Powstanie w Sejnach 1919

liberum_veto Powstanie Sejneńskie 11.11.10, 07:06

W maju 1919 r. cofające się z Litwy wojska niemieckie ziemię Suwalsko-Sejneńską przekazały administracji litewskiej i same pozostały jeszcze do sierpnia. Los tych ziem był niepewny i stały się one przedmiotem zatargów polsko-litewskich.
www.kresy.pl/kresopedia,historia,wojna-o-granice?zobacz/powstanie-sejnenskie
Szczególnie dotyczyło to ówczesnego powiatu sejneńskiego, przez który przebiegała polsko-litewska granica etniczna. Litwini dążyli do zagarnięcia terenów powiatu augustowskiego, suwalskiego i sejneńskiego. Dochodziło do poważnego konfliktu, wobec tego w sztabie Ententy 18 lipca 1919 został przedstawiony projekt wprowadzenia tzw. linii Ferdynanda Focha jako tymczasowej linii wojskowej (od 8.12.1919 stała się granicą wschodnią obszaru polskiego) i zatwierdzonej w dniu 26 lipca 1919 przez Radę Najwyższą Ententy. Linia Focha zaczynała się przy granicy Prus Wschodnich i biegła na południe od Jez. Wisztynieckiego k. wsi Bokszyszki, dalej na północ od Wiżajn i Puńska, południowym brzegiem jez. Gaładuś, na wschód od Berżników do rzeki Marychy i jej biegiem, dalej rzeką Igorką do Niemna, a po jego przekroczeniu 12 km na północnym-zachodzie równolegle do linii kolejowej Grodno-Wilno-Dyneburg. Linia ta miała stanowić granicę między Polską i Litwą. W lipcu 1919 r. Niemcy rozpoczęli ewakuację wojsk z Suwalszczyzny, a 7 sierpnia tego roku Litwini nie mając już oparcia w wojsku niemieckim opuścili Suwałki i umocnili swoje pozycje na Linii Czarnej Hańczy, jeziora Wigry i jeziora Perty, zamierzając utrzymać przy Litwie cały ówczesny powiat sejneński, także z jego południową częścią, zamieszkałą przez ludność polską. W Sejnach Litwini pozostawili garnizon liczący około 30 osób wraz z urzędnikami.

Polacy, jak pisze Piotr Łossowski, mogli domagać się drogą dyplomatyczną respektowania linii Focha i spowodowania cofnięcia ich wojsk poza Sejny. Jednakże w Suwałkach postąpiono inaczej. Działająca tam od kilku miesięcy Polska Organizacja Wojskowa zdecydowała się na zbrojne powstanie, aby wyzwolić Sejny i okolice oraz zająć część Suwalszczyzny położonej poza linią Focha. 12 sierpnia w Suwałkach odbył się zjazd przedstawicieli polskiej ludności z północnych powiatów Suwalszczyzny, tj. z okolic Mariampola, Kalwarii, Wyłkowyszek. Uczestnicy zjazdu uznali, że linia Focha krzywdzi stronę polską, niedostatecznie uwzględniając stosunki etniczne. Część delegatów nawoływała do wystąpienia zbrojnego. W tym czasie w Warszawie ważyły się losy koncepcji federacyjnej Józefa Piłsudskiego. Prowadzono nawet zaawansowane przygotowania do zamachu stanu na Litwie, który usunąłby niechętny Polsce rząd litewski premiera Mykolasa Sleževičiusa. Piłsudski był przeciwny wystąpieniu zbrojnemu i zalecał cierpliwość. Jednakże miejscowi działacze i członkowie POW zaleceń Naczelnika Państwa nie wykonali. Zjazd suwalski uchwalił protest przeciwko linii demarkacyjnej Focha, jako niezadowalającej i stwierdził, że tylko zajęcie Litwy przez wojska polskie rozwiąże nabrzmiały konflikt. Ze strony litewskiej również dochodziły wypowiedzi, które kierowano przeciwko linii Focha. Radykałowie litewscy już 17 sierpnia zorganizowali w Kownie wiec potępiający podział Suwalszczyzny, a do Sejn przyjechał premier Mykolas Sleževičius, który na zwołanym wiecu nawoływał Litwinów do obrony swych osad i domostw. Atmosfera z obu stron stawała się gorąca. W atmosferze takiego wzburzenia dowództwo suwalskiego okręgu POW podjęło decyzję o rozpoczęciu powstania. Przyjęty przez dowództwo POW plan przewidywał, że powstańcy powinni opanować tereny przyznane Polsce przez koalicję i wyjść 30-40 km poza linię Focha, tj. aż do Simna, Kopciowa, Serejów. Datę wybuchu powstania wyznaczono na noc z 22 na 23 sierpnia, tj. w przeddzień wkroczenia oddziałów Wojska Polskiego do Suwałk. Wojsko miało pomóc powstańcom w zaopatrzeniu w broń, amunicję i prowiant. Siły litewskie w tym czasie liczono na około 1200 piechoty z 18 ckm oraz 120 kawalerzystów, z tych sił 600 obsadzało linię Czarnej Hańczy, 400 zajmowało Sejny, reszta tworzyła niewielkie posterunki rozproszone w miejscowościach Krasnopol, Giby, Łoździeje, Sereje, Kopciowo. Powstańcy dysponowali oddziałami około 500 ludzi (według innych źródeł- 900) z dowódcą porucznikiem Adamem Rudnickim na czele. Ich zadaniem było zajęcie Sejn i terenów za linią Focha.

22 sierpnia 1919 roku, po opuszczeniu przez Niemców Suwałk, siły suwalskie i sejneńskie POW przystąpiły do działań zbrojnych przeciwko Litwinom, oczyszczając linię Czarnej Hańczy. Nad ranem o godz. 3.00 w powiecie sejneńskim rozpoczęła działania bojowe grupa operacyjna "Sumowo" w składzie trzech kompanii, które uderzyły na Sejny. Zostały zdobyte miejscowości Krasnopol, Tartak, Wigry, Wysoki Most i Sejny. W Sejnach utworzono tymczasowy Zarząd Miasta, wypuszczono z więzienia wszystkich więźniów politycznych. Ponadto powstańcy zdobyli Giby i Berżniki, biorąc do niewoli ponad 100 jeńców. Następnie poza linią Focha powstańcy zajęli Kopciowo, Wiejsieje i Łoździeje. W pierwszej fazie walk, w dniach 23 i 24 sierpnia Litwini stracili ok. 400 ludzi, w tym 8 oficerów, 2 ckm i znaczną ilość sprzętu, ze strony powstańców zginęło 9, a rany odniosło 28 osób. W wyniku tych działań znaczny obszar Suwalszczyzny znalazł się w rękach POW.

Litwini nie pogodzili się jednak z utratą tych ziem. Pośpiesznie ściągnęli posiłki w rejon Kalwarii i Łoździej. Odzyskali najpierw miejscowości poza linią Focha, a 26 sierpnia o świcie zaatakowali Sejny. Po zaciętej walce zajęli miasto. Nie utrzymali go jednak dłużej, bo już po kilku godzinach oddziały POW znów zdobyły Sejny. Łączne straty strony polskiej w tym dniu oceniono na 16 zabitych. Następne natarcie Litwinów na Sejny 28 sierpnia nie dało rezultatów, bowiem oddziały POW zostały wzmocnione batalionem regularnego 41 Suwalskiego Pułku Piechoty. W ciągu następnych kilku dni regularne oddziały Wojska Polskiego i siły powstańcze wyparły wojska litewskie za linię Focha. Obsadzanie linii granicznej zakończyło się 9 września 1919 roku. Oddziały powstańcze zostały wcielone do 41 Pułku Piechoty i na tym zakończyły się działania powstańcze po polskiej stronie linii demarkacyjnej. Jednakże po drugiej stronie linii Focha polskie oddziały powstańcze walczyły nadal, niektóre z nich, jak oddział "Kopciowo", broniły się jeszcze dwa miesiące, pozbawione wsparcia wojsk polskich. Łącznie straty polskie wyniosły - 37 zabitych, kilkunastu zaginionych i 70 rannych. Sejny i południowe tereny powiatu pozostały po stronie Rzeczypospolitej Polskiej. Powstanie Sejneńskie silnym echem odbiło się na Litwie. Doszło wtedy do pierwszych krwawych walk polsko-litewskich. Na Litwie pogłębiało się poczucie niepokoju i zagrożenia ze strony polskiej, wzmagało się wrzenie, rosły na Litwie nastroje antypolskie.
Jarosław Szarek

Drzewko
Od najstarszego
Od najnowszego

liberum_veto Sejny 1919 - Przemilczany zryw 05.11.09, 11:49

Powstanie sejneńskie jest drugim polskim zrywem zbrojnym, po
powstaniu wielkopolskim, które zakończyło się sukcesem. Zryw ten
został przemilczany przez historiografię PRL na tyle skutecznie, że
do dziś próżno szukać o nim jakichkolwiek informacji, chociażby w
większości podręczników do historii klas licealnych. Brak edukacji o
tym wydarzeniu w szkołach jest równoznaczny z tym, że społeczeństwo
prawdopodobnie nigdy nie dowie się o bohaterskim wyczynie Polaków z
okresu walk o granice II RP, a takie skromne publikacje internetowe
są jedynie kroplą w morzu potrzeb i mają za zadanie zwrócenie uwagi
na wypełnienie przez ośrodki decyzyjne białej plamy w historii
naszego kraju.
www.kresy.pl/historia,wojna-o-granice?zobacz/sejny-1919---przemilczany-zryw
Powstanie sejneńskie 1919 roku należy zaliczyć do jednych z
najpiękniejszych kart w historii naszego regionu. Szkoda tylko, iż
fakt bohaterskiej i zwycięskiej walki o polskość ziemi suwalskiej i
sejneńskiej jest wciąż tak mało znany Polakom, przez co nie może
niestety służyć jako przykład waleczności naszego Narodu w północno -
wschodniej części Rzeczypospolitej.
liberum_veto 90 rocznica przyłączenia Suwalszczyzny do Polski 11.11.09, 06:43

Pod koniec sierpnia 2009 r. minęła 90 rocznica przyłączenia
Suwalszczyzny do odrodzonego w listopadzie 1918 r. państwa
polskiego. Kraina ta stała się polską głównie przez Powstanie
Sejneńskie - niepodległościowy i zbrojny zryw tamtejszych Polaków.
Chociaż Powstanie Sejneńskie było drugim po Powstaniu Wielkopolskim
(27 XII 1918-16 II 1919) polskim zrywem zbrojnym, który zakończył
się pełnym sukcesem, niewielu Polaków dziś o tym wie. Bowiem jeśli
aż 77% Polaków nie wie kiedy wybuchło Powstanie Warszawskie 1944, to
skąd mają wiedzieć o jakimś tam Powstaniu Sejneńskim?!
Tak, rządy komunistyczne w Polsce w latach 1945-89 były pełne
pogardy dla polskiej historii, szczególnie tej o wymowie
patriotycznej. Stąd albo ją przemilczały albo fałszowały, a naród
zapominał o swojej chwalebnej przeszłości. Jednak nie lepiej jest
także po 1989 r., co potwierdza niedawno przeprowadzony sondaż o
Powstaniu Warszawskim. 15 lat to dużo, aby przywrócić narodowi
wiedzę o jego niezakłamanej i chwalebnej historii. Niestety, tego
nie uczyniono. Winę za to ponosi nie tylko Ministerstwo Edukacji,
ale także media, jak również nauczyciele historii i historycy
polscy. Przeglądnąłem kilka kalendariów zamieszczanych w niektórych
dziennikach i witrynach polskich. W żadnym nie natrafiłem na
informację o Powstaniu Sejneńskim! O powstaniu tym nie ma
najmniejszej wzmianki także w wydanej już w rzekomo wolnej
Polsce "Encyklopedii historii Polski" (t.1-2 Warszawa 1994).
Powiedziano, że naród który nie zna własnej przeszłości nie
zasługuje na przyszłość - na dalsze istnienie.
Zapoznajmy się więc z dziejami Powstania Sejneńskiego i powrotu
Suwalszczyzny do odrodzonego państwa polskiego.
www.kresy.pl/historia,wojna-o-granice?zobacz/90-rocznica-przylaczenia-suwalszczyzny-do-polski
hansgrubber Re: Powstanie w Sejnach 1919 11.11.09, 14:57

Ciekawe. Dzieki.
liberum_veto Powstanie Sejneńskie 11.11.10, 07:06

W maju 1919 r. cofające się z Litwy wojska niemieckie ziemię Suwalsko-Sejneńską przekazały administracji litewskiej i same pozostały jeszcze do sierpnia. Los tych ziem był niepewny i stały się one przedmiotem zatargów polsko-litewskich.
www.kresy.pl/kresopedia,historia,wojna-o-granice?zobacz/powstanie-sejnenskie
Szczególnie dotyczyło to ówczesnego powiatu sejneńskiego, przez który przebiegała polsko-litewska granica etniczna. Litwini dążyli do zagarnięcia terenów powiatu augustowskiego, suwalskiego i sejneńskiego. Dochodziło do poważnego konfliktu, wobec tego w sztabie Ententy 18 lipca 1919 został przedstawiony projekt wprowadzenia tzw. linii Ferdynanda Focha jako tymczasowej linii wojskowej (od 8.12.1919 stała się granicą wschodnią obszaru polskiego) i zatwierdzonej w dniu 26 lipca 1919 przez Radę Najwyższą Ententy. Linia Focha zaczynała się przy granicy Prus Wschodnich i biegła na południe od Jez. Wisztynieckiego k. wsi Bokszyszki, dalej na północ od Wiżajn i Puńska, południowym brzegiem jez. Gaładuś, na wschód od Berżników do rzeki Marychy i jej biegiem, dalej rzeką Igorką do Niemna, a po jego przekroczeniu 12 km na północnym-zachodzie równolegle do linii kolejowej Grodno-Wilno-Dyneburg. Linia ta miała stanowić granicę między Polską i Litwą. W lipcu 1919 r. Niemcy rozpoczęli ewakuację wojsk z Suwalszczyzny, a 7 sierpnia tego roku Litwini nie mając już oparcia w wojsku niemieckim opuścili Suwałki i umocnili swoje pozycje na Linii Czarnej Hańczy, jeziora Wigry i jeziora Perty, zamierzając utrzymać przy Litwie cały ówczesny powiat sejneński, także z jego południową częścią, zamieszkałą przez ludność polską. W Sejnach Litwini pozostawili garnizon liczący około 30 osób wraz z urzędnikami.

Polacy, jak pisze Piotr Łossowski, mogli domagać się drogą dyplomatyczną respektowania linii Focha i spowodowania cofnięcia ich wojsk poza Sejny. Jednakże w Suwałkach postąpiono inaczej. Działająca tam od kilku miesięcy Polska Organizacja Wojskowa zdecydowała się na zbrojne powstanie, aby wyzwolić Sejny i okolice oraz zająć część Suwalszczyzny położonej poza linią Focha. 12 sierpnia w Suwałkach odbył się zjazd przedstawicieli polskiej ludności z północnych powiatów Suwalszczyzny, tj. z okolic Mariampola, Kalwarii, Wyłkowyszek. Uczestnicy zjazdu uznali, że linia Focha krzywdzi stronę polską, niedostatecznie uwzględniając stosunki etniczne. Część delegatów nawoływała do wystąpienia zbrojnego. W tym czasie w Warszawie ważyły się losy koncepcji federacyjnej Józefa Piłsudskiego. Prowadzono nawet zaawansowane przygotowania do zamachu stanu na Litwie, który usunąłby niechętny Polsce rząd litewski premiera Mykolasa Sleževičiusa. Piłsudski był przeciwny wystąpieniu zbrojnemu i zalecał cierpliwość. Jednakże miejscowi działacze i członkowie POW zaleceń Naczelnika Państwa nie wykonali. Zjazd suwalski uchwalił protest przeciwko linii demarkacyjnej Focha, jako niezadowalającej i stwierdził, że tylko zajęcie Litwy przez wojska polskie rozwiąże nabrzmiały konflikt. Ze strony litewskiej również dochodziły wypowiedzi, które kierowano przeciwko linii Focha. Radykałowie litewscy już 17 sierpnia zorganizowali w Kownie wiec potępiający podział Suwalszczyzny, a do Sejn przyjechał premier Mykolas Sleževičius, który na zwołanym wiecu nawoływał Litwinów do obrony swych osad i domostw. Atmosfera z obu stron stawała się gorąca. W atmosferze takiego wzburzenia dowództwo suwalskiego okręgu POW podjęło decyzję o rozpoczęciu powstania. Przyjęty przez dowództwo POW plan przewidywał, że powstańcy powinni opanować tereny przyznane Polsce przez koalicję i wyjść 30-40 km poza linię Focha, tj. aż do Simna, Kopciowa, Serejów. Datę wybuchu powstania wyznaczono na noc z 22 na 23 sierpnia, tj. w przeddzień wkroczenia oddziałów Wojska Polskiego do Suwałk. Wojsko miało pomóc powstańcom w zaopatrzeniu w broń, amunicję i prowiant. Siły litewskie w tym czasie liczono na około 1200 piechoty z 18 ckm oraz 120 kawalerzystów, z tych sił 600 obsadzało linię Czarnej Hańczy, 400 zajmowało Sejny, reszta tworzyła niewielkie posterunki rozproszone w miejscowościach Krasnopol, Giby, Łoździeje, Sereje, Kopciowo. Powstańcy dysponowali oddziałami około 500 ludzi (według innych źródeł- 900) z dowódcą porucznikiem Adamem Rudnickim na czele. Ich zadaniem było zajęcie Sejn i terenów za linią Focha.

22 sierpnia 1919 roku, po opuszczeniu przez Niemców Suwałk, siły suwalskie i sejneńskie POW przystąpiły do działań zbrojnych przeciwko Litwinom, oczyszczając linię Czarnej Hańczy. Nad ranem o godz. 3.00 w powiecie sejneńskim rozpoczęła działania bojowe grupa operacyjna "Sumowo" w składzie trzech kompanii, które uderzyły na Sejny. Zostały zdobyte miejscowości Krasnopol, Tartak, Wigry, Wysoki Most i Sejny. W Sejnach utworzono tymczasowy Zarząd Miasta, wypuszczono z więzienia wszystkich więźniów politycznych. Ponadto powstańcy zdobyli Giby i Berżniki, biorąc do niewoli ponad 100 jeńców. Następnie poza linią Focha powstańcy zajęli Kopciowo, Wiejsieje i Łoździeje. W pierwszej fazie walk, w dniach 23 i 24 sierpnia Litwini stracili ok. 400 ludzi, w tym 8 oficerów, 2 ckm i znaczną ilość sprzętu, ze strony powstańców zginęło 9, a rany odniosło 28 osób. W wyniku tych działań znaczny obszar Suwalszczyzny znalazł się w rękach POW.

Litwini nie pogodzili się jednak z utratą tych ziem. Pośpiesznie ściągnęli posiłki w rejon Kalwarii i Łoździej. Odzyskali najpierw miejscowości poza linią Focha, a 26 sierpnia o świcie zaatakowali Sejny. Po zaciętej walce zajęli miasto. Nie utrzymali go jednak dłużej, bo już po kilku godzinach oddziały POW znów zdobyły Sejny. Łączne straty strony polskiej w tym dniu oceniono na 16 zabitych. Następne natarcie Litwinów na Sejny 28 sierpnia nie dało rezultatów, bowiem oddziały POW zostały wzmocnione batalionem regularnego 41 Suwalskiego Pułku Piechoty. W ciągu następnych kilku dni regularne oddziały Wojska Polskiego i siły powstańcze wyparły wojska litewskie za linię Focha. Obsadzanie linii granicznej zakończyło się 9 września 1919 roku. Oddziały powstańcze zostały wcielone do 41 Pułku Piechoty i na tym zakończyły się działania powstańcze po polskiej stronie linii demarkacyjnej. Jednakże po drugiej stronie linii Focha polskie oddziały powstańcze walczyły nadal, niektóre z nich, jak oddział "Kopciowo", broniły się jeszcze dwa miesiące, pozbawione wsparcia wojsk polskich. Łącznie straty polskie wyniosły - 37 zabitych, kilkunastu zaginionych i 70 rannych. Sejny i południowe tereny powiatu pozostały po stronie Rzeczypospolitej Polskiej. Powstanie Sejneńskie silnym echem odbiło się na Litwie. Doszło wtedy do pierwszych krwawych walk polsko-litewskich. Na Litwie pogłębiało się poczucie niepokoju i zagrożenia ze strony polskiej, wzmagało się wrzenie, rosły na Litwie nastroje antypolskie.
Jarosław Szarek

Najnowsze z forum Kresy

Zaloguj się