Jeden

[eyemakk]

Czy polskie "jeden" ma coś wspólnego z niemieckim "jeden"
oznaczającym "każdy"? niby bez sensu, ale znane muszkieterowskie przysłowie w
jęz. polskim brzmi "jeden za wszystkich..." a w niemieckim "jeden fur
alle..." czyli "każdy za wszystkich"; co wy na to?

jeder

[jazzek62]

Jeden to forma biernika rodzaju męskiego, mianownik to: jeder, jede, jedes.
Więc "jeder fuer alle, alle fuer jeden"
Czy ma coś jedno z drugim wspólnego, spróbuję wygrzebać.

[zdybiec]

"jeden" po rosyjsku "odin", cerk. "jedin", wg Bruecknera pierwotna dla Słowian
była forma "jedzin"; po słowacku "jedno", po węgiersku "egy" (ale czyta
się "ed'") - co by wskazywało na wspólny jakiś indoeuropejski pierwiastek tego
liczebnika głównego ("każdy" raczej takim liczebnikiem nie jest!).

[jazzek62]

No więc wedle współczesnych poglądów liczebnik jeden/jedin składa się z dwóch
części: ed+in, z których pierwszej slawiści nie wyjaśnili jak dotąd, a druga
jest tożsama z niemieckim 'ein'. Ponieważ niemiecka jota ma inne pochodzenie
niż słowiańskie, stwierdzenie wspólnego pochodzenia tego 'jed' wykracza poza
moją wiedzę. Może jakiś germanista by się wypowiedział? :)

PS. Węgierski nie jest językiem indoeuropejskim.

[teresa.kruszona]

Jeden, jedno, jedyny, jedynak zamiast jedziny, jedzinak. Postać jedzin, rus.
odin, cerk. jedin, była pierwotna. Później skrócono (np. od XI w.
czterozgłoskowe jedinogo na trzyzgłoskowe jednogo) i dorobiono do tego nowy
pierwszy przypadek jeden (nieznany na Rusi, chociaż i tam odmieniano odnoho). W
tym pierwotnym jedin -in było liczebnikiem głównym (łac. unus, niem. ein, grec.
ojnos) - tyle prof. Brueckner o etymologii liczebnika jeden.