.
Oczywiście, samo występowanie tropów i to nawetw kilku poziomach tego samego
profilu, wyklucza geologię potopową. Zdaniem dyluwialistów bowiem cała kolumna
osadowa powstała z materiału wypadającego z wód potopu (a zatem kilometry pod
ówczesną powierzchnią morza). A dinozaury i inne gady spacerowały sobie po
lądzie (czasem zdarzają się nawet charakterystyczne szczeliny z wysychania,
przecinające dawne błoto). Potem wyrastały sobie roślinki, zostawiając
korzenie, potem znowu chodziły dinozaury, itp. Zresztą można pokazać na
podstawie analizy sedymentologicznej w szerszej skali, jak funkcjonowały
ówczesne koryta rzeczne, meandrując itp.

[Gość: Jazzek]

Właśnie chciałem spytać o te szczeliny :)

Jeszcze jedno pytanie: czy te tropy są tylko w skałach osadowych "mulistych",
czy także w wapieniach, jak można wyczytać w "Pomyłce Darwina".

[Gość: Karol Sabath]

> Jeszcze jedno pytanie: czy te tropy są tylko w skałach osadowych "mulistych",
> czy także w wapieniach, jak można wyczytać w "Pomyłce Darwina".
Są także w wapieniach - np. u nas w Bałtowie, czy w amerykańskiej formacji
Morrison - powstawały na plażach zbudowanych z naniesionego przez morze białego
wapiennego piasku (jak dziś na wielu tropikalnych wybrzeżach morskich - nawet
śródziemnomorskich wysp, jak Kreta), niekiedy redeponowanego przez rzeki w
strefie ujściowej.

[Gość: natan]

A co z 'odbitkami' roślin, muszli itp. w pokładach węgla.
Nie są wcale rzadkością.

Czy jest możliwe, że potop biblijny i wyginięcie dinozaurów
mają coś wspólnego...
dużo wody, rozległe bagna... i stąd te ślady.
A dinozaury po prostu się potopiły - proste
...i te spekulacje z meteorytem są zbędne.

[Gość: Karol Sabath]

> A co z 'odbitkami' roślin, muszli itp. w pokładach węgla.
> Nie są wcale rzadkością.
Zgadza się. Na czym polega problem? Mamy na przemian warstwy węgla (uwęglonej,
zbutwiałej materii roślinnej - paproci, widłaków, itp.) i "skały płonej" -
czyli mułu, który przy kolejnych powodziach pokrywał starsze warstwy - podobnie
przyrastają warstwy osadów także dziś w podmokłych lasach, a u nas dziś
nadrzeczne torfowiska.
> dużo wody, rozległe bagna... i stąd te ślady.
Oczywiście, lasy karbońskie rosły na bagnach, gdzie żyły też małże (jak dziś,
powiedzmy na Florydzie). Ale pogrzebanie węgla nie mogło nastąpić jednorazowo.
Proszę policzyć, ile węgla (jakiej grubości warstwa) zostałaby z całkowicie
uwęglonego bujnego lasu. A np. na Śląsku mamy kilometr sprasowanego węgla na
przemian z osadami nieorganicznymi. Każda warstewka to kolejny las, a potem
musiał urosnąć następny, co trwało przynajmniej dziesiątki, jeśli nie setki
lat, itd. Więc nie do pomyślenia jest powstanie złóż węgla w krótkim czasie.
> A dinozaury po prostu się potopiły - proste
To czemu inne dinozaury zdążyły objeść ich szkielety, rozwłóczyć kawałki po
okolicy, itp.? I czemu zdarza się, że nad "utopionym" dinozaurem jest warstwa,
po której PRZESZEDŁ inny dinozaur? (w Nemegt, Mongolia, na stanowisku badanym
przez kiedyś przez Polaków, znaleziono niedawno ślady tarbozaura, który
rozdeptał płytko pogrzebany wmiękkim jeszcze osadzie szkielet innego
tarbozaura...).

Pytanie 2. Lodowce a klimat

[Gość: Jazzk]

W innym wątku p. Karol tłumaczył, dlaczego na zimnej Syberii nie tworzą się
lodowce. Przejdźmy może wobec tego na bardziej wilgotne tereny.

Lodowiec to znaczy - obfite opady śniegu. Dużo śniegu rok w rok i zimno =
lodowiec. Duże opady śniegu <= duża wilgotność, zatem duże parowanie. Duży
lodowiec <= duże zimno. Duże zimno => małe parowanie.

Na pierwszy rzut oka, duży lodowiec implikuje duże parowanie i małe parowanie
jednocześnie. Czy oznacza to, że wilgoć była przenoszona z innych rejonów, a
ochłodzenie klimatu było raczej lokalne (wysokie szerokości geograficzne) niż
globalne (gdzieś przecież parować musiało)?

Pozdrawiam,
Jazzek

[Gość: Karol Sabath]

> Na pierwszy rzut oka, duży lodowiec implikuje duże parowanie i małe parowanie
> jednocześnie.
Na drugi rzut oka jest jednak oczywiste, że lodowce nie działają na zasadzie
perpetuum mobile (gdyby to one silnie parowały, czy raczej sublimowały, to by
ich ubywało zamiast przybywać i pozwalać na spływ lodu, niesienie głazów
narzutowych i cielenie się gór lodowych). Paruje przecież woda morska - np.
lądolód Grenlandii jest zasilany śniegiem powstającym z parowania wód cieplego
pradu Zatokowego (Golfstromu). A u brzegów np. Jakucji nie ma ciepłego prądu i
parowanie Oceanu Lodowatego jest słabe - więc i nie ma z czego padać tyle
śniegu.

[Gość: Jazzek]

Z odpowiedzi widzę, że nie do końca jasno sformułowałem zagadnienie. Chodzi mi
o to, że ochładzanie się klimatu powinno wpływać i na ląd, i na morza. Jeśli
morze jest chłodniejsze, to i parowanie mniejsze, wobec czego mniej śniegu do
dalszego tworzenia lodowca. A gdy morze zamarznie, to i parowanie zanika. W
takim wypadku wilgoć musi napływać z cieplejszych rejonów, ale przy globalnym
ochłodzeniu i tego powinno być mniej.

Czyli w dwóch zdaniach, interesuje mnie, czy morze w sąsiedztwie lądolodu było
zamarznięte tak jak obecnie w Arktyce i - jeśli tak - skąd się brała wilgoć na
podtrzymywanie lodowca? Czy coś wiadomo o cyrkulacji atmosferycznej w tamtych
czasach?

[Gość: Karol Sabath]

> Czy coś wiadomo o cyrkulacji atmosferycznej w tamtych czasach?
Zob. np. symulację numeryczną:
epswww.unm.edu/facstaff/gmeyer/eps481/images/climap.gif
> skąd się brała wilgoć na podtrzymywanie lodowca?
Z parowania wód nagrzanych na równiku i niesionych prądem ku północy. Dlaej
chmury pędził wiatr aż do mroźnej Arktyki, gdzie padał śnieg...

[europitek]

Jazzek zblizyl sie do ciekawego problemu: co bylo najwazniejszym skutkiem
globalnego zlodowacenia dla swiata ozywionego. Na pierwszy rzut oka wydaje sie,
ze wielki chlod i moze "utrata terytoriow". Chlod byl, ale nie az tak okropny,
jak podsuwa to nam wyobraznia, bo istnienie lodowcow, a nawet ladolodow nie
wymaga trzaskajacych mrozow. Stawialbym raczej na globalna susze, ktora w
ostrej formie dotknela kontynenty bezposrednio nie objete zlodowaceniem.

[Gość: Karol Sabath]

> Stawialbym raczej na globalna susze, ktora w
> ostrej formie dotknela kontynenty bezposrednio nie objete zlodowaceniem.
Istotnie - nasze gleby lessowe to skutek burz pyłowych nanoszących drobny osad
z suchych ternów na wschodzie i południu. Także wilgotne puszcze równikowe
miały dramatycznie mniejszy zasięg niż w holocenie. Ale wody oceanu nie ostygły
na tyle, by w ogóle nie było chmur... Na szczęście pojemność cieplna wody jest
na tyle duża, że prądy morskie mogły zanosić ciepławą wodę w strefę umiarkowaną
(a więc w okolice czap lodowych plejstocenu).

[europitek]

Zaczalem watek o suszy glacjalnej, bo wyglada mie ona na glownego "zabojce
gatunkow", zwlaszcza w odniesieniu do duzych zwierzat i megafauny roznych
kontynentow. A w przypadku wielkich trabowcow, biorac pod uwage wplyw
wspolczesnych susz na populacje sloni, wyglada na najbardziej (i chyba jedynie)
sensowna przyczyne ich wyginiecia.

[Gość: Jazzek]

Skoro już o suszy mowa - less, o którym wspominacie, czy inny pył, na pewno
docierał na lodowiec. Wyobrażam sobie, że szczególnie na krańcach lądolodu nie
było takiego bielutkiego lodu jak na Antarktydzie, tylko mieszanina lodowo-
pyłowa. Zastanawiam się, czy wręcz nie było tak, że lód był w wielu miejscach
pokryty warstwą gleby. Bo chyba nie cały czas lodowiec wędrował?

[Gość: Karol Sabath]

> czy wręcz nie było tak, że lód był w wielu miejscach pokryty warstwą gleby.
Lodowce np. w Tybecie też są "brudne", więc i "nasze" zapewne nie były takie
bielutkie, jak na filmie "Epoka lodowcowa"... :-)
> Bo chyba nie cały czas lodowiec wędrował?
Lód pełzł cały czas. Nawet kiedy lodowiec się "cofa", to w rzeczywistości jęzor
lodu płynie do przodu, tyle że czoło topi się szybciej niż rekompensuje to
dopływ świeżego lodu (więc netto zasięg się cofa). Co innego tzw. bryły
martwego lodu. Te tkwiły w miejscu, pokrywały się glebą, a kiedy się wytopiły,
zostały po nich niecki jezior.

[Gość: Jazzek]

A jak z tym pełznięciem. Na sporym obszarze między Skandynawią a obszarem
polski mamy dołek. Czy to nie przeszkadzało w wędrówce? Czy lodowiec na
terenach Polski był pchany siłami mającymi źródło w Skandynawii, czy może sam
się pchał pod własnym ciężarem, gdy już był odpowiednio gruby?

[Gość: Karol Sabath]

> A jak z tym pełznięciem. Na sporym obszarze między Skandynawią a obszarem
> polski mamy dołek. Czy to nie przeszkadzało w wędrówce? Czy lodowiec na
> terenach Polski był pchany siłami mającymi źródło w Skandynawii, czy może sam
> się pchał pod własnym ciężarem, gdy już był odpowiednio gruby?
Dołek bałtycki (dawna dolina Erydanu, zresztą pogłębiona właśnie przez erozję
lodowcową, bo duża część narzutniaków to właśnie kawałki skał z dna Bałtyku)
jest płytki (średnia głębokość Bałtyku = 50 m) w porównaniu z grubością
lądolodu (mierzoną w kilometrach). Takie nierówności to pestka dla płynącego
lodu.

Pytanie 3. Kongo w oceanie.

[Gość: Jazzek]

To akurat pytanie jest związane z inną książką tegoż autora, notabene znacznie
lepiej napisaną, choć oczywiście nie pozbawioną młodoziemskiego chaosu.

Jak spojrzeć na mapę dna morskiego, to na przedłużeniu rzeki Kongo widać zarys
koryta rzecznego. Gdyby kończyło się ono na szelfie, pół biedy - wahania
poziomu morza w granicach 200 metrów można tłumaczyć lodowcami. Koryto to zdaje
się jednak sięgać aż 2000 metrów poniżej dzisiejszego poziomu, do podóży stoku
kontynentalnego. Jakie jest tego wyjaśnienie? Rów tektoniczny?

Podobnie z rzeką Świętego Wawrzyńca - tu nie aż tak głęboko, ale za to bardzo
szeroko. Przedłużenie rzeki Hudson - podobnie; zdjęcie modelu dna tych okolic
zamieszczone w książce zdaje się tworzyć przed oczami wizję wodospadów lecących
z kontynentów na oceaniczne dno. Jakby woda, zamiast na dole, znalazła się
chwilowo na górze i wracała na swoje miejsce. Przyznam, że to właśnie mnie
najbardziej zaintrygowało.

[Gość: Karol Sabath]

> zdjęcie modelu dna zdaje się tworzyć przed oczami wizję wodospadów lecących
> z kontynentów na oceaniczne dno. Jakby woda, zamiast na dole, znalazła się
> chwilowo na górze i wracała na swoje miejsce.
Te "wodospady" nazywają się prądy zawiesinowe (turbidytowe) - "te niosące
ogromne ilości osadu prądy mogą osiągać prędkość 90 km/h przy stężeniu
materiału do 300 kg/m3." - cytuję za książką Duxbury i in. "Oceany świata" PWN
2002. Erozja turbidytowa kanionów na przedłużeniu wielkich rzek, gdzie niesiony
przez nie materiał żłobi podmorskie wąwozy w stoku kontynentalnym, omówiona i
zilustrowana jest na s. 130-135 wspomonianej książki. Polecam. (Nie bardzo
rozumiem, o co chodzi z tym "wracaniem na swoje miejsce" - zawiesina osadów
wniesionych przez rzekę do morza normalnie spływa dalej grawitacyjnie w dół po
stoku, bo ma większą gęstość od czystej wody morskiej - w czym problem?).

[Gość: Jazzek]

Jak będę w pobliżu tej książki, to na pewno zajrzę :)
Że na stoku prądy mogą osiągać znaczne prędkości, to jasne. Ale że te prądy
mogą rzeźbić podłoże jeszcze kilkaset kilometrów dalej, już dobrze poniżej
najbardziej przepaścistej częsci stoku? Trudno mi to sobie wyobrazić. To pewnie
jest tak, że jak już powstało koryto, to prądom trudno z niego wyjść, dobrze
kombinuję?

[Gość: Karol Sabath]

Taki ptąd zachowuje się trochę jak lawina: rozpędza się pod własnym ciężarem na
stoku, a potem rozpędem (i trochę "pchany przez swój ogon" wciąż zjeżdżający po
stoku) sunie jeszcze po słabiej nachylonym podłożu. Można to zresztą sobie
zamodelować w jakimś akwarium, wpuszczając gęstą błotną zawiesinę po stromym
stoku. Jak spłynie na dno, popłynie dalej poziomo, zanim wytraci prędkość. W
porównaniu z lawiną śnieżną różnica jest taka, że śnieg słabo eroduje skały
podłoża, a materiał mineralny - całkiem całkiem.
> Jak będę w pobliżu tej książki, to na pewno zajrzę :)
Warto. Razem z "Historią Ziemi" Stevena Stanleya z tej samej serii to dobry
pakiet - rzetelny, dobrze przetłumaczony, przejrzysty i dobrze zilustrowany.

Pytanie 4: Koprolity

[ja22ek]

Skamieniałe odchody dinozaura znajdowane na powierzchni ziemi. Autor twierdzi,
że skamieniały na powierzchni (nie wspominając oczywiście, dlaczego nie zmiótł
ich potop i inne nieszczęścia). Ale jeśli znalazły się na powierzchni po x
milionów lat, to śmieszne jest, że dinozaurza kupa (za przeproszeniem) jest
bardziej odporna na erozję niż otaczająca ją skała osadowa.

Tamże zdjęcia koprolitów wewnątrz osadów. Hm... jak długo taka kupa może
zachować swój kształt podczas tworzenia się skały ją otaczającej. Rozumiem, że
wykluczony jest udział wody przy tworzeniu się takiej skały, bo odchody
straciłyby kształt. A w ogóle to nie było wtedy jakichś organizmów, które by
taką kupę w tydzień-dwa spożyły?

Trochę zabawny problem, ale nawet na czymś takim można się uczyć :)

[Gość: Karol Sabath]

> Skamieniałe odchody dinozaura znajdowane na powierzchni ziemi. Autor
> twierdzi, że skamieniały na powierzchni.
One kiedyś skamieniały w przypowerzchniowej warstwie osadu, potem zostały
pogrzebane głębiej, a następnie odsłonięte przez erozję. Na pewno nie leżą tak
na powierzchni non stop od czasu defekacji dinozaura, bo dawno zerodowałyby je
czynniki atmosferyczne, abrazja piaskiem itp.
> śmieszne jest, że dinozaurza kupa (za przeproszeniem) jest
> bardziej odporna na erozję niż otaczająca ją skała osadowa.
Przecież to nie dawno nie jest miękka kupa (za przeproszeniem). Stare koprolity
są twardsze niż przeciętny osad. W odchodach dinoaurów drapieżnych były resztki
kości, które pod wpływem bakterii i wody tworzą wtórne spoiwo z fosforanu
wapnia. Inne koprolity są przesycone minerałami żelazistymi itp. Generalnie
dochodzi do biomineralizacji za sprawą bakterii wytrącających z materii kałowej
i roztworu glebowego jakieś minerały.
> wykluczony jest udział wody przy tworzeniu się takiej skały, bo odchody
> straciłyby kształt.
Nie, jeśli po wstępnym podeschnięciu tkwią w osadzie o podobnej do nich
gęstości/twardości. Wtedy mogą zachować przestrzenność, bo naciski rozkładają
się równomiernie. Nawet koprolity z osadów jeziornych i rzecznych mogą się
zachować tylko umiarkowanie spłaszczone
(pbisotopes.ess.sunysb.edu/lig/Conferences/abstracts97/becker.97.htm -
także o fosforanowej mineralizacji).

> Rozumiem, że w ogóle to nie było wtedy jakichś organizmów, które by
> taką kupę w tydzień-dwa spożyły?
A jakże, były. Drążenia w koprolitach są jednymi z głównych pozostałości np. po
mezozoicznych żukach gnojakach (tak, przodkowie skarabeuszy też pewnie toczyli
kulki z dinozaurzego łajna, zanim pojawiły się duże ssaki...).
Większość odchodów oczywiście uległa recyklingowi. Niektóre zostały pogrzebane
jeszcze nienapoczęte przez koprofagi, inne są mocno spenetrowane przez ich
tunele.
Zob. np.
www2.nature.nps.gov/geology/paleontology/pub/grd3_3/pefo7.htm
Co ciekawe - wbrew założeniu, że koprolity powstały podczas potopu - niektóre
wykazują spękania z wysychania...

Koprolity pojawiły się jako kreacjonistyczny argument na rzecz potopu m.in.
podczas przsłuchań w sprawie wniosku o nauczanie kreacjonizmu w szkołach w
Arkansas w 1982 roku - warto poczytać całe sprawozdanie:
people.hofstra.edu/faculty/robert_l_hall/ISB1F01/ScienceInCreationScience.html

Obszerniejsze omówienie samej kwestii koprolitów pod kątem ich absurdalności
jako dowodów potopu: home.entouch.net/dmd/bathroom.htm

Pytanie 5: Płaskowyż Kolorado

[Gość: Jazzek]

Ten teren przykuwa uwagę autora. Ale chyba nie tylko jego :) Moje wrażenie jest
takie, że tak rozległy obszar prawie poziomo leżących grubych na kilometry
warstw osadów to oaza spokoju w porównaniu do chociażby pobliskich Gór
Skalistych czy innych rejonów Ziemi.

Tym razem sam poszukałem w internecie i trafiłem na takie zdanie:
"Approximately 5 million years ago the
entire Rocky Mountains and Colorado Plateau
were uplifted 4,000 to 6,000 feet. This type of
uplift which does not involve deformation and
effects a large area is termed epeirogenic uplift."

Dwa tysiące metrów w górę! I to bez zaburzeń poziomego układu warstw. No, no...
Jak łatwo sobie wyobrazić, niemożliwe jest wyniesienie pionowe większego
obszaru, ponieważ ziemia jest kulista, więc pion jest określony tylko lokalnie.
W najprostszym przypadku wyjdzie nam łagodna górka, na większym obszarze,
skorupa musi popękać. Sądząc z informacji, że już przy budowie mostów o
długości kilometra trzeba uwzględniać zakrzywienie powierzchni ziemi,
przypuszczam, że obszar Gór Skalistych i Płaskowyżu Kolorado jest nieźle
popękany wzdłuż i wszerz.

A teraz poproszę o wyjaśnienie, jak odbywa się taki "epeirogenic uplift". Jak
duże obszary może objąć? Jak długo trwał ten proces (a może trwa nadal?).

Na samym końcu uwagi autora, cytuję z pamięci:
1. Przez pięć milionów lat krawędzie kanionu powinny być już bardziej
wygładzone.
2. Datowania poszczególnych warstw różnymi metodami dają bardzo różne wyniki
(czasem niższa wydaje się dużo młodsza).
3. Duża różnica wieku między njaniższą odsłoniętą warstwą a na niej leżącymi
(to już sam wyczytałem, że warstwy syluru i ordowiku zostały zerodowane, gdy
obszar ten znalazł się nad poziomem morza w wyniku regresji oceanu - ale skąd
ta regresja?)

[Gość: Karol Sabath]

> A teraz poproszę o wyjaśnienie, jak odbywa się taki "epeirogenic uplift". Jak
> duże obszary może objąć? Jak długo trwał ten proces (a może trwa nadal?).
Trochę mam mało czasu (przygotowania do zagranicznej konferencji...). Ale
polecam jan.ucc.nau.edu/~rcb7/RCB.html jako dobry punkt wyjścia - liczne
mapy paleogeograficzne, przekroje, omówienia histroii geologicznej zwłaszcza
tego regionu, plus linki...
Albo PWN-wska "Historia Ziemi" Stevena Stanleya, w tym. s. 634 i nast.
Telegraficznie: Epejrogeneza może mieć różne przyczyny - np. izostatyczne (tak
obecnie podnosi się Skandynawia uwolniona od ciężaru lądolodu, stopniałego 10
tys. lat temu - tempo wynosi ok. 1 cm/rok [w tym tempie wyniesienie Płaskoyżu
Kolorado zajęoby ćwierć miliona lat]). W przypadku Kolotado mozę w grę wchodzić
inny mechanizm epejrogenezy niż izostazja. W okolicy są aktywne obszary
płaszcza (bazalty Kolumbii, megawulkan Yellowstone itp.), więc może po prostu
jakiś pióropusz płaszcza wycisnął Kolorado od spodu? Oczywiście - choć
generalnie warstwy leżą słabo nachylone, to teren jest pocięty uskokami i ma
budowę blokową.