III Powstanie Śląskie

[madohora]

W VI. rocznicę plebiscytową

Dla Górnego Śląska bardzo ważnym dniem historycznym jest 21 marca 1921 r. W dniu tym odbył się pamiętny nam dobrze plebiscyt, przez który lud śląski wypowiedział swą wolę należenia do Polski jako swej Ojczyzny. Plebiscyt ten potwierdził historyczne prawa Polski
do Górnego Śląska. Ziemia śląska bowiem od samego zarania Państwa Polskiego była jego organiczną częścią składową, zwano ją wskutek tego także staropolską Pomimo 600-letniej niewoli politycznej lud śląski pozostał polskim, pielęgnuje prastare swe tradycje i
poczucie narodowe, przekazując z pokolenia na pokolenie język swych ojców i myśl polską.
Kiedy cała Polska utraciła niepodległość i naród nasz przez 150 lat niewoli wśród cierpień, ofiar, powstań, klęsk i nowych nadziei dążył do zmartwychwstania Ojczyzny, wtedy pod wpływem szczytnych haseł wolnościowych nowej Polski Ludowej spotęgowało się jeszcze bardziej poczucie narodowe ludu śląskiego, Kiedy po wojnie światowej określono granice nowego Państwa Polskiego, włączono, w uwzględnieniu praw historycznych i etnograficznych, prawie cały Górny Śląsk do Polski. Niestety pod wpływem akcji wrogich nam żywiołów postanowiono utrudnić to przyłączenie przez przeprowadzenie na naszej ziemi
plebiscytu, który z natury rzeczy dawał pole do wrogiej agitacji wśród zwartego dotąd w swej polskiej myśli narodowej społeczeństwa górnośląskiego. Plebiscyt wykazał jednak większość głosów poleskich aż pod Opole. Gdy mimo tych rezultatów dotarła do nas wieść, iż mamy otrzymać tylko dwa powiaty, wówczas lud śląski powstał samorzutne do zb ro jn e j ęb ro n y swych p raw odwiecznych i wyw a lc zy ł sobie u zn an ie swej polskości wobec c a łe g o św ia ta . Niemniej przeszło pół miljona Polaków górnośląskich pozostało jednak nadal pod rządami obcymi wśród najcięższych warunków życia narodowego Pomimo niesprawiedliwego dla ludu polskiego podziału Górnego Śląska spadkobiercy przedwojennych haseł niemieckich nie ustają w akcji o odzyskanie części przyznanej Polsce. Zakusom tym Rząd Polski przez usta swego Ministra Spraw Zagranicznych widział się zmuszonym przeciwstawić i stwierdzić dobitnie, że za żadną cenę nie odstąpi Ziemi Śląskiej. Za tem silnem i zdecydowanem stanowiskiem Rządu Polskiego stoi całe społeczeństwo, w pierwszym zaś rzędzie sam lud śląski. Dla zaznaczenia woli społeczeństwa śląskiego, że pragnie żyć zawsze połączone z Macierzą, i gotowe jest bronić swej Ziemi i Wolności, odkupionej własną krwią

[madohora]

OBCHODY ROCZNICY POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Radio Zielona Góra - 03.05.2021

[madohora]

III POWSTANIE ŚLASKIE. MINĘŁO STO LAT - Radio Katowice - 05.07.2021

[madohora]

UPAMIĘTNIONO PIERWSZEGO WOJEWODĘ ŚLĄSKIEGO - www.dzieje.pl - 29.05.2022

[madohora]

Korfanty współkierował m.in. II powstaniem śląskim, które nie było już - jak rok wcześniej - spontanicznym zrywem polskiej ludności chcącej przyłączenia regionu do Polski, a odpowiedzią polskich organizacji wojskowych i plebiscytowych na antypolskie działania niemieckie przed mającym tam się wkrótce odbyć plebiscytem. Rozkaz do walki wydano 19 sierpnia 1920 r. - powstanie zaczęło się w nocy z 19 na 20 sierpnia i objęło praktycznie cały okręg przemysłowy.

[madohora]

Gdy w lutym 1920r. przybyło do naszego miasta wojsko francuskie, przywitał je na Rynku Jan Nowak, wręczając przy tym jednemu z oficerów swoją wizytówkę. Na drugi dzień odwiedziło go dwóch oficerów z prośbą o informacje dotyczące narodowości w mieście. Otrzymali adresy członków naszego tajnego związku. Tak to zrodziła się łączność Polaków tamogórskich z Francuzami.
Najbardziej intensywnie pracowano w zimowych miesiącach 1920r. gdyż było już wiadomo, że w marcu 1921r. odbędzie się plebiscyt" - wspominała R. Nowakowa.

[madohora]

Jan Nowak był członkiem powiatowego Polskiego Komitetu Plebiscytowego. W czasie protestu ludu śląskiego, okazanego w III Powstaniu Śląskim, brał udział w walkach na froncie północnym, w kompanii repeckiej (w niej znajdowali się także tacy działacze narodowi, jak Wincenty Walisko, Maciej Janus i Augustyn Kaczmarek). Kompania ta wkroczyła do Tarnowskich Gór 7 czerwca 1921r., kiedy wojska francuskie opuściły miasto, a bojówki niemieckie zagrażały polskim mieszkańcom. R. Nowakowa pisze: "....O godz 14 wojska repeckie powst. wkroczyły wraz z orkiestrą do miasta. Odtąd zapanował spokój, gdyż władza policyjna przeszła w ręce polskie, której komendantem został Józef Cebula. Bojówkę niemiecką - 500 osób odtransportowano do Olesna." W tym okresie księgarnia Nowaka była powstańczym magazynem broni i amunicji.

[madohora]

zbierzemy się wszyscy w rocznicę plebiscytu niedzielę 20 marca br (tj. 1927 roku). na wielką manifestację narodową w Katowicach

Ro d a c y ! niech głos tej manifestacji usłyszy świat cały! Niech go usłyszą szczególnie ci, którzy pragnęliby odebrać nam Górny Śląsk! W manifestacji tej wezmą udział wszyscy Polacy
na Śląsku, szczególnie zorganizowani w związkach społecznych, zawodowych, kulturalnych i politycznych. Ro d a c y l W niedzielę, 20 marca wszyscy do Katowic. Czcząc przeszłe czyny, ujawnione czy to orężnie, czy przez głosowanie, zaznaczamy z całą stanowczością

POLSKI ŚLĄSK DLA POLSKI KOMITET HONOROWY

Ks. dr. Arkadjusz Lisiecki, biskup śląski, Konstanty Wolny, marszałek Sejmu Śląskiego, dr. Michał Grażyński, wojewoda Śląski, gen. Zając dowódca dywizji piech., Tadeusz Stark. prezes
Sądu Apelacyjnego, Zygmunt Żurawski wicewojewoda śląski, dr. Alfons Górnik prezydent miasta Katowic, inż. Bogusław Dobrzycki prezes Dyrekcji Kolei, Leonard Kunze kierownik Inspektoratu Poczt i telegrafów, Zygmnnt Malawski dyrektor Wyższego Urzędu Górniczego, Bogdan Dębicki dyrektor Dyrekcji Ceł

[madohora]

P r o g r a m u r o c z y s t o ś c i :

Komitet wykonawczy manifestacji plebiscytowej dnia 20-go marca donosi następujący program uroczystości. Począwszy od godz. 8-mej zaczną zjeżdżać do Katowic nadzwyczajne pociągi wiozące uczestników manifestacji, którzy gromadzić się będą na placach według porządku ustalonego w komunikacji komisji porządkowej. Rozkład jazdy pociągów nadzwyczajnych podany będzie do wiadomości w dniach najbliższych. Przejazdy będą kredytowane na rachunek komitetu manifestacyjnego
Punktualnie o godz. 11-tej wyrusza pochód ulicą 3-go Maja na Rynek. U wylotu ul. Wawelskiej przedstawiciele władz przyjmować będą defiladę.
O godz. 13-tej wygłoszone będą krótkie przemówienia z okna Teatru Polskiego przy pomocy megafonów. Po odśpiewauiu „Roty“ manifestanci udają się do domów. Pociągi nadzwyczajne odjeżdżać będą począwszy od godz. 14-tej.
O godz. 15-tej po południu dyrekcja Teatru Polskiego daje przedstaw. „Kościuszki pod Racławicami".
O godz. 17-tej w sali „Ermitage11, ul. Plebiscytowa 3, tow. „Opolanka" urządza akademję ludową wokalno muzyczną, poświęconą wspomnieniom plebiscytu.
W godzinach popołudniowych komitet wykonawczy podejmie przybyłych na manifestację przedstawicieli rządu, sejmu, senatu, prasy i miast śniadaniem.
Wszystkie organizacje i związki proszone są o przybycie o ile możności ze sztandarami.

[madohora]

Komisja porządkowa komitetu wykonawczego manifestacji plebiscytowej ustaliła miejsca zbiórek wszystkich organizacyj biorących udział w manifestacji 20-go marca br., a także porządek ustawiania się wszystkich związków w pochodzie w sposób następujący :
Pochód wyrusza z placu Wolności o godz 11 tej punktualnie. Na czele pójdzie oddział policji pieszej z orkiestrą. Z organizacji pierwsi pójdą oficerowie i podoficerowie rezerwy, miejsce zbiórki ul. Mikołowska koło tunelu kolejowego.
Następna organizacja, Związek Strzelecki, miejsce zbiórki, plac Andrzeja, czoło na ul. Mikołowskiej, potem Zw. Powstańców — miejsce zbiórki Park Kościuszki, skręcają w ulicę zieloną i na ul. Mikołowskiej zachodzą za Zw. Strzeleckim. Wymarsz Zw. Powstańców z Parku Kościuszki 10,30 .
Hallerczycy, Sokół i Harcerstwo zbierają się na Placu Miarki, maszerują ul. Kościuszki i Zieloną i zachodzą za Zw. Powstańców. Dalej Narodowy Związek Powstańców i b. Żołnierzy maszeruje za Harcerstwem z placu Mikołowskiego. Młodzież katolicka, Inwalidzi, Zw. Uczestników Powstań Wielkopolskich, Celnictwo, Więziennictwo, Straż pożarna z placu Mikołowskiego, dołączają się do pochodu za Naród. Zw. Powst. Uchodźcy, Związki zawodowe jako Zw. Inżynierów, C. Z. Z., Z. Z. P., Ch. Z. Z , taksamo organizacje kult. oświatowe wszystkie wyruszą z placu Andrzeja i dołączą się do wyż. wymienionych organizacji. Wszystkie inne związki będą ustawiać się jedne za drugiemi stosownie do czasu przybycia na plac Andrzeja. Pochód przechodzić będzie ul. 3 Maja. vis a vis ul. Wawelskiej defilada .
Pochód zamykać będzie policja konna. Wszyskie organizacje P. W. dostarczą porządkowych w liczbie 120 ludzi i 12 harcerzy na rowerach. Wszyscy porządkowi będą mieli szerokie biało-czerwone opaski. Od dworca kolejowego na place zborne będą ustawione sztafety, które wskazywać będą drogę i miejsce zbiórki danej organizacji. Zbiórka porządkowych o godz. 9,15 min. na placu Andrzeja, gdzie nastąpi rozdanie opasek i podział funkcji.
Wszystkie organizacje bezwzględnie muszą słuchać Komisji porządkowej i wyznaczonych przez nią porządkowych zaopatrzonych w opaski.

1927 rok

Relacja z Manifestacji 1927

[madohora]

Manifestacja ludu Śląskiego w VI rocznicę ple- biscytu swoim wspaniałym wynikiem przeszła najśmielsze oczekiwania. Wystarczy nadmienić, że 26 pociągów uruchomionych dodatkowo i 12 pociągów normalnych, nabitych pasażerami, co chwilę wyrzucały na peron tysiące, przybyłych z najdalszych zakątków Śląska manifestantów, dziesiątki orkiestr, setki sztandarów i dziesiątki tysięcy manifestantów zalały rynek katowicki i wszystkie wiodące doń ulice. Dnia 20 bm. o godz. 9 rano przybył z Warszawy nadzwyczajny pociąg, wiozący reprezentantów Rządu, Sejmu i przedstawicieli prasy zagranicznej i krajowej. Przybyłych powitali na dworcu p. wojewoda Grażyński, d-ca dywizji śląskiej, gen. - bryg. Zając, prokuratorja, sądownictwo, główna komenda policji, starostowie, i organizacje społeczne. Przybyli goście udali się wprost
do katedry, gdzie odprawione zostało uroczyste nabożeństwo.
Już od godz. 9-tej rano punkty zborne pstrzyły się od barw najróżnorodniejszych. Place Andrzeja i Karola Miarki, ul. Kościuszki, zawalone były ludem zdążającym na miejsce zbiórki. Powstańcy w mundurach koloru „khaki“ z różnobarwnemi otokami na czapkach, błękitni Hallerczycy, Strzelcy w maciejówkach, Sokolice w czerwonych chusteczkach na głowach, organizacje zawodowe, społeczne, kulturalno-oświatowe i tp. Morze głów i las barwnych sztandarów błyszczących w pierwszych promieniach wiosennego słońca. A nad tern wszystkiem góruje jedna myśl, że dzień VI rocznicy pleciscytu, musi być wyrazem niezłomnej
woli ludu śląskiego i jego serdecznego przywiązania do Polski

[madohora]

Punktualnie o godz, 11, u wylotu ul. Wawelskiej na 8-go Maja zgromadzili się: Reprezentanci Rządu, Sejmu i Senatu, wojewoda śląski, Dr. Grażyński, d-ca dyw. śl. gen. Zając, reprezentanci urzędów państwowych Woj. Śląskiego i Rzeczypospolitej, oraz przedstawiciele prasy.
O godz. 11,30 od Placu Wolności ukazały się pierwsze oddziały defilujących manifestantów. Na czele policja piesza, konna i oddział cyklistów. Za policją defilowali kolejno oficerowie i podoficerowie rezerwy, strzelcy powstańcy, harcerze, hallerczycy, sokoli inwalidzi, uchodźcy, górnicy, hutnicy, strażacy liczbie około 1500 osób i pod 22 sztandarami i inne organizacje. Ogólną liczbę manifestantów ocenić można na 180 tysięcy. Wystarczy nadmienić, że sama defilada trwała od godz. 11,30 do godz. 14,50. Po defiladzie maszerowały oddziały na Rynek, gdzie kolejno ustawiały się, a gdy miejsca na rynku zbrakło, sprawnie funkcjonująca policja konna i piesza skierowała manifestantów do ulic przybocznych. A masy ludzi, nad któremi powiewał las sztandarów, płynęły i płynęły ku rynkowi, gdzie miały być wygłoszone przemówienia. Na rynku u stóp Teatru powiewało 87 sztandarów hufca sztandarowego Związku Powstańców Nad morzem tych sztandarów górował sztandar górników i hutników, podtrzymywany przez 6-ciu ludzi, na tle barwnem, na które złożyły się stroje reprezentantów ludności Śląska, górali cieszyńskich z Istebnej, Jaworzynki i Koniakowa, młodzieży sokolej i banderji rolników śląskich ... Wszyscy w naprężeniu oczekiwali przemówienia.
O godz. 3-ciej ppoł., przemówił w imieniu p. prez, Rzeczypltej p. min. przem. i handlu Kwiatkowski. Oto najważniejsze ustępy jego przemowy: „VI rocznica plebiscytu na Śląsku, to pamiętny i radosny dzień, który historja zapisze potomności obok Grunwaldu, Unji Lubelskiej, obok konstytucji Majowej i Racławic. Przeciwko bezbronnemu ludowi śląskiemu stanęła do walki potęga, wyposażona we wszystkie siły materjal- ne, któremi świat wogóle mógł rozporządzać. Wojsko administracja, kapitały, wiedza i technika, wszystko to Następnie przemawiali kolejno: gen. Romer, re- prezetant p. marszałka Piłsudskiego, wicemarszałek Gdyk — w imieniu Sejmu Rzeczypltej, wojewoda śl. Dr. Grażyński, prezydent Stahl — w imieniu bohaterskiego miasta Lwowa, marszałek Wolny — imieniem Sejmu śląskiego i prokurator Małkowski odczytał rezolucję, przyjętą przez manifestantów burzliwymi o- klaskami z równoczesnymi okrzykami na cześć Prezydenta Mościckiego, Marszałka Piłsudskiego i Wojewody Grażyńskiego. Następnie 150-tysięczny tłum odśpiewał „Rotę“ Konopnickiej, ślubując wierność Ojczyźnie

[madohora]

O godzinie 4-tej popołudniu, przy dźwiękach dzie- Żywiołowa manifestacja ludu śląskiego najdokład-siątek orkiestr poczęły tłumy manifestantów opuszczać niej świadczyła o jego uczuciach i przywiązaniu do w pełnem rynek. O godzinie 5-tej popołudniu w sali „Ermitage" Macierzy. odbyła się akademja ludowa, którą zaszczycili swą VI rocznica plebiscytu wypadła „wspaniale", obecnością przybyli z Warszawy goście.

[madohora]

MANIFESTACJA W ROCZNICĘ PLEBISCYTU- PLAC TEATRALNY ROK 1927

Szósta rocznica powstania - 1927 rok (j.w)

[madohora]

Obok rocznicy Konstytucji 3-go Maja, obchodzimy w dniu tym rocznicę trzeciego powstania ludu śląskiego, który stoczył najcięższe i najkrwawsze walki o prawo należenia do Polski. Lud śląski krwią własną zadokumentował swą polskość, którą 6 wiekowa niewola zgnębić nie zdołała. Niestety, część tylko dawnej piastowskiej dzielnicy wróciła do Macierzy, lecz i ta część jest dziś najcenniejszym klejnotem w koronie naszej Rzeczypospolitej. Trzy razy zrywał się lud śląski do walki z despotą pruskim. W ciągu trzech lat kolejnych, po raz pierwszy w sier,pniu 1919 roku. Zerwała się wówczas do walki garść „młodzików j szaleńców" pod kierownictwem zawiązanej w grudniu 1918 r. na Śląsku, Polskiej Organizacji Wojskowej. Oddziały powstańcze, wówczas bardzo nieliczne i ledwo uzbrojone stoczyły dziesiątki bitew z prusakami, zdobywając w wielu walkach armaty, karabiny maszynowe i broń ręczną. Przeciw kilku tysiącom powstańców sprowadzili Niemcy na Śląsk najlepsze swe oddziały, pociągi pancerne, samoloty, auta opancerzyne i olbrzymią artylerję. Powstanie pierwsze zostało krwawo stłumione, ale zarzewie walki tlało dalej. Wobec coraz straszniejszych gwałtów niemieckich, popieranych przez t. zw. „policję bezpieczeństwa“, doszło w r. 1920 do ponownego wybuchu. Niemcy wtedy sami dali hasło pierwsi zaczynając walkę zbrojną atakując Polaków i okupacyjne wojska francuskie. Sekretarz Komisarjatu Plebiscytowego Dr. Matuszczyk zwrócił się do komendanta P. O. W. por. Grzebionka, z wezwaniem i żądaniem, by P. O. W. wydała swym członkom broń i stanęła w obronie mordowanej ludności polskiej

[madohora]

Dnia 19. sierpnia 1920 r. o godz. 10 wieczorem rozpoczęło się drugie powstanie śląskie. Trwało ono tydzień. W ciągu tego tygodnia opanowane zostały powiaty: katowicki, bytomski, tarnogórski, lubliniecki i zabrski (z wyjątkiem miast powiatowych w tych powiatach), całe powiaty; pszczyński, rybnicki, część gliwickiego, strzeleckiego i oleskiego.
Żądanie powstańców by rozbroić i usunąć z G. Śląska „Sicherheitspolizei" a utworzyć polsko - niemiecką policję plebiscytową, zostało przez Komisję Międzysojuszniczą uwzględnione, Najniebezpieczniejsze narzędzie terroru pruskiego zostało złamane. Powstanie osiągnęło swój cel

[madohora]

Po raz trzeci stanęli Ś'ązacy do walki po plebiscycie w dniu 3 maja 1921 r., gdy groziło oddanie Śląska Niemcom, z wyjątkiem skrawków rybnickiego i pszczyńskiego powiatu, które miały być przyznane Polsce. Najkrwawsze to i najdłuższe były walki. Zwyciężyły — bo osiągnęły tyle, że przynajmniej część okręgu przemysłowego ocalała i wróciła do Polski. Żadna inna dzielnica Polski w dniach zmartwychwstania nie stoczyła tak ciężkich i krwawych walk o prawo należenia do Polski — jak Śląsk Górny.
Słuszną jest rzeczą, by wśród radosnej pamiątki wspomnieć także o tych, którym odzyskanie Śląska zawdzięczamy: bohaterskim powstańcom górnośląskim Oddajmy więc hołd serdeczny tym, którzy życie swe, jak dar bezcenny, złożyli na ołtarzu Ojczyzny. A my którzyśmy zostali, podjąć musimy trud i pracę twardą a mocną na tej Piastów rubieży zdobytej najdroższą ofiarą poległych na polu walki o godność i wolność ludu tej ziemi.
Owocem walki jest to grono niedojrzałe jeszcze, które nie może jeszce spoczywać w beztroskim spokoju. Bo walka jest twardą orką krwią użyźnionej ziemi, w którą cierpliwie i znojnie trzeba siać złote ziarna wytrwałej pracy i wysiłków, by zebrać plon zasłużony

[madohora]

W obliczu wielkiego zagadnienia przyszłości, zadań nierozwiązanych jeszcze niema miejsca na egoizm jednostek, gdy trzeba wspólnego narodowego i społecznego wysiłku.
Nie czas na ubolewania, na bezpłodne, jałowe narzekania na jakąś osobistą niedolę, wynikłą zresztą z rozluźnienia naszych sił, jak i z braku głębokiego uświadomienia, że szczęście i dobrobyt jednostki, ma swój początek w dobrej organizacji wspólnej pracy.
Umieliśmy zdobywać się na niesłychane poświęcenie, umieliśmy dokonywać czynów wielkich i bohaterskich. Księga żywota naszego Narodu ma złote głoski na każdej stronicy. Tkwi w nas samych moc niespożyta, zdrój nowego życia, z którego, niestety, za mało sił czerpać umiemy, tak często bezowocnie oczekując obcej pomocy Nie wszystek owoc naszej pracy dojrzał. Rachunek powstań ludu śląskiego nie podsumowany. Musimy dobyć z siebie maximum tych sił, które dadzą nam możność osiągnięcia upragnionego celu. To zło, które, jako zkutek zmagania się tyłu narodów świata, najdotkliwszym ciężarem legło na polską ziemię, nie zawinione przez nas, — może i musi być usunięte przez nas wszystkich, nie podzielonych na dzielnice, ale zjednoczonych tą samą myślą i pragnieniem, tym samem losem, który jest udziałem każdego z nas, jeśli jest przeznaczeniem Narodu.
Pamięć wielkiego czynu i szlachetnych ofiar naszych braci niech skupia nas w umiłowaniu sprawy ojczystej i zgodzie narodowej.

[madohora]

BRAMA TRYUMFALNA W ZAWODZIU

[madohora]

Trzeba naprzód iść i świecić — mówi Asnyk. Trzeba sięgnąć wzrokiem poprzez jutrzejszy dzień, siłą działania wybiedz przed chwilę obecną. Zabrać ze sobą to, co nie zachwiało się pod obuchem rzeczywistości, bowiem stanie się ono narzędziem wszelkich dalszych poczynań, synonimem istnienia. Byt jest przecież łańcuchem przyczyn i skutków bez początku i bez końca. Byt wymaga ustawicznego zdecydowania, skonsolidowania wewnętrznego ja z pewnym celem i w jakimś kierunku. Ten, który idzie, musi mieć w oczach swoich obraz szerokich horyzontów, musi zrozumieć, niemal siłku musi tkwić myśl przyszłości, która zbliża do wzorów nieśmiertelności, nieodwołalnie ponad obrachunek życia jednostki. Nie pomogą próżne żale, ból swój niebu trzeba zlecić ...Mimo to wszystko przeszłość nie jest czemś, co, niewiadomo dlaczego spisawszy na kartkach, można zamknąć na siedm pieczęci i oddać w posiadanie pająków. Nie jest czemś, na czem mógłby osiąść pył wieków, księgą, którą nie otwiera się już nigdy

[madohora]

Aż wreszcie, „jak grom z jasnego nieba" zjawiła się Polska. Były serca które pękły na sam dźwięk słów, że Polska jest wolną. Były piersi, którym brakło tchu od ciężaru szczęścia. W ziemię nad wszystko umiłowaną osuwały się święte ciała poległych, znacząc niedokończone granice ...To co było, a nie jest, miało się nie pisać w rejestr. Skoszlawiliśmy imię Ojczyzny i Jej herb. Wymazaliśmy to, co było szlacheckie, ale i rycerskie — to, co było „burżuazyjne*, ale i wielkie i potężne — to, co było niby nie narodowe, ale najbardziej polskie. Drżące ręce, zwichnięte okuciem kajdan, wyciągnęliśmy ku nowym światom. Przynieśliśmy z sobą jad wszczepiony niewolą i stanęliśmy —- wobec braku własnej tradycji. Zapomnieliśmy, iż prawowitym był Rząd Narodowy z 1863 roku i że wagę ma na dziś jego manifest... A przecież nie urodziliśmy się wczoraj, ani nie wyszliśmy z podziemi serca Europy stwarzać dopiero fakt dokonany. Zamało pokazujemy światu, czem jesteśmy, nie pokazujemy nic z tego, czem byliśmy. Czy zaczniemy istnienie nasze od początku ? Po co i z którego końca ?
Gramy mazurka Dąbrowskiego i salutujemy „Rotę“ bowiem nie zdobyliśmy się na hymn wolności. Żaden konkurs nie stworzy tego hymnu. Tysiące złotych nagrody konkursowej nie zbudzą potężnej radości z narodowego szczęścia. A stworzymy go wszyscy Życiem zjednoczonem, naprawdę narodowem i- miłością Polski dosłownie bez granic. To będą słowa na miarę naszej wielkości przedmurza ludów, to będzie melodja naszej wszechpotężnej miłości. Przyjdą dłonie które słowa napiszą i muzyką ozdobią Tak zastaje nas dzień Trzeciego Maja . . .Tonie romantyzm i bezczynne westchnienie za czemś, co przeminęło i nie wraca. To święto wielkiego Czynu Rzeczypospolitej, unarodowienia Narodu, jedności, braterstwa i zgody. I tak go rozumieć musimy.W on dzień Trzeciego Maja ze Skałki krakowskiej między brać przychodzi On, który z tej ziemi wskrzesić obiecywał i woła

Polska to jest wielka rzecz!
Podłość odrzucić precz,
wypisać świętą sprawę na tarczy, j
ako ideę, godło i orle skrzydła przyprawić,
husarskie skrzydlate szelki założyć —
a już wstanie któryś wielki,
już wstanie jakiś wielki święty .. .

Wstał ten polski święty i żyje między nami. Tylko nie trwóżmy się uchylić przed nim czoła.
Nie kanonizujmy oną świętość narodową po śmierci, ale za życia i dla życia!

Mieczysław Jakubowicz - 1927 rok

[madohora]

[madohora]

W 10 rocznicę powstania górnośląskiego

Na śląskich pobojowiskach
W ziemi żelaza i grudy,
bpi armja ległych żołnierzy
Po wojny męczącym trudzie-

O wielką była ofiara
Walczących za Śląsk żołnierzy!
Że żyć będzie Ojczyzna,
Każdy z nich, nim padł, wierzył

Pilniejszą była od pracy
Walka o wolność tej ziemi,
Niż chleb zapracowany
Rękami zczerniałemi. —

Połóżmy na ich grobach
Polskę długą i szeroką,
W słońcu wolności zakwitłą,
Dyszącą wolnością głęboką.

Nie trzeba wieńców z wawrzynów
Na ich groby kłaść —
Idźmy ku grobom samotnym
Na kolana przed nimi paść.

Tam świętość nad świętości,
W nich miłość narodu le ży :
Tysiąc poległych za wolność
Nieznanych śląskich żołnierzy.

Módlmy się za ich dusze
W misterjum świętej wolności...
Oto są nasze ofiary,
Oto pomniki miłości!

Przynieście mi zakwitłe
Z serca miłości gałązki
I połóżcie w milczeniu głębokiem
Na groby śląskich żołnierzy.


FRANCISZEK LIPIŃKI

[madohora]

TRAMWAJ PLEBISCYTOWY WJECHAŁ NA TORY W KATOWICACH I W CHORZOWIE - MIESZKAŃCY NIE ROZUMIEJĄ - Nasze Miasto.pl -22.03.2014

[madohora]

[madohora]

OBCHODY ŚWIĘTA 3-GO MAJA -InSilesia - 03.05.2014

[madohora]

3 maja o godz. 10.10 wojewoda śląski Piotr Litwa złoży kwiaty pod Pomnikiem Powstańców Śląskich w Katowicach – w 93. rocznicę wybuchu III Powstania Śląskiego. W tym czasie przed archikatedrą Chrystusa Króla rozpocznie się występ orkiestry dętej „Katowice”. O godz. 10.30 w archikatedrze zostanie odprawiona msza święta za Ojczyznę. Oprawę muzyczną nabożeństwa przygotowała Filharmonia Śląska.

Po mszy świętej pododdziały i grupy delegacji przejdą ulicami Powstańców i Lompy na Plac Sejmu Śląskiego. O godz. 12.30 pod pomnikiem Wojciecha Korfantego odegrany zostanie hymn państwowy i na maszt wciągnięta zostanie flaga Rzeczypospolitej Polskiej. Po okolicznościowych przemówieniach i uroczystym apelu poległych, oddana zostanie salwa honorowa, a delegacje złożą kwiaty pod pomnikiem Wojciecha Korfantego. Podczas uroczystości wystąpi Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk”.

W obchodach Święta 3 maja obok władz województwa i miasta wezmą udział m.in. kompanie honorowe, poczty sztandarowe, delegacje stowarzyszeń i organizacji kombatanckich i młodzież.

[madohora]

PUŚĆ MNIE MATKO DO POWSTANIA - Polskie Radio Katowice - 03.05.2014

[madohora]

OBCHODY ROCZNICY III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Trybuna Górnicza - 03.05.2014

[madohora]

ŚWIĄTECZNA DEFILADA - Gazeta.pl - 04.05.2014

[madohora]

WOLNOŚĆ, BEZPIECZEŃSTWO, GODNOŚĆ - www.tvn24

[madohora]

W TRASĘ RUSZYŁ POWSTAŃCZY TRAWAJ - Nasze Miasto - 29.04.2016

[madohora]

W III ROCZNICĘ POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Dziennik Zachodni - 03.05.2016

[madohora]

NA POMNIK POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH POWRÓCIŁY SKRADZIONE NAPISY - Nasze Miasto -26.06.2016

[madohora]

ROCZNICA WYBUCHU III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Nasze Miasto - 26.04.2017

[madohora]

ZNAMY ZWYCIĘZCÓW KLASÓWKI POWSTAŃCZEJ - Radio Katowice - 26.04.2018

[madohora]

ROK 2019 BĘZIE ROKIEM POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Gość - 20.07.2018

[madohora]

POWSTAŁ PIERWSZY NA GÓRNYM ŚLĄSKU MUZEALNY POKÓJ ZAGADEK I NIEZWYKŁA WYSTAWA O KOBIETACH - Wyborcza - 30.04.2019

[madohora]

DZISIAJ OBCHODY ŚWIĘTA 3-GO MAJA I III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - www.infokatowice.pl - 03.05.2019

[madohora]

WYRUSZYŁ POCIĄG DO WARSZAWY - Gość - 16.05.2019

[madohora]

100 LECIE POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Wyborcza - 19.07.2019

[madohora]

ROCZNICA POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Gość - 09.08.2019.

[madohora]

FILMY KAZIMIERZA KUTZA. POKAZ NA WYDZIALE TEOLOGICZNYM UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO - Wyborcza - 18.11.2019

[madohora]

PAMIĘĆ O POWSTANIACH ŚLĄSKICH - Radio Katowice - 18.08.2020

[madohora]

SETNA ROCZNICA II POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - www.portalsamorzadowy.pl - 19.08.2020

[madohora]

SETNA ROCZNICA POWSTANIA ŚLASKIEGO - www.tvp.pl - 01.05.2021

[madohora]

PREMIER ZŁOŻYŁ KWIATY POD POMNIKIEM POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH - Polskie Radio - 03.05.2021

[madohora]

BIEG BOHATERÓW - Wyborcza - 05.07.2021

[madohora]

Organizacja Filatelistów w Polsce. Na członków Centralnego Związku Stow. Filatelistycznych w Polsce Zgłosili się: Bydgoski Związek Filatelistów, Bydgoszcz Koło Filatelistów, Radzyń Podlaski Kołymyjski Klub Filatelistów, Kołomyja' Kościański Zw. Filatelistów „Kosfil" Kościan Lwowskie Tow. Filatelistów, Lwów Śląskie Stow. Filatelistów, Katowice Stowarzyszenie Filatelistów, Kielce Wileński Zw. Filatelistów i Numizmatyków, Wilno Związek Filastelistów „Silesia", Bielsko Związek Filatelistów w Toruniu Do centralnego Związku nie przystąpili dotychczas: Koło Filastelistów, Grudziądz Polski Związek Filatelistów, Warszawa Słowiański Klub Filatelistów, Warszawa Wielkopolski Klub Filatelistów, Poznań. Międzynarodowe: Międzynarodowy Związek Filatelistów i Korespoaentów „Gnja“ Warszawa, ul. Hortenzja 1. Światowa Gnja Zbieraczy T. G. K. (Tutmonda asocio Kolek- tanta Warszawa-Żolibórz ul. Marymoncka 1 c. m. 43. Towarzystwo Filatelistów „Ikaros', Białystok, ulica War szawska 108. W organizacji są: Stowarzyszenie Filatelistów, Stanisławów „ „ Przemyśl Organizacje młodocianych przy wyższych szkołach: Koło Filatelistów przy Państw. Gimn., Rohatyn „ „ » Collegium Marjanum, Wadowice-Kopiec.

[madohora]

RODZINA PIERWSZEGO WOJEWODY ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH - Nasze Miasto - 29.05.2022

[madohora]

100 LECIE PRZYŁĄCZENIA GÓRNEGO ŚLĄSKA DO POLSKI - Wyborcza - 19.06.2022

[madohora]

STULECIE POWROTU GÓRNEGO ŚLĄSKA DO POLSKI - Wyborcza -20.06.2022

[madohora]

P rz y zdw ojonej n aw et produkcji w stosunku
do p o w y ższy ch cyfr, w y sta rc z y P olsce z jej pokładów
do 1000 m etrów głębokości w ęgla n a przeszło
1000 lat.
W iercenia głębokie na G órnym Śląsku stw ierd
ziły jednak obecność w ęgla poniżej 1000 m etrów .
M ianow icie pod P aru szo w cem koło R ybnika skonstato
w an o w głębokości od 210— 1180 m etró w —
70 pokładów w ęglow ych, z tego 26 było ponad
1 m etr grubych, a w ięc do eksploatacji 'zdatnych
i m ierzą one razem 63 m etry w ęgla. Najgłębszy,
zaś szyb w iertn iczy na G órnym Śląsku pod Czuchow
em w ty m sam ym pow iecie rybnickim , k tó ry
w yw iercono do 2240 m etró w głębokości, przecina
od 115 m etró w głębokości aż 163 pokłady w ęglowe.
F ach o w cy obliczają zatem zapas w ęgla pokładów
górnośląskich, uw zględniając tylko złoża
od 30 cen ty m etró w grubości w zw y ż — na 166
m iliardów ton. 68% tego zapasu, czyli 113 miliardów
ton nadaje się do eksploatacji. Na p ierw szy
stopień głębokości, to jest do 1000 m etrów , przy pada
około 60 m iliardów ton. Ale jak już w yżej
w spom niano, węgiel sięga o w iele głębiej, — i dziś
już w niektórych kopalniach w yd o b y w ają w ęgiel
z drugiego stopnia głębokości, tj. od 1000-1500
m etrów . P rz y postępie zaś techniki, k tó ry ułatw i
człow iekow i opanow anie silnych gazów i innych
trudności, m ożliw ą będzie eksploatacja głębsza,
a tem sam em produkcja w ęgla się pow iększy i zasobów
jego w y sta rc z y dłużej niż na 1000 lat.
Jeśli zaś zw ażym y, iż, jak tw ierd zą fachow cy,
Anglji, tej „królow ej przem ysłu*1 w y sta rc z y w ła snego'
jej w ęgła (z terytorium europejskiego) już
tylko na 200 lat, zrozum iem y angielską politykę
odnośnie do G órnego Śląska, który, jak jej w łaśnie
ekonom iści przew idują, sianie się z czasem osią
życia gospodarczego E uropy. A Angija, jak w iadomo,
układa sw ój program polityczny zaw sze conajm
niej na jakie 100 lat naprzód!
Kapitaliści górnośląscy, skłonni są odstąpić
część akcji i kopalń Anglikom i A m erykanom , ażeby
przez to uniem ożliw ić opanow anie ich prze'z
k ap itał polski. Ale ta szach erk a się nie uda, bo
lud polski, k tó ry stanow i olbrzym ią w iększość tego
kraju, pragnie być gospodarzem na tej i w tej
ziem i — i nie spocznie prędzej, aż to osięgnie i połączy
tę bogatą krainę z M acierzą.
A jest to kraj napraw dę bardzo bogaty, bo
prócz w ęgla, k tó ry w znacznej m ierze jest i kolcu
ją c y , a w ięc do przem ysłu żelaznego bardzo
zdatny, posiada G órny Śląsk w sw ej ziemi jeszcze
inne w ielkie b o g actw a m ineralne i rozw inięty ich
przem ysł.
P rzem y sł w ęgłow y p rzed staw iał się w cyfrach
w roku 1913 następująco: 63 kopalnie, 123 350 ro botników
(w roku 1918 już 147 550) produkcja 44
m djony ton, w a rto ść 393 664 928 mk., w roku 1917
w y n o siła w arto ść produkcji 450 m ilionów mk. —
D alej obejmuje ten przem ysł 17 koksow ni i fabryk
bry k ietó w , robotników 8 600, produkcja 2 m iljony
432 tysiące ton, prócz tego przeszło 214 tysięcy
ton pożytecznych w y tw o ró w pobocznych jak ter,
olej te ro w y i benzol — w arto ść w ynosiła w roku
1913 — 52 m iliony 203 ty siące 442 m arek, w roku
1917 — 109 599 235 m arek.
P rzem y sł żelazny. P o k ład y brunatnej rudy
żelaznej z form acji triasow ej, któ rą obecnie w y d o b
yw ają, a k tó ra znajduje się w w arstw ach 3—5
m etró w grubych, albo w w apieniu m uszlow ym ,
obliczają jeszcze na 16 m iljardów ton. Istnieją jednak
nadto pokłady z innych okresów geologicznych.
P
rzem y sł żelazny przed staw iał się w r. 1913
następująco: 10 kopalń rudy, 9 hut (w ysokie piece),
24 odlew nie stali i żelaza, w ielka ilość zak ładów
obróbki, robotników 47 800, produkcja
5 593 793 ton, w arto ść 337 501 247 mk. W r. 1917
w zro sła ta w arto ść na 607 658 653 m arek.
P rzem y sł cynkow y. K ruszcze cynkow e i oło wiu
znajdują się na ogół w dw óch płytkich w a rstw
ach w głębokości od 51 do 100 m etrów , zapas
ich obliczają jeszcze na 100 lat. W roku 1913 przem
ysł ten w cyfrach w y g ląd a jak następuje: 22 kopalnie
cynku i ołow iu, 16 hut cynkow ych, 8 w alcow
ni cynkow ych, 2 huty srebrno-ołow iane, 24 ty sięcy
robotników , produkcja 3 044 287 ton, nadto
8000 kg. sreb ra, w arto ść 155 357 661 mk., w roku
1917 w zro sła ona na 207008 247 m arek.
N ajw ażniejsze w ięc gałęzie przem ysłu górnośląskiego
tj. w ęglow y, żelazny i cy n k o w y zatru dniały
w roku 1913 — 202 450 robotników , produkcja
tych zakładów w ynosiła 55 284 080 ton
a w arto ść jej 938 727 278 m k„ ilość kopalń, hut,
fabryk około 300.
Na tem jednak nie koniec m ineralnych bog
actw G órnego Śląska. S kładają się na nie także
bardzo bogate pokłady w apienia o grubości aż do
75 m etrów . N ajw ażniejsze są w apienie gliniaste
koło Opola, któ re są p o d staw ą rozw iniętego tam
przem ysłu cem entow ego. 30 w ap n iam i górnośląskich
w y p rodukow ało w roku 1919 p raw ie 20 000
ton w apna, w y tw ó rczo ść zaś 10 cem entow ni w y -
nosiła 25 500 ton cementu. Robotników zatrudniały
te zakłady około 12 tysięcy.
Prócz tego posiada Górny Śląsk jeszcze pokłady
w ęgla brunatnego torfu, siarki, soli kamiennej,
solanek, gliny, gipsu, piaskowca, bazaltu i w ielu
innych.
12 fabryk papieru, zatrudniających 2 500 robotników,
w ytw orzyło w roku 1913 około 1 miljon
ton papieru. Nadto posiada Górny Śląsk w iele zakładów
chem icznych, cegielni, fabryk szamotu,
porcelany, szkła i przędzalni. Ogółem zajętych jest
w przem yśle górnośląskim obecnie około V 4 miliona
robotników, z tego prawie 90% stanowią
robotnicy polscy, którzy sw ym trudem i potem,
a nieraz i życiem przysparzają Niemcom miljonów.
Otóż ci polscy robotnicy pragną pracować dalej
dla Polski a nie dla sw ych narodowych w rogów ,
pragną połączyć Górny Śląsk z Polską i jako w iano
tej dzielnicy oddać M acierzy bogate jej skarby
i sw ą pracę.
Jeśli zaś Niem cy twierdzą, że dopiero pod
rządami pruskimi pow stał i rozwinął się przem ysł
górnośląski, to odpowiedzią na to niech będzie
stw ierdzenie faktu, że już w 12 wieku, a w ięc za
rządów polskich, górnicy polscy kopali na Śląsku
koło Bytom ia kruszce srebra i ołowiu. Historia
miasta Bytom ia jest też ściśle z tym przem ysłem
związana, miasto ma w herbie orła P iastow ego
i górnika, kopiącego kruszec. Już w ted y miasto
to otrzym ało od rządu polskiego specjalne przyw
ileje, ażeby je zachęcić do wzm ożenia produkcji
cennych skarbów. I gdyby Śląsk był należał do
Polski, niew ątpliw ie polscy inżynierow ie i polskie
kapitały byłyby się przyczyniły do rozwoju prze-
mysłu śląskiego. Wiadomo zaś, że Kazimierz Wielki
pod przymusem, bo z powodu napadu na Polsko
wrogów z wszystkich stron i wskutek intryg
niektórych książąt śląskich, zrzec się musiaflł
w roku 1335 układem trenczyńskim Śląska na
rzecz Czech, z pod których dostał się następnie
w roku 1526 pod rządy austriackie a od 1742 r,
pod rządy pruskie.

[madohora]

102 ROCZNICA WYBUCHU III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO- www.msn.com.pl - 03.05.2023

[madohora]

25 października 1918 r. wystąpił w niemieckim parlamencie z żądaniem przyłączenia do państwa polskiego wszystkich polskich ziem zaboru pruskiego. Po powstaniu niepodległej Polski przeniósł się do Poznania. W latach 1918-1919 był członkiem Naczelnej Rady Ludowej stanowiącej rząd Wielkopolski podczas powstania, a w 1920 r., jako mianowany przez rząd polski komisarz plebiscytu na Górnym Śląsku, kierował całością przygotowań organizacyjnych, propagandowych i politycznych.

[madohora]

Tlu e Reger, tlu e.
(Z,:ívá se jako »Tiu e bubení ek« )
1. Tlu e Reger, tlu e,
tlu e na buben
a svolává stašky :
Stašci, po]cite ven !
Zahrajém si na vojáky,
pošleme si pro Slezáky,
eši musí ven, eši musí ven !
2. Pane Tadeáši,
máš to t žký k íž,
my jsme slezští lidé
a ty nekoupíš,
vezmi si jen svoje stašky,
dej jim kvitu do feldflašky
*a pak hoía hej s nimi utíkej!
3. Chodí Reger, chodí,
vojsko p ehlídá,
. polským patriot m
p kn povidá :
Berte flinty, berte k,yje,
p kn se to echy bije,
t šínskou tu zem slavn vyhrajem !
Postavte se všichni
p kn do ady,
a mám radost z velké
nové armády,
z dol vyjdou všichni erní,
jsou mi jist pšakrev v rní,
na jednoho p t a jste tady hned!
5. Pane Tadeáši,
brzy budeš lkát,
do své Galicie
z erstva utíkat,
dozvíš se to brzy hezky,
že Šlonsk byl a bude eský,
že ho nesmíš brát, že ho nesmíš brát!
6. Bylo ti tu dob e,
ale nesmí být,
z robotnické krve
um ls lehce žít,
každé práce jsi se lekal,
jenom hubou piln št kal,
trvala už dost tvoje zu ivost!
7. S Bohem, polský posle,
z sta si jen tam
ve svojí oj izn ,
nevracej se k nám,
ekli jsme ti, jak se pat í,
že za Bialkou jsou tví brat i,
vi jak tygr tam, ale nelez k nám !

[madohora]

Z wszystkiego ucieszony więc wesołej twarzy,
Co to we świecie żyje a o niebie marzy,
Mówi Ojciec Gwardyan: „Bóg ci zapłać bracie!
Ale prócz zakrystyi czeka jeszcze na cię
Rajski Dwór, i Krzyż Święty, i Upadek Trzeci.
Czyń co możesz dla dobrych świętej Anny dzieci,
Bo ich mnóstwo przybędzie. Gdzież się podzleć mają
Z duehownemi potrzeby? W domu unikają
Księdza nie mającego od Boga urzędu,
Tylko sam się narzucił. Ze szłusznego względu
Na te trzody sierotki może ze czterdziestu
Księży zdąży na pomoc. Dla słuchalnic jest tu
W Rajskim Dworze wygodnie: słońce, deszcz nie szkodzi,
Pojednawszy się z Bogiem tłum ludu odchodzi
Bez przeszkody, a modły i prześliczne pienie
Pontników żywi święte kapłanów natchnienie.
W Rajskim Dworze więc krzeseł dwadzieścia postawisz,
Kilkanaście po gankach klasztoru, objawisz
Spowiednikom godziny rekreacyj, słowem:
Bądź dla wszystkich ze wszystkiem twej służby gotowym
Wiem, że mnogie twe prace: to je niech osłodzi
Że chojnie święta Anna w Niebie wynagrodzi!“

[madohora]

NARODOWY DZIEŃ POWSTAŃ ŚLĄSKICH - www.tvp.pl - 20.06.2025

[madohora]

11 czerwca weszło w życie zawieszenie broni. Oddziały alianckie rozpoczęły zajmowanie linii demarkacyjnej

[madohora]

Jan Nowak był więc pierwszym nauczycielem języka polskiego. (...)" Dzięki tym kursom, przeprowadzanym przez Nowaka, przybyło sporo osób władających językiem polskim w piśmie, tak bardzo potem potrzebnych w pracy plebiscytowej a jeszcze później w urzędach polskich. Podkreślić należy wybitną rolę, jaką odegrała "Księgarnia Polska". Stworzył z niej Nowak prawdziwy ośrodek polskości. W swym mieszkaniu przy księgami założył wypożyczalnię książek, zaopatrując ją w czołowe pozycje literatury polskiej. Tutaj też odbywały się próby do sztuk teatralnych, napisanych przez Nowaka, m.in. "Polski las", szopka betlejemska. Same występy odbywały się w sali "Domu Ludowego" - zawsze zapełnionej przez publiczność podziwiającą polskie przedstawienia. Utwory muzyczne i tłumaczone na język polski piosenki górnicze wykonywane były w kółku śpiewaczym działającym w Kasynie. Na Barbórkę był wielki ruch w "Księgarni Polskiej" - pisała R. Nowakowa - Gwarkowie po nabożeństwie, świątecznie ubrani, wstępowali do księgami. Na ten dzień musiały już leżeć na ladzie nowe kalendarze, mianowicie "Kalendarz Katolika" z Bytomia oraz "Kalendarz Mariański" z Mikołowa.(...)