Noc Świętojańska

[madohora]

Gatunek jest bardzo odporny na stres środowiskowy – dobrze znosi okresowe niedobory wody, wysokie i niskie temperatury, zasolenie.Rośnie zarówno w cieniu, jak i w miejscach zupełnie odkrytych, aczkolwiek w drugim przypadku wówczas, gdy podłoże jest wilgotne.

[madohora]

W wyniku krzyżowania różnych gatunków paproci powstają zwykle mieszańce sterylne, ale w obrębie kompleksu P. vulgare krzyżowaniu różnych taksonów towarzyszyło podwojenie garnituru chromosomów, które pozwoliło na powstanie 7 płodnych mieszańców poliploidalnych. Kompleks Polypodium vulgare stał się jednym z lepiej poznanych przykładów ewolucji retikularne

[madohora]

Z Malty opisano w 2013 roku nowy, endemiczny podgatunek subsp. melitense, który po późniejszej weryfikacji okazał się jednak P. cambricum

[madohora]

Gatunek nie jest ujęty na Czerwonej liście gatunków zagrożonych publikowanej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN)

[madohora]

Za działanie ułatwiające odkrztuszanie wydzieliny (zmniejszające jej lepkość) odpowiadać mają saponiny zawarte w roślinie. Poza tym podkreślany jest niedostatek badań dowodzących skuteczności i tłumaczących mechanizm działania substancji czynnych zawartych w zielu.

[madohora]

Ze względu na aromat przypominający lukrecję kłącze stosowano do aromatyzowania tytoniu.

[madohora]

Wyhodowano następujące kultywary:
'Bifido-Cristatum' ('Grandiceps') – końce odcinków liściowych rozwidlone, szczyt liścia wachlarzowato rozgałęziony, szerszy od blaszki liściowej poniżej,
'Bifidum' – końce odcinków liściowych rozwidlone,
'Bifido-Multifidum' – końce odcinków liściowych rozwidlone, liście pierzasto podzielone,
'Elegantissimum' – liście trzykrotnie, dwukrotnie i pojedynczo pierzasto podzielone (podobna, z silniej pomarszczonymi, rozetkowato zagęszczonymi końcami liści odmiana 'Cornubiense Grandiceps' uznawana jest za pochodzącą od mieszańca P. ×mantoniae),
'Jean Taylor' – liście trzykrotnie i czterokrotnie pierzasto podzielone, z silnie pomarszczonymi, rozetkowato zagęszczonymi końcami liści.

[madohora]

Według legend z Norwegii paprotka powstała, gdy mleko z piersi Marii z Nazaretu kapnęło do szczeliny skalnej. Nazywane jest tam w efekcie „Mariebregne”. Tak samo „paprocią Marii” gatunek nazywany jest w Danii

[madohora]

[madohora]

Zgodnie z polską, a także ogólnosłowiańską tradycją, panna młoda oddaje druhnom swój wianek podczas weselnych oczepin

[madohora]

[madohora]

Gwałtowne burze bez deszczu: Charakterystyczną cechą jarzębinowej nocy są „suche burze”. Niebo bezustannie rozświetlają błyskawice, a grzmoty niosą się echem, ale z chmur nie spada ani jedna kropla deszczu.

[madohora]

Zaszumiały wody,
Popłynęły lody,
Wiosenka, wiosenka!
Popłynęły lody.

[madohora]

Z XVII wieku Kupałę za bóstwo uznaje też Synopsis kijowski oraz Żywot św. Włodzimierza

[madohora]

Termin, w którym przypada Noc Kupały, zbiegał się z pierwszymi zbiorami owoców. Dlatego to na pewno one były podawane w trakcie. Pojawiały się też różnego rodzaju placki, zupy, czy miody.

[madohora]

Czerwiec to czas zbiorów takich owoców, jak jagody, czy maliny. Istnieje więc możliwość, że w czasie Nocy Kupały następowało poświecenie pierwszych zbiorów. Bez wątpienia owoce te pojawiały się też w czasie samego świętowania.

[madohora]

Odświętne pieczywo z miodem – podstawa w trakcie Nocy Kupały
W wielu rejonach podawano prawdopodobnie różnego rodzaju pieczywo i placki, często przygotowywane z dodatkiem miodu oraz ziół. Prawdopodobnie były one podstawowym typem jedzenia spożywanego w trakcie. Warto pamiętać, że miód w dawnych czasach, na wsiach, był jednym z najłatwiej dostępnych „słodzideł”. Dlatego używany był również do przygotowywania świątecznych ciast. Używano go również do tworzenia miodu pitnego.

[madohora]

Małym dzieciom do gry w berka wystarcza niewielki, otwarty teren, np. plac zabaw. Czasem dzieci umawiają się, że nie wolno przekroczyć pewnych granic (np. połowy boiska), aby gra była żywsza i ciekawsza.

[madohora]

Do sporządzenia kułagi można użyć poziomek, czarnych borówek, borówek czerwonych, malin i owoców kaliny, a także śliwek czy wiśni (po usunięciu pestek). Kułagę można przygotować stosując zarówno mąkę żytnią, jak i pszenną.

[madohora]

Na Białorusi kulagę tradycyjnie przygotowywano na obchody święta Kupały

[madohora]

[madohora]

Święto i zwyczaj o podobnym charakterze istniały na terytorium historycznych Włoch, gdzie nazywane było Sobatiną na cześć bogini Pales, w Panonii palilią. W kręgu kultury celtyckiej święta Beltane („powrót słońca”) i związanego z nim rytuału składania ofiar z Wierzbina. Corocznie w dniu 21 czerwca, przyjeżdżają do Stonehenge tłumne pielgrzymki, aby obserwować pierwszy promień wschodzącego słońca.

[madohora]

W przypadającą na 23–24 czerwca wigilię św. Jana, przeprowadzano tzw. obrzęd święcenia wody. W liturgii kościelnej zastosowanie miały również sekwencje i hymny świętojańskie, które przywędrowały do Polski z Zachodu. W kościołach chrześcijańskich jest to również okres przede wszystkim święcenia ziół leczniczych. Z ziół obowiązkowo święcone są dziurawiec, macierzanka oraz kwiaty ogrodowe. Dziurawiec używany w ludowej medycynie i magicznych praktykach, nosił podwójną nazwę: ziela guślarskiego lub świętojańskiego. W chorobie miała także pomagać paproć trzymana w izbie. W krajach bałtyckich i skandynawskich święto Jana Chrzciciela nazywa się również „dniem lub wieczorem ziół”

[madohora]

[madohora]

Najważniejszym elementem kupałowych obrzędów były ogniska, które rozpalano w pobliżu płynącej wody. Wieczorem wygaszano paleniska w całej wsi po czym ludzie udawali się na miejsce świętowania. Ogień rozpalano rytualnie – wykorzystywano do tego drewniane koło z piastą, które nakładano na wbity w ziemię drewniany kołek, koło wcześniej okręcano słomą zanurzoną w smole. Następnie kręcono kołem tak szybko i długo, aż pod wpływem tarcia zajmowało się ono ogniem. Toczono je wówczas do przygotowanego wcześniej dużego stosu i rozpalano ogromny ogień. W niektórych regionach ogień rozpalano pocierając o siebie dwie deski tak długo, aż skrzesały one iskrę. Do ognia wrzucano zioła mające uzdrawiające i oczyszczające moce. Przez całą noc tańczono dookoła ognia oraz rytualnie przeskakiwano przez niego – skok przez płonące ognisko miał wypędzić ze skaczących złe moce, uchronić przed chorobami, zapewnić płodność i pomyślność.