Walentynki czy Święty Jan

[madohora]

O miesiącach angielskich
Ale starożytni Anglicy (bo nie wydaje mi się stosowne wspominać o przestrzeganiu annałów innych narodów i zatajać moich) obliczali swoje miesiące według biegu księżyca; skąd wzięli swoją nazwę od księżyca, na sposób Hebrajczyków i Greków. Jeśli rzeczywiście wśród nich księżyc nazywa się mona, mensis monath. A pierwszy z ich miesięcy, który Latynosi nazywają Januarius, nazywa się Giuli. Następnie luty Sol-monath, marzec Rhed-monath, kwiecień Eostur-monath, maj Thrimylchi, czerwiec Lida, Julius podobnie Lida, sierpień Vueod-monath, wrzesień Haleg-monath, październik Vuinter-fylleth, listopad Blod-monath, grudzień Giuli, o tej samej nazwie Januarius. I zaczynali rok od ósmego dnia kalendarzy stycznia, gdzie teraz obchodzimy urodziny Pana. I oni nazywali samą noc, teraz świętą dla nas, wtedy pogańską nazwą Modranicht, to jest nocą matek, z powodu, jak podejrzewamy, ceremonii, które strażnicy w nią odprawiali. I kiedykolwiek rok był wspólny, nadawali trzy miesiące księżycowe każdej porze roku. Ale kiedy wystąpił zator, to jest rok trzynastu miesięcy księżycowych, dodawali dodatkowy miesiąc do lata, tak że wtedy trzy miesiące nazywano razem Lida, i z tego powodu ten rok nazywano Thri-lidi, mając cztery miesiące lata, trzy jak zawsze z innych pór roku.

[madohora]

ŚWIĘTO ŚWIĘTEGO JONADZA - www.vakaruvejai.com

[madohora]

Mimo wpływów chrześcijańskich, Joninės zachowała wiele pogańskich tradycji i zwyczajów:

[madohora]

Uważa się również, że nawet rosa jest tej nocy magiczna. Im większa rosa w poranek święta, tym większych plonów można się spodziewać. Po zebraniu rosy dawano ją krowom, aby mogły produkować dużo mleka, a także skrapiano nią ogród, aby był żyzny i nie rosły chwasty. Uważano, że rolnik będzie oczekiwał dobrych plonów, jeśli tej nocy będzie biegał po swojej ziemi i tarzał się w rosie nago. Uważano, że ma ona właściwości lecznicze, dlatego gdy człowiek kąpie się w rosie rano, czuje się jaśniej, a jego twarz staje się czysta. Chorzy również kąpali się w rosie, mając nadzieję na wyleczenie.

[madohora]

Tej nocy oddaje się cześć również słońcu . Dziękuje się mu za ciepło, światło i prosi się, aby świeciło tak dużo, jak to możliwe. W nocy rozpalano duże ognisko na wysokim wzgórzu. Uważano, że im dalej ogień oświetli pola, tym większe będą plony jesienią. W nocy nastolatkowie skakali przez ognisko. Uważano, że jeśli mężczyzna i kobieta przeskoczą razem przez ogień, trzymając się za ręce, pobiorą się w tym samym roku.

[madohora]

KRĘCENIE NOSEM NA WIANKI NAD WISŁĄ - Interia - 22.06.2025

[madohora]

NOC ŚWIĘTOJAŃSKA - www.kultura.lv

[madohora]

Łotewskie święto nocy letniej nazywa się Jāņi po łotewsku i jest to jedyna noc w roku, podczas której nie wolno spać. Większość zajęć odbywa się na zewnątrz i koncentruje się wokół wielkiego ogniska. Dziewczęta zbierają kwiaty łąkowe, aby zrobić z nich wianki na włosy, podczas gdy mężczyźni o imieniu Jānis otrzymują krzaczastą koronę z liści dębu wokół głowy. Janis jest najpopularniejszym męskim imieniem na Łotwie i jest porównywalne do imienia „Jan”. Tradycyjnie ludzie na wsi robili własny specjalny ser i piwo na uroczystości i chodzili od domu do domu, dzieląc się swoimi smakołykami i śpiewając tradycyjne pieśni. Zbierali się wokół ogniska, aby śpiewać specjalne pieśni „Līgo”, które można śpiewać tylko tej nocy. I tańczyli przez całą noc. Chociaż słońce zachodzi na krótko, nie robi się ciemno i wszyscy muszą być obudzeni, aby powitać wschodzące słońce rano. Naga igraszka w najbliższym jeziorze lub rzece to konieczność dla mężczyzn - i kobiet, które ich dopingują. Młode pary lubią chodzić do lasu i szukać legendarnego kwiatu paproci. Tak przynajmniej mówią. A gdy witasz poranne słońce, musisz umyć twarz w porannej rosie trawy, która w poranek Jāņi ma podobno szczególnie korzystne właściwości.

[madohora]

Święto św. Jonasza lub Święto Rosy (lit. Joninės, Rasos, Kupolė; pol. Sobótki; bel. Купальле) to ludowe święto w środku lata obchodzone w dniach 23–24 czerwca na całej Litwie. We wszystkich krajach chrześcijańskich wieczór 23 czerwca, Wigilia św. Jana, jest wigilią obchodów przed świętem św. Jana Chrzciciela. Ewangelia Łukasza podaje, że Jan urodził się około sześciu miesięcy przed Jezusem. Dlatego święto Jana Chrzciciela ustalono na 24 czerwca, sześć miesięcy przed Wigilią Bożego Narodzenia. W rzeczywistości święto to ma głębokie korzenie przedchrześcijańskie, pogańskie na Litwie (jak również w wielu sąsiednich krajach). Od czasów starożytnych ludzie oznaczali czas powrotu słońca, najkrótszy dzień i najdłuższą noc. W dawnych czasach nazywano je Rasos lub Kupolė (Święto Rosy). Gdy na Litwie przyjęło się chrześcijaństwo, nazwę tego święta zmieniono na Święto św. Jana, zgodnie z tradycją chrześcijańską.

[madohora]

Innym istotnym atrybutem Święta Rosy był wieniec. Chłopi wierzyli, że wieńce skupiają wieczne siły życiowe i są symbolami nieśmiertelności i życia. W czasie tej najkrótszej letniej nocy wiązało się z nimi wiele obrzędów i wypadów. Uważano, że jeśli młoda kobieta przejdzie się wokół trzech pól, zbierze bukiety dziewięciu kwiatów, zwiąże wieniec i położy go pod poduszką, poślubi mężczyznę, który przyjdzie zabrać jej wieniec we śnie. Podczas innej pogańskiej tradycji, o północy, dwanaście wieńców wrzucano do rzeki i obserwowano, czy zostały sparowane. Jeśli nie doszło do sparowania, w tym roku nie było ślubu. Wierzono również, że jeśli młody mężczyzna złapie zrealizowany wieniec kobiety, panna będzie jego.

[madohora]

Święto św. Jana jest związane z letnimi ślubami i ich rytuałami, które miały wpływ na życie rodzinne i wzrost populacji. Jeśli para zostanie przyjaciółmi tej nocy, na pewno dojdzie do ślubu.

[madohora]

[madohora]

Pogaństwo albańskie obejmuje pogańskie zwyczaje , wierzenia , rytuały , mity i legendy ludu albańskiego . Elementy mitologii albańskiej mają starożytne pochodzenie paleobałkańskie i prawie wszystkie są pogańskie. Starożytne pogaństwo przetrwało wśród Albańczyków, a zwłaszcza w niedostępnym i głębokim wnętrzu - gdzie albański folklor ewoluował przez stulecia w stosunkowo odizolowanej kulturze plemiennej i społeczeństwie - nadal przetrwał lub co najwyżej został częściowo przekształcony przez wierzenia chrześcijańskie, muzułmańskie i marksistowskie, które miały zostać wprowadzone z wyboru lub narzucone siłą. Albańskie tradycyjne prawo zwyczajowe ( Kanun ) posiadało świętą - choć świecką - długotrwałą, niezachwianą i niepodważalną władzę o międzyreligijnej skuteczności nad Albańczykami, co przypisuje się wcześniejszemu pogańskiemu kodeksowi wspólnemu wszystkim plemionom albańskim . Rzeczywiście, Kanun zawiera kilka zwyczajowych koncepcji, które wyraźnie mają swoje korzenie w wierzeniach pogańskich, w tym w szczególności w kulcie przodków , animizmie i totemizmie , które zachowały się od czasów przedchrześcijańskich. Tradycje albańskie były przekazywane ustnie – za pośrednictwem systemów pamięci, które przetrwały nienaruszone do czasów współczesnych – z pokolenia na pokolenie i są nadal bardzo żywe w górzystych regionach Albanii , Kosowa , Czarnogóry i zachodniej Macedonii Północnej , a także wśród Arbereszów we Włoszech , Arwanitów w Grecji i Arbanasów w Chorwacji .

[madohora]

Tradycje albańskie były przekazywane ustnie przez pokolenia . Zostały one zachowane dzięki tradycyjnym systemom pamięci, które przetrwały nienaruszone do czasów współczesnych w Albanii, zjawisko to można wyjaśnić brakiem formowania się państwa wśród Albańczyków i ich przodków – Ilirów , którzy byli w stanie zachować swoje „plemienne” zorganizowane społeczeństwo . To odróżniało ich od cywilizacji takich jak starożytny Egipt , Minojczycy i Mykeńczycy , którzy przeszli formowanie się państwa i zakłócili swoje tradycyjne praktyki pamięci.

[madohora]

Mitologia albańska odziedziczyła indoeuropejski gatunek epiki narracyjnej o dawnych wojownikach ( Kângë Kreshnikësh ), tradycję wspólną z wczesną Grecją , klasycznymi Indiami , wczesnośredniowieczną Anglią , średniowiecznymi Niemcami i Słowianami południowymi. Albańskie wierzenia ludowe i mitologia zachowały również typową indoeuropejską tradycję bóstw znajdujących się na najwyższych i najbardziej niedostępnych górach ( Góra Tomor ). Pogaństwo albańskie zachowało indoeuropejskie bóstwa nieba , błyskawic i pogody ( Zojz , Shurdh , Verbt ), bóstwa słońca i księżyca ( Dielli i Hëna ), boginię świtu ( Prende/Afërdita ), rytuały i bóstwa ognia oraz kult ogniska domowego ( Enji/Zjarri , Nëna e Vatrës , Vatër ), boginie losu i przeznaczenia ( Zana , Ora , Fatí , Mira ), [ 53 ] aspekty kultu ziemi ( Dhé ) i boskich bliźniaków ( Muji i Halili ), a także mity o „zabijaniu węży” i „ogniu w wodzie” ( Drangue i Kulshedra ),legenda o „Córce Słońca i Księżyca” ( E Bija e Hënës dhe e Diellit ), i strażnik bram Podziemia ( trzygłowy pies , który nigdy nie śpi).

[madohora]

Wczesne dowody kultu niebieskiego w Ilirii dostarczają tablice z VI wieku p.n.e. z Jeziora Szkodra , które należało do iliryjskiego obszaru plemiennego, który w późniejszych czasach był określany w źródłach historycznych jako Labeatae . Każda z tych tablic przedstawia jednocześnie święte przedstawienia nieba i słońca oraz symbolikę błyskawicy i ognia, a także drzewa życia i ptaków (orłów). Na tych tablicach znajduje się mitologiczne przedstawienie bóstwa niebieskiego: bóstwa słońca ożywionego twarzą i dwoma skrzydłami, rzucającego pioruny na ołtarz ognia, który na niektórych tablicach jest trzymany przez dwóch mężczyzn (czasami na dwóch łodziach). Ta mitologiczna reprezentacja jest identyczna z albańską wiarą ludową i praktyką związaną z bóstwem piorunów: tradycyjną praktyką podczas burz było wynoszenie na zewnątrz rozpalonego kominka ( vatër me zjarr ), aby zyskać przychylność bóstwa, dzięki czemu pioruny nie byłyby szkodliwe dla społeczności ludzkiej. W albańskich wierzeniach ludowych pioruny postrzegane są jako Zjarri i Qiellit („Ogień Nieba”) i uznawane za „ broń bóstwa”.

[madohora]

[madohora]

Reorganizacja Kościoła jako instytucji kultu w regionie zajęła sporo czasu. Bałkany zostały ponownie włączone do orbity chrześcijańskiej dopiero po odzyskaniu Cesarstwa Bizantyjskiego i dzięki działalności bizantyjskich misjonarzy. Najwcześniejsze kościelne słownictwo pochodzenia środkowogreckiego w języku albańskim pochodzi z VIII–IX wieku, z czasów bizantyjskiego ikonoklazmu , który rozpoczął cesarz bizantyjski Leon III Izauryjczyk . W 726 roku Leon III ustanowił de jure jurysdykcję Ekumenicznego Patriarchatu Konstantynopola nad Bałkanami, ponieważ Kościół i państwo ustanowiły instytucję. Kościół Wschodni rozszerzył swoje wpływy na tym obszarze wraz z rozwojem społecznym i politycznym. Pomiędzy VII a XII wiekiem odrodziła się potężna sieć instytucji kultu, całkowicie obejmująca administrację kościelną całego dzisiejszego zwartego obszaru albańskojęzycznego. W szczególności ważną rolę odegrały Temat Dyrrachium i Archidiecezja Ochrydska . Przetrwała przez wieki wiara chrześcijańska wśród Albańczyków stała się ważnym elementem kulturowym ich tożsamości etnicznej. Rzeczywiście, brak staro-cerkiewno-słowiańskich terminów w albańskiej terminologii chrześcijańskiej pokazuje, że działalność misyjna podczas chrystianizacji Słowian nie obejmowała osób mówiących po albańsku. W tekście skompilowanym na początku XI wieku w języku starobułgarskim po raz pierwszy wymienieni są Albańczycy ze swoim starym etnonimem Arbanasi jako półwierzący, termin, który dla prawosławnych chrześcijańskich Bułgarów oznaczał chrześcijan katolickich. Wielka Schizma z 1054 roku spowodowała podział regionu na chrześcijaństwo katolickie na północy i prawosławne na południu.

[madohora]

Od momentu założenia w 1912 r. Albania była państwem świeckim , stając się ateistycznym w czasach reżimu komunistycznego i powracając do świeckości po upadku reżimu. Przez pół wieku reżim w Albanii wyklął wszystkie wierzenia, nie biorąc pod uwagę faktu, że albańskie tradycyjne obrzędy, zwyczaje, wierzenia, mitologia itp. utożsamiały Albańczyków – którzy zachowali unikalną kulturę – z głównymi starożytnymi grupami ludów.

[madohora]

Zarówno w kontekstach pogańskich - politeistycznych , jak i monoteistycznych , najwyższa istota w języku albańskim jest określana jako Zojz(-i) /Zot(-i) , Perëndi (-a) lub Hy(-u)/Hyj(-i) , zawsze kojarzona z niebem i światłem . W języku albańskim bóg rządzący niebem jest określany jako i Bukuri i Qiellit („Piękno Nieba”), zwrot ten jest używany w kontekstach pogańskich w odniesieniu do Słońca ( Delli ), czczonego jako bóg światła , nieba i pogody , dawca życia, zdrowia i energii oraz wszechwidzące oko. Jak wskazuje szeroki zbiór tradycji kultowych poświęconych mu, albański bóg słońca wydaje się być wyrazem protoindoeuropejskiego boga nieba ( Zot lub Zojz w języku albańskim). Słońce, zwane „wszystkowidzącym (wielkim) okiem”, jest przywoływane w uroczystych albańskich przysięgach ( be ), a w rytualnych pieśniach prosi się wszechwidzące Słońce o informacje o wszystkim, co dzieje się na Ziemi. Ogień – Zjarri – jest ubóstwiany jako wyzwalacz światła i ciepła , mający moc odpędzania ciemności i zła , wpływania na zjawiska kosmiczne i dawania siły Słońcu, a także jako podtrzymujący ciągłość między życiem a życiem pozagrobowym i między pokoleniami

[madohora]

Albańskie wierzenia, mity i legendy zorganizowane są wokół dualistycznej walki dobra ze złem , światła z ciemnością , która cyklicznie wywołuje kosmiczną odnowę. [ 108 ] Rytualne ognie kalendarzowe ( Zjarret e Vitit ) praktykowane są w odniesieniu do cyklu kosmicznego i rytmów życia rolniczego i pasterskiego, a ich funkcją jest wzmocnienie Słońca i odstraszanie zła zgodnie ze starymi wierzeniami. Wywierając wielki wpływ na główne tradycyjne święta albańskie i obrzędy kalendarzowe, Słońce ( Dielli ) jest czczone jako bóg światła i dawca życia, który rozprasza ciemność świata i topi szron, umożliwiając odnowę Natury .

[madohora]

Najbardziej znanym albańskim mitologicznym przedstawieniem dualistycznej walki dobra ze złem, światła z ciemnością, jest nieustanna walka drangue i kulshedra , konflikt symbolizujący cykliczny powrót do wodnego i chtonicznego świata śmierci, dokonujący kosmicznego odnowienia odrodzenia . Legendarna walka heroicznego bóstwa związanego z piorunami i pogodą – jak drangue – który walczy i zabija ogromnego wielogłowego węża związanego z wodą, burzami i suszą – jak kulshedra – jest częstym motywem mitologii indoeuropejskiej . Oryginalna legenda mogła symbolizować Chaoskampf , starcie sił porządku i chaosu.

[madohora]

W języku albańskim bóg władający niebem jest określany jako i Bukuri i Qiellit („Piękno Nieba”), zwrot ten jest używany w kontekstach pogańskich w odniesieniu do Słońca ( Delli ), czczonego jako bóg światła , nieba i pogody , dawca życia, zdrowia i energii oraz wszechwidzące oko. Albańska tradycja, zgodnie z którą Słońce jest „okiem jest odbiciem indoeuropejskiej wiary, zgodnie z którą Słońce jest okiem boga nieba. Albańskie wierzenia ludowe uważają piorun za „ogień nieba” ( Zjarri i Qiellit ) i uważają go za „broń bóstwa”.Znajdując odpowiedniki z albańskimi wierzeniami i praktykami ludowymi, wczesnymi dowodami kultu niebieskiego w Ilirii są iliryjskie tablice z VI wieku p.n.e. z Jeziora Szkodra , przedstawiające jednocześnie święte przedstawienia nieba i słońca oraz symbolikę piorunów i ognia, a także święte drzewo i ptaki (orły); bóstwo słońca ożywione jest twarzą i dwoma skrzydłami, rzucającymi pioruny na ołtarz ognia. Albańskie rytuały mające na celu odwrócenie wielkich burz z ulewnymi deszczami, piorunami i gradem, szukają pomocy u nadprzyrodzonej mocy Ognia ( Zjarri , najwyraźniej nazywanego również teonimem Enji ). Albańskie rytuały mające na celu przywołanie deszczu przywołują Niebo i Słońce. Kult praktykowany przez Albańczyków na kilku świętych górach (zwłaszcza na górze Tomorr w centralnej Albanii), któremu towarzyszą pielgrzymki, modlitwy do Słońca, rytualne ogniska i ofiary ze zwierząt , jest uważany za kontynuację starożytnego indoeuropejskiego kultu boga nieba. Kult nieba zachował się także w uroczystych przysięgach albańskich . Niebo (Qielli) jest często zestawiane z Ziemią ( Dheu ) w albańskich przysięgach.

[madohora]

Fakt, że dhé „ziemia” jest albańskim słowem odziedziczonym z praindoeuropejskiego , którego rytualizacja w kontekstach sakralnych zachowuje jego stabilność i gęstość, podkreśla ważną rolę ziemi w kulturze albańskiej. Bardzo poważne albańskie przysięgi składane na ziemię i wiele formuł klątw opartych na ziemi również pokazują wielkie znaczenie kultu ziemi w tradycji albańskiej.

[madohora]

W kulturze albańskiej pierwotna przodkini grupy krewnych (Alb. fis lub farë ) jest określana jako „matka domu”, reprezentująca Wielką Matkę, i często wyobrażana jest jako wąż (patrz Vitore i Nëna e Vatrës ). Wąż jest świętym zwierzęcym totemem Albańczyków. Uważany za bóstwo ziemi, wąż jest eufemistycznie nazywany imionami pochodzącymi od albańskich słów oznaczających ziemię, dhé i tokë : Dhetokësi , Dheu , Përdhesi , Tokësi lub Itokësi .

[madohora]

Albańczycy zostali po raz pierwszy opisani w źródłach pisanych jako czciciele Słońca i Księżyca przez niemieckiego humanistę Sebastiana Francka w 1534 r. , ale Słońce i Księżyc zostały zachowane jako święte elementy albańskiej tradycji od czasów starożytnych. Iliryjska kultura materialna pokazuje, że Słońce było głównym obiektem kultu religii iliryjskiej . Znajdując odpowiedniki w albańskich wierzeniach i praktykach ludowych, iliryjskie bóstwo słońca jest symbolicznie przedstawione na tablicach z epoki żelaza z Jeziora Szkoderskiego jako bóg nieba i piorunów , kojarzony również z ołtarzem ognia , gdzie rzuca piorunami. Symbolika kultu Słońca, który jest często łączony z półksiężycem , jest powszechnie spotykana w różnych kontekstach albańskiej sztuki ludowej, w tym w tradycyjnym tatuażu , sztuce nagrobnej, biżuterii, hafcie i rzeźbach domowych. Uroczyste przysięgi ( Besa ), dobre znaki i formuły klątw wiążą się ze Słońcem i są do niego kierowane lub przez nie przyjmowane. Modlitwy do Słońca, rytualne ogniska i ofiary ze zwierząt to powszechne praktyki wykonywane przez Albańczyków podczas rytualnych pielgrzymek na szczyty gór.