Ksawery <-- Xaver

06.12.13, 17:42
Kto mi wytłumaczy skąd się bierze 'y' na końcu takich imion jak:

Ksawery
Pankracy,
Bonifacy,
Maurycy,
itp.

, bo przecież w oryginałach go nie ma!

Przypominam sobie znajomego, który przed paru laty swemu dziecku chciał nadać imię Xaver. Urzędniczka USC wybiła mu to jednak z głowy podając następujące powody:
Litery "x" i "v" w j. polskim w imionach nie występują. Wtedy znajomy odpuścił sobie owe nieszczęsne dwie bukwy i gotów był na "Ksawer". Urzędniczka jednak nawet tego nie zaakceptowała powiedziawszy, że w j. polskim imiona męskie nie mogą kończyć się na "r". A co z imieniem Piotr i Oliwier, pytał zainteresowany, - a to są wyjątki, brzmiała odpowiedź!

Co Wy na to?
    • randybvain Re: Ksawery <-- Xaver 06.12.13, 18:56
      Nasz Ksawery pochodzi chyba z rosyjskiego Ксаверий wymawianego twardo. U źródła może stać Xaverius, łacińska wersja Francisca de Javier, znanego też jako Francisco Javier. W innych językach samogłoskę na końcu mają jeszcze wersje słoweńska, bułgarska i węgierska.
      Pozostałe imiona pochodzą z łaciny, gdzie miały na końcu -tius: Pancratius, Bonifatius, Mauritius, Ignatius, Horatius. Doszło tam do palatalizacji i przejścia ti- -> tsi-. Wygląda na to, że imiona te zostały zapożyczone w okresie, gdy w polskim cī- przechodziło w cy-, jak w wyrazach cyrk, cykl, cytować.
      • kazeta.pl55 Re: Ksawery <-- Xaver 06.12.13, 19:51
        randybvain napisał:

        > Nasz Ksawery pochodzi chyba z rosyjskiego Ксаве&#
        > 1088;ий wymawianego twardo. U źródła może stać Xaverius, łacińska wersja Francisca de
        > Javier, znanego też jako F
        > rancisco Javier
        . W innych językach samogłoskę na końcu mają jeszcze wersj
        > e słoweńska, bułgarska i węgierska.
        > Pozostałe imiona pochodzą z łaciny, gdzie miały na końcu -tius: Pancratius, Bon
        > ifatius, Mauritius, Ignatius, Horatius. Doszło tam do palatalizacji i przejścia
        > ti- -> tsi-. Wygląda na to, że imiona te zostały zapożyczone w okresie, gd
        > y w polskim cī- przechodziło w cy-,

        Dziękuję za interesującą wykładnię.
        Przy okazji pytanie: Dlaczego Pontius mimo końcówki "tius" w j. polskim ma "sz" na końcu?
        Takich przykładów jest chyba więcej.
        • akimiri Re: Ksawery <-- Xaver 07.12.13, 13:50
          kazeta.pl55 napisała:

          > Dlaczego Pontius mimo końcówki "tius" w j. polskim ma "sz" na końcu?
          > Takich przykładów jest chyba więcej.

          Bo "Poncy" brzmiałby może mało poważnie...

          A poważniej: raczej nie jest zasadą, że to, co w łacinie kończy się na -tius/cius, w polskim koniecznie musi się kończyć na -cy. Wydaje się, że dotyczy to zwłaszcza imion (choć nie zawsze, bo np. obok Horacego jest także Horacjusz), z nazwiskami (lub "nazwiskami") bywa inaczej, np. Bonifatius, w V wieku użerający się z Wandalami w Hiszpanii, figuruje w polskich historiach starożytnych jako Bonifacjusz, nie Bonifacy. I takich przykładów jest rzeczywiście więcej, weź choćby cesarza bizantyjskiego Maurycjusza (Mauricius) - nie: Maurycego.
          • robak.rawback Re: Ksawery <-- Xaver 07.12.13, 14:19
            mysle ze jesli chodzi o urzedniczki - to co urzedniczka to inna interpretacja.
            • arana A tzw. wytyczne? 07.12.13, 14:29
              www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1129&Itemid=58
              • akimiri Ależ... 07.12.13, 15:27
                arana napisała:

                > www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1129&Itemid=58

                Odsyłasz do wykazu imion używanych w śp. Peerelu! Ty jakaś chyba anachroniczna jesteś czy cóś. smile

                Tu linka do trzecioerpeowskiego aneksu.

                Interesująca jest zwłaszcza "lista imion, których nadawania dzieciom rodziców narodowości polskiej i obywatelstwa polskiego się nie zaleca" [podkr. aut.].

                "Nie zaleca się" nie znaczy, że "się zakazuje".
                Zresztą co takie ciałko jak RJP ma do zakazywania?

                Poza tym - na liście nie ma imienia Ksawer (ani nawet Xaver; jest natomiast Xymena. Czyli pania X. Zaniewska-Chwedczuk ma imię niezalecane).

                A do wykazu imion peerelowskich jest taki przypisek:
                "Wykaz imion, zestawiony przez dra J. Bubaka i zaakceptowany przez Komisję Kultury Językoznawstwa PAN, nie jest wykazem obowiązującym, został jednak rozesłany do urzędów stanu cywilnego".

                I zapewne wskutek tego niezobowiązującego rozesłania stał się w urzędolskich oczętach obowiązujący.
                • arana Re: Ależ... 07.12.13, 15:34
                  akimiri napisał:

                  > Odsyłasz do wykazu imion używanych w śp. Peerelu! Ty jakaś chyba anachroniczna jesteś czy cóś. smile

                  Kajam się, ale jeszcze przed chwilą byłam w XV wieku.
        • randybvain Re: Ksawery <-- Xaver 08.12.13, 00:04
          Prawdopodobnie chodzi o różny wiek albo drogę zapożyczenia. Porównaj np. Arkady i Arkadiusz z Arcadius, Owid i Owidiusz z Ovidius.
Pełna wersja