Bieruń Stary

[madohora]

Najstarsze wzmianki o Bieruniu pochodzą z lat 1378 i 1387. Bieruń był wtedy typową osadą targową na drodze z Mikołowa do Oświęcimia. Obok Bierunia znajdowała się antyczna osada Leucaristus. Została ona odwzorowana na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142–147 naszej ery. O tym, że miejscowość ta znajdowała się w sąsiedztwie Bierunia, informuje skorowidz nazw historycznych ORBIS LATINUS i wynika to z położenia wśród innych zidentyfikowanych miejscowości Śląska. W X–XI w. istniał tu otoczony palisadą i niewątpliwie posiadający wieżę obserwacyjną gródek obronny mający za zadanie chronić kupców przeprawiających się przez rzekę. Pozostałość – bieruński kopiec na szczycie którego stoi obecnie kapliczka św. Jana Nepomucena, z XIX wieku. W średniowieczu na pobliskiej Orlej Górce prawdopodobnie oddawano też hołd starosłowiańskiemu bogu Perunowi.

[madohora]

Biję się w piersi bo będąc w Bieruniu zapomniałam aby przejść się w stronę dawnego grodziska. Na swoje usprawiedliwienie mam to, że miałam tylko dwie godziny czasu a wierzcie mi, że czasem to jest bardzo mało

[madohora]

Nazwa miejscowości wywodzi się od polskich zwrotów „brać, pobierać” i wiąże się z poborami podatkowymi. Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 r. we Wrocławiu jako najstarszą nazwę wymienia Biernia podając jej znaczenie „Steuerort (Abgaben)” czyli w języku polskim „Wieś podatków (pobór opłat, podatków)”. Nazwa została później fonetycznie zgermanizowana na Berun w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

[madohora]

Po plebiscycie Bieruń został przyłączony do Polski,

[madohora]

Było to przed tysiącem laty, jak w okolicy dzisiejszego Bierunia, w czasach jeszcze pogańskich mieszkały dwie wielkie rodziny słowiańskie, które pokłóciły się o swych bogów i żyły w nie-
zgodzie. Jedna z tych rodzin czciła swoje bóstwa w świątyni zwanej kontyną, zbudowanej na górze Lędzińskiej (dzisiaj ta góra zwie się "Górką Klemensową") - zaś druga rodzina chwaliła swych bogów w gaju pod świętym dębem, którego pilnowali pogańscy kapłani. Razu pewnego piorun uderzył w ów dąb i roztrzaskał go w kawałki. Wyznawcy bogów ze świątyni na górze Lędzińskiej mówili, że to zagniewane bóstwa zesłały piorun, - zaś czciciele świętego dębu mówili że to kara za grzechy kapłanów, stróżów dębu. Uradzili więc pozabijać grzesznych kapłanów aby przebłagać gniew bogów. Jak uradzili tak zrobili, pozabijali kapłanów, a sami rozeszli się. Jedni powędrowali na prawy brzeg Wisły - tu odnaleźli dąb wielki i założyli nowe
osiedle nazwane Zabrzegiem (miejscowość leżąca nad samą Wisłą, niedaleko ujścia Przemszy). Inni podążyli do Lędzin (miejscowość na drodze z Mysłowic do Bierunia) i połączyli się z tamtejszym rodem. Reszta zaś pozostała na miejscu przy strzaskanym dębie, nie chcąc opuszczać ziemi na której lata całe żyli. Lędzinianie nazwali tę osadę Piorunem, z czego później powstała nazwa Bieruń.

[madohora]

Do jednych ze starszych zabytków Bierunia niewątpliwie należy drewniany Kościół Świętego Walentego pochodzący z XVI?XVII wieku. Kościół położony jest w otoczeniu cmentarza. Naprzeciwko niego na kolumnie umieszczona jest kamienna figura Świętego Walentego będącego patronem miasta.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Bartłomieja Apostoła – rzymskokatolicki kościół parafialny położony w Bieruniu, w dzielnicy Bieruń Stary.

[madohora]

Na początku XVII w. wybudowano poza miastem kościół św. Walentego, jako że miał on za patrona świętego można przypuszczać, że był katolicki. 13 września 1628 r. burgrabia Karol Hannibal von Dohn wydał w imieniu cesarza Ferdynanda II edykt nakazujący protestanckim pastorom opuszczenie ziemi pszczyńskiej w ciągu 14 dni. 6 marca 1629 r. cesarz wydał edykt zaprowadzający stan religijny, który istniał w państwie w 1553 r.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

PUMAM GRASUJE W CHEŁMIE ŚLĄSKIM I TYCHACH. POLICJA I MYŚLIWI OSTRZEGAJĄ - Dziennik Zachodni - 23.10.2019

[madohora]

[madohora]

[madohora]

WYBUCH W BIERUNIU. NIE ŻYJE JEDNA OSOBA - Wyborcza - 14.01.2021

[madohora]

[madohora]

Beruń, Bieruń, niem. Benin, inko, powiat pszczyński, o 15 mil od Opola, należy ^ do majoratu pszczyńskiego, ma paraf, kościół katol. ś. Bartłomieja i kaplicę cmentarna., z zapisu księdza Żychonia odnowioną. W r, 1840 miała 1210 mk. (100G kat., 103 izr., 11 ew.), 116 dni.; ma 7 jarmarków. W pobliżu góra B.. wys. 731 st. paryzkich n. p. m.

[madohora]

PLENEROWY WIECZÓR FILMOWY FESTIWALU FILMÓW AMATORSKICH - www.samorzad.pap.pl - 27.07.2022

[madohora]

[madohora]

Kościół pw. Św. Walentego jest orientowany i usytuowany poza dawnymi granicami miasta, na południe od Rynku przy ul. Krakowskiej. Zlokalizowany jest w obrębie cmentarza przykościelnego,

[madohora]

Status „Walencinka” jako drugiej świątyni w Bieruniu, utrwalił się ok. roku 1645. Stało się tak dlatego, że najprawdopodobniej w tym roku do Bierunia przybył pierwszy miejscowy proboszcz, a kościół świętego Bartłomieja, znajdujący się przy rynku, został kościołem parafialnym.

[madohora]

Kościółek nadal był w użyciu i raz po raz wymagał reperacji. Nie miał jednak własnego uposażenia, stąd remonty przeprowadzane były jedynie doraźnie. Dopiero w 1725 roku bieruński „Walencinek” doczekał się gruntowniejszego remontu. Nie wiemy jak bardzo zmienił się wtedy wygląd zewnętrzny kościółka. Z pewnością jednak zmiany takie miały wtedy miejsce, świadczy o tym treść rachunków parafialnych, jak również fakt wyrycia na belce nadprożnej w głównym wejściu do kościółka daty 1725. Czyniono tak zwykle przy bardzo poważnych remontach. Ten autentyczny dowód troski mieszkańców Bierunia o „Walencinek” można oglądać do dnia dzisiejszego.

[madohora]

Odnowiony w 1725 roku kościółek, kolejnych remontów doczekał się dopiero w drugiej połowie XVIII wieku. W trakcie przeprowadzonych wtedy napraw wzmocniono drewnianą konstrukcję budowli kamienną podmurówką. Zmieniono wtedy także zewnętrzny wygląd kościółka m.in. dobudowując wieżyczkę tzw. sygnaturkę. Wszystkie dokonane wtedy naprawy i zmiany wpłynęły na wygląd kościółka. Nadały mu ostateczny kształt, w ogólnych zarysach odpowiadający dzisiejszemu wyglądowi „Walencinka”.

[madohora]

W 2015 r. twórcy szopki zostali odznaczeni przez arcybiskupa Wiktora Skworca medalem „Pro Christi Regno” za zasługi w dziele budowania królestwa bożego w archidiecezji katowickiej

[madohora]

Szopka ma powierzchnię 40 m², wykończona jest różnego rodzaju materiałami, nad nią rozciąga się 6,5 metrowe tło przedstawiające panoramę Jerozolimy. Szopka liczy ponad 100 figur, z czego większość to figury ruchome; w szopce zostały umiejscowione figury różnych postaci – oprócz tych, które tradycyjnie sytuowane są w szopkach, umieszczono także figury związane z zawodami (m.in. górnik, kowale), stanami (świeccy, kapłani, siostra zakonna) oraz figury postaci z historii Polski i Kościoła (m.in. papież Jan Paweł II, Edmund Bojanowski). Do działania konstrukcji wykorzystane zostały mechanizmy pionowe i poziome, dzięki którym podłączone do nich figury zmierzają w stronę żłobka.

[madohora]

Jest to najdłużej dostępna ruchoma szopka w Polsce, można ją oglądać od świąt Bożego Narodzenia do 14 lutego, kiedy to obchodzony jest odpust ku czci św. Walentego – patrona Bierunia

[madohora]

Pierwotnie Bieruń należał do lędzińskiej parafii pw. św. Klemensa. Okręg pszczyński należał wówczas do dekanatu oświęcimskiego, a ten zaś do diecezji krakowskiej. Drewniany kościół pw. św. Bartłomieja wybudowano w I poł. XV w. Początkowe losy tego kościółka nie są znane – wiadomo tylko, że w 1568 r. był tam ks. Wojciech, wikary zależny od lędzińskiego plebana. 30 sierpnia 1568 r. książę pszczyński Karol Promnitz, protestant, odwołał wszystkich plebanów dekanatu pszczyńskiego na mocy cuius regio eius religio. Bieruński kościół przeszedł w ręce protestantów.

[madohora]

„Walencinek” w tym czasie najpierw podupadł, lecz zwrócono na niego uwagę w 1677 roku, kiedy spłonął kościół parafialny. Przeniesiono wtedy do „Walencinka” wszystkie obrzędy liturgiczne. Owo prowizorium, w czasie którego kościółek pełnił rolę kościoła parafialnego, trwało trzy lata, do roku 1680. W tym roku odbudowano spalony kościół parafialny a przy okazji zapewne, poczyniono drobne naprawy kościółka świętego Walentego. Przy tej właśnie okazji dowiadujemy się o patronie kościółka.

[madohora]

Po odbudowie kościoła świętego Bartłomieja, całe życie parafialne skupiło się na powrót wokół niego, jednak „Walencinek” nie został zapomniany. Na ten czas należy datować również początki kultu świętego Walentego w Bieruniu.

[madohora]

W roku 1845 w Bieruniu wybuchł wielki pożar, który strawił kościół parafialny. Z konieczności życie religijne parafii bieruńskiej przeniosło się kolejny raz do kościółka świętego Walentego. W związku z tym zamiast planowanej rozbiórki drewnianej budowli, odrestaurowano ją a nawet dobudowano obszerny przedsionek. Dokonał tego bieruński cieśla Antoni Aiker.

[madohora]

W 1929 roku kościółek świętego Walentego uznany został za zabytek. Położyło to kres planom zbudowania, na miejscu drewnianego kościółka, budowli murowanej. Wraz z zaliczeniem „Walencinka” do prawem chronionych zabytków, przeprowadzono kolejne najpilniejsze naprawy: wyremontowany został dach, okna i wymienione zostały szczególnie nadwyrężone części obelkowania. Prace te zlecone zostały mistrzowi ciesielskiemu Józefowi Banaschowi.

[madohora]

Gruntowną renowację wnętrza przeprowadzono podczas II wojny światowej, w roku 1942. Inicjatorem tych prac był ks. Jan Trocha. Wymienione wtedy zostało deskowe sklepienie prezbiterium i nawy kościółka oraz cała konstrukcja chóru. Przy okazji tego gruntownego remontu zniszczono wcześniejsze polichromie. Zaniedbano nadto całkowicie stronę dokumentacyjną przeprowadzanego remontu. W ten sposób zaprzepaszczona została jedyna możliwość przebadania wcześniejszych polichromii, które być może kryły pod warstwą farby jakieś inskrypcje mogące pomóc w poznaniu dziejów kościółka.

[madohora]

Dzięki zabiegom i ofiarnej pracy wielu ludzi, z których szczególnie zasłużyła się rodzina Nygów, odbudowę oraz prace konserwatorsko-renowacyjne zakończono w 1984 roku.

[madohora]

[madohora]

Mój tato zawsze mówił. że kulturę narodów poznaje się po śmietnikach i cmentarzach (nie pamiętam kto to powiedział), dlatego mój spacer zaczęłam od cmentarza właśnie. Przeszłam się wśród grobów poszukując tych najstarszych. Dlatego też pozwolę zamieścić kilka zdjęć.

[madohora]

CMENTARZ PRZY KOŚCIELE ŚWIĘTEGO WALENTEGO W BIERUNIU - Nasze Miasto - 20.10.2012

[madohora]

PAMIĘCI ŚLĄZAKÓW, MIESZKAŃCÓW BIERUNIA ZESŁANYCH NA TERENY ZWIĄZKU RADZIECKIEGO W 1945 ROKU

[madohora]

[madohora]

KS JERZY NYGA

[madohora]

Urodził się 16 kwietnia 1931 w Bieruniu Starym. Starszy brat artysty-malarza Romana Nyga. Święcenia kapłańskie otrzymał 24 czerwca 1956 . Jako wikariusz pracował w parafiach: Rydułtowy (X 1956-1959), Bobrowniki Śląskie (1959-1964), Chorzów św. Jadwigi (1964-1968) zarazem jako kapelan szpitala, Bielsko parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa (IX-XII 1968). Następnie był rektorem kościoła św. Wawrzyńca w Orzeszu (1969-1971), łącząc z tym równocześnie w 1971 roku funkcję ekonoma parafii Nawiedzenia NMP w Orzeszu, a 5 maja otrzymał dodatkowo dekret, w którym otrzymał zlecenie odbudowania kościoła św. Walentego w Bieruniu Starym.

Od 1967 roku był członkiem, a od 1980 roku przewodniczącym Archidiecezjalnej Komisji Sztuki Sakralnej, członkiem Archidiecezjalnej Komisji Liturgicznej, diecezjalnym duszpasterzem Środowisk Twórczych oraz wykładowcą konserwacji zabytków w Wyższym Śląskim Seminarium Duchownym w Katowicach. W latach 1972-1975 brał udział w I Synodzie Diecezji Katowickiej w komisjach duszpasterstwa dorosłych i sztuki sakralnej. Od 1994 roku był prezesem Stowarzyszenia Pomocy św. Łazarza. W sierpniu 1971 roku został ustanowiony administratorem, a 11 października 1971 proboszczem w Załężu. Po blisko 30 letniej pracy, 13 sierpnia 2000 przeszedł na emeryturę i zamieszkał na terenie swojej rodzinnej parafii w Bieruniu Starym. Uhonorowany prałaturą. Zmarł 26 maja 2017 w Bieruniu Starym. Pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym.

[madohora]

NIE ŻYJE KS. JERZY NYGA - Gość - 2017 (archiuwm)

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KS. JAN TROCHA

[madohora]

ks. dziekana Jana Trochy (1907-1977), wspaniałego proboszcza, który kochał ludzi, zawsze miał dla nich drzwi otwarte na probostwie. Przyciągał do siebie dzieci i młodzież. – Na placu farskim mogli grać w piłkę. A jak kupił telewizor, to plebania stała się miejsce wspólnego oglądania telewizji

[madohora]

rodził się 2 września 1907 w Tarnowskich Górach w rodzinie asystenta poczty. Do gimnazjum uczęszczał w Reichanbach - Dzierżoniów, a następnie w Bytomiu. Po przeniesieniu się rodziny na tereny Polski niepodległej zdał maturę w Chorzowie. W 1926 roku wstąpił do Wyższego Śląskiego Seminarium Duchownego w Krakowie. Święcenia kapłańskie przyjął w Katowicach w 1931 roku.

W charakterze wikarego kooperatora pracował w parafiach: Katowice-Józefowiec i Mysłowice. Od 1937 roku objął funkcję katechety w Miejskim Instytucie Kształcenia Handlowego w Chorzowie. Po rozpoczęciu II wojny światowej przeniesiono go do Bierunia Starego, gdzie zastępował nieobecnego proboszcza w charakterze substytuta. W 1945 roku mianowany został administratorem w Bieruniu Starym, a w 1957 roku otrzymał dekret proboszczowski. Od 1955 roku pełnił ponadto funkcję dziekana nowo utworzonego dekanatu tysko-bieruńskiego, a po podziale tegoż na dwa odrębne dekanaty był dziekanem dekanatu bieruńskiego.

Był też członkiem komitetu Budowy Katedry Chrystusa Króla w Katowicach. Jako gospodarz parafii św. Bartłomieja w Bieruniu przez trzydzieści z górą lat zdołał przeprowadzić wiele poważnych inwestycji. Kilka lat z rzędu prosił ordynariusza o zwolnienie z funkcji dziekana, a potem proboszcza, powołując się na zły stan zdrowia. Rezygnację przyjęto dopiero w 1970 roku. Ostatnie lata swego życia spędził jako emeryt-rezydent przy odbudowywanym ze zgliszcz kościółku św. Walentego. Zmarł 19 czerwca 1977 w szpitalu powiatowym w Tychach. W pogrzebie, który odbył się 22 czerwca wzięło udział ok. 100 kapłanów na czele z biskupem Czesławem Dominem. Było także wiele sióstr zakonnych oraz większość mieszkańców Bierunia Starego. Grób ks. Jana Trochy znajduje się na cmentarzu w Bieruniu Starym.

[madohora]

[madohora]

Nie obeszło się też bez scenki humorystycznej, widocznie zmarli też mają poczucie humoru. Spacerowałam po Bieruńskim cmentarzu wyszukując starszych pomników czy nagrobków. W pewnym momencie zostałam zaczepiona i zapytana czego szukam. Stwierdziłam że odpowiem uczciwie a że stałam akurat pod grobem, który jest na zdjęciu wyżej wskazałam na niego ręką i mówię:
- O, właśnie takich starych grobów jak ten tutaj co są ciekawe
Na co usłyszałam w odpowiedzi:
- Pani! A kto by to mył!

[madohora]

A tak prawdę powiedziawszy to trochę szkoda tych, które niebawem całkowicie zniszczeją. Jest kilka krzyży (szacuję je na koniec XIX, początek XX wieku - takie charakterystyczne), które już chylą się do ziemi

[madohora]

[madohora]

[madohora]

kaplica grobowa, która należała do rodziny Prusów, jednej z ważniejszych rodzin w Bieruniu

[madohora]

[madohora]

Obecny kościół Świętego Bartłomieja pochodzi z roku 1776. Był to więc kościół utrzymany w stylu ludowego baroku, murowany, kryty gontem, z trzema wejściami: głównym z przedsionka pod wieżą i bocznymi w środku nawy od południa i północy. W sumie miał 12 okien. Z południowej strony prezbiterium znajdowała się zakrystia, od strony północnej kaplica św. Barbary. Wieża posiadała cebulasty, barokowy hełm z prześwitem, tak samo jak wieżyczka na dachu kościoła. Wieża i sygnaturka pokryte były blachą. Na wieży znajdował się zegar i cztery dzwony. W 1845 roku kościół św. Bartłomieja razem z całym miasteczkiem znów padł ofiarą pożaru. Przed rozpoczęciem budowy rozebrano sklepioną kaplicę św. Barbary oraz mury wypalonej zakrystii; kościół bowiem miał być większy i wyższy. O dawnych jego wymiarach mówi nam, próg kamienny zachowany do dziś w środku obecnego kościoła, a wyznaczający początek dawnego prezbiterium. W starej swej części kościół zachował strop drewniany, belkowy, zaś nowa jego część, wraz z kaplicami tworzącymi transept i prezbiterium, otrzymała sklepienia krzyżowo-kolebkowe. Budowę ukończono 27 IV 1857 r. i w tym stanie kościół dotrwał do 1948 r. Pod koniec wojny, w 1945 roku pociskami artyleryjskimi uszkodzona została co prawda konstrukcja dachu i część murów, jednak po remoncie kościół odzyskał swój pierwotny wygląd. W tym samym czasie kościołowi groziło poważne niebezpieczeństwo, gdyż Niemcy zmagazynowali przy północnej ścianie kościoła dużą ilość amunicji. W 1948 roku dokonano istotnej przebudowy, usuwając dotychczasową zakrystię i znajdujący się nad nią boczny chór, dobudowano równocześnie z obydwu stron prezbiterium nowe zakrystie. W latach 50-tych dokonano jeszcze jednej zmiany. Powiększono mianowicie okna w prezbiterium, a w transepcie wyłamano nowe, wielkie okna w miejsce dawnych małych, podwójnych na poziomie parteru i okrągłych na poziomie piętra. Zamurowano również wejście do nawy głównej od strony południowej. Witraże w tych samych latach, według projektu artysty plastyka Zdzisława Gedliczki z Krakowa wykonała krakowska firma witrażowa Paczka. Dawne witraże w prezbiterium ufundowane zostały przez parafian w 1932 roku jako podarunek dla ówczesnego proboszcza ks. dra Karola Wilka z okazji jego srebrnego jubileuszu kapłańskiego. Przedstawiały św. Karola Boromeusza, imiennika proboszcza, św. Augustyna, doktora Kościoła oraz Dobrego Pasterza.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ORGANY W KOŚCIELE ŚWIĘTEGO BARTŁOMIEJA W BIERUNIU STARYM

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W Bieruniu zachował się czworoboczny rynek z czasów lokacji.

[madohora]

BIERUŃ RATUSZ

[madohora]

Na rynku stoi fontanna, na której usadowiły się duszki ze śląskich legend (Utopce)

[madohora]

[madohora]

NA ŚLĄSKU GRASUJE PUMA. WŁADZE OSTRZEGAJĄ - www.tvp,info - 23.10.2019

[madohora]

Istnieje wiele legend na temat kopca i jego funkcji. Niektóre mówią, że kopiec był miejscem sprawowania sądów i straceń, inne, że bieruński kopiec służył za miejsce sprawowania ofiar przez kapłanów pogańskich.

[madohora]

Sanktuarium św. Walentego – rzymskokatolickie sanktuarium znajdujące się w Bieruniu, należące do parafii św. Bartłomieja Apostoła w Bieruniu, dekanatu Bieruń i archidiecezji katowickiej.

[madohora]

Sanktuarium należy do Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego

[madohora]

20 grudnia 2003 r. św. Walenty został ustanowiony patronem Bierunia

[madohora]

Święty Walenty jest patronem osób cierpiących na epilepsję i tzw. choroby umysłowe, których objawy powszechnie były uznawane za znamiona obłędu czy wręcz opętania. Należy zauważyć, że dawnej za opętanych uważano również: zabójców, samobójców i innych, którym właśnie jako opętanym odmawiano zwyczajnego obrzędu pogrzebu. Tym samym święty Walenty był najodpowiedniejszym patronem kościoła zlokalizowanego w bliskości mogił tych ludzi.

[madohora]

13 lutego 2018 abp Skworc pobłogosławił nowy dzwon dla Walencika . Dzwon ma 40 kg i dostał imię Stanisław Kardynał Nagy . Kardynał Nagy (1921-2013) pochodził z Bierunia, należał do zgromadzenia księży sercanów, był profesorem teologii i przyjaźnił się z Karolem Wojtyłą.

[madohora]

Kościółek św. Walentego w Bieruniu przetrwał dwa pożary. Dziś jest jednym z najsłynniejszych świątyń patrona zakochanych. Nowożeńcy w sezonie są tutaj nawet kilka razy w tygodniu.

[madohora]

- Przez wiele lat parafianie dbali o światynię, regularnie odprawiane są tu nabożeństwa oraz uroczystości odpustowe czy Zesłania Ducha Świętego. Kościół, jak na światynię drewnianą, jest bardzo obszerny, a jego bogaty wystrój stwarza ten niepowtarzalny klimat. - opowiada**nam gospodarz tego miejsca, ks. dr Jerzy Nyga**, również autor ksiązki o historii Bierunia. - Niemniej boom na sesje fotograiczne czy śluby młodych par to kwestia ostatnich kilku lat. - dodaje ks. Jerzy.

[madohora]

Oprócz zakochanych Św. Walenty patronuje również chorym. Ale zakochanie to też pewnego rodzaju choroba, prawda? - dodaje przekornie kościelny, nomen omen...

[madohora]

pieszczotliwie „Walencinkiem”. Nie znamy dokładnej daty jego powstania. Pierwsza pisemna wzmianka o obiekcie pochodzi dopiero z 1628 roku, ze sprawozdania wizytacyjnego, które sporządził Johann Hoffman - będący zresztą ostatnim ewangelickim dziekanem pszczyńskim. Można wysnuwać przypuszczenia, że świątynia powstała w końcu wieku XVI, lub w początkach XVII. Kościół pw. św. Walentego leży na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.

[madohora]

Nie sądzę, pewnie znowu jakiś nawiedzony robi g...burzę. A figurki są ściśle związanie ze Śląskimi Legendami.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Sanktuarium św. Walentego, zwane przez mieszkańców Bierunia „Walencinkiem” jest kościołem drewnianym o konstrukcji wieńcowej, należy do parafii św. Bartłomieja w Bieruniu. Posiada on wszystkie cechy charakterystyczne dla górnośląskiej drewnianej architektury kościelnej. Położony na wschodnim przedmieściu Bierunia, poza historycznymi granicami miasta, znajduje się dzisiaj na cmentarzu, który do końca XVIII w. służył za miejsce pochówku dla ludzi niegodnych pogrzebania na cmentarzu parafialnym. Data powstania kościoła nie jest pewna. Pierwsza historyczna wzmianka o jego istnieniu pochodzi dopiero z 1628 r. i zawarta jest w sprawozdaniu wizytacyjnym ostatniego ewangelickiego dziekana pszczyńskiego Johanna Hoffmanna[2]. Według niego kościół powstał najprawdopodobniej w latach 1623–1626, gdy kościół św. Bartłomieja znajdował się w rękach protestantów (do 1645 r). W latach 1677–1680 zastępował kościół parafialny św. Bartłomieja, który spłonął w czasie pożaru miasta[2]. Wtedy to rozkwitł kult świętego Walentego, który przekroczył granice parafii bieruńskiej. W 1725 r. przeprowadzono gruntowny remont tej świątyni[2]. W 1845 r. w Bieruniu wybuchł wielki pożar, który strawił kościół parafialny i po raz kolejny życie religijne przeniesiono do „Walencinka”. W 1929 r. kościół został uznany za zabytek Gruntowną renowację wnętrza przeprowadzono w 1942 r. z inicjatywy ks. Jana Trochy.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Po II wojnie światowej bieruński „Walencinek” formalnie został otoczony prawną opieką państwa[2]. W niedzielę dnia 2 maja 1971 r. miał miejsce pożar kościoła. Wybuchł on z powodu wadliwej instalacji elektrycznej. Pożar ugaszono, a odbudowę rozpoczęto natychmiast. Kościół jednak po raz drugi stanął w płomieniach 14 marca 1972 r. z powodu umyślnego podpalenia. Szkody były poważniejsze. Spłonął cały dach i sufit, belki stropowe nadawały się do wymiany, a ogień zajął także górne partie ścian bocznych. Kościół posiada relikwie św. Walentego, których autentyczność potwierdzona jest dokumentem z 28 lutego 1961 r. W dniu 13 lutego 2015 r. świątynia została podniesiona do godności sanktuarium św. Walentego

[madohora]

[madohora]

Święty Walenty jest patronem od chorób umysłowych i padaczki, których objawy powszechnie uznawane były za znamiona obłędu czy wręcz opętania. Należy zauważyć, że wtedy za opętanych uważano również: zabójców, samobójców i innych, którym właśnie jako opętanym odmawiano zwyczajnego obrzędu. Tym samym święty Walenty był najodpowiedniejszym patronem świątyni zlokalizowanej w bliskości mogił tych ludzi.

[madohora]

[madohora]

O dawnym kulcie św. Walentego w Bieruniu świadczy śpiewana do dziś pieśń: „O tym świętym Walencinie” wywodząca się z średniowiecza. Już wtedy św. Walenty zaliczany był do czternastu Świętych Wspomożycieli. Nabożeństwo do św. Walentego jest znane na Śląsku od XVII w. Kościół od początku swego istnienia był nie tylko kościołem zastępczym, ale też miejscem ucieczki i schronienia. Wstawiennictwu św. Walentego przypisuje się ocalenie miasta od zarazy w 1831 r. Rachunki parafialne z 1720 r. ukazują jak wielkim świętem był dzień św. Walentego – wysokość kolekty świadczy o tym, że na tę okazję pielgrzymowano z całej bliższej i dalszej okolicy. W 1787 r. proboszcz ks. Jan Kanty Żychoń uzyskał z Rzymu odpust na święto św. Bartłomieja i św. Walentego. Od tego czasu odpust św. Walentego ściągał z całej okolicy tłumy ludzi. W okresie międzywojennym dzieci na tę okazję były zwalniane ze szkół, gdyż odpust jest zawsze obchodzony w dniu 14 lutego. Po wojnie powstał zwyczaj, że sumę odpustową odprawia biskup. Od 28 lutego 1961 r. kościół jest w posiadaniu relikwii św. Walentego, które corocznie całują rzesze wiernych idących na kolanach dookoła ołtarza. Pielgrzymi 14 lutego po mszach świętych przechodzą na kolanach wokół prezbiterium i całują relikwie tego świętego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W ołtarzu głównym znajdują się dwa obrazy św. Walentego: starszy, pochodzący z 1722 r. oraz młodszy, z 1907 r., namalowany przez Jana Nygę jako wyraz wdzięczności za uzdrowienie dziecka z bieruńskiej rodziny Prusów.

[madohora]

Kościół dwukrotnie płonął: w 1971 oraz w 1972 r. Pierwszy pożar spowodowany był wadliwą instalacją elektryczną, drugi - celowym podpaleniem. Wyposażenie w większej części udało się uratować.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

z pożarem kościoła św. Bartłomieja z 1677 roku. Gruntowny remont obiekt przeszedł w 1725 roku, data ta została wyryta w belce nadprożowej w okolicy wejścia do kościoła. Kolejne prace miały miejsce w II poł. XVIII w., wzmocniono wówczas konstrukcję drewnianą poprzez wprowadzenie kamiennej podmurówki, dobudowano także sygnaturkę. W 1845 roku na terenie Bierunia wybuchł kolejny wielki pożar, który zniszczył kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, a tzw. ,,Walenciak” ponownie przejął funkcje głównej świątyni co wiązało się z koniecznością odrestaurowaniem obiektu oraz dobudową przedsionka. Kościół w 1929 roku został uznany za zabytek i przeszedł szereg prac konserwatorskich i restauratorskich. Główne prace w obrębie wnętrza przeprowadzone w 1942 roku, usunięto wówczas większość cennych polichromii. Pierwszy pożar świątyni miał miejsce w 1971 roku, kolejny nastąpił roku później. W 1984 roku zakończono prace remontowe oraz konserwatorskie ,,Walenciaka”.

[madohora]

Kościół jest drewniany, jednonawowy, wykonany został w konstrukcji zrębowej, charakteryzuje się zwartą bryłą nakrytą dwuspadowym dachem wykonanym z gontu o zróżnicowanych wysokościach.

[madohora]

[madohora]

Po odbudowie kościoła świętego Bartłomieja, całe życie parafialne skupiło się na powrót wokół niego, jednak „Walencinek” nie został zapomniany. Na ten czas należy datować również początki kultu świętego Walentego w Bieruniu.

[madohora]

Promotorem budowy ruchomej szopki w kościele św. Bartłomieja Apostoła w Bieruniu był ks. proboszcz Jan Trocha, który podczas wizyty duszpasterskiej u bieruńskiej rodziny Wieczorków, zobaczył małą ruchomą szopkę bożonarodzeniową, którą zrobili bracia – Teofil i Jan, wzorując się na ruchomej szopce w Wambierzycach. Zaproponował, aby podobną zbudować w kościele parafialnym. Na święta Bożego Narodzenia w 1955 r. pojawiła się w kościele ruchoma szopka, w której budowę zaangażowało się wielu parafian. Początkowo szopka składała się z kilku ruchomych figur. Stopniowo była rozbudowywana o kolejne elementy, a do jej budowy dołączało coraz więcej osób z całego Bierunia.

[madohora]

W prezbiterium kościoła jest umieszczony ołtarz główny poświęcony św. Bartłomiejowi, patronowi budowli. W nawie głównej, z lewej i prawej strony, mieszczą się dwa ołtarze boczne. Pierwszy – dedykowany jest Najświętszej Maryi Pannie i został wykonany w 1859 r. na podstawie rysunków Jana Gajdy – znanego śląskiego malarza, rzeźbiarza i pisarza, przez bieruńskiego rzemieślnika Ignacego Chudzikowskiego. Na ołtarzu jest umieszczony obraz Matki Bożej Bieruńskiej z XVI w. Drugi z ołtarzy bocznych, dedykowany św. Józefowi, zaprojektowany i wykonany został przez tych samych artystów. W południowej nawie świątyni jest umieszczony ołtarz św. Krzyża, który zaprojektował w 1949 r. ksiądz Jerzy Schneider z Oświęcimia. Na ścianie nad ołtarzem jest powieszony wielki drewniany rzeźbiony krzyż. Postać Jezusa, wykonana w 1872 r., pochodzi z bawarskiej miejscowości Amerang. Z lewej i prawej strony krzyża na konsolach są umieszczone figury św. Jana Ewangelisty i Matki Bożej Bolesnej. W prezbiterium jest umieszczona wykonana w 1730 r., chrzcielnica z kamienną podstawą i drewnianą pokrywą z 1929 r. Na tylnych ścianach transeptu są powieszone dwa obrazy namalowane na wzór dzieł Petera Paula Rubensa – „Pokłon pasterzy" i „Pokłon trzech króli", pochodzące z XVIII w.

[madohora]

Prawie sto lat później, wskutek rosnącej liczby mieszkańców Bierunia, proboszcz ks. Karol Posadowski postanowił wybudować nowy, większy kościół. Samą budowę rozłożono na kilka lat. W 1770 r. zburzono starą wieżę i wybudowano murowaną. W 1776 r. rozebrano resztę drewnianego kościoła i przystąpiono do dalszej budowy. 20 października 1776 r. dziekan pszczyński ks. Tomasz Trzebień dokonał poświęcenia nowej świątyni. W opisie kościoła z 1791 r. napisano: „Kościół parafialny w miasteczku Bieruniu jest murowany; wielki chór podługowaty (nawa główna), mały chór (prezbiterium) w pół oktogonu czyli ośmiokątny.” Długość kościoła wynosiła 84 stopy (23,9 m). Nie było sklepienia, tylko płaski, drewniany sufit. W 1794 r. postawiono nowy ołtarz główny, wykonany przez Matysa Hampela z Lublińca.

[madohora]

Odnowiony w 1725 roku kościółek, kolejnych remontów doczekał się dopiero w drugiej połowie XVIII wieku. W trakcie przeprowadzonych wtedy napraw wzmocniono drewnianą konstrukcję budowli kamienną podmurówką. Zmieniono wtedy także zewnętrzny wygląd kościółka m.in. dobudowując wieżyczkę tzw. sygnaturkę. Wszystkie dokonane wtedy naprawy i zmiany wpłynęły na wygląd kościółka. Nadały mu ostateczny kształt, w ogólnych zarysach odpowiadający dzisiejszemu wyglądowi „Walencinka”.

[madohora]

Odbudowę rozpoczęto prawie natychmiast i dzięki wysiłkowi wielu ludzi ukończono ją w listopadzie tego samego roku. Przy okazji wykonano kompletną dokumentację architektoniczno-artystyczną kościółka. Nikt nie przypuszczał, że tak szybko będzie ona znów potrzebna. 14 marca 1972 r., w kilka miesięcy po odbudowie, po pierwszym pożarze, ta zacna świątynia ponownie stanęła w płomieniach. Tym razem została umyślnie podpalona. Ten drugi pożar w dziejach „Walencinka” wyrządził o wiele większe szkody. Spłonął doszczętnie dach i sufit, belki stropu nadawały się do wymiany, a ogień zajął także górne partie ścian budynku. Wyposażenie kościółka w większej części udało się uratować. Niestety, pastwą płomieni padł duży obraz św. Bartłomieja oraz konstrukcja zabytkowych organów. Podobnie jak za pierwszym razem i ta odbudowa przebiegała bardzo szybko i sprawnie.

[madohora]

CMENTARZ W BIERUNIU

[madohora]

[madohora]

Ludność miasta: ogółem — 19,5 tys. mieszkańców (2019)
Gęstość zaludnienia: 476,6 os/km2 (2019)
Powierzchnia: 41 km2
Współrzędne geograficzne: długość geograficzna: 19°06′E, szerokość geograficzna: 50°06′N
Prawa miejskie: nadanie praw — 1387, utrata — 1742; nadanie praw — 1865, utrata — 1975; nadanie praw — 1991
Oficjalne strony WWW: www.bierun.pl/

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

*

[madohora]

BIERUŃ. EKSPLOZJA NA TERENIE ZAKŁADU PRODUKUJĄCEGO MATERIAŁY WYBUCHOWE - www.ttvn24.pl - 14.01.2021

[madohora]

[madohora]

Status „Walencinka” jako drugiej świątyni w Bieruniu, utrwalił się ok. roku 1645. Stało się tak dlatego, że najprawdopodobniej w tym roku do Bierunia przybył pierwszy miejscowy proboszcz, a kościół świętego Bartłomieja, znajdujący się przy rynku, został kościołem parafialnym.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pieśń 'O tym świętym Walencinie'

O tym św. Walencinie,
wielka sława o Nim słynie.
Jaki On to prześliczny był,
oliwnemu drzewu podobny był.
Panny mu się dziwowały,
wielkie dary Mu dawały.
A On na dary nic nie dbał,
przy Bożym Słowie zawsze został.
Prosił Boga Wszechmocnego,
by przemienił piękność Jego.
Pan Jezus Go w tym wysłuchał,
Św. Walenty księdzem został.
Gdy pierwszą Mszę celebrował,
wielki wrzód Go nagabował.
Rzucało nim po kościele,
od ołtarza aż po sienie.
Panny Mu się dziwowały,
i tak sobie rozmawiały.
Nie jest to Walenty Święty,
ale jest to czart przeklęty.
Gdy te słowa wymówiły,
to się w kamień obróciły.
Amen, amen tak nam Bóg daj,
byśmy przyszli w niebieski raj.
Byśmy się w niebo dostali,
z św. Walentym, królowali.