Pożegnanie straconego czasu?

[diabollo]

Miłej lektury życzę i kłaniam się nisko.

www.polityka.pl/swiat/analizy/1501635,1,konczy-sie-dekada-strachu.read

[diabollo]

Zapomniałem, że czcigodni Forumowicze rzadko otwierają linki, a to chyba ważny i
rzadki tekst próbujący opisać skomplikowaną rzeczywistość, więc pozwolę sobie
wkleić go w całości.
Kłaniam się nisko.

******************
Kończy się dekada strachu
Pożegnanie straconego czasu?
Na tle miłej i łatwej ostatniej dekady XX w. pierwsza dekada XXI w., która
powoli się kończy, wyglądała jak kocie łby przy autostradzie.
Dekada strachu - galeria
Dekada strachu - galeria
zobacz galerię
PowiększNiedostatek wody i żywnościNiedostatek wody i żywności
Czytaj także

*
Demokracja wymaga różnicy

Chantal Mouffe, teoretyk polityki z Londyńskiego University of Westminster
w rozmowie z Jackiem...
*
Prof. Jeffrey Sachs, ekonomista, o niesprawiedliwych społeczeństwach

Jak pokonać światowy kryzys?
*
Rocznica zamachów z 11 września: Jak zmienił się świat i media?

Terroryzm, czyli straszenie cudzym lękiem, to patologia stara jak świat.
Media są tak samo stare,...
*
Nowa książka Krzysztofa Mroziewicza

8 grudnia 2009 r.

Niby nic się wielkiego nie stało. Niby nic się nadzwyczajnego nie działo. Zwykle
co miało rosnąć – rosło, co miało maleć – malało. Ale wszystko wciąż się trzęsło
i telepało. Jakbyśmy pod podłogą mieli pełen kipiącej lawy basen, z którego raz
po raz wystrzeliwują ku górze gejzery konfliktów, emocji, lęków, zbiorowych obsesji.

Zaczęło się od histerii i kończy się na histerii. Dziesięć lat temu, o północy
31 grudnia, świat miały zniszczyć ogłupiałe komputery. Teraz ma go zniszczyć
świński wirus. A w międzyczasie? Czego myśmy się przez te dziesięć lat nie bali.
Wściekłe krowy, zagrypione ptaki, islamscy terroryści, ibn Laden, Lew Rywin,
atak cybernetyczny, agenci swoi i obcy, ekspansja Chińczyków, kryzys
energetyczny, globalne ocieplenie, rosyjski imperializm, katastrofa systemu
finansowego, wyczerpanie zasobów, załamanie demokracji, upadek Zachodu, kryzys
demograficzny, wojna płci, irańskie i koreańskie rakiety, upadek dolara,
chińskie buty, znikające biliony, zdemoralizowani bankierzy, oś zła,
zdeprawowane firmy farmaceutyczne, chciwi maklerzy... Polska wraz z całym
Zachodem szła przez tę dekadę jak Odyseusz przez cieśninę dzielącą Scyllę od
Charybdy.

Na pierwszy rzut oka zachowywaliśmy się tak, jakby świat wkroczył w jakiś
cielęcy wiek i zmagał się z młodzieńczą burzą hormonów. To jest optymistyczna
wersja. Wersja pesymistyczna w nagłych uderzeniach emocji i gorączki
identyfikuje objawy klimakterium starzejącego się i zużywającego swój rozwojowy
potencjał powojennego porządku świata. Gdy ta dekada ruszała, ów porządek był
jak pięćdziesięciolatek – na pozór w pełni sił, a pod pewnymi względami nawet u
szczytu możliwości, ale już tu i ówdzie wyraźnie niedomagający, tu i ówdzie
odczuwający strzykanie zapowiadające starość. Taki, co to chętnie pręży jeszcze
muskuły, ale już się czasami zasapie i czasem zamiast szaleć woli posiedzieć
przy kominku.

McBurze

Patrząc chłodno nie powinniśmy się czuć zaskoczeni. W latach 80. na powierzchnię
zachodniej debaty zaczęło się przebijać przeczucie schyłku, a czasem nawet
końca. Słowami „The End” zaczynało się coraz więcej książek. I odgrywały one
coraz większą rolę. Takich, które słowa „koniec” nie miały w tytule, ale
opisywały lub projektowały jakiś zasadniczy zwrot, przełom, nadchodzący kryzys,
księgarnie były pełne.

Najpierw w głównym nurcie się z tych książek śmiano, opinia publiczna czytała je
jak fikcję, a politycy je lekceważyli i uprawiali tę samą politykę co zwykle. W
latach 90. masa krytyczna została jednak przekroczona i wśród światowej elity
górę zaczął brać pogląd, że coś trzeba zmienić.

Dokładnej daty mentalnego przełomu ustalić się nie da. Ale da się obronić miękką
tezę, że nastąpił on w okolicach 1997 r. W Polsce był to rok wielkiej powodzi i
nowej konstytucji. Na świecie był to rok, który ujawnił katalog podstawowych
wyzwań i zagrożeń. Załamanie rynków azjatyckich zapoczątkowało serię
dramatycznych kryzysów finansowych i erozję obowiązującej ekonomicznej wiary.
Protokół z Kioto zapoczątkował globalne zmagania z ociepleniem klimatu.
Informacja o sklonowaniu brytyjskiej owcy Dolly uruchomiła światową debatę na
temat ingerencji nauki w naturę. Pokojowe odzyskanie Hongkongu przez Chiny
symbolicznie zapoczątkowało zmianę warty przy sterach wielkiego świata – Zachód
zaczął się wycofywać z dominującej pozycji, a nowe potęgi zaczęły po nią sięgać.
Zaproszenie Czech, Polski i Węgier do NATO symbolicznie otworzyło drogę do
przekształcenia paktu obronnego rynkowych demokracji w stabilizatora światowego
porządku.

Utworzenie wspólnego Amerykańsko-Meksykańskiego rynku uruchomiło nowe procesy
regionalnej integracji uzupełniającej globalizację projektowaną przez (stworzone
w 1994 r.) WTO. Śmierć księżnej Diany wywołała pierwszą globalną żałobę i
stworzyła pierwszy medialny kult świecki o planetarnym zasięgu. Atak terrorystów
islamskich w Luksorze zapoczątkował falę nowego terroryzmu i antyterrorystycznej
histerii. Wybicie kurzych stad w Hongkongu dało początek serii globalnych
histerii higienicznych.

Zanim ta dekada zaczęła się na dobre, katalog problemów w zasadzie został więc
skompletowany. Świat wiedział, że musi zmienić kurs i z grubsza wiedział, na
jaki, ale nie umiał zmienić go wystarczająco sprawnie, by ominąć nadciągające
cywilizacyjne burze.

Z perspektywy dekady dobrze widać ujawnioną wtedy dysproporcję między szybko
rosnącą dynamiką cywilizacyjnych procesów i zagrożeń a niesterownością wielkiej
polityki. Rzecz w tym, że gospodarka, media, zmiany ekologiczne, wiedza, nauka,
kultura popularna, rynki, technologia, świadomość i emocje społeczne pędzą przez
świat coraz szybciej klucząc jak motorówki somalijskich piratów, a wielka
polityka próbując się dostosować do zmiennej rzeczywistości, zatacza wielki łuk
jak dwustutysięczny tankowiec zmieniający kurs w połowie oceanu, by za kilka dni
trafić w główki portu.

Różnica dynamiki sprawia, że polityka coraz bardziej nie nadąża za
rzeczywistością. Nawet kiedy nadciągające burze widoczne są na pokolenie z góry.
Tak przynajmniej jest z trzema groźnymi burzami, które cywilizowany świat przez
dwie dekady próbował ominąć i które wciąż się do niego zbliżały.

Ryzyka stworzone wraz z powstaniem McŚwiata (termin ukuty przez Benjamina
Barbera dla określenia współczesnej masowej kultury i konsumpcji, zorganizowanej
na wzór barów McDonald’s), ale też McGospodarki i McDemokracji mogliśmy
wspólnymi siłami ominąć albo ograniczyć. Ale stworzone w latach 90. plany
zostały na początku nowego stulecia porzucone i zlekceważone.

CDN

[diabollo]

McRynek

Dobrym przykładem może być ekologia. Na początku lat 90. oenzetowski Szczyt
Ziemi w Rio de Janeiro przyjął, że grozi nam globalne ocieplenie wywołane
rosnącą emisją gazów cieplarnianych. Pod koniec lat 90. w Kioto przyjęto
protokół przyznający poszczególnym krajom limity emisji. Gdyby protokół był
realizowany, ryzyko globalnego ocieplenia byłoby dziś może ponurym wspomnieniem.
Ale gdy zaczął się wiek XXI, główni truciciele zakwestionowali, a potem
odrzucili wcześniejsze ustalenia. Jedni tworzyli i upowszechniali naukowe teorie
przeczące ociepleniu lub jego uznanym powszechnie przyczynom (USA). Inni
podnosili sensowniejsze, lecz nie wysunięte podczas wcześniejszych negocjacji
argumenty natury politycznej i finansowej (Chiny). To sprawiło, że emisja wciąż
rosła, a z nią rosło ryzyko globalnej katastrofy.

W odróżnieniu od ostatniej dekady XX w., kiedy megatankowiec globalnej polityki
próbował zmienić kurs w taki sposób, żeby ominąć widoczne na radarach McBurze, w
pierwszej dekadzie XXI w. górę wzięły próby utrzymania wcześniejszego kursu.
Ochrona klimatu była jedną z wielu ofiar tego trendu, który wszystko
podporządkował obronie przyjętego modelu gospodarki oraz globalizacji w formie
najkorzystniejszej dla rynków finansowych i wielkich korporacji.

Po dramatycznych kryzysach finansowych w Azji Południowo-Wschodniej (1997 r.) i
w Rosji (1998 r.) wybuchła gorąca debata na temat trafności tzw. konsensu
waszyngtońskiego narzucającego jednakową metodę transformacji wszystkim krajom,
które potrzebowały wsparcia Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Na początku
XXI w. dyskusję szybko wyciszono, bo płynące z niej wnioski naruszyłyby status
quo i zaszkodziły wielkim potentatom.

Gdy w 2001 r. pękła gigantyczna bańka internetowa i załamała się giełda
nowojorska, rozgorzał ostry spór o potrzebę ściślejszej regulacji rynków
finansowych. Ale wyznawcy deregulacji szybko go wyciszyli, bo regulacja musiała
oznaczać ograniczenie spekulacyjnych zysków.

Podobnie zamiatano pod dywan wszystkie dochodzące z realnego świata sygnały
ostrzegawcze, świadczące o niesprawności coraz bardziej zderegulowanych rynków
oraz tworzonych przez nie coraz większych napięciach i nierównowadze. Telepanie
światowej gospodarki, powodowane lawinowo rosnącym zadłużeniem rządów i
gospodarstw domowych w krajach rozwiniętych, unieważniano pokazując wysokie
stopy wzrostu. Podobnie jak przechwytywanie coraz większej części bogactwa przez
spekulujący coraz intensywniej i podejmujący coraz większe ryzyko sektor
finansowy oraz związaną z nim elitę finansową.

Wstrząsy na rynkach surowców, wywołane rosnącym zapotrzebowaniem krajów
rozwijających się na ograniczone zasoby i hamowaniem rozwoju nowych technologii,
wyciszano upowszechniając wiarę, że nowe złoża można odkrywać bez końca. Rosnące
zadłużenie nie przeszkadzało obniżaniu podatków, bo niższe podatki miały
zapewnić jeszcze większy wzrost. Jakby zadłużenie i wzrost mogły nie mieć granic...

Kto kwestionował fundamentalną dla systemu absurdalną tezę, że wzrost i
konsumpcja mogą zwiększać się bez końca, ten dostawał łatę radykała. Na dyskusję
o modelu globalizacji nie miało wpływu rozwarstwienie gwałtownie rosnące zarówno
w krajach rozwiniętych, jak rozwijających się. Dystans między krajami
rozwiniętymi i rozwijającymi się statystycznie malał – co pokazywano z dumą –
ale w dużym stopniu malał dzięki temu, że w krajach rozwijających się bogaci
byli coraz bogatsi, a w krajach rozwiniętych biedni byli coraz biedniejsi.

McŚwiat

Świat telepał się politycznie już w latach 90. Praktycznie wszystkie
społeczeństwa szybko się bowiem rozwarstwiały, a w miarę rozwoju
telekomunikacji, handlu i ruchu ludzi, dla miliardów osób coraz bardziej
widoczne i drażniące stawały się różnice pomiędzy kulturami, poziomem
zamożności, jakością i stylem życia w poszczególnych krajach. Rosnąca
transparentność świata sprawiała, że różnice, które zawsze istniały, zaczęły
wywoływać coraz silniejsze napięcia. A jednocześnie rosła globalna
współzależność. Bogata Północ coraz bardziej uzależniała się od surowców, rynków
zbytu i taniej robocizny biedniejszego Południa, a Południe potrzebowało
technologii, kapitałów i rynków Północy.

W latach 90., gdy współzależność stała się oczywista, ugruntował się pogląd, że
Północ musi we własnym interesie zainwestować w rozwiązanie problemów Południa.
Bo jeśli tego nie zrobi, pogrążające się w anarchii i beznadziejności Południe
zdestabilizuje świat, zaleje Północ falami uchodźców, zniszczy system
zaopatrzenia w surowce. Magatankowiec światowej polityki zaczął więc szukać
jakiegoś środkowego kursu.

Głównie argumenty praktyczne, a nie moralne albo polityczne zdecydowały, że u
schyłku lat 90. ONZ przyjęła tak zwane cele milenijne. Kraje bogate zobowiązały
się m.in. w ciągu półtorej dekady zmniejszyć o połowę liczbę osób żyjących w
biednych krajach za mniej niż dolara dziennie, zapewnić wszystkim dzieciom
świata naukę na poziomie podstawowym, zrównać dostęp płci do edukacji,
zmniejszyć o 60 proc. wskaźnik umieralności dzieci i o 75 proc. wskaźnik
umieralności matek, powstrzymać rozprzestrzenianie się HIV, malarii i innych
groźnych chorób, stosować zasady zrównoważonego rozwoju, udostępnić krajom
najbiedniejszym nowe technologie – zwłaszcza informatyczne – i zmniejszyć liczbę
ludzi mieszkających w slumsach przynajmniej o 100 mln. Cel był ambitny, ale
wyglądał dość realistycznie. Koszt programu szacowano na około 0,5 proc. PKB
krajów rozwiniętych. Wkrótce jednak klimat międzynarodowy zmienił się zasadniczo
i w pierwszej dekadzie XXI w. udało się zebrać zaledwie 87 z obiecanych 152 mld dol.

CDN...

[diabollo]

Zanim ruszył przygotowywany przez większość lat 90. projekt milenijny, duża
część świata – zgodnie z prognozą Benjamina Barbera – znalazła się pod wpływem
populistów i radykalnych fundamentalistów. Napięcia wywołane przez nowe
rozwarstwienie i naruszającą struktury społeczne szybką modernizację sprawiły,
że w coraz liczniejszych krajach konflikt między obrońcami tradycji i
promotorami zmian przybrał formę mniej czy bardziej gorącej wojny domowej.

W krajach arabskich szerzył się fundamentalizm islamski. W Ameryce gwałtownie
rosły wpływy fundamentalistów chrześcijańskich. W Izraelu coraz większą rolę
odgrywali fundamentaliści żydowscy. W Polsce umacniali się katoliccy
fundamentaliści ze środowiska radiomaryjnego. Szerzeniu się fundamentalizmu
towarzyszyło narastanie tendencji autorytarnych. Globalny szok wywołany atakiem
11 września 2001 r. sprawił, że rosnący w siłę fundamentaliści i autorytaryści
zawładnęli globalną opinią publiczną. W ten sposób opisana przez Benjamina
Barbera, toczona w wielu krajach wewnętrzna walka McŚwiata z Dżihadem (czyli
modernizacji z tradycjonalizmem) zamieniła się w zapowiedziane przez Samuela
Huntingtona zderzenie cywilizacji.

Światową polityką zawładnęła walka fundamentalistów islamskich z
chrześcijańskimi oraz żydowskimi i młodych nacjonalizmów krajów rozwijających
się z zachodnim hegemonizmem. To, co w światowej polityce działo się przez
następne lata, można odczytywać jako przejaw ksenofobicznego amoku po obu
stronach „wojny z terroryzmem”. Ale można też widzieć w tej „wojnie”
przygotowaną przez Al-Kaidę próbę wyrwania Arabów spod wpływów Zachodu i
zamierzoną przez amerykańskich neokonserwatystów ostatnią zapewne próbę
odzyskania kontroli Zachodu nad światem.

Z dzisiejszej perspektywy widać, że obie strony tę wojnę przegrały. Nie tylko w
tym sensie, że nie udała się planowana przez neokonserwatystów demokratyzacja
islamu ani planowane przez ibn Ladena narzucenia, Arabom islamistycznego
porządku. Oba fundamentalizmy, które uwikłały świat w wojnę, straciły w swoich
społeczeństwach dominującą pozycję.

Ważniejszy wydaje się jednak efekt, o którym żadna z walczących stron chyba nie
myślała. Gdy Zachód topił energię i wielkie pieniądze w „wojnie z terroryzmem”,
jego wewnętrzne problemy szybko narastały, a globalna pozycja coraz szybciej
słabła. Kiedy u schyłku dekady załamała się zachodnia gospodarka, motorem świata
były już nowe wielkie potęgi – Brazylia, Rosja, Indie, Chiny (BRIC). Ameryka
wciąż ma więcej czołgów i samolotów niż cały rozwijający się świat razem wzięty;
Zachód wciąż posiada, produkuje i konsumuje więcej niż kraje BRIC, ale mało kto
już wierzy, że tę przewagę da się zachować na dłużej.

McDemokracja

Patrząc z dzisiejszej perspektywy na to, co świat przeżył w mijającej dekadzie,
trudno jest nie postawić pytania, jak do tego doszło. Dlaczego wolny, bogaty,
intelektualnie wyrafinowany i demokratyczny Zachód, który w XX w. pokonał dwa
wielkie totalitaryzmy oraz stworzył historycznie bezprecedensową strefę
bezpieczeństwa, rozwoju i dobrobytu, popełnił tyle kardynalnych błędów. Dlaczego
naraził się na tak kosztowne straty i w takim stopniu roztrwonił swoją pozycję w
świecie? Jak to się stało, że nasz megatankowiec nie zdołał wykonać planowanego
w latach 90. manewru i w pierwszej dekadzie XXI w. zawrócił na kurs, który
wpakował go w sam środek globalnych burz?

Chmury gromadzące się nad zachodnią demokracją zauważono już w latach 70.
Wszystko jeszcze wtedy pozornie działało, ale przenikliwe umysły – takie jak
Samuel Huntington czy Daniel Bell – przestrzegały przed rosnącym napięciem
między demokracją, zakładającą zdolność ogółu obywateli do dokonywania mniej
więcej racjonalnej oceny rzeczywistości i wybierania z grubsza kompetentnej
władzy, a rozszerzającą się kulturą konsumpcji i rozrywki, która odcina ludzi od
rzeczywistości i ogranicza ich zainteresowanie sprawami publicznymi.

Jądro problemu Huntington widział w coraz bardziej masowych, komercjalizujących
się i nieodpowiedzialnych mediach, a Bell w potędze zmieniającej społeczną
świadomość reklamy i w rozszerzającym się na wszystkie dziedziny życia rynku,
którego spontaniczna siła coraz wyraźniej wyzwalała się spod społecznej kontroli
i zdobywała przewagę nad procesem politycznym.

Oba te procesy przez ponad 30 lat stopniowo narastały, ale były na różne sposoby
hamowane lub równoważone. W krajach rozwiniętych media, reklama, nauka, rynki,
indywidualna konsumpcja (zwłaszcza kredyty konsumpcyjne), usługi medyczne i
prawne, a nawet znaczna część handlu były trzymane w ryzach przez regulacje
prawne lub kulturowe samoograniczenia. Radykalną zmianę uruchomił upadek
komunizmu. Triumf wolności – rynkowej i politycznej – zrobił takie wrażenie, że
politycznie nie sposób już było się oprzeć żądaniom zniesienia ograniczeń.

Proces „wyzwalania” zaczął się w latach 90., ale apogeum osiągnął na początku
XXI w. W porównaniu z nieśmiałymi próbami deregulacji, podejmowanymi w latach
80. przez Margaret Thatcher i Ronalda Reagana, „wolnościowa krucjata” przełomu
tysiącleci była prawdziwym tsunami. Na całym Zachodzie jedne po drugich pękały
nawet te ograniczenia, które za niezbędne uważali liderzy pierwszej fali
deregulacji. Likwidowano nie tylko przepisy chroniące rynki finansowe,
udzielanie kredytów, prawa konsumenckie i pracownicze, konkurencję i prawa
obywatelskie (zwłaszcza ubezpieczenia i gwarancje społeczne) – ale także
regulacje dotyczące reklamy, mediów, badań i polityki.

W krótkim czasie zasadniczo zmieniło to funkcjonowanie systemu. Media zostały
skoncentrowane w wielkich konglomeratach i w dużej mierze podporządkowane
regułom rządzącym rozrywką. Nauka, która po upadku komunizmu straciła zamówienia
wojskowe, uzależniła się od korporacyjnych zleceń i darowizn. Polityka,
swobodniej finansowana komercyjnymi pieniędzmi, zaczęła silniej reprezentować
optykę elity finansowej, a słabiej interes publiczny. Coraz powszechniej obecna
i bardziej agresywna reklama silniej koncentrowała uwagę społeczeństw na wciąż
kreowanych pragnieniach konsumpcyjnych. Wszystko to razem sprawiło, że szybko
malała przestrzeń racjonalnej debaty.

Demokracja traciła racjonalne jądro. Przestawała wyrażać poglądy i interesy
wyborców, a zaczęła wyrażać głównie ich rosnące, łatwe do manipulowania emocje.
Poczucie zagrożenia, wywołane szybkimi zmianami, rosnącym rozwarstwieniem,
ograniczaniem zabezpieczeń socjalnych, zbliżeniem różnych kultur, sprawiało, że
opinia publiczna coraz aktywniej szukała winnego. A jednocześnie coraz trudniej
było jej zrozumieć, gdzie on się znajduje.

Istotne dla polityki dziedziny nauki – ekonomia, stosunki międzynarodowe,
kryminologia, politologia, historia, a nawet klimatologia i epidemiologia – w
coraz mniejszym stopniu tłumaczyły świat, a w coraz większym produkowały proste
uzasadnienia korzystnych dla sponsorów tez. Przesuwające się ku rozrywce media
coraz mniej uwagi poświęcały opisywaniu świata, a coraz więcej wywoływaniu
dających się łatwo sprzedać emocji i upowszechnianiu poglądów korzystnych dla
ich właścicieli. Biznes coraz więcej pieniędzy przeznaczał na podporządkowanie
opinii publicznej swoim interesom poprzez wpływanie na naukę, media i politykę.
I także politycy w coraz większym stopniu stawali się produktami nowej sytuacji.
Coraz bardziej zajmowali się kierowaniem publicznych emocji na cele, które
zapewniały im dostęp do finansowania koniecznego, by wygrać wybory.

Jak w latach 90. gospodarka zajęła się zaspokajaniem pragnień, które sama
sztucznie kreowała, tak w mijającej dekadzie demokratyczna polityka
skoncentrowała się na zarządzaniu lękami, które rozdmuchiwała. Wyborcy zaś,
którzy coraz więcej uwagi poświęcali konsumpcji i rozrywce, a mniej zrozumieniu
i kształtowaniu komplikującej się rzeczywistości, coraz chętni

[diabollo]

Jak w latach 90. gospodarka zajęła się zaspokajaniem pragnień, które sama
sztucznie kreowała, tak w mijającej dekadzie demokratyczna polityka
skoncentrowała się na zarządzaniu lękami, które rozdmuchiwała. Wyborcy zaś,
którzy coraz więcej uwagi poświęcali konsumpcji i rozrywce, a mniej zrozumieniu
i kształtowaniu komplikującej się rzeczywistości, coraz chętniej przyjmowali
podsuwane im proste wyjaśnienia.

McEnd

Pointą tej dekady jest obecny kryzys. Ale nie chodzi tylko o doraźne problemy
spowodowane niesprawnością amerykańskiego rynku finansowego. Chodzi o – jak
pisał Wallerstein – kryzys świata, jaki znamy. Bo poza doraźnym kryzysem
gospodarczym mamy przecież na głowie kryzys ekologiczny, kryzys globalnego
systemu finansowego, kryzys dolara jako waluty globalnej, kryzys politycznego
przywództwa Zachodu, wywołany zmianą układu sił ekonomicznych, kryzys
ludnościowy, przejawiający się eksplozją demograficzną w krajach rozwijających
się i zachwianiem równowagi pokoleń w krajach rozwiniętych, kryzys demokracji
słabnącej na Zachodzie i ponoszącej porażki w demokratyzowaniu kolejnych
społeczeństw, a na dodatek kryzys nauki i mediów.

10 lat temu wszystkie McBurze widzieliśmy na horyzoncie. Dziś stoimy z nimi
twarzą w twarz. Straciliśmy dekadę, która była szansą na ominięcie przynajmniej
oka cyklonów. Wielu rachunków za tę straconą dekadę już nie unikniemy. Ale na
horyzoncie widać coś na kształt happy endu. Bo jednak coś chyba do nas dociera.

W Kopenhadze widać, że nie ma dziś na świecie poważnego państwa, które by – jak
w latach 90. – kwestionowało konieczność walki z globalnym ociepleniem. Rządy
znów zmagają się z rosnącą nierównością, hazardem rynków finansowych, kryzysem
mediów, wykluczeniem, wypieraniem postaw obywatelskich przez zainteresowany
tylko sobą konsumariat. Nie mamy gotowych uniwersalnych recept. Świat spiera się
o bezlik detali. Rozwiązań dopiero szukamy. Ale naiwna wiara w proste
rozwiązania szczęśliwie wraz z tą dekadą odchodzi do historii.

www.polityka.pl/swiat/analizy/1501635,1,konczy-sie-dekada-strachu.read

[uffo]

Ameryka w latach 80-siatych to apogeum konsumeryzmu na skale masowa,
konserwatysci i republikanie u wladzy, wszystko zmierzalo ku
katastrofie, ale udalo sie to zatuszowac, demokraci z Clintonem
powstrzymali upadek, na chwile, a wlasciwie dzieki pozorom, tak jak
teraz Obama. W kazdym razie Ameryka odchodzila wowczas od apogeum
wolnosci emocjonalnej lat 60-siatych i 70-siatych, w kierunku
neokonerwatyzmu. Doszlo do przesilenia i naduzyc, no i pendulum w
druga strone. Wszystko po to by w koncu wyladowac w jakims stanie
wzglednej rownowagi przeciwienstw, co tez nigdy nie jest doskonale.
Teraz dopiero jest lekka odwilz. Ale, co mnie ciekawi, wszystko
wskazuje na to ze to co zabilo komune, zabija tez kapitalizm, z tym
ze kapiatlizm posiada wieksza racjonalnosc, wiec nie tak szybko
zwala go z nog, ale jednak. Egoizm, myslenie czysto rynkowe,
ekonomiczne. Marks tez przeciez uzaleznial powodzenie Rewolucji od
warunkow ekonomicznych. Chociaz zalamanie finasowe wydaje sie byc
apogeum tegoz egozimu na poziomie elit, to zadziwiajaco przypadkowo
pojawilo sie tuz przed wyborami prezydenckimi w Stanach i chyba
przewazylo o wyborze Obamy. Co z tego wyniknie nie wiem. Zmiana
kursu wydaje sie faktem, choc jak zwykle jest zbyt powolna.
Fundamentalisci z obu stron musieli sie jakos objawic, tak jak na
lokalna skale PIS w Polsce, mimowolnie i dla wlasnych korzysci,
zamortyzowal uderzenie populistow, ktorzy skompromitowali sei w
oczach spoleczenstwa. Dlatego tez konserwa swiatowa tez musiala sie
jakos skompromitowac, nieefektywnoscia wobec obecnych zagrozen. Nowa
rewolucja Przemyslowa. Wszyscy sie tego boja, bo przetasowanie sil
jest nieuchronne. Nie obejdzie sie bez zaburzen. To ze Ameryka upada
widac jak na dloni w usamodzielnieniu sie Europy. Kazde imperium
upada. Tak jak kazdy czlowiek kiedys umiera. ja stawiam na tych
ktorzy dokonaja szarzy ekologicznej, jako nastepcow Ameryki.
Ameryka, zanim stanie jednym z wielu srednio znaczacych kraikow, ma
przed soba boj ostatni do stoczenia, wewnetrzny, azeby uniknac
transformacji w policjanta swiata.

[grgkh]

uffo napisał:

> Ale, co mnie ciekawi, wszystko wskazuje na to ze to
> co zabilo komune, zabija tez kapitalizm, z tym
> ze kapiatlizm posiada wieksza racjonalnosc, wiec
> nie tak szybko zwala go z nog, ale jednak.

Kapitalizm też mógłby upaść, bo to nie w jego sile jest odpowiedź.
Gdy zwarł się w śmiertelnej walce z komunizmem, wygrał ten system,
który był silniejszy. Teraz kapitalizm nie ma innego, godnego siebie
i lepszego od niego następcy. To go ocaliło od upadku.

Chiny są splecione ekonomicznie z USA nierozerwalnym węzłem. Zależą
od siebie ekonomicznie i żadna z tych potęg w tej chwili nie może
istnieć bez drugiego. I dlatego będą sobie wzajemnie serwowały
bardzo drogie kroplówki podtrzymujące konkurenta przy życiu.

> Kazde imperium upada.

To jest zasada, która nieźle sie sprawdzała w przypadku, gdy te
imperia mogły bez siebie żyć, a zniszczenie konkurenta nie pociągało
zbyt dużych kosztów dla siebie. Obecnie jest to raczej zakurzony
staroć, który ze względu na globalizację należy wyrzucic do lamusa
historii.

Teraz świat stał się autentyczną, globalną wioską.

> ja stawiam na tych
> ktorzy dokonaja szarzy ekologicznej, jako nastepcow Ameryki.

Ekologia - tak, ale nie należy liczyć się z powszechnym
przystąpieniem wszystkich do tego klubu. Ekologia jest droga,
przynajmniej na początku. Zawsze łatwiej i taniej będzie wyrwać coś
przyrodzie zostawiając po sobie gnój, niż współistnieć z nią bez
gwałtów. I dlatego jeszcze nieprędko cała ludzkość zacznie myśleć, i
działać proekologicznie.

Cała ludzkość... :) Nie liczmy na jednomyślność. Ale nie będzie źle.
Ja jestem w tym względzie optymistą.

[maria421]

diabollo napisał:

> 11 września 2001 r. sprawił, że rosnący w siłę fundamentaliści i autorytaryści
> zawładnęli globalną opinią publiczną.

Bzdura. Po 11 wrzesnia 2001 politycy i media zgodnym chorem mowili ze islam jest
"religia pokoju" i ze Bin Laden wypacza te "piekna pokojowa religie".
Jedyna Oriana Fallaci plynela pod prad swoja "Wsciekloscia i duma" za co ja po
sadach targano.

W ten sposób opisana przez Benjamina
> Barbera, toczona w wielu krajach wewnętrzna walka McŚwiata z Dżihadem (czyli
> modernizacji z tradycjonalizmem) zamieniła się w zapowiedziane przez Samuela
> Huntingtona zderzenie cywilizacji.

Dzihad = tradycjonalizm ? Mozna i tak powiedziec dodajac slowo "islamski".

> Światową polityką zawładnęła walka fundamentalistów islamskich z
> chrześcijańskimi oraz żydowskimi i młodych nacjonalizmów krajów rozwijających
> się z zachodnim hegemonizmem.

Fundalemtalisci islamscy nie walczyli z zadnymi fundamentalistami
chrzescijanskimi do licha! Walczyli z Zachodem! Z "niewiernymi".

To, co w światowej polityce działo się przez
> następne lata, można odczytywać jako przejaw ksenofobicznego amoku po obu
> stronach „wojny z terroryzmem”.

Ksenofobiczny amok po "obu stronach"????
I to pewno rezultatem tego "ksenofobicznego amoku" jest wybor Obamy na
prezydenta USA i przyznanie mu pokojowego Nobla?

> porządku. Oba fundamentalizmy, które uwikłały świat w wojnę, straciły w swoich
> społeczeństwach dominującą pozycję.

"Oba fundamentalizmy" znowu... Zeby bylo sprawiedliwie i poprawnie.
Tylko ze pamiec zawodzi, bo fundamentalizm islamski atakowal USA jeszcze za
czasow Clintona, a tego o fundamentalizm chyba nikt nie podejrzewa.

[grgkh]

Ja to podsumuje tylko tak - żadna religia nie jest dobra.

Doskonały artykuł

[grzespelc]

Świetna analiza. Mogę jeszcze dodać jedno: jak wiadomo, lewica rozdaje kasę
każdemu człowiekowi-nieudacznikowi. Teraz poznaliś,y prawicową receptę na
kryzysy: rozdaj kasę wszystkim nieudacznym firmom, jakie znasz.
Myslę, że dalej będzie ciekawie i wesoło, bo rynki kwitną (bogaci zachowali
przecież bogactwo dzięki państwowej pomocy, a jakoś kasę trzeba pomnażać,
łatwiej pohandlować na giełdzie niż coś wytworzyć). Ameryka się sypie i sypać
się będzie jeszcze bardziej, a zwyciężą Chiny jako ten komunistyczny upiór,
który zza grobu wrzep[ił siekierę w plecy triumfującego Wuja Sama. Sam już nie
wiem, kto w końcu nad kim zatriumfował: kapitalizm nad komunizmem czy
oborot. A może po prostu tak wygląda zwycięstwo osławionej trzeciej
drogi: kapitalistyczna dyktatura partii koumunistycznej. Marcuse w grobie się
przewraca, a co na to Habermas? Nie wie ktoś?

[diabollo]

grzespelc napisał:

> Świetna analiza. Mogę jeszcze dodać jedno: jak wiadomo, lewica rozdaje kasę
> każdemu człowiekowi-nieudacznikowi. Teraz poznaliś,y prawicową receptę na
> kryzysy: rozdaj kasę wszystkim nieudacznym firmom, jakie znasz.
> Myslę, że dalej będzie ciekawie i wesoło, bo rynki kwitną (bogaci zachowali
> przecież bogactwo dzięki państwowej pomocy, a jakoś kasę trzeba pomnażać,
> łatwiej pohandlować na giełdzie niż coś wytworzyć). Ameryka się sypie i sypać
> się będzie jeszcze bardziej, a zwyciężą Chiny jako ten komunistyczny upiór,
> który zza grobu wrzep[ił siekierę w plecy triumfującego Wuja Sama. Sam już nie
> wiem, kto w końcu nad kim zatriumfował: kapitalizm nad komunizmem czy
> oborot. A może po prostu tak wygląda zwycięstwo osławionej trzeciej
> drogi: kapitalistyczna dyktatura partii koumunistycznej. Marcuse w grobie się
> przewraca, a co na to Habermas? Nie wie ktoś?


Nie wydaje mi się, żeby Chiny "zwyciężyły", ale zgadzam się, że hegemonia USA
będzie nie-do-utrzymania.

Analiza rzeczywiście jest świetna bo tłumaczy skomplikowane procesy, problemy i
zagrożenia, której stoją przed dzisiejszym światem.

Niestety nie mogę wyjść z pewnego szoku, że wykształceni ludzie wierzą, że
przyczyną dzisiejszego terroryzmu jest książka napisana tysiąc dwieście lat
temu, a przyczyną nazizmu była klika bandziorów, którzy podstępnie przejęli władzę.
O dyskusji w sprawie globalnego ocieplenia czy ostatniej konferencji w
Kopenhadze - lepiej nie wspominać.

Więc jak ludzie mniej wykszatłceni mogliby rozumieć dzisiejsze - przecież bardzo
złożone problemy? A to przecież ci ludzie mają wymusić na "wielkiej polityce"
kroki w celu rozwiązania owych problemów.

Kłaniam się nisko.

[grzespelc]

> Nie wydaje mi się, żeby Chiny "zwyciężyły", ale zgadzam się, że hegemonia USA
> będzie nie-do-utrzymania.

Może i nie. Ale co sądzisż o tym: partia komunistyczna popiera wyzysk robotników
i przymierza się do prywatyzacji, a konserwatytwni ultrakapitaliści wprowadzają
w czyn socjalizm w postaci taniej hipoteki dla każdego, a do tego sbsydiują
upadające gałęzie gospodarki i nacjonalizują banki.
Tego by nie wymyślili najwięksi mistrzowie absurdu! :)

[diabollo]

grzespelc napisał:

> > Nie wydaje mi się, żeby Chiny "zwyciężyły", ale zgadzam się, że hegemonia
> USA
> > będzie nie-do-utrzymania.
>
> Może i nie. Ale co sądzisż o tym: partia komunistyczna popiera wyzysk robotnikó
> w
> i przymierza się do prywatyzacji, a konserwatytwni ultrakapitaliści wprowadzają
> w czyn socjalizm w postaci taniej hipoteki dla każdego, a do tego sbsydiują
> upadające gałęzie gospodarki i nacjonalizują banki.
> Tego by nie wymyślili najwięksi mistrzowie absurdu! :)

Komunistyczna Partia Chin to przede wszystkim partia władzy, która przede
wszystkim ma charakter utylitarny.
To w cale nie są tacy głupi ludzie - z resztą wszelkie analogie do PZPR będą
chybione, choćby rekrutacja w szeregi Partii, w Chinach do niej nikt nie bierze
nikogo z łapanki, wręcz przeciwnie starannie dobiera się elity: np. proponuje
się "wpartiowstąpienie" tylko kilku najlepszym studentom z roku.

Oni (KPCh) doskonale rozumieją, że tylko sukces ekonomiczny gwaratnuje im
utrzymanie się przy władzy i utrzymanie jedności takiego ogromnego państwa (w
którym napięcia między prowincjami i tak są). Jak dotąd nieźle im idzie, choć
problemy też mają ogromne.
Wzrost PKB rocznie po 10% gwarantuje władzę, ale w dłuższej perspektywie jest
nie do utrzymania.

A z tym kapitalizmem chińskim to oczywiście wyzysk, ale to trochę tak jak u nas
z budową "Nowej Huty".
Wyzysk wyzyskiem, ale dla wyzyskiwanych to i tak lepsza sytuacja bytowa, niż
poprzednie życie na poziomie rolnictwa średniowiecznego.
No i też na dłuższą metę ma to krótkie nogi.

Kłaniam się nisko.

[grzespelc]

> chybione, choćby rekrutacja w szeregi Partii, w Chinach do niej nikt nie bierze
> nikogo z łapanki, wręcz przeciwnie starannie dobiera się elity: np. proponuje
> się "wpartiowstąpienie" tylko kilku najlepszym studentom z roku.

Do KPZR zanim można było wstąpić, przez kilka lat było się kandydatem. To tylko
u nas tak łatwo było, bo do partii i tak nieiwielu stosunkowo sie garnęło.

> No i też na dłuższą metę ma to krótkie nogi.

Na razie Chińczycy sprytnie sobie radzą utrzymując niski kurs juana (czy jak mu
tam). Żeby coś sie zmieniło, musiałby być spory kryzys, bo ten, jak widać, nie
wystarczył. Robotnicy nie zaczną o wiele więcej zarabiać, bo są trzymani za pysk
i wszystko się kręci. JEdyna szansa na załamanie to chyba braki surowców na rynku.

[diabollo]

grzespelc napisał:

> Na razie Chińczycy sprytnie sobie radzą utrzymując niski kurs juana (czy jak mu
> tam). Żeby coś sie zmieniło, musiałby być spory kryzys, bo ten, jak widać, nie
> wystarczył. Robotnicy nie zaczną o wiele więcej zarabiać, bo są trzymani za pys
> k
> i wszystko się kręci. JEdyna szansa na załamanie to chyba braki surowców na ryn
> ku.

Robotnicy w Chinach zaczynają więcej zarabiać.
Choć jest to oczywiście względne.
I tak, jeżeli robotnik kilka lat temu zarabiał 50 euro miesięcznie, a teraz
zarabia 100 euro, to dla Europy Zachodniej czy USA to ciągle śmiesznie mało, ale
dla robotnika to 100% więcej.

Ze względu na rosnące koszty produkcji (tak brzmi jak absurd w Chinach, ale to
fakt), wiele firm przenosi się z bogatego i drogiego Wschodniego Wybrzeża coraz
bardziej w głąb kraju na zacofany cywilizacyjne zachód.

Kłaniam się nisko.

[grgkh]

diabollo napisał:

> Nie wydaje mi się, żeby Chiny "zwyciężyły",
> ale zgadzam się, że hegemonia USA
> będzie nie-do-utrzymania.
>
> Analiza rzeczywiście jest świetna bo
> tłumaczy skomplikowane procesy, problemy i
> zagrożenia, której stoją przed dzisiejszym światem.

Zadziwiające, jak się z Tobą zgadzam. :) Moim zdaniem rozpatrywanie
w czasach globalizacji ogólnoświatowej kto będzie hegemonem jest bez
sensu.

Bieda naszego globu jest już także naszą biedą, a ludzie z tej
strefy stoją za ścianą i pukają do drzwi naszej enklawy. I są nam
potrzebni, bo to właśnie oni nam produkują za psie pieniądze to, co
nam jest potrzebne do luksusu życia.

Świat się będzie wtedy dopiero porządkował, gdy różnice między tymi
strefami będą malały. To daleka przyszłość, ale bez zaawansowania
tego procesu nie ma widoków na lepsze jutro dla Ziemi.

I wrócę do tego, co gdzieś tu niedawno pisałem, chyba w odpowiedzi
dla Marii...

W najdalszej przyszłości ludzkość musi się wycofać z aktywnego
uczestnictwa w ziemskiej ekosferze. Żeby się to udało, na początek
trzeba się skupić na edukacji. To ona zahamuje nadmierne rozmnażanie
się ludzi. To ona da wszystkim zrozumienie, jakimi szkodnikami dla
Ziemi i nas samych jesteśmy. To ona da nam większa włądzę nad
technologiami, które nas uniezależnią, oby wreszcie całkowicie, od
kaprysów klimatu, kataklizmów, braku zasobów, gospodarki
niezanieczyszczającej środowiska itp.

Gdy będzie nas znacznie, bardzo znacznie mniej, będziemy mogli
(będziemy muslieli) zadbać o to, by każda ludzka istota nie była
pozostawiana sama sobie, ale by poświęcić maksimum wysiłku w celu
uczynienia jej kimś najwyższej jakości.

I dlatego wcale nie uważam ostatnich lat za stracony czas. Nie da
się przeskoczyć od tego, co było, do społeczeństwa "idealnego".
Nauczyliśmy się bardzo dużo i w coraz większym stopniu korzystamy z
tej wiedzy. Ale ciągnie się za nami balast świata, który był
odrzucany przez nas, wykorzystywany, eksploatowany bez umiaru. Teraz
te dysproporcje muszą się wyrównać, a my musimy sobie zdawać sprawę,
że bez dokonania się tego nie jest możliwy kolejny krok do przodu.

Świat ludzi to ciągłe dążenie do stanu pozornej równowagi, dokładnie
tak, jak to się dzieje w każdym innym ekosystemie. A cała nasza
siła, to jest to wszystko, co zdołaliśmy od czasów kamienia łupanego
zgromadzić. Dbajmy o to, by ten dorobek, ludzka kultura, był
najwyższej jakości.

Jeszcze raz pan Żakowski

[diabollo]

Polski błąd
Jacek Żakowski,

Dziwny rok za nami. A chyba ważniejszy, niż się z polskiej perspektywy wydaje.

Dla nas był to przede wszystkim rok światowego kryzysu gospodarczego, który
polska gospodarka na razie przejechała półdarmo. Dla świata był to głównie rok
wielkiego przestawiania zwrotnic. Nie tylko z toru szybkiego wzrostu na tor
łagodnej stagnacji. Zmiana jest poważniejsza. Bo głównie mentalna. Zmieniają się
wektory trendów, wpływów i imitacji. Pierwszy raz od wieku to nie nasze rządy,
banki i koncerny ratują załamujące się inne gospodarki. Teraz nasze rządy, banki
i koncerny szukają ratunku w Rosji, Chinach, krajach Bliskiego Wschodu. Pierwszy
raz od wojny to nie Zachód, nie Ameryka, nie obejmująca też Rosję cywilizacja
chrześcijańska decyduje o nowym światowym ładzie, lecz Chiny, które rozegrały
szczyt klimatyczny, jak chciały, i za zamkniętymi drzwiami na przekór Ameryce i
Unii osiągnęły dokładnie to, co zamierzyły. Zmienia się też kierunek wektorów
wewnątrz samego Zachodu. Pierwszy raz od przeszło pół wieku Ameryka naśladuje
"starą" Europę, wprowadzając powszechną opiekę zdrowotną. Pierwszy raz od dekad
to nie lewica naśladuje prawicę (czego kwintesencją była trzecia droga Blaire'a
i Schrödera). Teraz prawica kupuje pomysły lewicy, przyjmując język ekologów,
domagając się silniejszych regulacji, lansując globalne podatki (m.in. podatek
Tobina od międzynarodowych przepływów finansowych), promując misję państwa.

Co dwa lata temu zdawało się przyszłością, teraz zdaje się przeszłością; co
zdawało się być nowoczesne, okazuje się anachroniczne. Dzieje się to szybciej
niż kiedykolwiek. Światowe media, politycy, liderzy biznesu mówią nowym
językiem. Świat w dużym stopniu myśli i działa inaczej.

Myślę, że nowy język jest trochę mądrzejszy, myślenie trafniejsze, działanie
sensowniejsze. Ale nie wiem, czy się z tego cieszyć. Bo dla Polski to nie musi
być dobre. Nie dlatego że mamy szczególne interesy, choć je (jak każdy kraj)
mamy. Dlatego że od sześciu lat mamy przed oczami niemal wyłącznie kolejne wybory.

Polskie wybory zawsze oznaczają ogólne odmóżdżenie. Ale tym razem bardziej. I
dużo dłużej. Dlatego nie doceniamy zmian zachodzących wokół. To nie są nasze
zmiany. My ich nie współtworzymy. Oni się zmieniają. My co najwyżej się
dostosowujemy. Nawet nie bardzo staramy się ich zrozumieć. Świat robi wielki
skok w XXI wiek. My mentalnie trwamy w dwudziestowiecznych kontuszach.
Przespaliśmy sporą część tej zmiany. Grozi nam, że - zatopieni w
partyjno-wyborczych swarach - resztę też prześpimy. Jak reformację, oświecenie,
pierwszą ponowoczesność.

Kilka epokowych zwrotów, które Polska w przeszłości z różnych przyczyn
przespała, zbudowało mentalną barierę między nami a jądrem Zachodu. Nie
geopolityka, ale historyczne drzemki skazały nas na peryferyjność, wieczne
imitacje, nieustanne doganianie innych. We krwi mamy polski konserwatyzm, więc
trwanie wychodzi nam lepiej niż zmienianie. Zwłaszcza trwanie przy poglądach,
rolach i idolach. To Polsce ciąży od wieków i różni nas od Zachodu. Kiedy Zachód
dreptał sobie w miejscu, my się do niego stopniowo zbliżaliśmy. Kiedy zrywa się
do kolejnego skoku, my znów zostajemy z tyłu. Pocieszamy się, że chwilowo mamy
trochę większy wzrost albo wolniej rosnący dług. Nie zauważamy, że mentalnie od
metropolii znów dzieli nas coraz większy dystans. Znów stajemy się coraz głębszą
prowincją, za co zawsze po jakimś czasie musieliśmy słono płacić.

Następny rok zdecyduje, czy jeszcze raz ten polski błąd powtórzymy. Więc gdybym
miał państwu oraz sobie czegoś na nowy rok życzyć, życzyłbym głównie mniej
upartego trwania na zajmowanych od dawna pozycjach, mniej zaabsorbowania walką
Donalda z Kaczorem, a więcej uwagi, odwagi i determinacji w poszukiwaniu z
innymi nowej wspólnej drogi.

PS W wigilijnej "Gazecie" Aleksandra Klich ogłosiła polemikę z moim poprzednim
komentarzem poświęconym kultowi Leszka Balcerowicza. Objętość tego komentarza
nie pozwala bym na nią poważnie odpowiedział. Zrobię to niebawem w osobnym tekście.

Jacek Żakowski, Tygodnik "Polityka"

wyborcza.pl/1,75968,7400186,Polski_blad.html

Pozegnanie straconego czasu?

[uffo]

Tez jestem umiarkowanym optymista, niemniej w Chiny nie wierze.
Pomimo tego iz przejmuja paleczke, Chiny maja totalna pogarde dla
jednostki. Masowa produkcja, masowe naduzycia, genetycznie
modyfikowana zywnosc, rakotworcze scianki, rakotworcze zabawki, nie
przestrzeganie praw obywatelskich, naduzywanie natury. Duzo, duzo,
problemow wewnetrznych ktore wysypuja sie na zewnatrz w postaci
zanizonej jakosci tej masowki jaka zalewaja swiat. Byc moze zwiazek
Chin ze Stanami wzajemnie obie bestie przewartosciuje. Nie wiem Daj
Boze. Co do podazania Ameryki za stara Europa, to raczej nieudolne
pozory. Tak jak z Deklaracja Niepodleglosci ktora zostala
zatwierdzona bez obalenia Niewolnictwa, tak z tym powszechnym
ubezpieczeniem, jak slysze, bogatych czyni zdrowszymi i bogatszymi,
a biednych i chorych jeszcze bardziej chorymi i biednymi.

Jeszcze lepszy artykuł

[grzespelc]

> Dla nas był to przede wszystkim rok światowego kryzysu gospodarczego, który
> polska gospodarka na razie przejechała półdarmo.

I wszyscy się z tego strasznie cieszą, jakby było z czego... A w Kopenhadze
prawicowy rząd dał dupy wielkiemu biznesowi. I tak zamiast być zdrowi i
nowocześni, będziemy dalej tacy sami. Zresztą wielki biznes w ten sposób zjada
własny ogon.

> Dlatego że od sześciu lat mamy przed oczami niemal wyłącznie kolejne wybory.

Niestety, taka nasza prawica, że interesują ją tylko stołki.

[maria421]

grzespelc napisał:

> Niestety, taka nasza prawica, że interesują ją tylko stołki.

Lewice, jak wiadomo, stolki, posady i uklady nie interesuja:)

[grzespelc]

Lewica przynajmniej coś niecoś rozumie.

[maria421]

grzespelc napisał:

> Lewica przynajmniej coś niecoś rozumie.

Cos niecos. Bardzo niewiele :)

[diabollo]

maria421 napisała:

> grzespelc napisał:
>
> > Lewica przynajmniej coś niecoś rozumie.
>
> Cos niecos. Bardzo niewiele :)

Tu nawet nie chodzi o "prawicę" czy "lewicę".
Chodzi o pewną otwartość umysłową na zmieniającą się rzeczywistość i wyzwania
które stoją przed poszczególnymi krajami czy globalnie przed światem, no i
chodzi o to, żeby nie popadać w żaden dogmatyzm.

Kłaniam się nisko.