ORBITA MIKROKWAZARA

[Gość: +++IGNOR]

Po raz pierwszy udało się określić dokładną orbitę mikrokwazara. Zbadany
obiekt nazywa się Scorpius X-1.

Mikrokwazary to obiekty składające się ze zwykłej gwiazdy i gwiazdy
neutronowej. To ostatnie ciało to jeden z końcowych etapów ewolucji gwiazd
dużo masywniejszych niż Słońce. Rodzi się ono w potężnym wybuchu supernowej.
Gwiazda neutronowa jest bardzo gęsta. Przy masie wyraźnie większej od masy
naszej dziennej gwiazdy jej rozmiary nie przekraczają 20 kilometrów. Malutka
kostka materii z wnętrza gwiazdy neutronowej ważyłaby na Ziemi miliardy ton.
Gwiazda neutronowa ściąga materię ze swego towarzysza. Materia ta formuje
wokół niej dysk akrecyjny, czyli dysk opadającej materii. Jest on rozgrzany
do tak ogromnych temperatur, że większość swojej energii emituje w
promieniach rentgenowskich, a dodatkowo napędza tzw. dżety - wąskie strugi
cząstek elementarnych wyrzucanych z układu z prędkościami bliskimi prędkości
światła.
Najjaśniejszym mikrokwazarem w naszej galaktyce jest znajdujący się w
odległości 9000 lat świetlnych układ Scorpius X-1. Został on odkryty już w
roku 1962.
Naukowcy Felix Mirabel i Irapuan Rodrigues zainteresowali się dokładnym
określeniem orbity mikrokwazara Scorpius X-1. Wykorzystując dane zawierające
precyzyjne pomiary położenia obiektu na niebie, uzyskane w ciągu ostatnich
lat za pomocą interferometru Very Long Beseline Array (VLBA), a także kilku
teleskopów optycznych, wyznaczyli ruch przestrzenny obiektu.
Okazało się, że ruch mikrokwazara zupełnie nie przypomina w miarę kołowych
orbit większości gwiazd poruszających się w dysku galaktycznym wokół centrum
Drogi Mlecznej. Orbita Scorpius X-1 jest bowiem bardzo eliptyczna i ułożona
pod dużym kątem w stosunku do dysku galaktycznego. To sugeruje, że cały układ
znajdował się kiedyś w centrum gromady kulistej leżącej w pierścieniu Drogi
Mlecznej. Bliskie spotkanie z inną gwiazdą wyrzuciło układ z gromady i
wysłało go na obecną nietypową orbitę.
Astronomowie nie wykluczają jeszcze jednej, mniej prawdopodobnej możliwości.
Mogło się bowiem wydarzyć tak, że gwiazda neutronowa powstała wskutek wybuchu
supernowej znajdującej się w dysku galaktycznym. Wybuch był jednak na tyle
niesymetryczny, że gwiazda neutronowa otrzymała potężną dawkę energii
wyrzucającą ją do pierścienia.