ul. Natolińska

[tzzz]

Czy ktoś ma jakieś zdjęcia ul. Natolińskiej sprzed wojny? Albo w ogóle jakieś
informacje o tej ulicy? Bardzo jestem ciekaw, a na stronach o starej Warszawie
znalazłem tylko jedno zdjęcie kamienicy na rogu Natolińskiej i Koszykowej.

[jarekzielinski]

Zdjęcie to reprodukuję w ostatnim, 12. tomie mojego "Atlasu dawnej
architektury..." obok pięciu foto zrobionych w 1946 r., gdy stały jeszcze
niemal wszystkie elewacje. Żadnych z okresu międzywojennego nie udało mi się
odnależć. Pzdr.

[tzzz]

Serdecznie dziękuję za odpowiedź! Z przyjemnością zerknę do pańskiego atlasu.

A przy okazji: wie Pan, że pewna firma próbuje zabudować boisko, które obecnie
jest na ul. Natolińskiej. Właśnie złożyli wniosek o wydanie warunków, choć teren
nadal należy jeszcze do miasta.

[fima]

101 lat temu, 18 sierpnia, o 4 po południu, zaszło wydarzenie które poruszyło
całą Europę a miało miejsce przy rogu z Koszykową. Brali w nim udział: trzy
lokatorki z pierwszego piętra przy Natolińskiej 12, lokator spod dziewiątki hr.
Lerchenfeld, wicekonsul niemiecki oraz lokator z Zamku, carski generał-
gubernator Skałłon.
Skałłon rzadko wyjeżdzał z Zamku, bo bał się zamachu na swoje życie. Uczynił
wyjątek, bo konsulowi niemieckiemu trzeba było złożyć przeprosiny za
spoliczkowanie go publicznie przez oficera rosyjskiego, cztery dni wcześniej,
na placu Zielonym. Niepojętym zbiegiem okoliczności akurat przed domem
Lerchenfelda z okien Natolińskiej 12 na hamujący ekipaż generała sypnęły się
bomby. Skałłon ocalał, gdyż bomba najcelniej ciśnięta nie wybuchła.
"Niepojęty zbieg okoliczności" został w błyskawicznie wszczętym śledztwie
wyjaśniony, choć nadal budził zdumienie jak precyzyjnie został wyreżyserowany.
Policzkujący hrabiego nie miał nic przeciwko jego osobie. Był nim przebrany w
mundur rosyjski bojowiec PPSu. W czasach sztywnej etykiety i bezwzględnie
obowiązujących reguł właściwego zachowania najwyższy przedstawiciel władz
rosyjskich powinien udać się do znieważonego dyplomaty ze stosownymi
przeprosinami. Ale ani Skałłon, ani Lerchenfeld nie wiedzieli o tym, że są
tylko pionkami w grze, którą pokierował ktoś zupełnie inny...

Dziewczyny - Owczarkówna, Helburtówna i Krahelska - były już daleko gdy śledczy
poznali nazwiska "bogatej ziemianki i jej służących" które wynajęły kilka dni
wcześniej mieszkanie przy tej eleganckiej i drogiej ulicy.

Ale to nie koniec sprawy z Natolińskiej.
Krahelska umknęła do Galicji. Władze carskie zażądały od Austrii jej wydania.
Sprawa zaczęła się wikłać gdy ten fenomenalny zamach (w końcu bez ofiar
śmiertelnych) nabrał ogromnego rozgłosu w całej Europie. Za jego bohaterką
ujęło się polskie koło poselskie austriackiego parlamentu, prasa i austriaccy
politycy. Co więcej: Krahelska została obywatelką austriacką, co umożliwił jej
malarz krakowski Adam Dobrodzicki fikcyjnym małżeństwem. Dla zachowania
pozorów wobec natarczywych żądań Rosji Austriacy wreszcie postawili Krahelską
przed sądem, w Wadowicach. Sprawa zamachu na Natolińskiej zakończyła się nową
sensacją dla prasy europejskiej: ława przysięgłych cesarsko-królewskiego sądu
Krahelską uniewinniła!
Lerchenfeld nie miał żalu do Polaków, rozumiał o co poszło z tym policzkowaniem
i 10 lat później (już jako ambasador przy Radzie Regencyjnej) w czasie
tworzenia przyszłych organów państwa polskiego bardzo przyjaźnie współpracował
z Polakami w tym dziele - mówiono o organach samorządu ;-)
Biedna Owczarkówna zwariowała (zdarzały się takie tragedie tym młodym,
wrażliwym konspiratorom i bojowcom). To osobna historia tej w końcu złapanej i
uwięzionej, wypuszczonej z moskiewskiego więzienia przez zwycięskich
bolszewików. Helburtówna dożyła naszych czasów, w PRLu. Także i Krahelska,
zmarła w 1968 roku, redaktorka pism i wydawnictw kulturalnych. Mało kto
wiedział kim była za młodu. Ani tego że jej brat był wojewodą poleskim, a
Syrena Warszawska ("Hej chłopcy, bagnet na broń..") jej bratanicą. A właściwie
nawet i tego, że była z Kossak-Szczucką założycielką Rady Pomocy Żydom w czasie
wojny. Ale to jej zdjęcie jako "Alinki" wisi w waszyngtońskim Muzeum
Holocaustu, choć nie ma swojego drzewka w Yad Vashem.
Ani najskromniejszej tablicy na swym warszawskim domu.
Ani na Natolińskiej, z której tylko nazwa została.

[jarekzielinski]

Kapitalna historia! Poproszę o podanie źródła. Pzdr.

[fima]

jarekzielinski napisał:
> Kapitalna historia! Poproszę o podanie źródła. Pzdr.

Hm, przepraszam za zwłokę, ale nad odpowiedzią trzeba było się zastanowić.
Skoro tak poważnie traktujemy tę sprawę to muszę wnieść dwie korekty:
Helbertówna a nie Helburtówna ("pokojówka Wiśniak" z Natolińskiej 12) a von
Lerchenfeld był niemieckim przedstawicielem oczywiście nie przy Radzie
Regencyjnej tylko przy Tymczasowej Radzie Stanu.
Po tych sprostowaniach post może być już sam podawany za źródło ;-)

Mówiąc zaś poważnie -jednego źródła Panu nie mogę podać (od biedy za takie
można uznać artykuł w Tyg. Solidarność nr 34/98 "Ciotka Warszawskiej Syreny") a
wszystkie tworzyłyby już małą bibliografię, obejmującą polskie i obce słowniki
biograficzne, monografię rodu Krahelskich, pisma Piłsudskiego, ustne relacje
osób spokrewnionych bądź współpracujących, rozmaite materiały prasowe -
litości!
Sam zamach ma obfitą literaturę, był wszak jednym z mitów założycielskich II
Rzeczpospolitej. Akta procesu wadowickiego znalazły się po wojnie w AZHP,
przejęte tam pewnie z archiwami PPS.

Dalsze życie 19-letniej dziewczyny ciskającej bomby na Skałłona jest pełne
fascynujących wydarzeń i szczegółów, choć więcej pirotechniką i polityką już
się nie zajmowała.
No bo np. proszę sobie wyobrazić, że pierwszy dokument II RP "Depesza iskrowa
notyfikująca powstanie Państwa Polskiego" został zredagowany i wysłany do
rządów mocarstw i "wszystkich Państw wojujących i Neutralnych" właśnie przez
jej męża, 16 listopada 1918 roku!

Zaś każdy warsawianista zawdzięcza jej coś szczególnego dla naszego miasta:
czasopismo "Stolica"...

Łączę pozdrowienia.

[jarekzielinski]

Bardzo dziękuję i pozdrawiam.

[allgau]

fima to prawdziwy varsavianista a nie nasłany...może jednak wróciliby
poprzedni "eksperci"

[andrzej_b2]

jarekzielinski napisał:

> Bardzo dziękuję i pozdrawiam.

Przypomnę, że o zamachu na Skałona było już rok temu:
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=437&w=41136631&a=41142736
Pozdrawiam :-)

[sqh]

fima napisała:

> pierwszy dokument II RP "Depesza iskrowa notyfikująca powstanie Państwa
> Polskiego" został zredagowany i wysłany do rządów mocarstw i "wszystkich
> Państw wojujących i Neutralnych" właśnie przez jej męża, 16 listopada 1918
> roku!

Dodam, że depeszę tę wysłano z bodaj jedynej wówczas stałej radiostacji w
Warszawie, której aparatura mieściła się w istniejącej po dziś dzień (i
niszczejącej) działobitni na przeciwstoku Cytadeli. Ponoć pierwszą radiostacją,
która potwierdziła odbiór tej historycznej depeszy, był szwedzki Karlsborg.

Czy mężem Helbertównej był jeden z polskich oficerów-łącznościowców, którzy
uruchomili warszawską radiostację - Jackowski, Rzymski, albo Sawicki?

* * *

A o okolicznościach zamachu na Skałłona pisał też kiedyś w papierowej
"Wyborczej" W. Kalicki:

www.gazetawyborcza.pl/1,75478,3058864.html

Re sqh: ul.Natolińska - depesza, działobitnia, mąż

[fima]

sqh napisał:
> Dodam, że depeszę tę wysłano z bodaj jedynej wówczas stałej radiostacji w
> Warszawie, której aparatura mieściła się w istniejącej po dziś dzień (i
> niszczejącej) działobitni na przeciwstoku Cytadeli. Ponoć pierwszą
radiostacją,
> która potwierdziła odbiór tej historycznej depeszy, był szwedzki Karlsborg.

O technicznych szczegółach tej sławnej depeszy świetna informacja, uwielbiam
takie przyczynki, jak one ożywiają każdą relację!
Depesza została zapomniana (z kretesem pobił ją w świadomości obecnych pokoleń
Manifest Lipcowy) i sądzę że najlepszym sposobem jej przypomnienia byłoby
umieszczenie tego krótkiego tekstu na tablicy w owej istniejącej do dziś
działobitni!
Za rok b. stosowna okazja. A i działobitni może by taka pamiątka pomogła w
poprawie żałosnego losu.

Ponieważ bardzo odbiegamy już od ul. Natolińskiej to informacje o mężach
zamachowczyń przesyłam na "priva" żeby innych nie nudzić.
Dziękuję i pozdrawiam.

[pannino]

Witam!

Od niedawna mieszkam przy ulicy Natolińskiej i wiadomość o
staraniach pewnej firmy by zabudowac boisko przy Natolińskiej bardzo
mnie zmartwiła. Czy wiadomo coś wiecej w tej sprawie?

Pozdrawiam!