Mózia wama, psianknie je na Warmiji !

[rita100]

Psianknie je tak reno wstać na wsi, ptoki spsiywajó jek by mnieli zapłacóne.
Spraziedlizie poziam, mowam łu noju na Warmiji nolepsze pozietrze, wszandzie
fejn zielóno, a ziamnia jek puchnie ? !
www.wieliczko.com.pl/
Bogu dzianka.
Tych co po naszamu godać potraszó, prazie cole tuż nie łoddo. Ać naszo godka
je tak psiankno jek naszo warmijsko ziamnia. To i jo dopukónd banda móg,
banda po naszamu i godoł i psisoł. I niech sia śmieje kożdan komu w lepa. Bo
lepsi sia śmioć jek ryczyć.

Edward Cyfus "Po naszemu"

łu noju - u nas
puchnie - pachnie
prazie cole - prawie wcale
komu w lepa - kto ma ochotę

------------------------------------
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=27528410

[rita100]

Naszo godka cz.I
Z ty naszy warmijski godki to sia tuż zawdy śnieli. Kożdan zawdy no siebzie co
wyficiuł (wychwycił) z tygo godanio co no niygo do śniychu buło. Mym sia i cole
na to nie jadozili, bo mym zawdy byli i sówam pogodny naród i śnioć sia tyż
lubziwam. Ale nogorzy to noma buło zaro po wojnie. Niechtóre ni mogli cole po
polskamu godać, tlo po mniecku. I te mnieli nagorzy, bo jek yś sia człozieku do
ruskygo abo do jekygo i polskygo kómnisorza po mniecku łodezwoł toś zaro i choc
jenygo abo i ziancy na schaby dostoł. To sia ludziska z gazytów cytać łuczyli
abo w kościele polskie spsiywnie, aby tlo chibko co pomniarkować z ty polski
godki. Ksiandza mnielim łónygdoj łu noju takygo co i po mniecku i po polskamu
móg. I łón mnioł tedy nolepsi. Jek nie ziedził jek mo godać, czy po mniecku czy
po polskamu, godoł po łacinie i godoł co chcioł. I żodan czy Ruski czy Polok mu
żebrów flintó nie porachował, bo nie rozumnieli co łón tam prazie (teraz)
klepsie. Ale i na niygo cias przyszed i go zamkli. I pora lot siedzioł. Żol
noma ksiandza buło, bo za swoje nie musioł siedzić. Śwanta byli, i cołan
kościół buł pełan ludziów. Zawdy na ta pastyrka jek to sia po polskamu tero
móziuło kożdan szed czy to w mróz czy w plucha. Fejniuchno buło. Wszystkem tedy
w tam kościele byli jednake i te co tu łuż zawdy żyli i te co prazie nowe do
noju ścióngnyli, i zza Buga i z Polski i skónd tlo buło. Mszo buła fejno,
szurki fejn na bziało łoblyczóne i łorgany tyż fejn grały. No noju to buło
nofejni choc i trocha krzywo bo jekiś ruski zołniyrz swojó pepeszó na niych
pora niydziel tamu zagroł. Nasz falorz zaspsiywoł "Cicho moc, śwanto noc". Dali
spsiywać razu nie brukowoł. Wszystke moglim. Tlo na drugo sztrófo chtoś
zaspsiywał: "Sztile nacht, heilige nacht" i cołan kościół łuż do kónca
spsiywnio po mniecku spsiywoł. Żodnamu to nie wadziuło, kożdan móg spsiywać jek
móg abo potrasiuł. Mym ziedzieli co my na jenygo Pona Boga spsiywowam. Am
eszcze tak gwołt szczajśliwych ludziów po mszy kele kościoła nie zidzioł. Jó,
ale jedan Judasz zawdy sia nalyźć musi. Reno przysli po ksiandza, wziyli go na
milicjo i borok za to mnieckie spsiywanie pora lot siedzioł. Śwantych mowam
gwołt, puki co pewno i ziancy nie brok, ale jo tak sobzie myśla co tamu
ksiandzoziu na naszam kościele jeko tafla (tablica) by za to tyż poziesić
mogli. To sia i ludzie potam bojeli gamby łotworzyć.
cdn

cole - wcale
cole na to nie jadozili - wcale się nie złościli
na schaby dostoł - po plecach oberwał
chibko co pomniarkować - sztbko zrozumieć
łu noju - u nas
do noju - do nas
szurki - chłocy
falorz - ksiądz
nie brukowoł - nie potrzebował, nie musiał
gwołt - dużo

[rita100]

Wiecie , co kiedy po raz pierwszy spotkałam się z gwarą z ksiązki o obyczajach
i wierzeniach warmińskich to zaczełam sie faktycznie śmiać . Naśladowaliśmy w
domu i kupa smiechu była i za ten śmiech bardzo dziękuję , bo wyzwolił on coś
pięknego , radość .

[tralala33]

A jak się śmiejemy, to i gamby łotworzyć nie strach. Może dlatego niemal
wszystkie gawędy pana Cyfusa, choć i o poważnych sprawach mówią (tak jak ta
pierwsza) to i pełnie humoru :) choćby ten falorz, który po łacinie gadał do
rosyjskich żołnierzy.

[rita100]

Te gawędy sa bardzo takie bezposrednie i ujęte prawdziwie życiowo.
Mnie się to podoba :)

" Fejniuchno buło. Am jeszcze tak gwołt szczajśliwych ludziów po mszy kele
kościoła nie zidzioł."

Zobacz Tralala, jakos ludzie ze sobą dobrze żyli i zgodnie, łączyli się i
rozumieli gdyby nie nadzór i zakazy. Zgodnośc kultur napewno by przetrwała do
dziś.

[rita100]

Jutro polaziemy do "Dziwkarstwo i picmanterio" i do psiykorza kupsić dwa cółty.

[tralala33]

Tak tedy aż drugi raz!
P.S. A w galerii są nowe zdjęcia! Dobrej nocy, Rito.

[rita100]

No to do potam :)
dobranoc

[gajowy555]

Szczajść Woma Boże ludziska na naszy kochany Warniji, a najbardziej naszy Ricie
roztomiłej, co mo czas i chynci po naszamu psisać na tym forum, i w tam naszam
nopsiankniejszam Łolstynie . I tam wszystkam co do noju przyjodó tyż.
Zaboziowam sia.
To tedy aż drugi roz...

[rita100]

Dziękuję Gajowy, pomalutku się wprawię , ale teraz rozkojarza nas łotwarciem
Łolimpiady i wyjątkowej uczty :)

Nosza godka czII
W gmninie to sia eszcze zawdy chto naloz co po naszamu móg. W spódzielni
przedowała Lyjnka (Helenka), jedan dziywczok z naszych co prazie łod ruskich z
niywoli nazod przyszed, tom mogli i kupać i sobzie pogodać. Nogorzy buło jek
człoziek co z mniasta brukował (potrzebował). W Łolstynie żodan z noma (z nami)
po naszamu godać nie chcioł, abo noju (nas) wyśnieli abo wyszudzili
(skrzyczeli). Pamniantom jek moja tanta sobzie łu krawczki na wesele klejd
łobstalowała i tlo brukowała do tygo klejda do dokupsić. Mym godali na to po
mniecku rejsferszlus, ale żodan we wsi ni móg noma poziedać jek to je po
polskamu. Pojechała tedy tanta kołam (rowerem) do Łolstyna do takyge gyszeftu
co na niam stojało napsisane "Dziwkarstwo i picmanterio" o mózi do przedawczyni
co by ji przedała tako rożdziyraczka (suwak). Tak sia z ni te Łolstynionki
łuśnieli co sia prazie ze wstydu pod ziamnia nie zapadła. A potam jek do
psiykorza polazła tyż prazie pańskie manki mniała. Łóna brukowała kupsić dwa
cółty, a tu ludzie mózió: jedan dwa chleby, a drugan dwie bułki. Jek łóna mo
poziedać co chce, co by jó znowój nie wyśnieli ? Tedy łumyśluła sobzie i mózi:
Poni mi do trzy cółty i jena precz. I tedy przedowczynio dała tancie co chciała
i sia z łotworzóno gambó stojić łostała.

brukował - potrzebował
z noma - z nami
noju - nam
moja tanta - ciotka
klejd łobstalowała - sukienkę zamówiła
i tlo brukowała - tylko potrzebowała
rejsferszlus - zamek błyskawiczny
kołam - rowerem
gyszeft - interes
brukowała kupsić cółty - potrzebowała kupić bułki
jena precz -

Słuchajcie długo się zastanawiałam jak zrozumieć to ostatnie zdanie w tej
gawędzie. Tante kupsiła trzy cólty i jena precz - czyli jedną bułkę wyrzucić ?
Czyli tante kupiła dwie bułki ? - ach , ta matematyka ;)))

[szwager_z_laband]

Pyrsk ze kole glywic!

A jom mom take maue zapytanie. Bouy kedys jakes proby szkryflania tekstow po
waszymu inaczyj jak (ze tak powia) we polskojynzycznyj skuadni?

[rita100]

:)
Gamba ma sia śnieje
Kawkó byś noju lepsi łuraczuł i kwatyrko na stół postaziuł . ;)
Jakbym wiedzioła, że wloziesz, tobym fenygo kucha łupsiekła z ziśniami .



Laband, zaczynam trochę gwarzyć, to takie pierwsze próby. Teraz uciekam piec
kokoszkę i objad warzyć ;))) Później poklikam

[rita100]

szwager_z_laband napisał:

> Pyrsk ze kole glywic!
>
> A jom mom take maue zapytanie. Bouy kedys jakes proby szkryflania tekstow po
> waszymu inaczyj jak (ze tak powia) we polskojynzycznyj skuadni?

Mam nadzieję , że Tralala lub Gajowy dadzą rady odpowiedzieć, mimo , że im
cięzko zrozumieć gwarę śląską.
Czy chodzi Ci o przetłumaczenie naszej gwary na język polski ?
Jest jedno takie opowiadanie z gawędy przetłumaczone na język polski, a więcej
chyba nie ma. Bo Laband my dysponujemy tylko jednym czlowiekiem gwarującym.

[rita100]

Nosza godka czIII
Ale i pózni lepsi tyż nie buło. Jekoś tak w siytómdziasióntam psióntom am
prazie na milicjo musioł jiść na zieczór, bo noma (nam) chtoś koza z łobory
łukrod i koło (rower), tom musioł zgłosić. I praziem buł z tam mojam fertyk jek
na milicjo przyszed łuż nie za młody człoziek: gamba spuchnianto, ślypsiów
prazie cole (wcale) nie zidać a i zamby pewno tyż nie wszystkie. Godać móg tlo
po naszamu i jekby gorónco kartoflo w pysku mamluł (przeżuwał). Mózi do tygo
milicmona co łu niych we wsi je prazie tako dyskotyka i łón sia chcioł psiwa
napsić i jedan szurek (chłopiec) go rznół bez pysk. Milicmon mózi: Napsiszcie
to na papsiyrze, jek to buło. Wziół tedy borok blejfyder (ołówek) i napsisoł
jek potrasiuł : " W Lamkozie , kele klubokaziarni jeden nieznajómy plóndyn jek
ma rznół w pysk, to go do ty pory nie zidza". Tan milicmon jek to przecytoł to
sia rycho (o mało) w buksy nie zeszczoł. Nie ziam cole łóni tygo plóndyna
ficili, czy niy.
Bogu dzianka
Tych co po naszamu godać potraszó, prazie cole tuż nie łoddo. Ać naszo godka je
tak psiankno jek naszo warmijsko ziamnia. To i jo dopukónd banda móg, banda po
naszamu i godoł i psisoł. I niech sia śmieje kożdan komu w lepa. Bo lepsi sia
śmioć jek ryczyć.
koło - rower
z tam mojam fertyk -........ a tam mają .... ?
blejfyder - ołówek
rycho - o mało
buksy - spodnie

Edward Cyfus "Po naszemu"

[tralala33]

Ja tu trochę poczkam, aż się jakiś rychtyczny Warnijak wypowie, a nie taka
wielkopolska podróbka :)

[nekroskop88]

To ja na czas oczekiwania zapraszam do mego wątku:-)

[tralala33]

Za zaproszenie dziękuję, ale dziś już nie zdążę tam zajrzeć. Utknęłam tu
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=67&w=26622875&v=2&s=0
i chichram się do rozpuku - ale jak to powiedział mistrz Cyfus:
'lepsi sia śmioć jek ryczyć'.
Nekroskop, czy na Waszym forum też pojawił się kiedyś taki gwarowy wątek?

[nekroskop88]

Mieliśmy wątek o gwarze białostockiej
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=52&w=6783767&s=0

[tralala33]

Ho, ho - ze trzy razy dłuższy od poznańskiego. Będę sobie musiała poczytać. A
wiesz, w Wielkoposce to się chodzi nie w arendę, ale na harendę (ja nie
chodziłam!!!), choć pochodzenie tego powiedzenia jest takie samo. Ciekawe, kto
wie jakie?

[nekroskop88]

Ale co to jest w ogóle ta arenda/harenda? :-)

[rita100]

nekroskop88 napisał:

> Ale co to jest w ogóle ta arenda/harenda? :-)
>
>
arena to jest sala sportowo-koncertowa przypuszczam - byłam w niej :)

[tralala33]

He, he - Wy to ale porządni jesteście. Chdodzić na harendę (w arendę) - czyli
zakradać się do cudzego sadu po owoce! Ja nie chodziłam, bo moi dziadkowie
mieli taki ogród że hej. Ale harendowników musieliśmy przeganać, stąd wiem, co
to znaczy. A skąd to określenie?

[nekroskop88]

A ja nie wiem czy w ogóle u nas (w Białymstoku) takie wyrażenie istnieje ;-)

[tralala33]

Jak nie istnieje, kiedy istnieje - w pierwszym poście waszego wątku gwarowego
ktoś podał ten przykład. A może tam, gdzie mieszkasz nie ma sadów i dlatego nie
chodziłeś na harendę (w arednę). Poza tym to właśnie na Podlasiu dowiedziałam
się, skąd to się wzięlo i co znaczyło: kiedyś właściciele ziemscy oddawali
jakiś niewielki kawałek gruntu w dzierżawę (czyli arendę) - takim arendarzem
(dzierżawcą) często był Żyd, który zakładał na tej ziemi ogród albo sad (bo
zbyt małe to było na gospodarstwo), no a dzieci z okolicznych domów zakradały
się tam na owoce, czyli chodziły na harendę!

[rita100]

hehe, u nas w krakowskim to się mówilo - chodzić na grandę do sadu i chodziłam,
córka tez , ale ją złapali i chcieli zaprowadzić na Policję , tak się
rozpłakała, że nie uczyniki tego i jej granda tak sie skńczyła ;)

[nekroskop88]

Aaaa, bo ja chłopak z miasta jestem. Sady to ja widziałem może z 3 razy w
życiu ;-)

[tralala33]

A wakacje gdzie spędzałeś?

[nekroskop88]

Na wsi. Bez sadów. :-)

[gajowy555]

rita100 napisała:

> nekroskop88 napisał:
>
> > Ale co to jest w ogóle ta arenda/harenda? :-)
że się wtrącę, Rita wiem, że lubisz piosenki i różne inne dźwięki, więc napewno
znasz piosenkę o Zielonym mosteczku. Jedna ze zwrotek mówi: "żebym ja ten mostek
harendował...to bym ja mosteczek wyrychtował..." Otóż to nic innego nie znaczy
tylko dzierżawę, wynajęcie . Takie znaczenie ma to słowo w piosence ludowej, ale
w życiu jak to w życiu, może chodzić i o jabłka z sadu.
Pozdrawiam...
:)

[rita100]

Już rozumię ta piosene, a ona jest warmińska ?


Zielony mosteczek ugina się,
Trawka na nim rośnie, nie sieka się.

Żebym ja ten mostek arendował,
To bym go wyplenił, wyrychtował.

Czerwone i białe róże sadził,
I ciebie, dziewczyno, odprowadził.

Odprowadził bym ciebie aż do lasa,
A potem zaśpiewał hopsa sasa.

[gajowy555]

o to, to... o to chodzi,
hopsa, sa, sa ...:)

[rita100]

hehe, czyli koniecznie musimy wywołac na Forum samego Cyfusa, ja zapraszam
bardzo gorąco i nawet 'kwatyrko na stół postazie' :)
Tralala nie mów , ześ Wielkopolanka, bo zaraziłaś swoja krew Warmią ;)

Napisze gwarą zaproszenie dla Cyfusa :)
Ty grotunie wlozta łu noju !

( to ponoć bardzo spouchwalone i sąsiedzkie zaproszenie )
Mam nadzieje , że się nie łobrazi

Nekroskop, pooglądaj naszą galerię, zaczyna sie tam dziać małe co nie co :)

[tralala33]

No ale tak od czasu do czasu miło do domu wrócić. Czytam i sobie przypominam te
wszystkie słowa i słówka, których używałam (a niektórych do dziś używam), albo
przynajmniej słyszałam, a jak dziś pojadę w odwiedziny do wielkopolskiej
rodzinki - to i laczki na nogi dostanę, nie?
He, he - wciągnęło mnie dziś w poznańską gwarę i wkleję jeszcze jedną stronkę -
spójrz, Rito na zdjęcie kubków, a jakby ten pomysł na Warmię przeflancować?
www.icpnet.pl/~eksel/jola/gwara.htm

[rita100]

Oj, Tralala to Wielkopolanie mają energię i pomysły. Bardzo mi się te pomysły
podobają i konkursy robią i te kubeczki. Nie przesypiają regionalizacji , już
ją promują. Chyba nam wstyd robią ;))))
Łoj, biedni my, biedni my.

[tralala33]

Takie kubeczki to i my możemy mieć. A jak już książka kucharska będzie gotowa,
to i talerze możemy dorzucić - takie z rysunkiem dania i przepisem (w
warmińskiej gwarze) na dnie. W Czechach kupiłam sobie taką miseczkę do zupy z
przepisem na zupę ziemiaczaną - i choć po czesku to jakoś mogę domyslić się,
jak to upichcić. Gorzej z konkursami, bo z góry wiadomo, kto zdobyłby pierwszą
i jedyną nagrodę, bo jak to zauważył jeden z Poznańczyków:
'Że gware wyknai sie z chaty. Jak famuła godo po naszymu to każdy klapioki
nadstawio i słucho. A potem klafci z innymi i opowiodo pierdoły i tak sie to
rozplenio. Gwary w lani sie nie nauczysz cheba ze od innych łogarów.'
Oj, biedne my biedne. Czas już dobrej nocy życzyć i warnijskich snów.

[szwager_z_laband]

jak wiycie Kaszeby majom swoj alfabet a slonzoki prawie nad nim slynczom, jo
sie ino ostroznie spytou eli(czi) i u wos kedys juz ktosik o czyms takich
myslou aby(?)

[rita100]

Ło, czarojt jeki, drugo halbka sia na stole nolazła. Zawdy je ło czam pogodać
jek gorzołka trocha jajzyki rozziójże ;))))

Laband, to są nasze pierwsze próby godki, a my chyba nic nie mamy zaczynamy
odtwarzać dopiero. Myśle , że wszystko przed nami tylko czasu potrzebujemy i
sympatyków. A zabawa przy godce jest fest fejna.

[rita100]

Tralala, pomysłów można mieć dużo, ale gwara jest w tym wszystkim najwazniejsza.
Można konkurs zrobić np. jak narazie czytania gawęd. To naprawdę wymaga
aktorstwa i umiejętnosci przekazania ją. Ja zaczełam czytać te gawędy na glos i
wyobraź sobie , niesamowicie się śmieję. Są tak cięzkie słowa do wypowiedzenia,
nie jest lekko, to wymaga umiejętności niestety i taki konkurs już powinien być
przeprowadzony. Nagrodę ufundować, tu uklon w stronę Prezydenta Łolstyna i
niech się kręci. Zaprosić gości z innych regionów i zrobić w mieście fajerwek
na sto fajerków ;))) Tralala, naprawdę , trzeba tylko, żeby sympatycy folkloru
i gwary działali na miejscu.
Próbowaliscie czytać te gawędy na głos ?
A łuśnielim sia przy tam , aż noju bełki rozboleli.

noju- nas
belki - brzuchy

Mam pytanie , czy jest na forum znawca gwary ? choć mniej więcej

[tralala33]

Świetny pomysł, zobaczymy czy olsztyński Ratusz go podkupi i wykorzysta. Jakby
co, to prawa autorskie należą do Rity!
Kropla drąży skałe, więc powolutku namawiam profesjonalnych 'jasełkarzy'
dołączyli do swojego programu fragmenty Jutrzni Mazurskiej (to co prawda gwara
mazurska, ale też piękna). Tekst już jest, i to z nutami, zainteresowanie też,
do Bożego Narodzenia jeszcze sporo czasu na przygotowania, więc powinno się
udać!
A już w lipcu - super niespodzianka:

miasta.gazeta.pl/olsztyn/1,35189,3159863.html
I Ogólnoświatowy Zjazd Warmiaków w Gietrzwałdzie

Uwaga, Warmiacy! Pod koniec lipca w Gietrzwałdzie odbędzie się wielki piknik
byłych i obecnych mieszkańców Warmii.
Wieść o zjeździe powoli rozchodzi się już wśród byłych mieszkańców Warmii,
głównie tych, którzy w latach 1960-1990 wyemigrowali do Niemiec. Józef
Szkandera, dyrektor Domu Kultury w Gietrzwałdzie i organizator spotkania,
wysłał do kilku miast, w których mieszkają Warmiacy, zaproszenia na imprezę, a
te odczytywane są w kościołach, pocztą pantoflową rozchodzą się wśród ludzi. -
Odebraliśmy już ponad dziesięć telefonów od działaczy związków Warmiaków w
Niemczech, wszyscy zapowiadają, że zjadą do Gietrzwałdu - mówi Szkandera.

[rita100]

Co za wspaniała wiadomość, ale mnie zaskoczyłaś. To jest wspaniała okazja , by
koniecznie tam się znaleźli kronikarze spisujące wspomnienia, nadzwyczaj
wspaniała okazja powspominać i pogodoć. Mam ndzieję , że specjalny wątek
znajdzie się na Forum Łolstyn w odpowiednim czasie. Niech też Nekroskop zaprosi
swoje Podlasie do udziału, tam też ludzie gwarują, jak pokazał nam na wątku.
Może mi sie uda w przyszłym roku pojechać, bo w tym 26 sierpnia mam ślub córki
w Kolobrzegu. Teściowa jej jest z Lidi chyba. Ależ Gietczwałd będzie miał bum i
związek działaczy z Niemniec będzie, toż to prawdziwe źródło wiedzy.
To będzie przeżycie. Mam też nadzieję , że Ty będziesz i na goraco skomentujesz.
Będzie gorąco w lecie w Getczwałdzie :)
Teraz nastepna gawęda, już tak sie wciągłam , że mnie one bardzo cieszą.

[rita100]

Kedajszy Łolstyn cz.I
Mój bruderek Gustow jek do Rejchu wycióngnół (wyjechał) zawdy gogoł: jo tu
eszcze banda nazod. A ciajżko mu buło jek i mnie, bo łón tan Łolstyn i ta
ziamnia mocno łukochoł. I mówta co chceta, kożdamu co do Rejchu wyciógnół je
tajskno nazod. A jek chtóran jenaczy godo to sia staluje (udaje) abo machluje
(kłamie). Pon Bóg słucho co szczyrno prowda godom. I jek tlo my z Ojrópó
(Europą) bandziewam do pospołu, łobaczyta siuła (ilu) takych nazod zjydzie,
coby na starość choc tlo aby swój maluśki kóntek mniyć coby ślypsie zawrzyć tam
dzie jych psiyrszy roz roztworzyli. I coby sia jych gnoty po śniyrci po łobcy
ziamni nie wolali. Gustow za pora lot na ranta pudzie i ze swojó nazod do
Łolstyna ścióngnie. Chata, abo jek sia mózi mniyszkanie sobzie spatrzuł
(buduje) i roz na pora mniesianców do Łolstyna przjyżdżo doglóndać jek mu tan
dóm stoziajó. Tero znowój łuż pora dniów łu noju só (są u nas). Pozawczoram z
rena po frtszyku (śniadaniu) kobziyty sobzie co do roboty nolazły, a mym
wsiedli w jygo ołto i pojechalim do Łolstyna. Pozietrze buło sprowdy psiankne,
tedy łostazilim ołto na łustrzyżónam parkplacu, coby noma żodan szpigłów
(lusterek) nie łuder abo i ziankszy szkody nie łuczyniuł i poślim psiechtó na
Stare Mniasto na wspomninki ło kedajszam Łolstynie. Gdzie sia człozieku nie
łobglóndniesz wszandzie jenaczy tero wyglóndo.
cdn

bruderek - brat
wycióngnół - wyjechał
staluje - udaje
machluje - kłamie
siuła - ilu
gnoty - kości
ślypsie zawrzyć - oczy zamknąć
spatrzuł - buduje
łu noju só - są u nas
frtszyk - śniadanie
Pozawczoram - przedwczoraj

[gajowy555]

Rita, ale Ci szybko idzie do głowy ta nasza gwara. Niedługo zastąpisz samego
mistrza Cyfusa w godkach. Ale chwała Ci za to co robisz i dopingujesz innych,
żeby inaczej spojrzeli na gwarę, kulturę i obyczaje Warniji. Sam łapię się na
tym, że zaczynam używać powiedzonek gwarowych, to chyba dobrze ?
Szukam programów umożliwiających skopiowanie na dysk z taśmy magnetofonowej,
poproszę sąsiada, bo on się na tym rozeznaje i wtedy będziemy mieli dostęp do
opowiadań i muzyczki w formie plików internetowych (jak Ślązacy).
Cieszysz się ???
To tedy aż drugi roz...

[rita100]

Gajowy, wiedziałes co robisz :) Chłonę tą gwarę i już prawie wszystko rozumię.
Coraz bardziej mi się ona podoba i też łapię się na tym, że zaczynam słówka
wplatać w polskie zdania. Nie wiem czy czytałeś te gawędy czy nawet legendy na
glos, ale to jest wielka sztuka - dobrze przeczytać. Te opowiadania Cyfusa są
dość śmieszne dzieki czemu człowiek się bawi.
Po kolacji następne gawędy wsadzę, a nawet staram niektóre sytuacje zamieniać
na anegdotki. Fajnie , że myślisz o wstawieniu tego na serwer, bo to już
inaczej będzie brzmieć. Fejna też jest kapela przygrywająca Cyfusowi i
piosenki. Pomysl także o piosenkach tej kapeli, są świetne. I już będziemy mieć
swój folklor na internecie. Ta muzyka to jest tak z przytupem, fest fejna.
Łu noju bandzie psianknie :)
No to do potam

ps. bardzo się cieszę
A umiesz wypowiedzieć to ?
'napsiankniejsze mniasto Łolstyn'

[gajowy555]

> A umiesz wypowiedzieć to ?
> 'napsiankniejsze mniasto Łolstyn'

próbuję,próbuję i jak czytam na głos to Sonia patrzy na mnie jak na war..miaka.
Widzę, że chyba naprawdę trafiłem w dziesiątkę, a Twoja radość jest także moją.
Muzyczka to ta o której Ci pisałem w związku z Karczmą Warmińską w Gitrzwołdzie,
to Kapela Jakubowa oraz zespół Warmia. Myślę też oczywiście o Czerwonym
Tulipanie. Oni wszyscy propagują nie tylko melodie ludowe, ale także współczesne
o Olsztynie, regionie i chwała im za to. Może wkrótce więcej ludzi będzie miało
do tego dostęp, tak jak dzięki Tobie do gwary Cyfusowej .
I łu noju bandzie psianknie :)
A wiesz, że lekko mi się pisze w gwarze - to dobry znak.
Tak tedy aż drugi roz...
:)

[rita100]

Czyli zaczyna się u nas coś dziać, możemy stworzyć fejną warmińską biesiadę.
Ten pomysł z czytaniem gawęd jest doskonały, bo sami widziecie , że żeby
przeczytać trzeba też zrozumieć i napewno wciągnie w tą zabawę wielu sympatyków.
Ona jest doskonała taka zabawa, bo nie tylko uczy ale radości co nie miara i
uciechy. Zespół Warmia, Czerwony Tulipan czy nawet Stare Dobre Małżeństwo
powinno współpracowac , bo są najbardziej popularni i lubiani.
To już sie cieszę na myśl o serwerze i tych piosenek. Przecież nic nie robimy
jak tylko propagujemy folklor i kulturę, a najwazniejsze , że gwara jest, tylko
trzeba chcieć, a jak ktoś powiedział lud bez gwary to tylko zbiorowisko ludzi,
a my jesteśmy najstarszą krainą z wielką historią , z workiem swoich dziejów, z
tradycjami.
Czy jest gdzieś na internecie slownik warmiński.
No i poszukuję nazwy w naszej gwarze nazw miesięcy.
No to do potam

[rita100]

Słuchajcie długo się zastanawiałam jak zrozumieć to ostatnie zdanie w tej
gawędzie. Tante kupsiła trzy cólty i jena precz - czyli jedną bułkę wyrzucić ?
Czyli tante kupiła dwie bułki ? - ach , ta matematyka ;)))

To pytanie już było wcześniej i bez odpowiedzi :)
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=36533193&a=36595601

[rita100]

Kedajszy Łolstyn cz.II
Jek am ślypsie zawer, zaro mi sia stary Łolstyn przymarzuł. Łod ty bramy na
most i dali sztrasenbana jeździuła, a tak chibko coś prazie zawdy móg z ni
wyskoknóńć. Gyszeftów (sklepów) zawdy buło gwołt na Staram Mnieście. Czegoś w
caluśkam Łolstynie kupsić ni móg na Staram Mnieście dostoł. W tych
rystołracjach tero wszystko łoddo. Rozmaite wciórności. Jek chcesz człozieku
jek Italijoki pojeść to jidziesz do psiceryji. Amerykon tyż swojo cólta (bułkę)
z klopsami i z zielónam w środku w tam Mekdólnoldzie dostanie. Jek w Ojrópsie
abo w Rejchu mowam (mamy) tero w Łolstynie. Jenygo mi tlo brak w tam naszam
mnieście. Kedajś jek człoziek do dochtórów abo do łurzandu przyjechoł i za
gwołt jek zawdy psieniandzów ni mnioł, to móg sobzie w takam mlycznam barze
psierogi z twarogam abo krupy ze skrzeczkami i maślonkó abo kwaśnam mlykam
łobstalować. Smakozite to buło. I komu to diabu zawadzało ? Buła eszcze tako
rystołracjo na Partyzanów. Co pora lot jó jenaczy zazywali a ludziska i tak
zawdy śli do Grzesia. Łu tygo Grzesia zawdy buła nolepszo woszta z rejbowanuch
kartoflów ze skrzeczkami. A som tan stary Grześ eszcze zawdy cias mnioł pogodać
i sznapska ci przybitował.


sztrasenbana - tramwaj
Rozmaite wciórności - rozmaite różności
cólta z klopsami i z zielónam - bułka z kotletem mielonym i sałatą
mowam - mamy
Gyszeftów - sklepów
woszta z rejbowanuch kartoflów ze skrzeczkami - kiełbasa z ............
kartofli ze skwareczkami
sznapska ci przybitował - wódeczkę zaproponował

Jakie to są rejbowane kartofle ?

[gajowy555]

rita100 napisała:
> Czy jest gdzieś na internecie slownik warmiński.
> No i poszukuję nazwy w naszej gwarze nazw miesięcy.

Twoje pytania już przekazałem do źródła i jak tylko otrzymam na te i inne
odpowiedź, to jak zawsze się z wszystkimi podzielę.
Z tą muzyczką to nie tak prosto będzie wrzucić, ale bądźmy dobrej myśli.
:)

[tralala33]

Dobrze zrobiłam, że poczekałam z odpowiedzią, bo teraz rozmumiem, że nie o
składnię tu chodzi, ale o formę zapisu, o alfabet. Nie wiem, czy ktoś nad tym
pracuje i szczerze mówiąc, wątpię. Choćby dlatego, że mówimy tu w gwarze, którą
mówiono w polskojęzycznej Warmii, a to był zaledwie południowy kawałek
niewielkiego kraiku, jakim była biskupia Warmia - więc i niewielu ludzi nią się
posługiwało, a jeszcze mniej pisało. Na dobrą sprawę - teraz mogę wymienić
tylko księdza Barczewskiego i jego 'Kiermase na Warmji', był też Augustyn
Steffen, z chłopskiej rodziny z Sząbruka, absolwent Uniwersytetu w Poznaniu i
profesjonalny językoznawca, który spisał i wydał w 1931 'Zbiór polskich pieśni
ludowych z Warmji' (ach, żeby tak zdobyć egzemplarz), Seweryn Pieniężny junior,
który w swojej przedwojnej Gazecie Olsztyńskiej pisał felietony po warmińsku
jako Kuba z Wartemborka, no i ten cudowny zbiór legend, który nam Rita
zafudowała na forum jak prawdziwą ucztę (ale, ale, czy są tam także legendy
mazurskie? Muszę jeszcze raz zerknąć), oraz współczesne gawędy Edwarda Cyfusa.
I tyle znam źródeł pisanych - może jeszcze ktoś coś dorzuci do tego spisu?

[rita100]

Tralala odpisała i jak widzisz biednie u nas, ale cos się zaczyna rozkręcać.

[rita100]

Kedajszy Łolstyn cz.III
Zawdym łónegdoj z mojó Matyldó roz na tydziań do Łolstyna wozam na targ
jeździli. Kele fojerwyry buł jedan kóński targ, tlo łón jekoś chibko przepod.
Potam jeździlim na rynek za bana (dworzec). Ludziska z Łolstyna łuż ło psiónty
z rena na noju (na nas) wyglóndali. Przedowalim śwyże masło i jojka i
zarzniante kokoszy i śniotana abo szpek (słoniena). Take prosto ze wsi zawdy
buło lepsze. Potam am kónie łostoziali kele muna łu śwogra im śli z Matyldó do
mniasta łobstalunki (zamówienia) kupać. Nie kożdan łu noju (u nas) we wsi móg
do Łolstyna jeździć, tom zawdy i no (dla) siójsiodów kupali. Bez pu dnia to
człoziek cołan Łolstyn łoblecioł i ziedzioł dzie po co mo jiść. Tero wszandzie
tlo te markyty, wszandzie wszystkygo gwołt ale i wszandzie to samo. Tlo by ci
człozieku psieniandzów stało. Ale jek rychtycznie czego brukujesz to bez ołtaś
(auta) przepod.
Jom zawdy ziedzioł jek mom dzie w Łolstynie trasić. Jek am chcioł na Mazurska
Kolónio tom ziedzioł co tam trolyjbus sztyry chodzi. Jek do jyziora to
sztrasenbana jedan. Tero tych ołtobusów tak gwołt, aż dziw co łóne sia some nie
pogubzić. - Kożdygo lata na dwudziestygo jula jeździlim z mojó do śwogra na
geburstag (urodziny).
I zawdym pora dni w Łolstynie łostali. Przed żniwami ciasu trocha buło na
gościna. Pod zieczór jek pozietrze buło fejne chodzilim na take kino na dworzu.
A tych kinów buło sporo. I kele Długygo Jyziora i na Mazurski Kolóniji i za
banó (za dworcem). Eszcze jeno buło kele rotusza. Tero tam taki pukróngły dóm
ze śćkła (szkła) stoji. Zadym sia dziwowoł skónd łóni to kino puszczajó. Po
drugi strónie tam dzie potam postazili tan pyjdet i co tam na dole buł bar i
kafyja Wars i Sawa buł taki plac. Stołów buło gwołt nałustoziane, takam
drzewniannam płotam łobgrodzóne. Człoziek móg sobzie na dworzu łusiójść, psiwko
abo limónoda popsijać i kino połobglóndać. A na cało ściana wymalowany buł
zielgachny tan pałac Nałuki i Kultury co w Warszazie stoji.
Fejn to wyglóndało.

Zawdym łónegdoj - zawsze kiedy
Kele fojerwyry buł jedan kóński targ - fojerwyry ?....
bana - dworzec
na noju - na nas
szpek - słoniena , boczek)
łu śwogra - u szwagra
łobstalunki kupać - zamówienia zrealizować
jek rychtycznie czego brukujesz - jak prawdziwie coś potrzebujesz
geburstag - urodziny

[tralala33]

Ech, to kino letnie kole rotusza to jeszcze mój tato pamięta ze studenckich
czasów. A czy tam też psiwko popsijali z kolegami studentami - zapytam :)

[tralala33]

Wcinam się trochę w opowieść o kiedajszym Łolstynie, ale jeszcze do tej
odpowiedzi o polskiej Warmii chcę dorzucić taki kąsek (z przedwojennej książki
o Prusach Wschodnich):
'Cała Warmja na w sobie coś z polskiej Ultima Thula. Bo też jest w istocie
wyspą. Od północy otoczona ziemiami czysto niemieckiemi, od południa krajem
mazurskim, polsko-protestanckim, żyjącym od Warmji życiem zupełnie odrębnem,
zdana jest na samowystarczalność i odosobnienie.
Gdy wyjechać z Olsztyna w którąkolwiek stronę – po przejechaniu wąskiej strefy
ziem wamijskich, trafia się w okolice, w któych życie polskie albo wogóle nie
istnieje, albo najzupełniej śpi.
Jadąc na północ, - w stronę Elbląga, Królewca czy Tylży, - już po przebyciu
kilku albo kilkunastu wiosek, dostaje się wędrowiec w kraj czysto niemiecki.
Jadąc w stronę Polski, w stronę Torunia, Warszawy, czy Suwałk, opuszcza Polad
ziemię warmijską, w której czuł się jak w ojczystym kraju – i musi przebrnąć
przez Mazury, gdzie wprawdzie rozbrzmiewa głośno język polski, oraz gdzie
odszukać można i świadome ogniska ducha polskiego – gdzie jednak ogólny ton
życia jest raczej pruski. – To też Warmja polska – te półtora powiatu
(Olsztyński i poł Reszelskiego) zamieszkane przez ludność polsko-katolicką – te
kilkadziesiąt polskich wiosek z jednym miastem (Olsztyn) i dwoma miasteczkami
(Wartembork i Biskupiec), oderwane od Polski przy pierwszym rozbiorze, ma się
do pozostałych ziem cywilizacyjnie polskich, tak jak wyspa ma się do
kontynentu.'
Wybory, jak rozmumiem, w najbliższej przyszłości nam nie grożą, więc nie będzie
to potraktowane jako niewczesna kampania wyborcza, jeśli podam autora tego
opisu - był nim Jędrzej Giertych, pracownik konsularny Konsulatu Polskiego w
Olsztynie.

[rita100]

Alez dokładnie opisana Warmija, jak pokazuje , ze wieś wsi nie równa choć w
zgodzie żyjąca.
Tralala, pamietasz te kina ? Ja nie pamiętam , ale pamiętam w tym czasie jak
ludzie dużo psiw pili, oj, bardzo dużo :)
To legne sobzie :)
dobranoc

[gajowy555]

... pamietasz te kina ? Ja nie pamiętam , ale pamiętam w tym czasie jak
ludzie dużo psiw pili, oj, bardzo dużo :)

A ja niektóre pamiętam, na przykład trochę po ślubie byłem z moją ślubną w kinie
przy banie, czyli "Dworcowym"-(jaka orginalna nazwa).
Chodziło się też do "Polonii" - właśnie padła, "Awangardy"- jeszcze dycha, i
"Odrodzenia"- w centrum, przy ratuszu. To są już tylko miłe wspomnienia.
A psiwa to się chyba teraz dużo więcej psije...

[rita100]

Niestety , ani restauracji tych dawnych ani kin nie pamiętam. Kina już
umierają, wchodza teraz markety z kinami na rynek, konkurencja niestety.
Ale Cyfus to ładnie opisał

Kedajszy Łolstyn cz.IV
A jek pozietrze buło szpetne tom śli na drugo stróna do rychtycznygo kina. Łóno
sia nazywało "Łodrodzanie". Jek sia łod rotusz na Stare Mniasto jidzie za
bramó na tam placu łu Karola chodzilim potancować. Ludziów zawdy buło gwołt i
młodych i starych. W niydziela tam zawdy całó famelijó śli do kościoła do św.
Józwa, abo do takygo kościółka co kele kedjszygo (dawnego) spsitola no (dla)
dzieciuków stoji. Potam po łobziedzie abo na szport-plac połobglóndać jek
szurki (chłopcy) fusbala kopsió abo kele Łyny do parku. Ciasam tam wojskowo
łorchestra grała. Fejn buło patrzeć jek ludziska z całami famelijami
szpacyrujó, łodśwantnie łobleczóne. Ale toc człoziek rozumnieje co tak jek
kedajś zawdy być nie może. Ludziów tero ziancy to i dómów ziancy brok budować.
I Łolstyn bez to (przez to) ziankszy być musi.
- Do Jarot to am kedajś zawdy na zieś do Tanty jeździli. Tero to tyż je
mniasto. I Likuzy i Gietkowo i Dajtki. Bez te (przez te) wsie to sia tan nosz
kochany Łolstyn eszcze roz taki zielgi porobziuł. I fejn, zawdy buło to
napsiankniejsze mniasto i dali bandzie. I jo sia cole (wcale) nie dziwuja co
ludziska chcó tu żyć. Dzie tam komu lepsi bandzie. Jek mosz chanć do lasa na
grzyby abo do wody rybów pofitać to z Łolstyna mosz wszandzie jekby tlo
kamnianiam cisnóść. Tlo tero te ludzie w mnieście jenaczy żyjó. Kożdan loto jek
z pajchyrzam. Ni majó ciasu ani no (dla) dzieciuków ani no siebzie. Ale tak sia
tero żyje na caluśkam śwecie. Każdan robzi swoje.
- Zawdy łuż sia ludziska bojeli tygo co bandzie. Tero łuż mowam (mamy) dwa
tysiónce lot jek Pon Jezus na śwat przyszed. I tlo Ponu Bogu mus dziankować co
noma (mamy) w taki cias żyć przyszło co i wojnów i jinkszygo zielgygo
nieszczajścio ni mowam (mamy). Bandzie lepsi. No toc jenaczy być ni może.
Szczajść Woma Boże ludziska na naszy kochany Warmiji i w tam naszam
nopsiankniejszam Łolstynie. I tam wszystkam co do noju (do nas) przyjodó tyż.
To tedy aż drugi roz.
(Tak więc aż do następnego razu)
Klemens


bez to - przez to
Ludziów tero ziancy to i dómów ziancy brok budować.
Ale toc człoziek rozumnieje co tak jek kedajś zawdy być nie może.

[gajowy555]

Ja to wszystko pamiętam, o czym Klyjmens łozprawio. To znowu nie tak dawno było
. Ale...
Jak dobrze, że mamy Cyfusa...
Jak dobrze, że mamy Ritę...
Jak dobrze, że jest Warnija... i wogóle życie jest piękne !
:)

[rita100]

Mózia wama, aż ma zatchało ;)
Jek sia tu nie radować Gayjowy ;)

Kołam do Łolstyna cz.I
Mózia do moji Matyldy, ziysz jutro pojoda kołam (rowerem) do Łolstyna. Dawno am
łuż tam nie buł. Łostotni roz pewno łójskiego roku (zeszłego roku). Co mom w
chałupsie siedzić. Lato mowam latoś ( tego roku) nie za gorónce, bandzie fejn
łoboczyć jek w tam naszam Łolstynie tero wyglóndo.
- Tyś łuż cołkam łogłupsioł, kołam do Łolstyna, toc tyś nie je młody szurek
(chłopiec), Klyjmens. - Pogodała, pogodała, jek to zawdy moja staro, ale jek am
reno ło psiónty wstoł, łobleka buła fejn łubiglowano (wyprasowana) i te no
nowsze (najnowsze) zoki (skarpety) co mnie na kermas kupsiuła tyż leżeli fejn
łurychtowane (przygotowane). Wypsiuł am tlo stóf mlyka, mniedzionkó (agrafką)
spsiół nogowka na koło i do Łolstyna.
Mózia woma, psianknie je tak reno wstać na wsi, ptoki spsiywajó jek by mnieli
zapłacóne. Spraziedlizie poziam, mowam łu noju na Warmiji nolepsze pozietrze,
wszandzie fejn zielóno, a ziamnia jek puchnie (pachnie) ?

koło- rower
łójskiego roku - zeszłego roku
szurek - chłopiec
łobleka buła łubiglowana - ubranie było wyprasowane
no nowsze - najnowsze
zoki - skarpety
stóf - blaszany litrowy kubek z uchem
mniedzionka - agrafka

[tralala33]

U Rity ziecierza na stole, a tu na forum taką zagadkę dla niej, i dla
wszystkich chętnych wyrychtowałam - po jakiemu to napisane? Po naszamu czy nie?

A čego tam ńe buuo: kouáče, rožne, čarńina ze śfačkami xto bi tam fćorko
viličuu ?

[rita100]

hehe, stawiam na wilenszczyznę, ale jak Ty Tralala robisz te znaczki na górze
literek ? Własnie w tych legendach często były znaczki nad 'e' i 'a'. Ni i przy
okazji spytam się doczamu Cyfus nie daje znaczków takich jak w legendach i
bajkach jak np. 'ps'ienć lot'

[tralala33]

Nie, nie - dużo bliżej niż Wileńszczyzna :)
A znaczki - jeśli piszę w wordzie, to na górze mam 'Wstaw' - klikam raz -
rozwija się i są 'Symbol' - kilkam w Symbol i wybieram 'tekst normalny' - a tam
do wyboru róznych znaczków. jest i takie é, i taka podówjna litera Ǽ, jest
alfabet grecki ΘΩ, i cyrylica ДА, można po hebrajsku ה, i po arabsku ق (mam
nadzieję, że nic brzydkiego nie napisałam), a na koniec jest nawet tralala ♫♫♫
i słoneczko wiosenne ☼ - zobaczymy, co z tego na forum wyjdzie?

[rita100]

To juz wyższy stopień wtajemniczenia :)
strzelam dalej - gwara podlaska ?

Kołam do Łolstyna cz.II
Jek am do szosiji dojechoł, toroz mi sia gamba śniać przestała. Tak gwołt ołtów
to jom i w Gyczwołdzie na kermasie (odpuście) nie zidzioł. Jodó, jodó, i cole
(wcale) ma na tó łolstyńsko droga wpuścić nie chcó. A potam to ma prazie do
rowa nie zepchli. A nagorsze só te z Warszawy, jek by jam chto w Łolstynie co
za darmo łobziycuwał (obiecywał). Jenygo przy Kortozie tom łuż prazie mało co
bez pysk nie rznół. Łustał ściyrwo tam swojam czerwónam ołtam i mózi - rowam,
dzadku, rowam. No ty stinolu jekiś (smarkaczem jesteś ).
Bez dwadzieścia lot rychło, dwa razy na tydziań am na targ do Łolstyna kołam
jeździuł z jojkami, śniotanó, masłam abo zarżniantami kokoszami i zawdy am
mnioł mniejsce na szosiji. Diobu z tobó szurku (chłopczyku) mózia sobzie. Jydź
tam swojam czerwónam ołtam dali, łoboczywam jek dalyko zajydziesz. Jekoś am w
kóncu dojechoł, ziancy doszed jek dojechoł, bo po Łolstynie tero kołam nie
pojydziesz. Fejn tan Łolstyn. Łod łójskygo lata (zeszłego roku) gwołt (dużo)
porobzili. Tretuary (chodniki) jek w Rejchu am zidzioł, jek am łu tanty Hildy
na złotych godach buł. Tlo tych ołtów za gwołt. I mnieckie i ruske i rozmaite.
Nie jidzie kołam (rowerem) jechać. Tom ssiod (zsiad) i przy kole szed, aż ma
jedan policmon zaczepsiuł i sia spytoł czy jom aby nie je łupsity (pijany). Am
sobzie chcioł tan Łolstyn łoglóndnóńć, tlo nie wszandzie z tam mojam kołam wnim
móg wlyźć. Jedan taki łuczynny mózi: Weźcie go i przyziójźście do jeki dachryny
(rynny) ale nie prowozam tlo ketó (nie sznurkiem tylko łańcuchem), bo go tam
potam nie nojdzieta.
cdn

Bez dwadzieścia lot rychło - przez dwadzieścia prawie lat
Łod łójskygo lata - od zeszłego roku
tretuary - chodniki
dachryna - rynna
prowoz - sznurek
ketó - łancuch

[gajowy555]

Może ja zgadnę : Kaszeby ? Łemki ?
A co do opowieści ... myślę, że to się dla Klyjmensa nie za wesoło skończy ?!
Już trza buło lepsi bez pysk rznónć tych warsiawioków...

[tralala33]

Czas na roztrzygnięcie konkursu. Przypomnę pytanie: w jakim dialekcie (języku,
gwarze?) zapisano to oto zdanie?
A čego tam ńe buuo: kouáče, rožne, čarńina ze śfačkami xto bi tam fćorko
viličuu.
Niestety, nikomu nie udało się podać prawidłowej odpowiedzi :( Na szczęscie
dwie odpowiedzi były 'geograficznie' wystarczająco blisko, by można przyznać
pierwsze miejsce ex equo Ricie (za odpowiedź Podlasie) i Gajowemu (za pomysł z
Kaszebami). Brawa! W nagrodę podaję link, który prowadzi do poprawnej
odpowiedzi - a jednocześnie potwierdza regułe, że najtrudniejsze bywają pytania
najprostsze.
human.uwm.edu.pl/polonistyka/biolik/articles/wciorko.htm
Przy okazji - jest to odpowiedź na pytanie Szwagra - jak widać, bywają też inne
sposoby transkrypcji mowy po naszamu, ale dużo trudniejsze do rozszyfrowania
niż ten, którego trzyma się w swoich gawędach Edward Cyfus.
P.S. Pytanie dodatkowe - kto podejmie się przetłumaczenia tego zdania?

[tralala33]

ten artykuł taki długi i mundry - może lepiej podam odpowiedź na tacy:
A čego tam ńe buuo: kouáče, rožne, čarńina ze śfačkami xto bi tam fćorko
viličuu - zapisano w Różnowie w gminie Dywity blisko Olsztyna.

[gajowy555]

... że się wtrącę, to znaczy, że piszesz najpierw w Wordzie, a potem wklejasz na
forum ???

[tralala33]

To zdanie (warmijskie) po prostu przekopiowałam, ale na przykład przepisując
fragmenty Jutrzni mazurskiej Karola Małłka, gdzie pojawiają się takie
ściągnięte 'e' lub 'a' z akcentem, rzeczywiście najpierw pisałam sobie w
wordzie a potem wklejałam. Bo tak bezpośrednio w forum chyba nie da się takich
znaczków wpisać? A zależało mi na tym, żeby było dokładnie tak, jak w
oryginale.

[gajowy555]

No proszę , całe życie człowiek żyje i nie wie, że mówi prozą (jak u Moliera).
Ale dzięki i za artykuł i za kulisy pracy na kompie.
A ja straśnie blisko byłem wygranej, toć ja z tej gminy...

[rita100]

Ale poznajemy tajniki gwary i komputera, to jednak trudne. Ja mam łatwiejsze
zadanie , tylko przepisuje i sie bawię.
To jedziemy dalej kołam do Łolstyna, a o warszawskich oftach jeszcze bandó
mózić ;)

Kołam do Łolstyna cz.III
Ale weź tu człozieku kup w tam mnieście keta (łańcuch), kedy te guszefty
(sklepy) co kety przedajó só (są) tero aż za bonófam (dworcem) abo jek sia na
Szcztno wjyżdżo. Take szurki (chłopcy) przy samam rotuszu mózió co jek jam dom
dwa złote, to bandó na moje koło (rower) dawać boczanie. Tom to moje koło łu
niych łostaziuł. Jó, tero móg am sobzie tan Łolstyn połoglóndać. Na psiechta
człoziek ziancy łoboczy, a ciasam aż za gwołt. Nie banda jamrowoł (narzekał)
suła (ile) sia w tam mnieście robzi co by fejni buło, tlo doczemu tero jek
gwołt cudzych sia do noju nazjyżdżało. Te boroki w tych ołtach co to zaro
zidać, co łóni łu noju psiyrszy roz só, stojó i czekajó co bandó mogli dali
pojechać. A ni mogó, bo to abo bryka (most) przy bonófsie popsowali, abo jek na
Staram Mnieście jekiś gupsiała sia łuwziół kamnianie porachować. Powyjmiwali te
kamnianie, połustoziali na sterta, przedawać po jenam bandó czy jek ?
Jeden taki z glacó (słoikiem) co kele mnie sia łustoł, mózi co łóni tero ganc
nowe kamnianie bandó łustoziać (układać), bo te stare sia łuż za fest zdeptali.
No jó fejn, tlo doczamu tero te ludziska muszó po tam Staram Mnieście jek gajsi
po stecce jedan za drugam lyźć ?
Ni mogli łóni tygo robzić jek tlo te z Łolstyna sia w mnieście łostonó ?

doczemu - dlaczego
do noju - do nas
só - są
gajsi po stecce - gęsi po ścieżce


-----------------
Jo je Rita Łolstynowo kobzita ;))

[gajowy555]

...Jo je Rita Łolstynowo kobzita ...
No mocne... widze ,że już całkam gęba Wy po naszamu godacie...

...bo tutaj Łyna się wije
tu się wraca i żyje ...

[rita100]

Gayjowy dzięki, dzięki za mile słowa :)
Wracając do gwary w gawędach, to czasmi zastanawiam się czy wypada nam tak
pisać. Chodzi o tą prostotę gwary, używaniu jej nie tak romantycznie jak
posiada jezyk polski. Zauważyliście jak się tam wszyscy do siebie odnoszą ?
Trochę jestem zażenowana takim słownictwem, bo to wygląda tak dziwnie , nie
chcę to ujmować inaczej.
Takie mam uczucie , ze nie przystoi nam tak godoć, że to niegrzeczne , ale
musze się przyzwyczaić do tego stylu. Tak, to jest inny , inny styl mówienia,
powiem i przeproszę od razu - wiejski i prostacki. Czasami sie zastanawiam czy
ktoś się nie obrazi jeśli przytaczam takie słownictwo gwarowe, tą gadkę ludu.
np.' na ślómbank (kozetkę) łuwoluł'. hehe
No jak powiem na dobranocce - 'No to jo sia łuwaló' czyli idę się położyć - to
jak to będzie wyglądało ? hehe Pomyślą , żem niegrzeczna osoba ;))))
albo coś co jest tylko żartem - 'ty stary grotunie' można żle odebrać. A w tym
jest jej piękno.
Jak tą gwarę używać ? Myślę , że jako duże poczucie humoru, które z niej bije,
żadna złość.

[rita100]

Kołam do Łolstyna cz.IV
Wziół ma tedy tan z glacó (szklanką) pod pacha, poślim pod takam dacham z klaty
(szmaty) sia łusiójść, tero takich gwołt na tam Staram Mnieście. Zakozoł
(zamówił) psiwo i mózi: doczamu wyśta dziodku só take złe. Łoboczta siuła (ilu)
tu tero łobcych. Jekby wszandzie mogli tlo chibko przelyźć, to by pośli dali, a
tak muszó łustać, zaczkać i bez to zawdy co kupsió. Tan prezidant co tu noju na
rotuszu siedzi łuż dobrze ziedzioł co robzi.
Pogodalim, pogodalim i poślim kele rotusza po koło. Dwa godziny am tam siedzoł
i tych szurków (chłopców) wyglóndoł co na moje koło baczanie dawać mnieli.
Am myśloł co może jedan kołam do dóm po sztółla (kanapką) pojechoł i zaro nazod
przyjydzie.
Grznióncne psioruny zatrzasnóńć. Mojo Matyldo bez mniesiónc do mnie gamby nie
łotworzy. Take fejn koło eś sucham pyskam pożer, poziy. I recht bandzie mniała,
taki stary i taki gupsi. Do dóm am pyjkaesam pojechoł. Jek am we wsi do
sópódzielni poszed i ludziom poziedzioł co mi sia w Łolstynie przytrasiuło, to
sia eszcze ze mnie śnieli, co Klyjmyns nogowki mniydzionkó (agrafką) spsiół, bo
pewno w buksy (spodnie) narznół ze strachu co mu Motylda za to koło pysk
łopatrzy. Cisnół am tedy te mniydzionki w trowa. Koła ni mom to i mniydzionków
nie brukuja (potrzebuję).

zakozoł - zamówił
bez to - przez to
Grzniónce psioruny zatrzasnóńć - przekleństwo
recht - prawda

[tralala33]

Ech, dobrze że chociaż tym pyjkaesam do domu można było wrócić, bo pieszo to by
Kyjmens dobry tydzień szedł. A co to tego, czy 'Tan prezidant co tu noju na
rotuszu siedzi łuż dobrze ziedzioł co robzi' o, tu zdania byłyby podzielone ;)
A skoro już kołam do łolstyna i pyjkaesam do domu Klymens pojechał, to można
teraz taki ciut naukowy podwątek otworzyć?

[tralala33]

Zobaczymy, czy uda mi się gdzieś z boku doczepić trochę wiedzy na temat
warmińskiej gwary?

W południowej części Warmii, na obszarze ok. 1500 km kwadratowych dominował
język polski. Do jego ugruntowania i utrzymania przyczynili się księża, książki
o tematyce religijnej, kalendarze i prasa polska.
Dialekt warmiński pod względem zasobu wyrazów był w zasadzie jednolity, różnił
się natomiiast bardzo jeśli chodzi o wymowę. Na przykład nazwa ‘gęś’
występowała na Warmii w wielu postaciach; geś, genś, ganś, gajś, geś i gaś.
Niemal każda większa wieś miała swoje specyficzne naleciałości. Walenty
Barczewski wydzielił dwie główne odmiany gwary warmińskiej: dialekt A i dialekt
B. Pierwszym posługiwała się ludność okolic Olsztyna (‘będziemy – bandziewa,
gęsi – gansi), drugim ludność okolic Biskupca i Barczewa (będziemy – będziewa,
gęsi – gensi).

(Rita dobrze to zna, bo stosowne źródło wiedzy posiada nie od dzisiaj - a jest
to książka Warmiacy i Mazurzy z roku 2002, wydana w Olsztynku pod redakcją
Bogumiła Kuźniewskiego)

[tralala33]

Dziś lekcja pierwsza - zmiękczanie - po naszamu mówimy mięciuteńko, o tak:

1. Miękkie spółgłoski wargowe pi, bi, fi, wi, mi
a. pi, bi – przechodzą w pś, bź, np. psies, wypsić, bziałka, bzieda
b. fi, wi – przechodzą w fś, wź, ale przy wymowie wyrazów z tymi
spółgłoskami f lub w najczęściej zupełni zanika. Przykłady figiel – sigiel,
wiara – ziara, wino – zino, wiedzieć – ziedzieć.
c. Miękka spółgłoska mi – przechodzi w mń, np. pomniarkowałem, mniło,
mniasto, pamniontki.
Taki proces zmiękczania (palatalizacja) należy do najbardziej
charakterystycznych wyznaczników gwary warmińskiej. Warmiak miękczy o stopień
dalej, niż gramatyka podaje, pisał ksiądz Walenty Barczewski.
Ale w niektórych wyrazach spółgłoski wargowe mogą także ulegać depalatalizacji,
np. peśń zamiast pieśń, dziewenć zamiast dziewięć, szwanta zamiast święta.
No tak- nie ma takiej reguły, żeby od niej wyjątków nie znaleźć.

[gajowy555]

ooooo !!!!!! to po naszamy trza godać łoooo !!!!!

[tralala33]

Łejery, na pierwszej lekcji można się pomylić ;)

[rita100]

Oj, przyda się ta lekcja Tralala, przecież jest gdzieś A , która tak pragneła
uczyć się gwary warmińskiej , a ma okazję jak nic. Ja mogę się pochwalić tym ,
że coraz bieglej czytam i nie sprawia mi to już trudności, a trudniejsze wyrazy
staram się tłumaczyć dla innych.
Dialektyka , to bardzo trudna, tu gramatyka wchodzi w układy a jam prosta jak
ta gwara - przypominam o mojej ocenie dostatecznej upłakanej z języka polskiego.
Zaczełam pomalutko wypisywac odmianę czasownika - 'ja jestem' itd oraz odmiany
nam , wam , swój , mój itd. Tu się gardzo gubię.
Ciekawe czy ktos się pokusił odmienić czasownik - 'być' w gwarze ?

[rita100]

Lyjonowe cwilingi cz.I
(Liona bliźniaki)
Jenygo połobziedzio , bandzie jekoś tak dwa niydziela tamu, prazie com sia na
ślómbank (kozetkę) łuwoluł, tłucze sia chtoś do dźwierzów. Jeki diobu, myśla
sobzie.
- Prosza - mózia tedy, a cole mnie nie w smaka buło co mi chtoś połobziedni
spsik (sen) przerywo.
Szołtys wloz, czopka styjnół, Pona Boga pochwaluł, a gamba mu sia śnieje. - Co
łón mo na sumnianiu, myśla sobzie. - Dobry człoziek z niyego choc na łurzandzie
i nie z naszych. Jekoś tak zaro po wojnie ścióngnół (sprowadził się) z kobziytó
i z trzóma dziecukami zza Buga. Ciajżko jam buło. Kożdamu pomogoł, ciasam tlo
za strawa (jedzenie), boc nic ni mnieli. To i jam ludzie pomogali. Tlo godka
mnieli jekoś tako jenakszo. Ni to po polskamu, ni po rusku. Ale jek człoziek
porzóndny to z kożdam sia dogodo. Przyjnół sia tedy łu noju (do nas). Tero mo
łuż dzieciuki po szkołach i pożanióne. Som sia łostoł ze swojó Werónikó. Za
szołtysa wybralim go eszcze za Gerkowych ciasów i tak sia łuż łostało. Łón bez
tygo łuszandu łuż by tero ni móg pewno żyć, a ludziska tyż zodnygo jinkszygo
nie chcó.
- Co za czorno godzina cia do noju Bazyl sprowodzo, sia pytom.
- Jeko czorno godzina, jeko czorno godzina, downom cia łuż Klyjmyns nie
zidzioł. Kawkó byś ma lepsi łuraczuł, a jek ci poziam z czam, am do ciebzie
przyszed to i kwatyrka na stół postazisz ty stary grotunie (pryku).
- A nie chcioł byś mniyć telefón w chałupsie Klyjmens ?
Łoczy mi sia szerzy łotworzyli, zawdy am chcioł mniyć telefón, bo to i z Hildó
w Rejchu by szło pogodać ciasam i naszo Adela co za Mniemca je łożanióno, tyż
by nie brukowała zawdy tlo poziastki (wiadomości) na papsiyrze psisać. Jó to by
buło fejn. A tan szołtys pewno ziy co godo. Łónegdoj elektryka tyż noma
załapsiuł, a godali co aż za dziesianć lot bandziewam mnieli.

cwilingi - bliźniaki
ślómbak - kozetka
spsik - sen
ty stary grotunie - ty stary pryku ;)

[gajowy555]

no niedługo mozna będzie doktorat obronić, jeszcze parę (tysięcy) lekcji i już...
Niestety, Cyfus jest jeden, jedyny w swoim rodzaju i trza duuużo czasu, żeby
godać i psisać jek łón.
Ale fajnie Rita, że klikasz, do książki bym tak często nie zaglądał jak do
kompa, no i jestem dzięki Tobie na bieżąco, a dzięki Tralali jeszcze mam
podbudowę naukową. Żyć nie umierać. Oby dak dalej.
Rita, widziałem nowe fotki na kuligu..
:)

[rita100]

Na dworze plucha, a w jizbie ciepluchno.
Ja bardziej w książce siedzę i coraz bardziej mi idzie sprawniej klikanie w
gwarze. Ale nie opisze jak wygląda ksiązka, ile ma notatek na marginesie i jak
jest wymentolona, bo żeby ją ustawić do przepisywania to musze przykładać
cięzkim jakimś narzędziem i znalazłam taki , to jest nóż wojskowy z pochwą ,
taki jaki używał Rambo w Wietnamie :) I tak połozony ten nóż na kartkach
przytrzymuje strony, bo niestety cięzko ją ustawić do przepisywania.
Tak, ta ' ksiójżka bandzie' najbardzie przepracowana - dam ją na licytację jako
przykład z nieodpowiednim obchodzeniem się z ksiązką ;) Ale naprawdę nie da się
inaczej :)

[rita100]

Lyjonowe cwilingi cz.II
A skoro ma to kosztować, pytam sia. Zaśnioł sia tli i mózi: krowy nie bandziesz
brukowoł (musiał) przedawać, Klyjmyns.
Colem (prawie) nie zmniarkooł co Motylda łuż łod łobrzóndku do jizby wlazła i
sia noszy godce z łotworzónó gambó przysłuchuje - Lepsi byś babo kowki
łuwarzuła mniast muchy gambó fitać.
Mosz recht Klyjmyns - mózi i kwatyrka tyż przyniosa za takó nozina.
Tlo doczamuś Weróniki ze sobó nie wziół Bazyl. Jekbym ziedziała , tobym fejnego
kucha (ciasto) łupsiekła, z ziśniami.
Drugam razam, drugam razam, łóna musi tero gajś łoskubać i psiyrzów nadrzyć.
Jekiś poświńczok (podrostek) z mniasta jechoł jek szolóny ołtam bez zieś i noma
gejś ołtam zawadziuł. Musielim zarznóńć. Ni ma kary boski na tych mniastowych.
Nimki spsieklóne. Matylda tyż sia z noma do stoła łusiadła i jenygo wypsiuła,
bez przymusu. Tero, to jó psiokrew wóntroba nie boli. Przy tam Bazyla, to łóna
zawdy wypsije, a łoczy mu zaglóndo i słucho go jek prosiok grznianio. Tlo jek z
Kacpram i Józwó sia w szkate grać łusióndziam, to łolyko na wóntrona i ani
jeny glaski do gamby nie weźnie.
Czarojt jeki z ty moji Matyldy czy jek ? Łoraz (naraz) drugo halbka (połówka)
sia na stole nolazła. Zawdy je to czam pogodać jek gorzołka trocha jajzyki
rozziójże.
A łuśńielim sia przy tam . aż noju bełki (brzuchy) rozboleli.

nie bandziesz brukował - nie będziesz potrzebował
colem - prawie
fejnego kucha łupsiekła - dobrego ciasta upiekła
gajś łoskubać - gęś oskubać
drugo halbka sia na stole nolazła - druga połówka na stole się znalazła
poświńczok - podrostek
ani jeny glaski - ani jednego kieliszka
bełki rozboleli - brzuchy robolały

[tralala33]

Dziś niedziela - szkoła zawarta. Ale już jutro druga lekcja po naszamu, a w
niej nałuka jek u noju mózić u i o.

[rita100]

tralala33 napisała:

> Dziś niedziela - szkoła zawarta. Ale już jutro druga lekcja po naszamu, a w
> niej nałuka jek u noju mózić u i o.

Ja jestem ciekawa czy choć troszkę nauczę się mówić po naszemu. To musi samo
najść, no łobaczymy :)

'spsij' spokojnie :)

[tralala33]

Dziś posłuchajmy jak po naszamu należy mówić samogłoski u oraz o. Te dwie
samogłoski ulegają labializacji. Łe no, kto to zrozumie, może lepiej
powiedzieć 'uwargowieniu'? Fuj, jeszcze gorzej. Mówiąc prosto: przed 'u'
lub 'o' pojawi się dodatkowo dźwięk 'ł'. A co z tego wyjdzie? Ano usłyszymy
Łolstyn, łuczta, łu noju, łojczulek, łoczy, łobabzić sia (czyli ożenić się).
Jak widać dotyczny to najczęściej samoglosek na początku wyrazów, ale nie
tylko - o czym świadczy dzisiejsza nałuka! A znający język niemiecki mogą pomóc
nam zrozumieć, co miał na myśli Warmiak, gdy mówił (móził):
łuszporować, łozorgować, czy też łobsztrafowany?

[rita100]

Tralala i chyba to najprościej pojąć z tym 'ł'. Łatwo i prosto nawet się wymawia

Toc mym sia łuśnielim :)

[tralala33]

Zadanie domowe do lekcji 2: proszę policzyć, ile razy w tym fragmencie gawędy
pojawia się takie 'zlabializowane' o lub u, czyli ło lub łu:

Ale Matylda jek łusłuchała to yno psiantó w dupa i łuż w klejdach (ciuchach)
grzebzie. W tan modry klejd ze szlejfko sia łoblekła, mojo łobleka tyż mnie z
bigla (z wieszaka) łuż ścióngnóła, skorznie na glanc wypucowała, łurychtowała
pora jojków i swojski śniotany no dzieciuków i poślim na pyjkaes. - Zygfryd ze
swojó łuż na noju na bonófsie czekali. Łuradowali sia na to śniotana i
pojechalim jych ołtam na tan tyjater. Mózia woma, fejny mowam tero tan tyjater
w Łolstynie.

Na moje oko - dziesięć, ale ja już ździebko niedowidzę 8-)

[rita100]

10 zlabializowane 'o' lub 'u'

Choć wcześniej doliczyłam się 9
omineło mi się dwa 'ł' w slowie 'łusłuchała'

Fajne te zagadki :)

[tralala33]

To może jednak dziewięć, bo ja doliczyłam ołtam (autem) ale teraz widzę, że sie
nie liczy :( skoro 'u' zupełnie znikło. A w 'łusłuchała' tylko pierwsze ł jest
dodatkowe, drugie i tak by było 'słuchała'. No cóż, koń też ma cztery nogi i
się potknie, a to dopiero druga lekcja :)))

[rita100]

Czyli wychodzi na to , że bulo 'ł' 9x :)
bo to 'ł' drugie w wyrazie 'łusłuchała' liczy sia tlo pierwsze.

[tralala33]

No jo, ale jutro będzie łatwiej! Jutro prejotacja i wszystkie joty (ji)
zliczymy co do joty. Tak tedy aż drugi raz - dobranoc :)

[rita100]

dobranoc Tralala - dziekuję za przekazanie wiedzy - faktycznie połaczenia sytab
jest bardzo interesujące. Ja sie zajmuje amatorsko

jo je
jo mam
ło am
my sówam
noma
mym só
łu noju

itd , bo już mi sie w glowie kręci jak po gorzałeczce ;)))
to takie trudne :)

próba rozsupłania zagadki Rity :)

[chwillka]

Postanowiłam spróbować rozwiązać zagadkę Rity :)
Zadałam googlom wyszukanie wyrażenia „weź precz”. Wybrałam kilka fragmentów w
których słówko precz ma różne znaczenia.
Od razu zatrzegam się, że nie jestem językoznawcą...a moja dedukcja jest
baaaardzo intuicyjna ;]
Nie uważacie że wyraz „precz” ma co najmniej dwa znaczenia?
Gdy mówimy „precz z mego domu, pamięci, serca :)...chcemy innymi słowy
powiedzieć: „wynocha”

Pierwszy fragment z googli:]
„Nie ruszaj, to moje, weź precz łapy swoje”
Jacek Kaczmarski „Mufka”

W złożeniu „weź precz łapy swoje” słowo precz nie jest już tak jednoznaczne
emocjonalnie jak wyżej.
Można to odczytać jako: zabierz swoje ręce, trzymaj je z daleka (od mufki)

pójdźmy dalej, jak mawia pewien profesor...:)

"...och toć ja tych buciorów nie założę
lepiej w sieni je położę- nie daj Boże!
Nie założę.
Bo nie modne i z urodą mą nie zgodne
Weź precz ode mnie je tfu, afe! "
Kamil Garbacz „Kuszenie i cierpienie”

tu mamy podobną sytuację. Trzymaj z dala ode mnie te buciory. Nie chcę mieć z
nimi nic wspólnego, "są niemodne i z urodą mą niezgodne", (to sobie zapamiętam :D)

pójdźmy dalej....

„A król: - Jeszcze mi na oczach będzie to podle zielsko leżeć? Mój wstyd
przypominać? Weź mi je zaraz i wynieś precz, żebym go więcej nie spotkał! Ano,
poszedł pachołek po drugiego, one kamienie odrzucili, pęk łodyg przegniłych z
wody wydobyli, wynieśli je het, pod las, cisnęli i poszli. Kupca szukali
tymczasem precz po całym świecie, wedle królewskiego przykazu”
Maria Konopnicka „Jak to ze lnem było”

...to jest ciekawy fragment. Słowo precz użyte w różnych znaczeniach
„Weź mi je zaraz i wynieś precz” w znaczeniu -> zabierz...wynieś...aż chciałoby
się powiedzieć „wynieś na zewnątrz”

„Kupca szukali tymczasem precz po całym świecie” tu słowo precz ma chyba
pozwolić odczuć, że kupca szukano bardzo daleko aż by się chciało powiedzieć,
hen po całym świecie.

...pójdźmy dalej...

„Gdyby jednak sól smak straciła, czym ją nasolą?
Na nic więcej już się nie przyda, tylko aby była precz wyrzucona i przez ludzi
podeptana.
(z Ewangelii wg. Św. Mateusza)
„precz wyrzucona” oddalona, odłączona od reszty ...od dobrej soli

pójdźmy dalej...to będzie już ostatni fragment :]

"On woli winorośli wybujały krzew
Owijać o topoli pień;
Jałowe pędy precz odcina z drzew,
By szczepić nowy sok w ich rdzeń."
„Epod II (Beatus ille, qui procul negotiis...)” Horacy
w przekładzie Józefa Birkenmajera

Zobaczcie...tutaj słowo precz wyraźnie oddziela nam coś od czegoś...jałowe pędy
mają być oddzielone od drzew czyli w tym przypadku odcięte.

no i czas wrócić do fragmentu z gawędy pana Cyfusa
„Poni mi do trzy cółty i jena precz. I tedy przedowczynio dała tancie co chciała
i sia z łotworzóno gambó stojić łostała.”
Powiem jak ja to rozumiem, nie musicie się ze mną zgadzać. Myślę jednak, że
tancie nie chodziło o zostawienie bułki w sklepie...bo wyszłaby na straszną
głuptaskę. Bo to tak, jakby tanta poprosiła:
- niech mi pani poda trzy bułki i niech jedna (z nich) zostanie na półce
no chyba, że tanta była żartownisią.
Ja rozumiem zamówienie tanty tak...poproszę trzy bułki, (dwie mają być
zapakowane (pewnie wrzucone do siatki) a jedna jak to się mówi na wynos, czyli
do "łapki". Jedna bułka ma być oddzielona od reszty...to włąsnie ma oddawać
słowo precz w zamówieniu tanty.
W piekarni chrupiące cółty musiały cudnie pachnieć i ja na miejscu tanty
schrupałabym sobie taką cółtę w drodze do domu, co zapewne sympatyczna warmińska
cioteczka uczyniła.

Rita gwara warmińska jest zaraźliwa jak grypa tylko dużo przyjemniejsza :)
Pamiętam, że kiedyś gawędy pana Cyfusa leciały na antenie PR Olsztyn. A teraz
gdzie mozna by ich posłuchać?
Świetny wątek...przezabawne są te niektóre historyjki. Wielka szkoda, że w
przeciwieństwie do gwar: kaszubskiej, śląskiej, góralskiej... naszej warmińskiej
nie słychać na co dzień ;]

[rita100]

Z wielką ciekawościa przeczytałam Twoj wpis Chwillka - zrobiłas wielką pracę.
Faktycznie nie rozumiałam tego zdania z tym slowem 'precz'. Rozumiała je
jako 'wyrzyuć' lub 'zwracam'.

Nigdy nie słyszałam wcześniej Cyfusa, a gwara wydawała mi się cięzka i taka
niedostepna. Jednak bajeczki i legendy tak mi przypadły , ze o jeden stopień z
gwarą poszłam wyżej. Nie możemy powiedziec , że jej nie mamy, mamy tylko
uważamy , że jest trudna i już niepotrzebna. A przeciez można juz nawet maturę
zdawać z gwary i trzeba ją poznawać , by tłumaczyć wczesniejsze dzieła gwarowe.
A po za tym przy gwarze można sie świetnie bawić. Wystarczy przy grillu
postawić piwo i starać się mówić gwarą - gwarantuję ubaw, bo to jednak jest
inne słownictwo , inna wymowa i taka pocieszna, nie ma w niej zlości ,
nienawiści , a jest prostota życia codziennego.
dzięki Chwillka.

[rita100]

Lyjonowe cwilingi cz.III
Łónegdoj, łuż fejnych pora lot tamu, jekoś tak buło w mercu czy łuż w apryla,
chtoś w samam środku nocy do Bazylowych dźwyrzów łatasuje jek szolóny.
Łotwórzta szołtysie, do spsitola musza zwónić, bo mi mojo staro porze. Lyjon,
tan co przy lesie mniyszkoł. Zawdym sia śnieli, co za Lyjónam to tlo łuż psy
dupami szczekajó. Śwatła ni mnieli, morgów tyż nie za siuła (wiele),
pracharstwa sia wszandzie zawdy pełno wolało. To Lyjon bez to tlo dzieciuki
robziuł. Cóś jedanoście łuż mnieli abo dziesianć. I tak za móndry to łón tyż aż
nie buł, tan Lyjon. Tłucze sia tan dzieciorób tedy do tych Bazylowych dźwyrzów,
bo tlo szołtys mnioł tedy tylefón we wsi. Wstoł Bazyl i wpuściuł boroka
(nieboraka) do chałupy. Tylefón na pogotozie wykranciuł, ale Lyjon bez tan
tylefón godać ni móg, tak buł znerwowany. Godojcie wy szołtycie, mózi. Jó, tlo
co mom godać. No co by tam ołtam z modrami (niebieskimi) śwatłami przyjechali i
mojo kobziyta do spsitola wziyli, bo tak fest to łóna eszcze nie łolykała
(narzekała), a buł cias przywyknóńć.
To tu ciebzie znowój dzieciuk w drodze pyto sia Byzyl ?
- Nie w drodze tlo za progam, godojcie szołtysie z tam pogotoziam, my potam
pogodowam.
- Pyto sia ta kobziyta w tylefónie, czy zóna mo bóle.
- No jek ni mo jek drze pysk co jó po całam lesie słuchać.
Pyto sia Bazyl Lyjona - i ta kobziyta chce ziedziyć czy wody łuż łodeszli.
Pomyślół trocha tan gupsi Łyjon i godo: 'Poziycdzta ji szołtysie, co w bruzdach
eszcze stoji ale drogó łuż przejydzie, tlo niech wartko (prędko) jodó.
I tak sia Lyjonoziu cwilingi łurodzili. Jeno szczajście co tan Lyjon pora lot
tamu do Rejchu wycióngnół, bo by tero po nocy do mojygo tylefóna lotoł. Bo
pewno na tych cwilingach sia łu niygo nie skónczuło.

nie za siuła - nie za wiele
bez to tlo dzieciuki robziuł - przez to tylko dzieci robił
pracharstwa - staroci
łolykała - narzekała
cwilingi - bliźniaki
wartko jodó - prędko jadą
--------
Wypowiecie to zdanie ?
Poziycdzta ji szołtysie

ReTyjater cz.I

[rita100]

Tyjater cz.I
Zwóni do noju w tamta niydziela nosz nomłodszy. Zygfryd, łón tero w Łolstynie
mniyszko o godo: " a może byście z mamą tatku do Olsztyna przyjechali, do
teatru byśmy razem poszli ?" - fejn mózia szurku co ło starych pamniantosz tlo
doczamu z foterkam (z ojcem) po naszamu nie godosz, toc tyś pewno eszcze nie
zaboczuł (zapomniał) ? - Łon po tam jek na tam Wyrsolu sztudyrowoł (studiował)
(tak am łónegdoj na ta kortowsko łuczelnio mózili, tero to sia jekoś tak
jenaczy nazywo), to sia cołkam taki mniastowy porobziuł. Do chałupy do noju to
łuż prazie cole nie zajrzy. - Jygo bziołka (żona) za zamborza (dentystę) je
wyłuczóno. Łóni sia prazie some cole nie zidzó. Zygfryd tero gwołt rejzuje
(podróżuje) i po Ojrópsie i po cołam śwecie. I do Ameryki tyż łuż roz pofurnół.
A łóna nieroz to i do dziesiónty na zieczór ludziom zamby drze. Bandzie łuż
jeko łosióm lot jek só łożanióne, a dzieciuków eszcze ni majó. Tych
psieniandzów tyż jam zawdy brok. Ciajżki majó żywot, chałupy w mnieście tyż ni
mogó rychtyczny dostać. Jek by nie tan tylefón com go bez szołtysa dostali, to
bym z niami tlo roz do roku na kermasie w Stazigudzie , abo na śwanta mogli
pogodać. Łóna ciasam eszcze wleci jek po łogań, jojków wziójść, bo mózi co
nasze lepsze jek te kupne w sklepsie.
foterek - ojciec
zaboczuł - zapomniał
sztudyrował - studiował
rejzuje - podrózuje
bziołka - żona
jam - im
zamborz - dentysta
zamby drze - zęby wyrywa
niami - z nimi

[gajowy555]

Rita,
ale jesteś uzbrojona po zęby, a granatu nie masz? Bo, że rakietę to
jestem pewien (tenisową), ale żeby z bagnetem do książki ... ? Spróbuj z tej
rakiety jakiś stojak zrobić na książkę, żeby Ci się lepiej klikało.
Co za tempo olimpijskie, daj trochę przetrawić te specyjały, a i sama odsapnij,
widać, że kondycja u Ciebie wspaniała. Na wiosnę do ogrodu jak znalazł...
Ale fajnie piszesz ...

[rita100]

Gayjowy, musze teraz kilikać , bo jak przyjdzie wiosenka to już mniej czasu
będzie. A gyszychty Klyjmensa só tak ciekawe, że nie moge sia łoderwać łod nich.

Powiem o dalszych planach watku i innych spraw. A więc mam propozycje , by
wątek zakończyć na seteczce wpisów, a następnie założyć nowy z innym gwarowym
tytułem , by się nam nie znudził. Zdania gwarowe są tak piękne , że warto je
zmieniać i sobie przyswajać.
Dalej , naprawdę nie wiem co zrobić, ale są zamieszczane w tekstach dośc fajne
powiedzenia warmińskie i bardzo śmieszne , takie , których teraz się nie
spotyka, są fajne porównania i powiedzenia gwarowe. Warto by było założyć
następny wątek z takimi rodzynkami. Ale przyznam się , że mam już dużo watków
pod swoim nikiem i już mi nie przystoi więcej zakładać.

[rita100]

Tyjater cz.II
Jom ni mnioł cole chanci po tych tyjatrach sia włóczyć. Roz ma Hilda w Rejchu
do tyjatru zawlokła i cole mi sia to nie łudało.
Ale Matylda jek łusłuchała to yno psiantó w dupa i łuż w klejdach (ciuchach)
grzebzie. W tan modty klejd ze szlejfko sia łoblekła, mojo łobleka tyż mnie z
bigla (z wieszaka) łuż ścióngnóła, skorznie na glanc wypucowała, łurychtowała
pora jojków i swojski śniotany no dzieciuków i poślim na pyjkaes. - Zygfryd ze
swojó łuż na noju na bonófsie czekali. Łuradowali sia na to śniotana i
pojechalim jych ołtam na tan tyjater. Mózia woma, fejny mowam tero tan tyjater
w Łolstynie. W Rejchu tyż am fejniejszych nie zidzioł. Nowe trepy (schody)
łurychtowali, śwatłów ponastoziali, psianknie jek w królewskam pałacu.
Łusiedlim. Zygfrydowo mniantowam bómbónam pociajstowała, tak am siutka
(chwilka) posmektoł i na spsik (sen) ma wzióło. Cole mi nie w smaka buło co
łóni tam na ty binie (scenie) bando wyproziać. Jek am łójskygo roku buł na
byzuchu (na odwiedzinach) łu moji siostry Hildy w Rejchu tyż ma do tyjatru
zaciółngnóła. Mózia, doczemu niy, po mniecku moga, nie zawadzi łoboczyć z czego
sia te Mniemce śniejó. Poślim. Jekoś łoroz (naraz) mi sia tam nie łudało.
Czorno wszandzie. Śwatła pozdmuchali, żodny muzyki ? Jedan tlo taki plóndyn po
ty czorny binie (scenie) sia ćwarzuł (włóczył się) tyż na czorno łobleczóny i
patrzypyski przedowoł (stroił głupie miny).
Spsik (sen) ma zmorzuł tom sobzie i fejn przysnół. Cóś mi sia musiało
przymarzyć (przyśnić) fejnistygo, nie pamnientom łuż.
Łoraz jek ma Hilda nie rznie w żebra. Aż am sia zjadoziuł (rozłościł)

klejdy - ciuchy
z bigla - z wieszaka
trepy - schody
skorznie - buty z cholewami
siytka - chwilka
binie - scenie
byzuch - odwiedziny
ćwarzuł - włóczył się
zjadoziuł - rozłościł się
--------------------
Zygfrydowo mniantowam bómbónam pociajstowała, tak am siutka (chwilka) posmektoł
i na spsik (sen) ma wzióło.

[rita100]

Tyjater cz.III
Łoraz jek ma Hilda nie rznie w żebra. Aż am sia zjadoziuł. Toc yś ty do tyjatru
przyloz coby tak łogniście zorgować (chrapać) Klyjmens. Wstyd przed ludziami.
Rozwer am tedy ślypsia i patrza. Czorno na ty binie (scenie) jek w psiekle, tlo
tan plóndyn zawdy łazi tam i curyk (z powrotem). Tako człozieczo ciaszka w
rance trzymo... Łoroz (naraz) sia łustoł, ślypsie (oczy) sia na mnie wywoluł i
mózi do mnie - " Sein oder nicht sein, das ist hier die Frage" - co po naszamu
je: czy łón mo być czy łón mo nie być. I łón sia ma ło to pyto !!! Szturnół am
tedy Hilda i mózia: znosz go ? Chto łon je ? Hilda mózi co go nie zno, ale łón
sia na ty binie Helmut nazywo, czy jekoś tak.
- No jó to doczamu łón sia prazie ma pyto, czy łón mo być czy niy...
- Nie ciebzie łon sia pyto, łón tak do siebzie godo, łón nie ziy co łón mo
robzić ?
- łogłupsioł, czy jek, ze smantorza sia łuder z tami gnotami po binie loto ? !
Pódź, mózia Hilda, jidziam do dóm, w dupa z takami tyjatrami. Psieniandzów
wydosz, gamba wymorzysz, ślypsie wypatrzysz, tlo po to co by taki nimek
(nieudacznik) Helmut jekiś nie ziedzioł po co łón mo być abo po co nie być.
Hilda gamba łotworzuła i mózi: ty gupsiala, toć to je Szekspir. Tygo mi tlo
buło brok, moja siostra tyż łogupsiała. Prazieś co godała co łón je Helmut abo
jekiś tam Hamlyt, tero mózisz co jekiś Szejkpir. Łostoń tu jek chcesz, jo mom
dosić. Wyślim. Cało droga do dóm do mnie nie godoła. Na drugi dziań reno przy
frysztyku (sniadaniu) mózi, wstydu am sia bez ciebzie najadła Klyjmens,
SZekspira nie znosz ?
- No czy jo musza kożdygo znoć ? Psiyrszy roz człozieka na łoczy zidza, na
łobcy ziamni, łón som nie ziy chto łón je ? A łón ma (mnie) zno ???
Na żodan tyjater nicht ma ziancy nie namózi ! Tak am sobzie poziedzioł ! Ale w
naszam tyjatrze w Łolstynie ni móg am sobzie przysnóńć. Jek tlo ta klata
(szmata) łunieśli, zaro gwołt psianknych dziywczoków zaczóło sia po ty binie
łuzijać, muzyka mnieli tako skoczno, co am aż skorznió (but z cholewem) ło
ziamnia trampnół (tupnął). Pomniarkuj sia, mózi mojo. Prazie am zaboczuł
(zapomniał) gdziem jo je !
Każdamu siu łudało, a ludziów buło gwołt. Wszystkie ze stołków na kóniec
powstawali. Te na ty binie łuż mocno byli pomanczóne, ale jek ta klata pora
razy łunosili, to kożdan sia do noju śnioł całó gambó. I żodan sia nie spytoł
czy łón mo być czy niy !
Łu noju kożdan ziedzioł po co na ta bina wloz.
I cole am jych ni musioł znoć !!!!

łogniście zorgować - siarczyście chrapać
nimek - nieudacznik
frysztyk - śniadanie
ma - mnie
klata - szmata
skorznió - but z cholewem
trapnół - tupnął
pomniarkuj sia - pohamuj się

[tralala33]

A czy ten i inne wątki trafią na podforum?

[rita100]

Wszytko zabieramy, to są bardzo cenne wątki - myslę , że Gawędy Cyfusa będa w
osobnym watku i tym się mogę zająć - szybciuteńko, jak tylko bandzie podforum