Jèrriais

[hanys_hans]

Jèrriais nalezy do grupy języków Normand, jest używany na Jersey, jednej z
Wysp Normandzkich. W ciągu ostatniego wieku jest coraz bardziej wypierany
przez angielski zarówno w oświacie, handlu jak i administracji. Podobny do
niego język Dgèrnésiais jest używany na sąsiedniej wyspie Guernsey. Na wyspie
Sark (kolejnej z Wysp Normandzkich), na której w XVI w. osiedlili się
koloniści z Jersey, istnieje odmiana Jèrriais, zwana Sercquiais. Osoby
posługujące się tymi językami mogą zrozumieć zarówno siebie nawzajem, jak i
tych pochodzących z kontynentalnej Francji mówiących dialektem normandzkim.

Jèrriais bywa często nazywany przez osoby anglojęzyczne "Jersey French"
(Jersey-Francuski) lub "Jersey Norman French", jako że nie istnieje odpowiedni
angielski przymiotnik nazywający ten język. Należy jednak uważać, aby nie
pomylić tego języka z "Jersey Legal French" (francuski do celów prawnych
Jersey), używanym w umowach, zarządzeniach prawnych oraz administracji rządowej.

W języku polskim, jak dotąd również nie utrwaliła się odpowiednia nazwa
przymiotnika. W potocznym użyciu funkcjonują: jerseyski, jersejski, dżersejski
a nawet jersjański. Ten ostatni zwłaszcza upodobali sobie mieszkający na
Jersey Polacy.

[hanys_hans]

Ostatni spis powszechny (w 2001 r.), pokazał że tylko około 3% mieszkańców wyspy
posługuje się Jèrriais na co dzień w osobistych kontaktach. Jednakże zanotowano
równocześnie po raz pierwszy wzrost popularności tego języka wśród dzieci. Ma to
związek zarówno z wprowadzeniem Jèrriais do szkół, jak i panującą wśród rodziców
obecnie modą na powrót do tradycji i poszukiwanie własnej tożsamości.

States of Jersey (rząd wyspy) finansuje program nauczania Jèrriais w szkołach,
oraz wspiera prywatnych przedsiębiorców, wywieszających napisy i reklamy w
Jèrriais. Debatowane jest podpisanie Europejskiej Karty Języków Regionalnych i
Języków Mniejszości, nakładającej obowiązki dalszego chronienia i wspierania
ginącego języka.

Obecnie dostępne są w tym języku audycje radiowe oraz prasa.

[hanys_hans]

Do XIX wieku, był to ojczysty i pierwszy język większości mieszkańców wyspy. W
czasie II wojny światowej posługiwała się nim nawet połowa mieszkańców. Co
prawda nawet do dziś nie została nań przetłumaczona cała Biblia (jedynie
fragmenty), jako że francuski był do XX wieku dominującym językiem kościoła na
Jersey (choć np. w rejonach wiejskich kazania były wygłaszane w Jèrriais).

Koła inteligenckie zauważyły wymieranie języka w XIX wieku. Z zagranicznych
językoznawców, Louis Lucien Bonaparte, odwiedził wyspę i zainteresował się jej
językiem i literaturą. Wiktor Hugo przebywający na Jersey w trakcie swojego
wygnania, miał kilku pisarzy języka Jèrriais za przyjaciół.
Dwujęzyczny banner: angielskie "Make poverty history" sąsiaduje z napisem w
Jèrriais: "Nânnîn à la pouôrreté" - biedzie (mówimy) nie
Powiększ
Dwujęzyczny banner: angielskie "Make poverty history" sąsiaduje z napisem w
Jèrriais: "Nânnîn à la pouôrreté" - biedzie (mówimy) nie
Dwujęzyczna informacja na parkingu
Powiększ
Dwujęzyczna informacja na parkingu
Tablica z nazwą placu: w Jèrriais i po francusku
Powiększ
Tablica z nazwą placu: w Jèrriais i po francusku

Wpływ Sir Roberta Pipon Marett'a pomógł wytworzyć ruch ku standaryzacji zapisu,
w oparciu o ortografię francuską. Trend ten, przelał się później na Normandię,
wpływając na posługujących się normandzkim Francuzów, doprowadził do odnowy
twórczości literackiej w tym języku. Ostatecznie zaadaptowano nieco odmienne
(choć wzajemnie zrozumiałe) formy zapisu w Jersey, Guernsey i Normandii.

Angielski zaczął dominować w XX wieku, wtedy też zaczęto nawoływać do zachowania
języka. Podjęto odpowiednie środki: przejrzano i poszerzono XIX-wieczne
glosariusze (autorstwa: Philippe'a Langlois, A. A. Le Gros i Thomas'a Gaudin'a),
wydając w 1924 Glossaire du Patois Jersiais. Zaczęto wydawać kwartalnik w 1952.
Słownik Jèrriais-francuski opublikowano w 1966. Słownik angielsko-Jèrriais w
1972. Kompletną gramatykę w 1985. Od tego momentu wydano także kasety,
podręczniki i inne materiały.

Wiele osób pochodzących z Jersey było zaangażowanych w gospodarczy rozwój i
eksploatację Nowego Świata (stąd np. New Jersey), zwłaszcza na półwyspie Gaspé w
Quebecu, gdzie większość przemysłu rybnego była jeszcze na początku XX wieku
kontrolowana przez firmy z Jersey. Zatrudniały one ludzi z Jersey, język
Jèrriais stał się popularny także i tam. W latach 60. nadal można się tam było
nim porozumieć.

Należy także odnotować, że w trakcie II wojny światowej mieszkańcy używali
Jèrriais między sobą, jako języka niezrozumiałego zarówno dla niemieckich
okupantów wyspy, jak i ich francuskich tłumaczy.

[hanys_hans]

upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/90/Make_Poverty_History_banner_2005_Jersey.jpg