Poprawna forma zaimka względnego

[gwendal]

Witam wszystkich,

Przed chwilą przełączając kanały TV zatrzymałem się na chwilkę na programie
drugim, gdzie szedł akurat reportaż na temat Iraku. W komentarzu narratora
(czytanym nota bene przez Krystynę Czubównę) usłyszałem następujący
fragment: "Teraz świat podzielił się na przeciwników i tych, co ich
popierają". Przyznam szczerze, że użycie słowa "co" w funkcji zaimka
względnego nieco ukłuło mnie w uszy. Sam jestem w stanie tolerować tego typu
sformułowania w potocznej, czy dialektalnej polszczyźnie, lecz użycie ich w
standardowym języku, w telewizji czy radio wywołuje u mnie niesmak. Wobec
tego mam pytanie do pani ekspert, co na ten temat mówią oficjalne wydawnictwa
dotyczące norm poprawności?

Gwendal

[iwa_ja]

Obawiam się, że "co" zyskuje prawo równoległego istnienia. Jednak mnie tez razi.

[teresa.kruszona]

Zamiana zaimka względnego „który” zaimkiem „co” jest dopuszczalna tylko w
języku potocznym i stylu podniosłym (np. w poezji). W innych sytuacjach taka
zamiana uznawana jest za błąd, ale - niestety - coraz częściej spotykana,
np. „Do Pragi pojechali ci, co mieli paszporty”.

[_jazzek_]

A dlaczego niestety? 'Co' jest bardzo praktyczne, bo i krótkie, i nie ma ani
rodzaju ani liczby. Wprawdzie ja tak raczej nie mówię, ale nawet jeden z
autorytetów polskiego językoznawstwa bardzo zalecał użycie 'co'. Niestety nie
pamiętam który :(

[prom]

Konstrukcję "tych, co" możemy spotkać nie tylko w tekstach Słowackiego i
Mickiewicza (gdzie mogą być uzasadnione podniosłym tonem), ale również
Reymonta, Prusa, Iwaszkiewicza. Wydaje się, że uznanie jej za błędną jest
przesadne. Przykład współczesnego tekstu o charakterze reporterskim:

"Kiedyś poszedłem z nią do parku i Maja pokazała mi pusty cokół. Tutaj,
powiedziała, kiedy umarł, stał tłum i płakał. Ludzie szlochali, mdleli, co
chwila podjeżdżało pogotowie i zabierało tych, co słabli". (Ryszard
Kapuściński, z tomu "Kirgiz schodzi z konia").

Wypijmy za tych, co na morzu!

[sze]

1.

> 'Co' jest bardzo praktyczne, bo i krótkie, i nie ma ani
> rodzaju ani liczby. Wprawdzie ja tak raczej nie mówię, ale nawet jeden z
> autorytetów polskiego językoznawstwa bardzo zalecał użycie 'co'. Niestety nie
> pamiętam który :(

I właśnie brak koordynatów (rodzaj, liczba) jest jego wadą. Jeśli bowiem odnosi
się do rzeczownika, któremu czasownik musi nadać inny niż mianownik przypadek,
trzeba mianownikowe 'co' uzupełniać zaimkami w odpowiednim przypadku:

"Meble, co je kupiliśmy"
"Wniosek, co go wyciągnęliśmy"
"Sąsiad, co mu pożyczyłem wiertarkę"
"Chłopcy, co ich widziałem"

A to już jest bardziej analityczne niż uniwersalne "który", poza tym pozbawia
język dedykowanego tej konstrukcji zaimka "który".

2.

Podobna sytuacja istnieje np. w hiszpańskim, gdzie zaimkiem względnym jest
tu 'que' czyli właśnie 'co' - z dodatkiem zaimka w odpowiednim przypadku, np.

'El muchacho al [a + el] que he dado dinero' - 'chłopak, KTÓREMU dałem
pieniądze, a dosłownie 'chłopak, CO MU dałem pieniądze'

3.

W zasadzie nie ma co rozrywać szat, bo przecież już tak kiedyś w polszczyźnie
było. W funkcji 'który' funkcjonował odmieniany zaimek 'ji' (czyli dzis. 'ten')
z partykułą '-że' lub '-ż'. Zerknijcie na przykład do "Bogurodzicy":

"Słysz modlitwę, jąż nosimy" - "...którą nosimy"
"Dać raczy, jegoż prosimy" - "[ten], którego prosimy"
"Jenże trudy cirzpiał zawierne" - "który cierpiał"

Do dzisiaj zresztą tak jest po czesku - obok "který".

"Mluvčí izraelského ministerstva zahraničí řekl, že Palestinci se atentátem
snaží uškodit jednáním, JEŽ v Izraeli a na palestinských územích tento týden
povede zmocněnec Washingtonu pro Blízký východ William Burns." - "Rzecznik
izraelskiego ministerstwa spraw zagranicznych powiedział, że Palestyńczycy tym
zamachem usiłują zaszkodzić negocjacjom, KTÓRE w Izraelu i na ziemiach
palestyńskich przeprowadzi w tym tygodniu wysłannik Waszyngtonu na Bliski
Wschód William Burns."

( www.ceskenoviny.cz/view-id.php4?id=20021022E02084 )

Pozdrawiam