Najbardziej unikatowe osiedla Śląska i Zagłębia

[balzack]

Najbardziej unikatowe osiedla robotnicze na Śląsku i w Zagłębiu - artykuł z portalu Nasze Miasto.pl

Wielki przemysł, który pobudził Śląsk i Zagłębie, potrzebował rozsądnego planowania przestrzennego. W sąsiedztwie dużych zakładów tworzono więc osiedla socjalne - tzw. fabrykanckie w pełni wyposażone we wszystkie elementy życia codziennego. Do dziś są to miejsca, gdzie regionalna tradycja zachowała się w stopniu największym. Część z nich niestety straszy, są zaniedbane, część "ma swoje pięć minut", inne stają się obiektami rewitalizacji. Zapraszamy do zobaczenia 10 najciekawszych naszym zdaniem osiedli tego typu. Pytanie dla Was: chcielibyście mieszkać w dawnej kolonii robotniczej

BYTOM BOBREK

[balzack]

[balzack]

[madohora]

*

[balzack]

Bobrek jest dzielnicą Bytomia. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od siedliska bobrów, które znajdowało się na terenie dzisiejszego Bobrka, a także od rzeki Bobra, której źródła znajdowały się między Stolarzowicami i Reptami. Rzeka zaś płynęła w dolinie Miechowic, jako dopływ Bytomki. Z Bobrkiem sąsiadują dzielnice Karb i Szombierki.

[balzack]

Pierwszą wzmiankę o Bobrku zawierają dokumenty podziałowe księstwa bytomskiego z 1369 roku. Wieś założono prawdopodobnie w XIII lub XIV wieku na prawie niemieckim jako ulicówkę o charakterze niwowym. Główną osią osadnictwa była tu obecna ul. Konstytucji na odcinku od kościoła do huty. Pola chłopskie zgrupowane w trzech niwach leżały obok wsi.
W ciągu wieku wieś należała do różnych właścicieli spośród szlachty, m.in. Maschkowskich, Nosów, Bujakowskich, Starzinskich, Gierałtowskich, Hochbergów. W końcu w 1842 r. dobra te trafiły do rąk Karola Goduli, zaś po nim odziedziczyła je Joanna Gryczik i ród Schaffgotschów. Folwark szlachecki w Bobrku znajdował się w rejonie obecnej ul. Glinki. Pozostały po nim budynki mieszkalne. W 1785 r. było w Bobrku 6 kmieci (właścicieli dużych gospodarstw) oraz 14 zagrodników. Chłopów z Bobrka uwłaszczono w 1821 r. Bobrek należał pierwotnie do parafii w Miechowicach. Inicjatorem budowy kościoła w Bobrku był miechowicki proboszcz ks. Jan Kuboth. Plac pod budowę uzyskano od hrabiego Schaffgotscha. Koszty pokryli m.in. huta Julia (55 000 marek), fundusz wolnych kuksów (47 000 marek), ora parafianie (45 000 marek). Projekt w stylu neoromańskim wykonał architekt Ludwik Schneider. Prace budowlane trwały od 1900 do 1902 r. Poświęcenie kościoła nastąpiło 31 sierpnia 1902 r., a konsekracja 18 czerwca 1905 r. Parafie erygowano 20 marca 1906 r. Pierwszym proboszczem został ks. Józef Kubis. W 1859 r. przez Bobrek przeprowadzono linię kolejową z Tarnowskich Gór do Chebzia. Drugą linię, z Bytomia do Zabrza otwarto w 1872 r. Powstał przy niej dworzec kolejowy. Komunikację tramwajową miejscowość otrzymała w 1898 r. Tramwaj kursował, jak dziś, z Bytomia do Zabrza. W 1899 r. powstał klasztor sióstr elżbietanek, który w 1902 r. otrzymał własny budynek naprzeciw szkoły. Założona też cmentarz parafialny. Już wcześniej w latach 1866/67 powstał cmentarz ofiar epidemii cholery na zachód od huty. Dom związków katolicki zbudowano na południowym krańcu wsi, nad linią kolejową (obecnie przedszkole).
Obok znajduje się dawna willa burmistrza gminy Bobrek. Ratusz gminy znajdował się w budynku na rogu ul. Konstytucji i Piecucha. 1 kwietnia 1928 r. połączono w jedną całość gminę Bobrek, Karb i obszar dworski w Bobrku. Powstała gmina Bobrek-Karb.
W 1925 r. powstał przy ścianie kościoła parafialnego pomnik mieszkańców Bobrka poległych w I wojnie światowej. W 1932 r. zbudowano w Bobrku drewniany filialny kościół ewangelicki należący do parafii w Miechowicach. Istnieją w Bobrku dwa budynki szkolne: starszy – koło kościoła (obecnie Zespół Szkół Nr 3 w Bytomiu), oraz nowszy przy ul. Rataja pochodzący z lat 20. (mieszczący obecnie szkołę nr 16).

[balzack]

1473 rok – od 23 kwietnia do 11 listopada na terenie Bobrka i okolic nie spadła ani jedna kropla deszczu
1683 rok – przejazd króla Jana III Sobieskiego przez Bytom do Tarnowskich Gór na odsiecz Wiednia
1832 rok – epidemia cholery,
1857 rok – pierwsza szkoła w Bobrku,
1893 rok – 17 sierpnia, na Bobrek przybywają pierwsze siostry ze zgromadzenia św. Elżbiety,
1894 rok – huta buduje dla swych pracowników szpital,
1900 rok – prałat Kuboth zapoczątkował budowę kościoła w Bobrku,
1906 rok – budowa dworca kolejowego,
1922 rok – Po plebiscycie Bobrek pozostaje w granicach Niemiec,
1928 rok – Karb zostaje przyłączony do Bobrka,
1932 rok – budowa kościoła ewangelickiego na Bobrku.

[balzack]

W rejestrze zabytków województwa śląskiego znajdują się:
zespół kościoła parafialnego pod wezwaniem Świętej Rodziny (1900–1902, styl neoromański), wpisany pod numerem A/246/09,
zespół osiedla tzw. Nowa Kolonia Robotnicza obejmujący kwartał ograniczony ulicami: Konstytucji, Baczyńskiego, Zabrzańską, Żwirową i Stalmacha, wzniesiony w stylu historyzmu z elementami modernizmu oraz funkcjonalizmu (niektóre budynki), wpisany pod numerem A/1554/94,
osiedle robotnicze przy ul. Zabrzańskiej, Konstytucji i Stalmacha, z lat 20 XX wieku, wpisane do pod numerem 1359/85,
budynek siłowni Huty Bobrek przy ul. Konstytucji, z lat 1900-1907, wzniesiony w stylu neoromańskim, wpisany pod numerem A/1329/84

[balzack]

MIEJSCE 9. TZW. KAUFAUS W RUDZIE ŚLĄSKIEJ. Unikatowe założenie z ciekawym domem handlowym, jako sercem kolonii. Mały sąsiad ogromnej Huty PokójMIEJSCE 9. TZW. KAUFAUS W RUDZIE ŚLĄSKIEJ. Unikatowe założenie z ciekawym domem handlowym, jako sercem kolonii. Mały sąsiad ogromnej Huty Pokój

[balzack]

KAUFHAUS

[balzack]

Kaufhaus – zabytkowe osiedle robotnicze położone w Rudzie Śląskiej na granicy dwóch przemysłowych dzielnic: Nowego Bytomia i Chebzia. Jest to charakterystyczny ciąg budynków zlokalizowanych na łuku obecnej ulicy Niedurnego. Osiedle powstawało w kilku etapach, pierwsze 22 budynki zbudowane zostały w 1880 roku

[balzack]

Osiedle Kaufhaus zostało wybudowane dla pracowników powstałej w 1840 roku huty "Pokój". Na osiedlu z czasem powstała również część usługowa, wybudowano m.in: dom noclegowy dla samotnych robotników. W 1904 roku, na zakończenie pierwszego etapu budowy zbudowano w samym środku osiedla dom towarowy, od którego osiedle zaczerpnęło nazwę. Dom Towarowy "Kaufhaus" był w tamtych czasach fenomenem na skalę europejską. Na trzech kondygnacjach budynku znajdowała się przestrzeń handlowa. Był wyposażony m.in. w windy i ubojnię. Dom Towarowy samoistnie wyznaczył centrum osiedla, wokół którego koncentrowało się życie mieszkańców. Około 1906 roku powstała druga część osiedla, położona przy obecnej ulicy Podgórze. Budynki mieszkalne na osiedlu to typowe familoki. Jest tu zabudowa blokowa, składająca się z klatek schodowych ciągnących się wzdłuż ulic. We wszystkich budynkach były dwupokojowe mieszkania, po dwa na każdym piętrze. Na każde dwa mieszkania przypadała jedna ubikacja, położona na półpiętrze. W 1913 roku powstała kamienica przypominająca wystrojem budynki z centrum Rudy Śląskiej, w której na parterze mieściła się piekarnia. Budynek ten zagrał w filmie "Paciorki jednego różańca". Jego układ świadczył o tym, że planowano dalszą rozbudowę osiedla, jednak wybuch I wojny światowej zniweczył te plany. W 1933 roku całe osiedle liczyło około 40 wolnostojących budynków z trzema reprezentacyjnymi gmachami. W latach 80. XX wieku zapadła decyzja o rozbiórce Kaufhausu, w rezultacie połowa najstarszej części osiedla przestała istnieć. W pierwszych kilku latach XXI wieku przeprowadzono remont ulicy oraz osiedla

[balzack]

Kaufhaus usytuowany jest na granicy dwóch przemysłowych dzielnic Rudy Śląskiej – Nowego Bytomia i Chebzia. W II połowie XIX wieku zwany był kolonią Gute Hoffnung (Dobra Nadzieja), w latach 30. XX wieku – po plebiscytach, kiedy osiedle to znalazło się po polskiej stronie granicy, zostało nazwane Kolonią Styczyńskiego.

[balzack]

Budynki mieszkalne na osiedlu to typowe familoki, z elewacją budynków ze skromnymi detalami architektonicznymi, mające dwa piętra i dwuspadowy dach. Domy budowane były w dwóch typach: w pierwszym typie na każdym piętrze umieszczono sześć małych mieszkań, do których wchodziło się z jednej klatki schodowej. Zaplecze gospodarcze i sanitariaty były zlokalizowane na podwórzu. W drugim typie domów zbudowano dwie klatki schodowe, na każdym piętrze znajdowały się po dwa duże mieszkania, składające się z dwóch większych pokoi (śl: izb) oraz kuchni

BYTOM KOLONIA ZGORZELEC

[balzack]

MIEJSCE 8. KOLONIA ZGORZELEC. Na granicy Bytomia i Świętochłowic leży niesamowite miejsce z klimatem. Małe kamieniczki pośród drzew układają się jakby w śląską "wioskę hobbitów

[balzack]

[balzack]

Kolonia Zgorzelec (niem. Skorzeletz) – zbudowana w latach 1897–1901 kolonia robotnicza położona jest między Szombierkami a Łagiewnikami, dzielnicami Bytomia

[balzack]

Na kolonię składają się 34 familoki dwurodzinne i czterorodzinne, obecnie w części niezamieszkane. Zachowały się pojedyncze komórki lokatorskie (śl.chlewiki). Budynki mają wysokość 1 i 2 kondygnacji (2 i 3 licząc łącznie z poddaszem) i są całkowicie podpiwniczone. Lica ścian zewnętrznych wykonano z czerwonej cegły, bez ozdób. W skład zespołu wchodził również budynek usługowy - pralnia. Kolonia stanowi przykład zespołu urbanistyczno-architektonicznego z okresu największego rozwoju przemysłu na terenie Górnego Śląska.
W 1994 roku osiedle zostało wpisane do rejestru zabytków pod numerem A/1533/94. Ochrona obejmuje zespół osiedla robotniczego „Kolonia Zgorzelec” w Bytomiu-Łagiewnikach, który tworzą budynki nr 1,2 oraz 6-37

[balzack]

Obecnie prowadzi się rewitalizację kolonii przy współpracy z krajem związkowym Północna Nadrenia-Westfalia oraz miastem partnerskim Recklinghausen

RUDA ŚLĄSKA KOLONIA FICINUS

[balzack]

MIEJSCE 7. FICINUS W RUDZIE ŚLĄSKIEJ. Przykład łańcuszkowej kolonii robotniczej świetnie zrewitalizowanej i spełniającej dziś funkcje mieszkalno-usługowe

[balzack]

[balzack]

Kolonia robotnicza Ficinus — historyczne osiedle robotnicze w Rudzie Śląskiej przy ul. Kubiny, wybudowane w latach 1860-1867 dla pracowników kopalni Gottessegen. Założenie składa się z szesnastu identycznych, czterorodzinnych domów, ustawionych kalenicowo wzdłuż ulicy Kubiny (po stronie parzystej), a także umieszczonych za nimi budynków gospoadrczych. Domy mieszkalne są dwukondygnacyjne, a ich ściany wykonano z naturalnego piaskowca.
Obecnie, po przeprowadzonej pod koniec lat 90. rewitalizacji, osiedle nie pełni już funkcji mieszkalnej. W budynkach znajdują się lokale usługowo-handlowe.
Kolonia jest od 1978 roku wpisana do rejestru zabytków pod numerem A/1231/78. Ochrona obejmuje budynki mieszkalne, gospodarcze oraz ich najbliższe otoczenie. Od 19 października 2006 „Kolonia robotnicza Ficinus”, wraz z Giszowcem i Nikiszowcem znajduje się na trasie Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

CZERWIONKA LESZCZYNY KOLONIA DĘBIEŃSKO

[balzack]

MIEJSCE 6. KOLONIA DĘBIEŃSKO W CZERWIONCE-LESZCZYNACH. Kolonia zaprojektowana przez znanego architekta Hansa Poelziga, była "Giszowcem" Rybnickiego Okręgu Węglowego. Do dziś spełnia warunki Miasta-Ogrod

[balzack]

[balzack]

Czerwionka-Leszczyny (śl. Czyrwjůnka-Leszczyny, niem. Tscherwionka-Leschczin) – miasto w województwie śląskim, w powiecie rybnickim. Leży między dwiema konurbacjami: rybnicką i katowicką. Czerwionka-Leszczyny jest miastem złożonym z dawnych miejscowości, większych Czerwionki, Leszczyn oraz mniejszych Czuchów i Dębieńsko tworzących dzielnice, z których każda ma odrębną historię i sytuację społeczną.

[balzack]

Miasto położone jest na Płaskowyżu Rybnickim. W dzielnicach Czerwionka i Dębieńsko znajduje się góra Ramża (325 m n.p.m.). Teren miasta leży w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich. Miasto zwraca uwagę swoją wysoką lesistością. Położenie czyni Miasto Czerwionka-Leszczyny atrakcyjną lokalizacją dla przedsiębiorstw oraz zachęca mieszkańców większych ośrodków miejskich do osiedlenia się tutaj. Miasto leży 45 kilometrów od Katowic oraz 40 kilometrów od granicy z Republiką Czeską. W pobliżu znajdują się dwa międzynarodowe porty lotnicze Katowice i im. Leoša Janáčka w Ostrawie. Miasto Czerwionka-Leszczyny położone jest między konurbacją rybnicką i konurbacją katowicką.