dwór w Jaworniku Ruskim

upowiec z birczańskiego przewodnika 06.04.05, 14:05

"Wieś leży w dolinie potoku Jawornik. Została założona w 1469 roku i była wtedy
własnością Anny Rzeszowskiej.
W roku 1508 nazwa wsi została zmieniona na Jawornyczek - wieś należała wtedy do
dóbr dubieckich Kmitów.
Od 1519 roku wieś stała się własnością rodziny Stadnickich, a od 1588
Krasickich.
W roku 1882 wybudowano cerkiew p.w. Św. Dymitra - obecnie wykorzystywana jest
jako kościół, zachowały się polichromie i ikonostas z XIX wieku.
Na początku XX wieku we wsi mieszkało prawie 2000 osób, w tym 900 wyznania
rzymskokatolickiego.
11 września 1939 roku pod Jawornikiem 39 pp stoczył bitwę z oddziałami
niemieckimi.
W okresie okupacji we wsi istniał posterunek policji ukraińskiej, którego
komendantem przez pewien czas był Włodzimierz Szczygielski - "Burłaka"."

upowiec posterunek policji ukraińskiej w Jaworniku 05.06.05, 16:10

Z książki K. Grunberga i B. Sprengela - "Trudne sąsiedztwo" :
"25 kwietnia 1944 roku oddział AK zaatakował posterunek ukraińskiej policji w
Jaworniku Ruskim. Powodem napaści było zatrzymanie przez funkcjonariuszy z tego
posterunku żołnierzy AK."

upowiec album "Cerkwie Nadsania" 26.05.05, 15:14

"Greckokatolicka cerkiew p.w. Św. Dymitra usytuowana jest tuż przy drodze, po
lewej. Drewniana, konstrukcji zrębowej, wzniesiona w 1882 roku.
Trójdzielna, prezbiterium zamknięte trójbocznie, przy nim zakrystia od północy,
nawa szersza.
Dachy dwuspadowe (nad prezbiterium wielopołaciowy), zwieńczone trzema
baniastymi hełmami.
Wewnątrz ikonostas klasycystyczny oraz polichromia figuralno-ornamentalna z
końca XIX wieku.
Obok cerkwi murowana dzwonnica-brama, parawanowa o trzech kondygnacjach. U
szczytu jeden dzwon, poniżej dwa, wszystkie w niewielkich arkadach. Po 1947
roku cerkiew opuszczona. Od lat 60 XX wieku użytkowana jako kościół
rzymskokatolicki. Po wybudowaniu nowego kościoła w 2001 roku nie użytkowana.
Wieś Jawornik Ruski założono w 1469 roku.

upowiec atak na Wojsko Polskie w wrześniu 1939 roku 06.06.05, 01:34

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=69&w=5901307&a=24810968

darino żołnierze UPA rodem z Jawornika Ruskiego 17.07.05, 10:09

Na podstawie książki "1947" wydanej przez wydawnictwo "Tyrsa" w 1997 roku :
1. BURDA STIEPAN
2. WOLAŃSKI DMYTRO
3. WOLAŃSKI JOSIP
4. HAWRYLAK IWAN
5. KRYSAK MICHAJŁO
6. METIK MIKOŁA
7. MICHNO OSIP
8. NALEPA ROMAN
9. ROMAN JOSIP
10. SOROCZAK KOST
11. SOROCZAK OSIP - "Smyk"
12. SOROCZAK ROMAN
13. SOROCZAK STIEPAN
14. TUCKI TEOFIL - syn zabitego w łóżku Stiepana
15. CICHOCKI JOSIP
16. CZENCZAK STIEPAN

darino wspomnienia Mirona Paliwody 22.07.05, 13:01

Wspomnienia zostały zamieszczone w książce "1947", wydanej przez
wydawnictwo "Tyrsa" w 1997 roku.
"Mając wiele lat na rozważanie dramatu minionych dni,dziś, w 50 rocznicę
tragicznych wydarzeń w mojej wsi, pragnę opisać fakty, wydarzenia, imiona i
nazwiska, daty, miejscowości, gdzie działy się rzeczy, których byłem naocznym
świadkiem, które przeżyłem i zapamiętałem, i które nurtują mnie po dzień
dzisiejszy.
Jest jesień 1944 roku. W Jaworniku Ruskim stacjonuje czasowo bliżej nieznany
mi oddział sowieckiego wojska, odpoczywa. Wraz z nim, a także z innymi
oddziałami tego wojska w głąb kraju posuwają się agenci NKWD. W domu moich
rodziców toczy się rozmowa. Oficer rosyjski pyta mojej mamy: "Ty, chaziajka, pa
nacjonalnosti kto ? Polka ili Ukrainka ?"
Mama odpowiada, że Ukrainka.
"No to pasłuszaj. S nakaza gławnowo kamandirowanija wajennowo sawieta paliaki
adierżali na Zapadnoj Ukraini swawolju wyrazat wsiech was do malieńkawo
riebionka za eto, szto waszy bajcy paddierżywali Giermanca na wastocznom
frontie. Ty bieri mużyka, etawo malczika i ubieżaj attuda, patamu szto pa nowom
gadu zdies budiet balszaja paliticzeskaja pieriestrojka i zdies wam wsiem
Ukraińcam budiet pizdiec".
Dwóch ze wspomnianych "gości" (agentów) zostaje ulokowanych w polskich wioskach
jako Polacy z Wołynia, mają zmienione nazwiska, mają na celu zorganizowanie
zbrojnych polskich oddziałów do mordowania ukraińskiej ludności od starca po
kołyskę. Przytoczę kilka faktów.
W Borownicy mieszka moja ciotka, która wyszła za Polaka. Po mężu nazywa się
Bacikowska. Bacikowscy przyjmują jednego z agentów jako Jana Kotwickiego,
wygnańca z Wołynia. Kotwicki (późniejszy "Groźny", "Orzeł", nazywany
też "Ślepym") organizuje niby samoobronę, która składa się z mieszkańców
Borownicy i okolicznych polskich wiosek. Drugim takim "ptaszkiem", podobnym do
Kotwickiego, był mieszkaniec Birczy, Ludwik Grodecki. Został okrutnym watażką,
aby uniknąć walki na froncie. Trzeci został ulokowany we wsi Dylągowa, przyjął
pseudonim "Wacław".
Jest luty 1945 roku, wojna jeszcze trwa. We wsi stacjonuje rosyjskie wojsko. W
tym dniu kilkudziesięcioosobowa grupa uzbrojonych mężczyzn z Borownicy i
sąsiednich polskich wiosek pod przewodnictwem "Groźnego" napada na Jawornik
Ruski, dokonując wielu mordów, grabieży i zabierając kilku mężczyzn jako
zakładników. Nie wiedzieli, że w sąsiedniej miejscowości Gdyczyna są jeszcze
Sowieci, którzy słysząc strzały, widząc dym z palonych strzech, pomyśleli że
to "Giermańcy" i dognali oddział, zdążający w kierunku Borownicy. Banda została
okrążona koło zabudowań przedwojennego właściciela ziemskiego Mojżesza Metza.
Wywiązuje się strzelanina, budynki pana Metza stają w ogniu. Sowieci za wszelką
cenę chcą odbić zakładników. Niestety oprawcy wystrzelali pojmanychmężczyzn i
wycofali się. Na krótko przy życiu został jeden mężczyzna z Niertebki, był
ranny, ale przed śmiercią wyjawił wiele szczegółów, zidentyfikował napastników.
Po dwóch tygodniach we wczesnych godzinach rannych zostają zaatakowane
ukraińskie wioski Poruby, Zahuty, Jawornik Ruski, Żohatyn i Piątkowa. Napad
został przeprowadzony w jednakowym czasie kilkoma grupami. Wszędzie napastnicy
zaczynali od brzegu, wpędzając niedobitków w "kocioł". Napadu dokonały
połączone siły Kotwickiego i Grodeckiego, łącznie gdzieś 150-200 mężczyzn. W
tym dramatycznym dniu Kotwicki dowodził napadem na wieś Żohatyn i Piątkową,
natomiast Grodecki na pozostałe, czyli Netrebkę, Zahuty i Jawornik Ruski."

darino wspomnienia Mirona Paliwody II 22.07.05, 14:24

"W tm dniu zginęło w mojej miejscowości okołó 30 osób - mężczyzn, kobiet,
dzieci, starców, w tym kilku rodowitych Polaków.
Przytaczam nazwiska ofiar, które mój ojciec zwoził saniami na cmentarz:
Hawrylak Włodzimierz, Duchniak Włodzimierz, Głuszyk Stefan, Olenicz Mikołaj,
Niżnik Piotr, Krzemiński Mikołaj, Hawrylak Jakub, Nahirnyj Stefan, Hałuszka
Józef, Gaszyński Józef, Gaszyńska Stefania, Gaszyńska Helena, Bak Roman, Bak
Katarzyna, Bak Stefan, Mychno Zofia, Lech Roman, Lech Tadeusz, Korostańska
Anastazja, Teleśnicka Zofia, Kucab Piotr, Metyk Anna, Metyk Stefan, Krysak
Stefan, Paliwoda Paraskewia, Paliwoda Tomasz, Nalepa Michał Mychno Nestor i
Baczyk Michał.
Zginęli w różny sposób. Jednych strzelano, innych raniono i wrzucano w ogień,
innych przebijano żywcem bagnetami. Na naszym podwórku wyglądało to tak.
Wyprowadzono mnie, mamę i babcię z domu, każąc brać ze sobą dokumenty, czyli
wtedy kennkarty. Zaprowadzono nas na składowisko obornika i kazano w tym gnoju
wybrać sobie grób, dołek, do którego mieli nas postrzelać. Pamiętam, że babcia
robiła to widłami, natomiast mama, widocznie w przypływie strachu, darła tę
dziurę rękami. Oprawcy stali nad nami i znęcali się takimi słowami: "No, a
teraz Kurwy ukraińskie, zmówić Ojcze Nasz, bo wybiła wasza ostatnia godzina". W
tym czasie jeden z nich krzyczy: "Tutaj nie, pod ścianę z nimi". Pod ścianą
domu kazano nam rozebrać się i rozzuć. Mnie i mamę zostawiono pod domem, a
babcię zaprowadzono pod stodołę. Mama znała niektórych napastników z nazwiska,
zaczęła prosić o darowanie życia. Zastrzelić miał nas mieszkaniec Borownicy o
nazwisku Pocałuń, jednak przez nasze podwórko przechodził człowiek o nazwisku
Pele, on rzucił takie słowa, odwracając jednocześnie lufę peemu: "Zostaw ją,
niech ich szlag trafi, tylko mi tego chłopca szkoda". Babcia w tym czasie była
koło stodoły, ale potem zaprowadzono ją w pobliże niedokończonej studni,
nakrytej równo z ziemią drewnianym wiekiem. Tam na naszych oczach kolbą mausera
uderzono ją w tył głowy. Babcia upadła na śnieg. Odsunięto wieko. Jeden z nich
zdjął bagnet z karabinu i wzywającej pomocy babce oderżnął głowę, stojąc nogami
na jej plecach. Wzięli za nogi i wrzucili do studni. Nanieśli jeszcze trochę
rąbanego drewna spod drewutni, kamieni od żaren i to wszystko rzucili na trupa.
Po chwili z sąsiedniego domu wyprowadzono Piotra Kcaba i wysiano mu całą serię
w plecy tak, że miał wyrwaną całą pierś. Stoczyli go do pobliskiego strumyka.
W tym czasie kilkuosobowa grupa uzbrojonych mężczyzn prowadzi zmaltretowanego
mężczyznę, który był mieszkańcem wsi Jasieniów. Nie mógł już dalej iść o
własnych siłach, to zastrzelili go strzałem w tył głowy tak, że czerep czaszki
został oderwany, a fragmenty mózgu rozrzucone po śniegu.
Po latach dowiedziałem się, że bezpośrednim mordercą mojej babci był Ludwik
Grodecki z Birczy.
W tym samym czasie Jan Kotwicki dowodził swą grupą we wsi Żohatyn, dokonując
mordów na koloniach Mutwice i Pasieki. Z domostwa Paliwodów wyprowadzono
Tomasza i jego żonę Paraskewię, jego ojca, który liczył ponad 70 lat. Tomasza
zastrzelono na podwórku, jego żonę gnano w kierunku potoku, raniąc to w rękę,
to w nogę. Za nimi dobrowolnie podążał staruszek. Nie mogąć już iść, kobieta
zwróciła się do eskortujących ją z takimi słowami: "Panowie, dlaczego się ze
mną tak bawicie ? Nie żałujcie mi tej kuli". Na te słowa Kotwicki
odpowiedział: "Ja ci na pewno nie będę żałował". I dobili ją. Odwracając się do
dziadka powiedział: "A ty stary, gdzie idziesz ?" - "Ta, ja idę za synową, też
na śmierć".- "Wy dziadku, wróćcie do domu". I dziadek podreptał do wsi i
wszystko dokładnie opowiedział. Między innymi to, że Paraskę zastrzelił Jasiek
od Bieńkowskich. Był on naszą rodziną, do której przystał jako "przyszyty zięć".
Następnego dnia rano do naszego domu przychodzi posłaniec z Borownicy z
rozkazem od Kotwickiego i wójta Korzenia. Jego treść była taka: "Stefan,
skurwysynu, uważaj i słuchaj co masz zrobić. Do wieczora masz posprzątać tych
wszystkich zdechlaków, bo jak nie, to wytłukę was wszystkich do łaby".
Środkiem transportu do przewozu trupów były dwie krowy. Jedna nasza, a druga
naszej sąsiadki, Polki, po mężu nazywała się Małachowska, a z domu Krzemińska
(jej brat został zabity kijami w domu, przy stole. Był mieszkańcem Netrebki).
Krowy zostały zaprzęgnięte w jarzmo, pokostniałe na drewno trupy kładziono na
sanie, wiązano łańcuchami, aby nie pospadały. Ojciec transportował ich na
parafialne miejsce spoczynku. Truów nie dało się pochować w jednej jamie, gdyż
okazała się za płytka. Wykopano drugą. W jednej spoczywa 20 osób, pozostałe
obok."
- darino wspomnienia Mirona Paliwody III 24.07.05, 09:03
  
  "(...) Jest wiosna 1946 roku. Mój ojciec idzie do miejscowości Zahuty, gdzie
  mieszka jego siostra, aby przynieść od niej kawałek chleba. W tym czasie nasza
  wieś została zaatakowana, nie zdążyliśmy się z mamą skryć. Zaprowadzono nas pod
  wielki dąb, by tam "rozwalić". W tym czasie widzimy, że tacy sami wychodzą od
  naszej sąsiadki z domu z okrzykiem: "Uwaga, chłopcy, tutaj nie wchodzić, bo to
  polski dom". I co się dzieje ? Widzimy, jak w naszym kierunku idzie zapłakana
  sąsiadka z zawiniątkiem w ręku. Przyniosła okup za nasze życie: pół litra
  samogonu i osełkę masła. (...)
  W tamtych tragicznych czasach , kiedy zawsze byłem głodny, obdarty, zawszony,
  kiedy moje ciało pokrywały liszaje i wrzody, kiedy nie raz wyskakiwałem razem z
  rodzicami przez okno z podpalonego domu, przysłuchiwałem się rozmowom
  starszych, a oni zazdrościli nieżywym, mówiąc : "Jego zabili, a dlaczego nie
  mnie ? Mamy tego wszystkiego już dosyć."
  Byłem naocznym świadkiem, jak kilkanaście matek z dziećmi na ręku lub
  prowadzących je za ręce szło z Pawłokomy, gdzie ocalały ze straszliwej rzeźi.
  Tragiczny los spotkał tę wioskę z rąk polskich oprawców ze wsi Dylągowa i
  innych, gdzie rej wodził sławny watażka "Wacław".
  Pod koniec lata 1946 roku banderowcy mieli potyczkę z wojskiem w Jaworniku na
  kolonii. Wojsko poniosło klęskę, ale potem dołączyły posiłki. Zaczęło się
  przeczesywanie terenu. W tym czasie ja wraz z rodzicami byłem w "kryjówce",
  którą był nasz potok. Kiedy strzały umilkły, postanowiliśmy ją opuścić.
  Zostaliśmy zauważeni przez sześcioosobową grupę żołnierzy na koniach.
  Zatrzymali nas okrzykiem: "Stać ! Stać, kurwa wasza mać banderowska ! Ani kroku
  dalej !" Podjechali bliżej, zaczęli strzelać ponad naszymi głowami. Jeden z
  nich, siedząc na koniu, kopnął ojca w twarz. Ojciec padł. Wówczas jeden z nich
  chciał ojca rozdeptać końskim kopytem, lecz koń przeskakiwał nad ojcem to w
  jedną, to w drugą stronę. Wtedy kazali nam odejść na pewną odległość. Ojciec
  został. Kiedy szczęknęły zamki peemów, ojciec krzyknął: "Jak już idę na śmierć,
  to pozwólcie mi chociaż pożegnać się z żoną i dzieckiem". Powstało zamieszanie.
  Ojciec leci do matki, matka leci do ojca. Lecz ojciec matkę odtrącił i skoczył
  w bok. Dał dyla. Ujrzeliśmy wówczas kupę ognia i dymu w kierunku za
  uciekającym. Parę kroków dalej był urwisty brzeg, w dole potok, który poniósł
  ciało uciekającego. Postrzelali jeszcze po rzece, nam dzli porządnego łupnia.
  Lecz komu sądzone, tego się kule nie czepiają. Po kilku godzinach ojciec wrócił
  do domu.
  W niedługim czasie Jawornik został doszczętnie spalony, a raczej do reszty, bo
  już przedtem wiele domów było spalonych. Wojsko nie przebierało w środkach,
  mówili: "Kurwa wasza maś banderowska, wy tu wszyscy jednakowi, palić
  wszystkich."
  Jest jesień 1946 roku. Nie mając gdzie mieszkać, przenosimy się do Żohatyna, do
  domu po nieżyjących Paliwodach, lecz nie na długo. W listopadzie w naszym domu
  powstał pożar. Gdy się obudziliśmy, szyby już pękały w oknach. Podejrzewam, że
  zrobili to banderowcy, mieli nas na oku za Kotwickiego. Wyskoczyliśmy w tym, w
  czym spaliśmy i chodziliśmy, jak święci w raju.
  Przenieśliśmy się do następnego pustego domu, gdzie mieszkaliśmy aż do
  wysiedlenia."

upowiec żołnierze UPA polegli w Jaworniku Ruskim 30.09.05, 15:23

upowiec "Kawka" 30.09.05, 15:28

Nazwisko nieznane. Strzelec sotni UPA "Hromenki". Urodzony w 1919 roku w
Jeżewie Nowym w powiecie Jaworów. Podczas wojny służył w Armii Czerwonej.
Zginął 19 października 1945 roku w Jaworniku Ruskim w walce z wojskiem polskim.
Pochowany w Jaworniku Ruskim.

Najnowsze z forum Bircza

Zaloguj się