Rosyjski pomnik Bitwy Grochowskiej

Drzewko
Od najstarszego
Od najnowszego

andrzej_b2 Re: Rosyjski pomnik Bitwy Grochowskiej 30.05.05, 14:01

Ad 1. Moim zdaniem odcinek ul. Terespolskiej prostopadły do Grochowskiej to ul.
Pomnikowa, tak nazwany ok. 1910 r. , po powstaniu Instytutu Weterynaryjnego.
Ul. Weterynaryjna powstała później, pojawiła się na planach Warszawy w 1935 r.

Podstawą wysnucia tej teorii są plany Warszawy z 1908, 1910, 1924, 1935, 1939
r. i znajomość rozwoju przemysłowego tego fragmentu dzielnicy.
- 1908 r. Istnieją dwie równoległe ulice: Terespolska (odcinek prostopadły do
Grochowskiej) i Pomnikowa.
- 1910 r. Nowopowstały Instytut Weterynaryjny wchłonął ul. Pomnikową. Dostęp
(dojazd) do pomnika został umożliwiony poprzez prostopadły do ul. Grochowskiej
odcinek Terespolskiej, odtąd przemianowany na ul. Pomnikową. Na planie z 1910
r. wyraźnie jest zaznaczony teren Instytutu z wycięciem górnego lewego naroża
na placyk pod pomnik, a w środku zaznaczono sam pomnik. Widać, że parkan
instytutowy jakby wycina z prostokąta ok. ¼ koła przynależną do placyku. Przy
okazji warto zauważyć, że z tej strony Warszawa kończy się na tzw. „Szosie
wojennej” (późn. Podskarbińskiej), tj. na skrzyżowaniu Podskarbińskiej z
Grochowską. Tam też stoi rogatka.
- 1924 r. Widać znów zarys terenu Instytutu („Instytut Weteryn.” – skrót
oznaczenia), na końcu można zauważyć rondo już po zlikwidowanym pomniku. W
najbliższym rejonie widać (nową) ukośną ul. Zachariasza, wiodącą do jakichś
bocznic kolei nadwiślańskiej w okolicach wylotu ul. Czwartaków, pokrywającej
się w części z obec. Wiatraczną.
- 1928 r. powstaje Fabryka Samochodów Osobowych i Półciężarowych Państwowych
Zakładów Inżynierii (PZInż.). Zmienia się zagospodarowanie przestrzenne całego
terenu między ul. Owsianą, Mińską i Podskarbińską.
-1935 r. Teren PZInż. omija d. rondo pomnikowe. Z drugiej strony Instytutu
widać nowopowstałą ul. Weterynaryjną, a ul. Zachariasza zostaje zlikwidowana
(przeniesiona na Szmulki).
- 1939 r. Na planie placyk zostaje pominięty, zapewne już w świadomości
ludzkiej pamięć o jego niechlubnej jego funkcji zaciera się.
1939-44 PZInż. produkuje sprzęt wojskowy dla wermachtu. W walkach o Pragę
zakłady uległy całkowitemu zniszczeniu.
- 1948 r. Początki odbudowy. Powstały nowe ulice, Terespolska jest krótsza i
td. Częściowo na b. terenie PZInż. powstają Warszawskie Zakłady Przemysłu
Odzieżowego, przez wiele lat wizytówka praskiego przemysłu.
Co z placyku dziś zostało? Pojadę, sprawdzę i poinformuję.
Pozdrawiam
- Gość: KaWa Re: Rosyjski pomnik Bitwy Grochowskiej IP: *.elle.com.pl 30.05.05, 14:44
  
  Bardzo dziękuję za wyczerpujące informacje. Na gorąco tylko dwie uwagi: jeśli
  Instytut wchłonął Pomnikową, to południowy odcinek Tersespolskiej nie pokrywa
  się z jej przebiegiem. Instytut powstał na przełomie lat 1899/1900, a więc
  istniejąca na planie z 1908 roku ulica Pomnikowa biegnie OBOK niego.
  Pozdrawiam
  - andrzej_b2 Re: Rosyjski pomnik Bitwy Grochowskiej 30.05.05, 20:29
    
    Temat bardzo mnie zainteresował i cieszę się, że mogę dołączyć swój głos do
    dyskusji.
    Wracając jednak do ostatnich dwóch uwag to pozwolę sobie przestrzec przed
    surowością ocen wykonywanych 100 lat temu planów, mając świadomość dzisiejszej
    techniki kartograficznej. W związku z tym, na pewne niedokładności należałoby
    przymknąć oko. Instytut Weterynarii istotnie powstał w 1900 r , ale proszę
    pamiętać, że dotyczy to Pawilonu Głównego (wg projektu M. Pokrowskiego), a
    znając mentalność rodaków można założyć, że pawilony pomocnicze, rozrzucone po
    terenie zapewne powstawały później. Tym właśnie, jak również opóźnieniem
    aktualizacji danych tłumaczyłbym istnienie na planie z 1908 r. dwóch
    równoległych ulic (to ostatnie zjawisko znane jest i dziś).. Być może mylę się,
    ale jaka jest alternatywa?
    Ad 2. Przeprowadziłem wizję lokalną przedmiotowego placyku na Terespolskiej.
    Jestem pewien, że to jest ta sama ¼ część ronda, pokazana na planie z 1910 r.
    Otacza ją oryginalny fragment muru, zapewne z cegły "grancówki", bo pomimo
    upływu lat dobrze się trzyma.
    Gratuluję trafności spostrzeżenia.
    Pozdrawiam
    - Gość: KaWa Re: Rosyjski pomnik Bitwy Grochowskiej IP: *.warszawa.cvx.ppp.tpnet.pl 30.05.05, 22:40
      
      Ponieważ obie oficyny boczne (postawione w narożach posesji, wyznaczonych
      dzisiejszą Terespolską i Weterynaryjną) wybudowano również w 1900 roku, należy
      przyjąć, że Terespolska i Pomnikowa to był zawsze jeden i ten sam odcinek - od
      Grochowskiej do ronda, w takim układzie jak dzisiaj. Wtedy wszystko jest
      logiczne. Dziękuję za pomoc, rzeczywiście nadmiernie zaufałam planowi z 1908,
      na ktorym Pomnikowa prowadzi donikąd - kartograf zapewne sam był zakłopotany
      jej obecnościa...
      Gdyby Jerzy Majewski przed napisaniem artykułu zajrzał na Terespolską nie
      wprowadziłby w błąd czytelników pisząc, że "dziś krótka uliczka Groszowicka o
      dość dziwacznym biegu jest właściwie jedynym śladem dawnego układu
      przestrzennego podporządkowanego architekturze pomnika" Nie mógłby przecież
      zignorować otaczającego budynki Instytutu muru, tak jednoznacznie
      rozstrzgającego kwestię lokalizacji ronda.
      Pozdrawiam
      P.S Nie mogę na razie zrewanżować się kontunuacją wątku poświęconego
      grochowskim drewniaczkom. Znam tylko ten przy Żółkiewskiego.
      - andrzej_b2 Re: Rosyjski pomnik Bitwy Grochowskiej 31.05.05, 08:51
        
        Istotnie, można wnosić, że p. Majewski niedokładnie przestudiował plany starej
        W-wy, bowiem kontynuując wątek ”…Pomnik wystawiono…pośrodku okrągłego ronda, do
        którego dochodziła dzisiejsza Terespolska…zaś od zachodu Groszowicka”, popełnił
        błąd chronologii. Ulice Groszowicka i Chodakowska powstały dopiero po II
        wojnie, na skutek regulacji biegu Terespolskiej.
        Chciałbym przy okazji zwrócić uwagę na zdjęcie pomnika zamieszczone we
        wspomnianym artykule Majewskiego. Dla wnikliwego czytelnika podpis może być
        mylący, bo czyżby zdjęcie zostało wykonane „przed 1914 r.”? Nie wiadomo jakiej
        wysokości był pomnik, ale można założyć, że jako monument chwały oręża
        rosyjskiego mierzył co najmniej ok. 10–15 m. Jeśli tak, to znaczyłoby, że przed
        1914 r. murowanego płotu jeszcze nie było, gdyż zdjęcie jest wykonane gdzieś z
        terenu Instytutu Weterynaryjnego, z perspektywy ok. 50–100 m. – w przeciwnym
        bowiem wypadku przeszkodziłby płot. Jak widać pomnik był zwrócony krzyżem
        (frontem) do ul. Grochowskiej, a w planie stoją nieidentyfikowalne, wysokie
        zabudowania Kamionka, może jakiejś garbarni na Kałuszyńskiej, a może Fabryki
        Juty na ul. Mińskiej 25 (późn. Pocisk, WFM, PZO), poza tym same ugory. Pomnik
        stał tu 82 lata i, jak pisze Poliński, został wysadzony w powietrze w czasie
        okupacji niemieckiej (zapewne w 1916 r.). Rodzi się pytanie dlaczego usytuowano
        go tu, na pograniczu Grochowa i Kamionka (taka wtedy była topografia), w
        miejscu ani historycznie, ani prestiżowo specjalnie uzasadnionym?
        
        Ad 3. Nie mam pod ręką książki Królikowskiego, a jedynie artykuł Majewskiego,
        mogę więc tylko wyrazić cząstkową opinię. Otóż wydaje mi się, że rys. pomnika
        przedstawiony przez p. Majewskiego zawiera podstawowe elementy opisu: cerkiewną
        banię zwieńczoną krzyżem i 8 małych kopułek, zakończonych carskimi orłami.
        Autor dodatkowo uwiarygodnia informację przywołaniem bliźniaczych monumentów,
        m.in. pod Borodino, w Smoleńsku i Połocku. Jeśli zatem u Królikowskiego jest
        zdjęcie niepodobne do prezentowanego przez Majewskiego, to myślę, że tam
        nastąpiła pomyłka.
        Pozdrawiam
        Ps. Co do kontynuacji wątku drewnianych domów, to nieobligatoryjnie.
        
        andrzej_b2 Re: Rosyjski pomnik Bitwy Grochowskiej 31.05.05, 13:57
        
        W związku z dyskusją, nasuwa mi się pewna refleksja ogólna. Otóż, istnieją w
        świadomości społecznej pewne miejsca geograficzne na mapie miasta, upamiętnione
        skutkami haniebnej działalności najeźdźców, że wspomnę choćby plac po synagodze
        na Tłomackiem, przez wiele lat niepodatny na urbanizację, na którego miejscu
        stanął wreszcie „błękitny wieżowiec”.
        Takie miejsca są też i w naszej dzielnicy. Należą do nich choćby: omawiany
        wyżej fragment ronda po pomniku rosyjskim Bitwy Grochowskiej (Terespolska vis á
        vis Groszowickiej), miejsce zbiorowego pochówku żołnierzy rosyjskich poległych
        pod Olszynką Grochowską (Styrska/Liwiecka), plac po cmentarzu starowierców przy
        ul. Grochowskiej, na którym była zbiorowa mogiła rosyjska poległych na
        Grochowie. Miejsca te łatwo rozpoznać na mapie miasta, gdyż wśród zwartej
        zabudowy stoją puste. Zastanawiającym jest, jak długo żyje pamięć czynów
        niegodnych, a mówi się, że jesteśmy społeczeństwem pozbawionym uczuć.
        
        Gość: KaWa Re: Rosyjski pomnik Bitwy Grochowskiej IP: *.warszawa.cvx.ppp.tpnet.pl 31.05.05, 23:11
        
        Ja z kolei nie wiem jak wygląda zdjęcie ilustrujące artykuł Jerzego
        Majewskiego - znam tylko jego wersję internetową. Z opisu wynika, że mowa jest
        o obiekcie, który w książce Lecha Królikowskiego jest przedstawiony
        jako "Rosyjski pomnik na Czystem w Warszawie". Obok niego jest podobny obelisk,
        także zwieńczony krzyżem i kopułą, lecz o duzo gorszych proporcjach i
        pozbawiony elementów, które opisuje p. Majewski (charakterystycznych cebul i
        orłów. Notabene, musiało ich być po sześć a nie po osiem). Podpisano
        go: "Rosyjski pomnik bitwy pod Olszynką Grochowską (przy obecnej ul.
        Terspolskiej) - jeden z punktów węzłowych lindleyowskiej sieci triangulacyjnej
        pierwszego rzędu" Taką sama funkcję przypisano obu pomnikom. Po lewej stronie
        tzw. pomnika na Czystem, posadowionego na niskim, kilkustopniowym, okrągłym
        cokole, widać zarys parterowego budynku o dwuspadowym dachu, za nim - pustka.
        Pomnik flankują gałęzie drzew. Rzekomy pomnik Bitwy Grochowskiej stoi na tle
        parterowego domu z poddaszem, w kształcie litery L. Kwadratowy tym razem cokół
        wydaje się być jeszcze niższy.
        Jestem skłonna przyjąć, że to w "Twierdzy" popełniono pomyłkę. Obecność orłów,
        symbolizujących chwale ichniego oręża chyba przesądza sprawę.
        Pozdrawiam
        
        andrzej_b2 Re: Rosyjski pomnik Bitwy Grochowskiej 01.06.05, 11:03
        
        Rzeczywiście zamieszanie wokół pomnika grochowskiego jest duże. Pomnik na
        Czystem powinien być identyczny jak na Grochowie, gdyż wykonano wówczas cztery
        egzemplarze wg jednego wzoru. Potwierdza to P. Paszkiewicz w książce „Pod
        berłem Romanowów”. Przytacza on pismo dyrektora głównego Komisji Rządowej
        Przychodów i Skarbu do Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych z 1844 r., w którym
        czytamy: „W wykonaniu do mnie reskryptu Jaśnie Oświeconego Księcia Namiestnika
        Królewskiego został zawarty z Administratorem Fabryk Żelaznych Rządowych
        kontrakt na wykonanie w Zakładach Rządowo Górniczych i ustawienie czterech
        pomników, które Najjaśniejszy Pan według wyżej zatwierdzonych planów raczył
        rozkazać wznieść na pamiątkę stoczonych w Królestwie Polskim w 1831 r. bitew w
        czterech miejscach, a mianowicie: przy Woli pod Warszawą, pod Grochowem, pod
        Ostrołęką i pod Jakacem”. Chodziło chyba o „Jakać Starą” pod Śniadowem, gdzie
        doszło do zaciętego starcia między wojskiem Dybicza a dywizją Skrzyneckiego,
        jako wstępem do klęski pod Ostrołęką. Na marginesie rodzi się pytanie o
        znaczenie dla Rosjan tego starcia?
        Ale wracając ad rem, pomnik „przy Woli”, to właśnie ten na Czystem, tu nie może
        być żadnej wątpliwości. Ponieważ dla celów szczegółowej identyfikacji obydwu
        rysunków mogą być pomocne nawet drobne szczegóły, zatem opis monumentu
        grochowskiego przytoczę dosłownie za J. Majewskim: „Rosyjski pomnik bitwy
        grochowskiej miał formę wielokątnego obelisku odlanego z żeliwa. U podstawy
        otaczało go osiem niewielkich cerkiewnych kopułek. Te zwieńczone były
        dwugłowymi orłami carskimi i wspierały się na parach wysmukłych kolumienek.
        Obelisk nakrywała cerkiewna bania ze złoconym krzyżem. Po bokach obelisku
        znajdowały się napisy z liczbą żołnierzy rosyjskich i polskich biorących udział
        w bitwie. Podano ile osób zginęło, ile było rannych. Do tego dodano nazwiska
        dowódców poszczególnych korpusów rosyjskich, w tym carskiego brata, wielkiego
        księcia Konstantego Pawłowicza. Niewątpliwą ozdobą monumentu była ikona
        umieszczona w jednym z boków obelisku.” Opis wiernie oddaje stan przedstawiony
        na rysunku. Okazuje się, że podobne monumenty chwały, może nie zawsze
        bliźniacze, Rosjanie stawiali w innych miejscach ważnych bitew, m.in.
        prowadzonych z Napoleonem. Być może, jeden z takich trafił w sposób nie
        zamierzony do publikacji Królikowskiego, jako obelisk grochowski?
        Interesująca jest informacja Pani o parterowym domu, na którego tle widać
        rzekomy pomnik grochowski. Rację ma raz jeszcze J. Majewski twierdząc, że tego
        typu konstrukcje to typowe domy dla stałej straży przy rosyjskich pomnikach.
        Istotnie były budowane na planie litery „L”, z poddaszem, dwoma gankami i
        bogatą snycerką obramowań okien, balustrad i balkonów (do złudzenia
        przypominają styl nadświdrzański).
        W świetle tej dyskusji wydaje mi się, że Pani konkluzja końcowa jest w pełni
        uzasadniona.
        Pozdrawiam
        
        andrzej_b2 Re: Rosyjski pomnik Bitwy Grochowskiej 01.06.05, 11:13
        
        W ferworze dyskusji zapomniałem podziękować za informację o powodach
        lokalizacji pomnika właśnie na Kamionku, w miejscu ahistorycznym, co czynię
        teraz i to z nie mniejszą atencją.
        Tak, pomnik grochowski był rzeczywiście najwyższym punktem w pejzażu ówczesnego
        Grochowa i sprytnie łączył w sobie dwa cele: praktyczny z propagandowym. Użyte
        przez autora określenie „lindleyowska sieć triangulacyjna” chyba jest wyłącznie
        obiegowe. W istocie pomiary geodezyjne kraju, z całą organizacją baz
        pomiarowych, były domeną wojskowych służb topograficznych, a nie oryginalnym
        pomysłem Lindleya. System stał w cesarstwie na b. wysokim poziomie: do tego
        celu było powołane specjalne dowództwo, szkolnictwo wojskowe i in., ale tego
        tematu nie chciałbym tu rozwijać. Po zburzeniu obelisku-bazy topograficznej
        (1916 r.), rolę tę przejął zapewne jakiś wysoki komin w najbliższej okolicy, a
        potem wieże kościołów. Do naszych czasów w okolicy dotrwały jeszcze dwie takie
        bazy-wieże triangulacyjne. Pamiętam je z dziecięcych wycieczek krajoznawczych.
        Obie stały w pasmie wydm ciągnących się przez Wygodę do Miłosny, jedna na
        tzw. „wzgórzu Dybicza”, dominującym nad Olszynką, druga na wzgórzu „pocisk”. Ze
        względu na rozwój techniki satelitarnej pomiarów powierzchni Ziemi, znikły na
        zawsze z pejzażu na przełomie 70-80 lat.
        Pozdrawiam i jeszcze raz dziękuję

Najnowsze z forum Praga Południe

Zaloguj się