Przegląd polskich potraw wigilijnych

[sarani]

www.polonia.org/wigiliatradycja.htm
Ciekawy link - można się dowiedzieć, co jadano na Wigilię w różnych rejonach
Polski. Każdy zaiste jest w stanie znaleźć coś dla siebie :)

łamańce z makiem

[giezik]

coś Wam to mówi?

[Gość: bazylka]

oczywiście!
koncepcyjnie to coś w rodzaju kutii, tylko makowe (z miodem, orzechami,
rodzynkami itp.), konsystencja w miarę stała (piszę, bo np. do klusek z makiem,
to my resztkę tej masy makowej po prostu rozrabiamy śmietaną)
oryginalnie podaje się w misce z powbijanymi kruchymi cistkami (połamanymi -
stąd łamańce, a mak to niby tylko dodatek)
u mnie w rodzinie wyewoluowały w formę niby-tortową:
w tortownicy wartstwa ubitego maku, wartstwa kruchych ciastek, znowu mak, znowu
ciastka
kroi się jak tort na trójkąty
obłęd :-)

[giezik]

kutie znam (ja z mazowsza jestem) a te łamance po raz pierwszy zobaczylem W Staropolskiej Kuchni , M.Lemnis i H. Vitry

[Gość: bazylka]

kiedyś zrobiłyśmy z mamą kutię tytułem eksperymentu (bo to niby takie
najbardziej tradycyjne danie wigilijne) ale jakoś nam nie smakowała za bardzo
w każdym razie z łamańcami konkurować nie mogła :-)
a że ja mak mogłabym łyżkami, to łamańce po prostu uwielbiam

dla mnie są dwie takie w pewnym sensie analogiczne potrawy świąteczne (które
uwielbiam):
łamańce na boże narodzenie
i pascha na wielkanoc
obie robi się tylko raz do roku i na obie warto cały rok czekać :-)

ps. żeby nie było wątpliwości, nie jestem słodyczojadem, ale te dwa specjały
mają u mnie specjalne względy :-)

[giezik]

to ja chyba mua zonke w tym roku namowie (choc tez od slodyczy to raczej z dala)

[Gość: bazylka]

to ja ci napiszę rodowy przepis na łamańca, żebyś jakiegoś niepewnego nie zrobił
tylko najpierw muszę go sama wydobyć :-)
jak zapomnę, to mnie nagabuj co kilka dni

[skorakm]

w mojej rodzinie nizbeda wigilijna potrawa sa bobalki , ktorych to pochodzenia
jak na razie nie udalo nam sie ustalic. Mam wrazenie ze miala cos z tym
wspolnego prababka z Budapesztu. W kazdym razie, bobalki musza byc na stole
wigilijnym!Mieciutkie drozdzowe kuleczki obtoczone w gestym maku z miodem i
bakaliami, podawane koniecznie z domowa galaretka truskawkowo - malinowa.
Pychota!!! Nawet po obowiazkowych 12 danaich wigilijnych pozeram caly talerz!
Zawsze robi je moja ciocia i jak na razie nikt inny nie probowal wykonac tego
samkolyku, choc sam przepis wydaje sie prosty. Robimy wolne drozdzowe
ciasto,formujemy walek o srednicy 2-3cm i kroimy na 2 cm kawalki. Pieczemy i
jeszcze cieple mieszmamy z makiem. Zapachnialo wigilia i zima...a tu za oknem
20 stopni i zielono.

[emka_1]

noale łamańce na mazowszu też występowały:) jedna osobista prababka z tej
okolicy, twarda była, upartemu żmudzinowi się nie dawała, łamańce z własnego
domu wyniosła:) tak apropo kutii, no różni się to nieco, nie tylko, że mak bez
pszenicy, ale ilość wściekle słodkich bakalii ograniczona i konsystencja mniej
lepka.

[Gość: bazylka]

a to prawda, konsystencja, jak napisałam, raczej zestalona
łamaniec siedzi sobie w lodówce i dzięki temu można go kroić nożem

[Gość: kohol]

Oczywiście, że mówi :)
Są u nas w Białymstoku na stole co roku. Od paru lat.
Co wiecej, juz myślałam, ze mi się uroiło - a tu się okazuje, że nie! Autor
wspomina bowiem - aguompień!

[phallus.impudicus]

Ej, no ja też z Białego, ale nie znam...

U nas co następuje:
1-2. Czarny barszcz z pierogami z ciasta olejowego z kiszoną, smażoną kapustą
3. Śledź tuszony z marchewką (pycha)
4. Szczupak faszerowany (był, bo tylko mój ukochany śp. Dziadziuś umiał go
zrobić)
5. Sałatka z pora (nie wiem, czemu, ale tylko na święta)
6. Rybka po grecku
7. Karpik w galarecie
8. Babka drożdżowa
9. Makownik
10. 15 różnych przystawek
11. ... a i tak co roku jakaś potrawa się zmienia :)

[Gość: szadoka]

ja to znam jako makuchy, takie cholernie twarde cisteczka z makiem moczone
potem w mleku chyba...jadlam jakodziecko , nigdy mi nie smakowalo.

[Gość: bazylka]

to nie to!!!!

Śląsk

[poughkeepsie]

"Na Śląsku muszą być śląskie pierniki, bytomskie kamyki, piernik z marcepanem,
ćwibak piernikowy, piernikowe serca lukrowane lukrem miętowym, cieszyńskie
ciasteczka orzechowe." - cytat z rzeczonej strony.
Jestem Ślązaczką z obu stron, rodziny od wieków i pokoleń zasiedziałe na
Śląsku, a nie znam ani jednej z tych potraw. Dodam, że do BYtomia mam ze 20km.
A gdzie legendarne wręcz makówki i moczka?Zupa rybna, siemieniotka, itd. Jeśli
to jest cała wiedza, na jakąs staćautora to mógł sobie ten opis darować.

[siostraheli]

makowki musza byc i tyle. Moja babcia zawsze siemieniotke wspominala, ze to
okropne swinstwo bylo. A ja mysle, ze jakby to zrobic z canabis indica, to moze
by kariere zrobilo?

[zuzinkas]

U mnie w domu zawsze sie siemieniotke jadalo na wigilie, z krupami. Tzn. jedli
ja moi rodzice, dla mnie byla zupa grzybowa.

[brunosch]

> jakby to zrobic z canabis indica, to moze
by kariere zrobilo?

w pewnych kręgach byłoby trendy ;)

[Gość: figa]

..cos dorzuce - przepisy swiateczne
bozenarodzenie.w.interia.pl/przepisy.htm

[thiessa]

A ja pochodze z podkarpacia i u mnie w domu jada sie kutie jak zupe, to znaczy
bardziej na rzadko i zawsze na cieplo. Uwazam ze jest to smakolyk i
postanowilam ten zwyczaj zaszczepic w rodzinie mojego meza, co roku
przygotowuje te potrawe.

a ja przepis na kutię poproszę :) (nt)

[Gość: lomas]

[jottka]

zdaje, że jedynie słusznych kutii jest pare dziesiątków, to masz jeden z nich:


gotujemy dowolną ilość pszenicy (w zależności od apetytu, pszenica na kutie
musi być obłuszczona, nabywa sie przed swiętami na lokalnych rynkach lub w
sklepach ze zdrową żywnością przez cały rok, a czasem też w normalnych sklepach)

ugotowaną pszenicę mieszamy z przetartym makiem (zasady preparowania maku znane
skądinąd) oraz mnóstwem posiekanych drobno bakalii typu orzechy wszelkiego
rodzaju, rodzynki, figi, daktyle, migdały, co nam do łba przyjdzie, mieszamy
starannie, dodajemy nieco miodu do smaku (na zasadzie próbujemy i dajemy tyle,
ile nam odpowiada), wynosimy w chłodne miejsce, żeby sie przegryzła, ustawiamy
psa obronnego obok, bo rodzina wyżera

Dzięki Jottka :)

[Gość: lomas]

Jak długo musi się przegryzać bo z psem będzie problem chyba większy niż z rodziną bo on też będzie chciał wyżerać :(

[emka_1]

wystarczy jak zrobisz wieczorem w wigilię wigili:)

[jottka]

no można i rano, pare godzin starczy, choć każdego następnego dnia lepsze:)
aha, tego maku to ma być tyle, żeby solidnie pszenicę oblepił, nie dwie łyżki
na krzyż, ma być taka ciemna, solidnie zwarta mieszanina wypchana po uszy
bakaliami, nie jasne ziarnka gdzieniegdzie w ciemne kropki i orzech luzem

[Gość: Hanna]

Jestem z Pomorza i wszyscy mi znami ludzie jadali na wigilie zupe grzybowa z
wlasnorecznie zrobionym makaronem!! Barszczyk byl na pierwsze swieto.

[Gość: rozsmakowana]

A dla mnie potrawą wigilijną, na którą czekam są befsztyki z cebulką
przygotowane z kapeluszy suszonych grzybów. Ich jakby pierwowzorem jest
befsztyk z polędwicy. Super!

[Gość: siostraheli]

wyglada na to, ze jedyna potrawa, ktora jest podawana na wszystkich polskich
stolach wigilijnych jest opłatek!

[Gość: szadoka]

eee mysle ze pierogi z kapusta chyba tez...
u mojej mamy jada sie od kilku lat golabki z ryzem i grzybami w bialym sosie,
dobre, u mojej sasiadki pierogi z grochem- to juz mi smakuje jakby mniej...
a ja zamierzam w tym roku bliny gryczane z lososiem i kawiorem

[mika_p]

A nie, u mnie w domu nigdy nie było żadnych pierogów na wigilię, chociaż
ogólnie rzecz biorac pierogi moja mamusia lepić potrafi, więc to nie z powodu
braku talentu.

A za to u mnie w domu i ogólnie znama mi ze słyszenia jest fasola na szaro. I
groch z kapustą (w domowej wersji fasola z kapustą, skoro i tak się już gotuje
fasolę na fasolę na szaro)

[invicta1]

a kompot z suszonych owoców robicie? jak?

[Gość: Hanna]

Pamietam, dawno temu , moja mama robila na wigilie kompot z suszonych sliwek.
Zamaczala te sliwki na kilka godzin, potem je gotowala z cukrem waniliowym,
cynamonem czy gozdzikami. Czasem dodawala kawalki swiezego jablka. BYlo to
pyszne, ale tez czasy byly inne-nie bylo tyle pieniedzy. Potem pamietam inne
kompoty, ale juz nie z syszonych owocow.
Ja osobisci lubie suszone owoce jako deser, i podrobione -do lodow.Kupuje tego
na swieta duzo-sliwki, rodzynki, morele,ananasy, jablka, mango, brzoskwinie-co
tam maja.Taka radocha raz na rok-bo maja duzo cukru, niestety.

[jacek1f]

Kompot z suszu (śliwki rządzą) zawsze - bo moja Mama mowi, ze dobre na potem na
brzuszek.. - mysli o kolejnych dniach). Ja zawsze wypijam, ale nie zjadam
owocow - i uznaja ze sie wyrodzilem :-( A nie ma takiej kuti z pszenica, tylko
kluski z makiem. Kluseczki robione, mak slodki z bakaliami - mozna jesc tez
łyżką... POdobno do 4 roku zycia zawsze pytalem czy juz te makowe kluseczki, a
potem na koniec nie dawalem rady. Teraz staruje Wigilja i zawsze dam rade!.

[Gość: Kom]

Coś podobnego do bobalków, o których ktoś wspominał je się u mnie w domu na
Wigilię, ale pod nazwą śliżyki lub śleżyki (nie udało mi się ustalić poprawnej
nazwy, bo spotkałam się z obiema). Moja babcia pochodzi z Wileńszczyzny i
stamtąd ta tradycja. Też są to pieczone na słodko drożdżowe kuleczki, które
jadamy z makiem z miodem i bakaliami lub same "na sucho".
Kompot i pierogi też obowiązkowo, a oprócz pierogów z kapustą i grzybami są też
pierogi z makiem. Zajadam się nimi przez całe święta! :-)

[allexamina]

Prosze o przepis na pierogi z makiem!

(Pierwszy raz o nich slysze. Nota bene, bardzo pouczajaca dyskusja - czytam z
zapalem :^) )

[Gość: Kom]

Przepis na pierogi z makiem jest bardzo prosty - ciasto klasyczne pierogowe, a
farsz, w sumie ten sam co do makowca drożdżowego, czyli mak zmielony 2 razy, z
cukrem, łyżką miodu, tłuszczem, ubitym jajkiem i bakaliami (wg uznania).
Pierogi są dobre ugotowane - prosto z wody, jak i ugotowane i podsmażone. W
ogóle są pyszne :-) Szczególnie, że robimy je tylko i wyłącznie na Wigilię :-)
Pozdr.

[allexamina]

Dzieki - musze kiedys sprobowac...

[Gość: @@@]

[gourmet48]

nie wiele pamietam z tamtych czasow. kiedy to sie czekalo na wigilie
pamietam jak przez mgle, za matka robila jakies kluski z makiem, wedle mnie
bylo to bez smaku
cos z grzybami czy z grzybow
postny barszcz czerwony z uszkami
postne pierogi z kapusta
jakies strucle, makowiec

teraz wigilia, jesli spedzam ja w kraju to obowiazkowo karp faszerowany po
zydowsku w galarecie plus i karp smazony oraz to co jest jeszcze w garmazerii
np. barszczyk czerwony z miesnymi uszkami, lubie placki ziemniaczane, dorsz po
grecku, jakies polskie ciastko najchetniej od Blicklego (pewnie sa inni ale ta
cukiernia pozostanie mi w pamieci jako najlepsza) - wszystkiego po troszeczku
na zabek
do tego po kieliszeczku wodki (normalnie nie pijam)

[Gość: fiordilligi]

U mnie oprócz zupy grzybowej podawanej z dobrze utajoną kaszą jęczmienną jest
zawsze:
barszcz czysty z kiszonego buraka + uszka z grzybami
zestaw pierogów: z kapustą i grzybami, czasem podajemy ruskie z masłem, no i
obowiązkowo pierogi ze śliwkami suszonymi- rewelacja,przysmak całej rodziny.
Kapusta z grochem - w ilościach śladowych ale warto
karp, ale ze znajomego stawu
kutia jako danie deserowe
kompot z suszonych jabłek i śliwek

to tak w skrócie. :-)

[Gość: Basia]

zawsze obowiązkowo jest:
1. karp w galarecie - uwielbiamy go jeść z gotowanym selerem i majonezem
2. śledź w oleju i z cebulką
3. śledż ze śliwkami
4. karp smożony ( lub inna ryba smażona)
5. Grzyby suszone i smażone ( pyszota)
6. Kapusta z grzybami
7. Barszczyk czerwony z uszkami ( czasami zamiast uszek jest fasola gotowana)
8. Pierogi z grzybami i kapustą ( przewaga grzybów nad kapustą)
9. Kompot z suszonych owoców
10.Kluski z makiem ( raczj mak z kluskami bo maku przewaga)
11-12 ciasta w tym roku piernik i drożdżowe i owoce i inne słodkości -ale już i
tak nikt nie ma siły żeby zjeść cokolwiek ;))

[Gość: Mmmmakowki]

Makówki!koniecznie makówki! nie ma wigilii bez makówek!
pychota na którą się czeka cały rok...

[bercikowa]

U mnie obowiązkowo :
karp po żydowsku
pstrąg w galarecie
śledź w oleju z cebulką
śledź w occie
śledź po cygańsku
ryba po grecku
karp smażony
sałatka warzywna tzw. kaczy żer
kisiel żurawinowy z prawdziwych żurawin ( nie z torebki)
pierożki pieczone z kapustą i grzybami oraz z makiem
makowiec
kompot z suszonych owoców
no i oczywiście kutia

[Gość: ampolion]

republika.pl/swiateczna/obyczaje_wigilia.htm
members.lycos.co.uk/puchalski/ps.siz
www.diablak.zawoja.pl/4_2002/13.html
www.filipini.poznan.pl/art.php?op=tresc&idArt=397

i...

[Gość: Pichciarz]

subwomis.notlong.com

dziwolagi

[Gość: noida]

Wiecie co, mam wrazenie, ze to, co sie w Polsce jada na Wigilie to sa jakies
takie dziwolagi kulinarne, ze kazdy cudzoziemiec by sie zlapal za glowe i wyl
na widok tych pysznosci... Skad sie w ogole wziely takie potrawy? To znaczy ja
rozumiem, ze tradycja, ale skad taka tradycja?? Kluski z makiem, pszenica z
miodem, kompot z suszu, pierogi z makiem- dlaczego tyle tego maku na Wigilie?
Czy to byl jakis przysmak kiedys? Tylko karp wiadomo, skad sie wzial- z PRL :-)

[jottka]

to nie są dziwolągi, tylko ty nie znasz symboliki potraw świątecznych:) i
niekoniecznie związanych z wigilią, bo większość produktów wchodzących w skład
kolacji wigilijnej miała znaczenie religijne już od pogańskich czasów

mak, pszenica, miód symbolizują - od greków i rzymian począwszy, a nawet
jeszcze dawniej:) - płodność, mnogość (w domyśle jedzenia, tj. dobrobytu),
urodzaj, łaskawość bogów itp.itd., ale to są wielostronicowe tomiszcza tej
tmatyce poświęcone, zajrzyj do dowolnego słownika symboli:) porę
chrześcijańskich świąt bożego narodzenia 'nałożono' na wcześniejsze rytuały
związane z zimowym przesileniem, zaklinaniem wiosny, by nadeszła, stąd wiele
potraw i obrzędów symbolizujących przyszły urodzaj

[Gość: popierająca]

Brawo jottka. Nareszcie ktoś znający trochę pra-historii. I wszystko jasne.

[Gość: noida]

Dobra, dobra. Po pierwsze to symbolika potraw świątecznych nie przetrwała na
pewno od czasów pogańskich (no, chyba że za czasy pogańskie uznamy osiemnasty
wiek, oczywiście na wsi, bo dwory to zupełnie co innego i szczerze wątpię, żeby
się dworzanie na Wigilię zajadali kluskami z makiem). Po drugie wydaje mi się,
że Wigilię nałożono na coś w rodzaju święta zmarłych a wszelkie działania
mające na celu pobudzić wiosnę to raczej od Nowego Roku. Owszem, takie praktyki
stosowano również w Wigilię, ale akurat symbolika potraw nie była chyba taka
najważniejsza, za to wykonywało się szereg zabiegów magicznych typu
niepożyczanie ognia, zakaz rąbania drewna itp. Poza tym obecnie na stole
wigilijnym mamy głównie mak (co do którego symbolicznego znaczenia
przedstawionego przez ciebie nie jestem wcale przekonana), pszenica i miód
odchodzą w niebyt powoli, zaś mamy całą masę potraw typu barszcz czerwony
(zapewne też symbol płodności już od czasów Rzymian- przepraszam, nie mogłam
się powstrzymać ;-), groch z kapustą, śledź, kompot z suszu itp.
I wreszcie najważniejsze- zapewne te potrawy znikąd się nie wzięły, ale kto ich
symbolikę obecnie zna i potrafi przedstawić cudzoziemcowi? Mało kto. Poza tym
jakbyś dziewiętnastowiecznego chłopa zapytała, czemu je miód na Wigilię to by
ci na pewno nie odpowiedział, że to symbol dostatku od czasów starożytnych.
Może jestem zbyt Marvin Harrisowska w swoim podejściu do świąt, ale moim
zdaniem potrawy były najpierw a symbolikę to dołożyli etnografowie 50 lat
później. I na dodatek symbolika symboliką, ale te potrawy nie mają już
znaczenia symbolicznego tylko wyłącznie tradycyjne, bo jako żywo żaden
uczestnik tego forum nie zjada kutii po to, żeby mu krowa na wiosnę dużo mleka
dawała... A więc może jednak dziwolągi?

może

[jottka]

weźmy inaczej, bo ja tu niejakie pomieszanie pojęć widze


nie piszę, że 'potrawy wigilijne' posiadają określoną symbolikę od adama i ewy,
tylko że produkty wchodzące w ich skład (np. mak czy ziarna) były obdarzane
znaczeniem symbolicznym od najdawniejszych czasów, a to pewna różnica.
własności nasenne wywaru makowego, wielka ilość ziarenek makowych, ziarno jako
zapowiedź przyszłego zbioru były podobnie interpretowane symbolicznie
niezależnie od epoki czy kultury, bo rozumowanie na zasadzie analogii jest
jedną z podst zasad myślenia magicznego, a do niego odnoszą sie tego rodzaju
rozważania.


dalej - święto jest, jak wiadomo, punktem szczególnym w roku, i wszystko, co
wchodzi w jego skład, ma znaczenie; omawianie symboliki potraw nie wyklucza
istnienia innych zwyczajów. apropo konia i w największym skrócie - święta
zmarłych były równocześnie świętami urodzaju (też na zasadzie myślenia
magicznego - obumarłe ziarno wyda plon), ale - choć głowy nie dam, bo to nie
moja działka - święta bożego narodzenia są odpowiednikiem świąt solarnych, no
ale to trzeba sprawdzić


dalej - to, że chłop spod mławy nie ma pojęcia, dlaczego wcina makiełki, poza
tym, że czynił tak jego ojciec i dziadek, nie jest argumentem za tym, że mak
nie posiada znaczenia symbolicznego:) tzn. fakt, że dziś większość osób nie ma
pojęcia, dlaczego zajada mak ze śledziem, nie oznacza, że wybór akurat tych dań
nie wiązał się z ich taką a nie inną symboliką (w wypadku śledzia zapewne
obowiązek postu skojarzył sie z dostępnością rybki). nie łapię argumentu, że
skoro ja czegoś nie wiem, to znaczy, że tego nie ma - chyba że chciałaś
powiedzieć, że skoro dzisiaj symbolika związana z wigilią (i wyrażająca sie np.
w doborze potraw) popadła w zapomnienie, to znaczy, że święto straciło swe
znaczenie?


no i wreszcie miło, że przypisujesz mi odkrycie symboliki tego czy tamtego -
ale to jednak nie moja zasługa:) nie rozumiem, prawde mówiąc, czemu nie
sięgniesz do odp mądrych ksiązek i leksykonów, których akurat na ten temat
sporo, tylko rzucasz pytania w przestrzeń forumową, gdzie najczęściej można się
upewnić, ze inni też nic nie wiedzą na dany temat, więc na pewno mamy rację:)

[Gość: kohol]

U mnie taka tradycja - bo u mamy była taka tradycja, a u mamy - bo u babci, u
babci - bo... itd :) A działo się to na wsi, gdzie zimą do jedzenia była kasza,
suszone owoce, miód, mak... No co jeszcze można bylo wykombinować smacznego i
odświętnego, co trzymasz w spiżarce? Sklepów nie ma, lodówki z morżonkami tez
nie... Jakoś trzeba było sobie dawać radę.

[jacek1f]

Noida - polecam cudzoziemcowi w ramach tłumaczenia zapodać monolog o TRADYCJI
kończący film "Miś". I wszystko będzie jasne :-)

[Gość: krasnowo]

u nas zawsze -
pierogi z kapustą i z grzybami i pierogi ruskie,
karp w galarecie, faszerowany i smażony - do ryb chrzan z jajeczkiem,
barszcz z kiszonych buraków z uszkami (farsz ocz. grzybowy),
kutia z bakaliami i wisniami z konfitury,
tort migdałowy, kompot z suszu - który lubię od kiedy gotuję sama, bo go nie
dosładzam i dzięki temu działa kojąco na przepełniony żołądek. Popija się to
wszystko wódeczką przygotowaną z nastawu na trojankę litewską i odrobiny miodu.
Od kiedy wyszłam za mąż dodatkowo na wigilii jest
zupa grzybowa (po ichniejszemu maczanka) z blinami pszennymi,
kisiel z żurawin i czarnych jagód - przepyszny i wchodzi zawsze, choćby nie
wiem ile się zjadło.
Pamiętam pierwszą wigilię w domu męża, bez barszczu z uszkami, ryby
faszerowanej, pierogów ruskich, kompotu i kutii - czułam się tak, jak by nie
było wigilii, strasznie smutno mi było - do tej pory nigdy nie powiedziałabym,
że aż taką wagę do tego przywiązuję!
Od sześciu lat mieszkamy daleko na wsi i wigilię przeważnie spędzamy niestety w
najbliższym rodzinnym gronie - czyli my i dzieci, więc przygotowanie wigilii na
mojej głowie...
Huk roboty przez dwa, trzy dni, a jednak przez te wszystkie lata nie potrafiłam
wytypować potrawy, którą mogłabym wykluczyć - przeciwnie doszły nowe,
mężowskie, dla niego wigilia bez maczanki, kisielu, śledzi to też nie wigilia :)