Bochnia

[madohora]

W dziewiętnastym wieku Bochnia znajdowała się w Galicji, autonomii na terytorium Monarchii Austro-Węgierskiej. Zabór ten był bardzo słabo rozwinięty gospodarczo. Tutejsza kopalnia soli była jednym z nielicznych ważnych zakładów przemysłowych w tym okręgu. Skupiała ona dużą liczbę pracowników – górników – w mieście. Bochnia rozwijała się: zwiększyła się liczba mieszkańców, w jej terytorium włączono przedmieścia i okoliczne wsie, uruchomiono linię kolejową Wiedeń – Kraków – Dębica, budowano domy i kształtowano reprezentacyjne ulice. W tym czasie powstało wiele zabytków historycznych – przede wszystkim budynków. Większość z nich stoi aż do dziś, chociaż niektóre zostały gruntownie przebudowane, a inne zmieniły zastosowanie.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Przy ulicy Orackiej znajduje się kilka budynków, które zasługują na naszą uwagę. Obecnie budowle z XIX stulecia służą jako domy mieszkalne. Znajdziemy tu dworki w stylu klasycystycznym: domy nr 1, 27, 79, a także podmiejskim: dom nr 85. Sąsiednie domy nr 7 i 9 to neorenesansowe wille wybudowane odpowiednio w latach 1889 i 1890. Pierwsza z nich zawdzięcza swą nazwę – „Pod Orłem” – płaskorzeźbie orła w półkolistym przyczółku. Ta druga to dom rodzinny Ewy Michnik – wybitnej dyrygent, dyrektora teatrów operowych w Krakowie i Wrocławiu.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:
układ urbanistyczny

[madohora]

kaplica „Na Murowiance” pw. MB Anielskiej, ul. Brzeźnicka, 1854

[madohora]

Cmentarz żydowski w Bochni – został założony w 1872. Ma powierzchnię 1 ha. Zachowało się prawie siedemset nagrobków, z których większość stanowią tradycyjne macewy, lecz część nagrobków ma formę sarkofagów. Znajdują się na nich inskrypcje w języku polskim, hebrajskim i niemieckim. Na niektórych macewach zachowały się ślady malatury. Wśród pochowanych jest cadyk Aszer Majer Halberstam. W czasie II wojny światowej cmentarz służył jako miejsce masowych egzekucji. Obecnie znajduje się na nim pomnik upamiętniający ofiary terroru niemieckiego. Cmentarz znajduje się około kilometra od rynku w kierunku wschodnim. Zajmuje zbocze wzgórza Krzęczków. Jest otoczony ogrodzeniem z metalowej siatki, posiada metalową furtkę. Na cmentarzu znajduje się kwatera żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej, austriacki cmentarz wojenny nr 313 Bochnia. W kwaterze tej znajduje się 20 grobów.

[madohora]

Cmentarz wojenny nr 313 – Bochnia – austriacki cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej wybudowany przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie i znajdujący się na terenie jego okręgu IX Bochnia. Jest to niewielka kwatera w zachodniej części bocheńskiego cmentarza żydowskiego znajdującego się na wzgórzu, we wschodniej części miasta, przy ul. Krzeczków.
Pochowano na nim żołnierzy wyznania mojżeszowego: 19 austriacko-węgierskich z 80 pułku piechoty oraz 22 i 23 pułków strzelców oraz 1 żołnierza rosyjskiego. Cmentarz ma kształt prostokąta. Pomnik centralny to macewa a obok niego i przed nim znajdują się dwa rzędy mogił z kamieniami nagrobnymi także w kształcie macew. Cmentarz projektował Franz Stark.

[madohora]

Na cmentarzu pochowano 399 żołnierzy austriackich, 6 żołnierzy niemieckich oraz 12 żołnierzy rosyjskich. Polegli oni lub zmarli w okolicznych szpitalach polowych w okresie od października 1914 do maja 1918.

[madohora]

[madohora]

dom, ul. Bernardyńska 4, XIX w.
dom, ul. Bernardyńska 11, XIX w.

[madohora]

dom, ul. Kościuszki 4, pocz. XIX w.

[madohora]

dworek, ul. Sienkiewicza 6, drewn., XVIII w.

[madohora]

dworzec kolejowy – pierwotnie wybudowany w 1855 roku, w latach 1904–1906 przedudowany w stylu wiedeńskiej secesji.

[madohora]

Synagoga w Bochni – synagoga znajdująca się w Bochni przy ulicy Trudnej 13, dawniej zwanej ulicą generała Karola Świerczewskiego i poprzednio ul. Trudnej.

[madohora]

20 listopada 2019 roku był ostatnim dniem funkcjonowania bocheńskiego oddziału PKO Bank Polski w charakterystycznym budynku dawnej żydowskiej synagogi przy ul. Trudnej. Centrala zdecydowała o sprzedaży nieruchomości, a placówka zmieniła lokalizację. Od 25 listopada 2019 roku PKO Bank Polski działa w lokalu przy ul. Kazimierza Wielkiego 18. Nieruchomość nabył prywatny przedsiębiorca.

[madohora]

Pod względem atrakcyjności historycznej Gmina Bochnia należy do najciekawszych w Małopolsce. Osadnictwo z czasów państwa Wiślan rozkwitało w 2 bliskich sobie ośrodkach: Łapczycy i Chełmie. Łapczyca (jako Labscicia et cum sale – Łapczyca z solą) wymieniona jest w bulli kardynała Idziego z 1105 roku jako część własności klasztoru Benedyktynów z Tyńca. Jest to wieś o najstarszej na Bocheńszczyźnie zapisanej historii, jedna z najstarszych miejscowości w Polsce południowej i głównych centrów osadniczych regionu bocheńskiego. Znajdują się tam ślady średniowiecznego grodziska, którego świetność przypadła na czas od IX do XI wieku.

[madohora]

Sól – wielkie bogactwo naturalne ziemi bocheńskiej była głównym wynikiem ich rozwoju, a w efekcie – doprowadziła do powstania miasta Bochni funkcjonującego na prawie magdeburskim od 1253 roku.

[madohora]

Na północy gminy w Bessowie zachowały się ślady osadnictwa z IV i V wieku n.e., ceramika, pozostałości dymarek do wytopu żelaza i narzędzi rolniczych. W latach siedemdziesiątych XX wieku dokonano tu wielu sensacyjnych odkryć archeologicznych, które sprawiły, że wieś ta stanowi „eldorado” dla naukowców. W sąsiedniej Cerekwi, według legendy osiedlili się wojownicy tatarscy, którzy byli uczestnikami najazdów chana na ziemie polskie w XIII wieku.

[madohora]

Pierwsza informacja o puszczy pochodzi z dokumentu z 1242 r., kiedy to nazywano ją „Las Kłaj”. W 1393 r. występują już pod nazwą „Las Niepołomicki”, a w 1441 r. użyto po raz pierwszy nazwy „Puszcza Niepołomicka”. Nazwa Niepołomicka pochodzi od staropolskiego słowa niepołomny, co znaczyło coś twardego, niezniszczalnego. Przez cały okres dziejów Polski puszcza była własnością państwa – najpierw królów Polski (XIII – XVIII w.), a po rozbiorach przeszła na własność Skarbu Państwa. Przez długie wieki puszcza była znakomitym terenem łowieckim, z którego korzystali królowie polscy. Leśną drogą zwaną „Królewską” udawali się na polowania w głąb puszczy m.in. królowie: Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło, Zygmunt Stary, Zygmunt August, Stefan Batory, August II Sas. Polowano tu wtedy na grubą zwierzynę: niedźwiedzie, dziki, tury, łosie, jelenie, żubry, wilki.

[madohora]

W czasie II wojny światowej ziemia bocheńska doświadczyła wielu tragicznych wydarzeń. 10 września 1939 roku w Stanisławicach na skraju Puszczy Niepołomickiej miała miejsce największa potyczka zbrojna na Bocheńszczyźnie. Zginęło w niej ponad 50 żołnierzy Armii Kraków.

[madohora]

Do zabytkowych sakralnych obiektów architektonicznych w Gminie Bochnia należą: leżące przy historycznym szlaku Via Regia Antiqua - kościół gotycki w Łapczycy i kościół Bożogrobców w Chełmie oraz drewniane kościoły w Brzeźnicy, Gawłowie, Krzyżanowicach i Pogwizdowie.