Ukraińców tożsamość a chrześcijaństwo -uwagi

[zenta1]

Włodzimierz Pawluczuk - "Ukraina. Polityka i mistyka", Kraków 1998
"Odmienność zachowań codziennych i politycznych narodów prawosławnych ma
związek z istotą prawośławia i istotą "ruskości". Zasadnicza różnica między
chrześcijaństwem wschodnim a chrześcijaństwem zachodnim dotyczy
miejsca "sacrum" w odniesieniu do bytu. Zachód od samego początku bardziej
był przywiązany do idei transcendencji, Wschód - do idei immanencji. U św.
Tomasza z Akwinu, określającego najdobitniej myśl teologiczną Zachodu, Bóg
jest całkowicie poza światem, czy raczej - ponad światem.
W myśli mitycznej Wschodu Bóg jest raczej istotą i centrum bytu rozumianego
jako "świat" niż istotę "pozabytową". Bóg Wschodu odnajduje się w ludzkim "tu
i teraz" w obrzędzie, w uczuciu, w żywej wspólnocie, w wiecznym teraz."

[zenta1]

Co łączy św. Klemensa Rzymskiego - jednego z Apostolskich Ojców Kościoła z
metropolitami kijowskimi: Ilarionem, Mohyłą, Rafałem Zaborowskim i kardynałem
Myrosławem Lubacziwskim, metropolita Szeptyckim ? - Milość do tego samego
Chrustusa. I to, że umierali na ukraińskiej ziemi.

[zenta1]

W GW ukazała się rozmowa Pawła moleńskiego z kardynałem Lubomirem Huzarem,
metropolitą lwowskim Ukraińskiej Greckokatolickiej Cerkwi (GW z dnia 18 II
2002r. - "Nienawiść jak czkawka").
Chciałbym zatrzymać się nad jednym z bardzo istotnych wątków przeprowadzonej
rozmowy. Na pytranie Pawła Smoleńskiego - Z czego wynikają trudności w
pojednaniu polsko-ukraińskim, kardynał odpowiada między innymi: "Nie ukrywam,
że Cerkiew greckokatolicka jest dziś na Ukrainie słaba. Tym bardziej Kościół
rzymskokatolicki powinien być bardzo taktowny. Trzeba zrozumieć, że dzieje się
to na terenie innej kultury i innego obrządku. Misjonarze powinni zrozumieć, że
ci ludzie, którzy mówią, iż nie należą do żadnej religii w swoich korzeniach, w
dziedzictwie są obrządku bizantyjskiego. To ważniejsze i emocjonalnie głębsze
niż świadomość narodowa. Obrządek jest tak intymnie związany z kulturą, że tego
typu przynależność, nawet zapomnianą, trzeba traktować bardzo delikatnie."

[zenta1]

W 1991 roku Ukraina ogłasza niepodległość. W sierpniu 1991 roku Rada Najwyższa
Ukrainy przyjęła postanowienie o referendum a już 1 grudnia odbyło się
powszechne głosowanie ludności w tej sprawie. Mniej więcej w tym samym czasie,
dochodzi do powstania Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi w wyniku przyjęcia
takiego postanowienia przez biskupów Rosyjskiej Prawosławnej Cerkwi. Niedługo
dochodzi do podziału na Ukraińską Prawosławną Cerkiew Moskiewskiego Ptriarchatu
oraz odchodzącą od Rosji - Ukraińską Prawosławną Cerkiew Kijowskiego
Patriarchatu, której przewodzi metropolita Filaret.
Nieco wczesniej, przy współudziale hierarchów emigracyjnych, w 1989 roku we
Lwowie odradza się zlikwidowana w 1930 roku Ukraińska Prawosławna Autokefalna
Cerkiew. W ten niełatwy, prawosławny "kontekst wpisany jest kościół
Greckokatolicki oraz Rzymskokatolicki.
Sytuację komplikuje silna rywalizacja ideologiczna między poszczególnymi
konfesjami działającymi na Ukrainie. Trwa stan zimnej wojny wszystkich ze
wszystkimi, co niewątpliwie osłabia walczące Kościoły.

[zenta1]

W 1994 roku krakowski Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej w ramach
międzynarodowego programu AOR- aszyngton, przeprowadził badania dotyczące
religiności współczesnej Ukrainy, z których to badań wynikało, że zaledwie 45
procent badanych uważa siebie za wierzących, za ateistów uznalo siebie 4,6 %
badanych, za "niereligijnych" - 18,4% i aż 31,4 % okreslilo się
jako "niezdecydowani" (W Rosji - aż 42 procent Rosjan deklaruje się jako
prawosławni ale nigdy nie uczestniczy w obrzędach religijnych. W świętach
prawosławnych uczestniczy zaledwie 1,5% Rosjan).
Chciałbym zwrócić uwagę na pewien paradoks, dla nas - byc może - nie do końxca
zrozumiały. Mianowicie 11 % prawosławnych - wyznawców Ukraińskiej Cerkwi
Moskiewskiego Patriarchatu uważa siebie za niewierzących, natomiast 8 %
prawosławnych Kijowskiego Patriarchatu deklaruje to samo. Na marginesie -
poprzedni obecnego prezydenta Rosji, Borys Jelcyn chętnie uczestniczył w
centralnych nabożeństwach wielkanocnych z udziałem patriarchy Moskwy i
Wszechrusi Aleksieja II. Jednoczesnie z właściwym sobie wdziękiem stwierdzał
publicznie, że jest prawosawnym...ateistą.
Czy można byc prawosławnym a jednoczesnie niewierzącym ?
Mozna.
Dla ludzi Zachodu przesiąkniętych racjonalistycznymi ideami jest to
nielogiczne, sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem. Wybitny religioznawca z
Petersburga - profesor Władisław Arżanuchin ten "nowy gatunek duchowosci"
nazywa "cerkiewnością" (Tyg. Powszechny z dnia 24 II 2002 - "Obywatel poza
Cerkwia").

[zenta1]

Wraz z odzyskaniem niepodległości w 1991 roku, środowiska naukowe Ukrainy, a
szczególnie Instytut Religioznawstwa Akademii Nauk Ukrainy, podjęły trud
określenia o d r ę b n o ś c i ukraińskiego prawoasławia a dalej idąc -
wyższości ukraińskiego nad rosyjskim prawosławiem. Wskazuje się na bliższe
powiązania historyczne z Konstantynopolem a poprzez kulturę Bizancjum - z
Zachodem. Wyrazem owej supremacji jest między innymi: intelektualna wyższość
nad prawosławiem moskiewskim, obieralność stanowisk kościelnych, większa
niezależność od władzy państwowej, tolerancyjność wobec innowierców.
Szczególną wagę przykłada się do działalności wielkiego reformatora -
metropolity Piotra Mohyły, autora "Prawosławnego wyznania Katolickiego i
Apostolskiego Kościoła Wschodniego" wchodzącego w skład Ksiąg Symbolicznych.
Księgi Symboliczne poza Pismem świętym są jajważniejszym żródłem prawosławnej
doktryny dogmatycznej. Jak zauważył Włodzimierz Pawluczuk, odrębności, o
których mowawyżej, odnoszą się do XVI-XVII wieku, a więc czasów w których
działał Mohyła - "W tym przypadku (współcześnie - przypis mój) trudno jest
znależć jakieś cechy różniące religijność prawosławnych Ukraińców od
religijności Rosjan. Co więcej, trudno faktycznie znależć wspólny mianownik
religijny dla całej Ukrainy."

[zenta1]

Równie problematyczna jest kwestia związana z definicją narodu ukraińskiego.
Wydaje się, że w dyskusji na ten temat przeważa pogląd o roli jednoczącej idei
państwowości ukraińskiej. Jednak w dłuższej perspektywie czasowej, byt
niepodlergłego państwa zależy od istnienia "pełnowartościowego" narodu,
posiadającego własną i niepodważalną tożsamość kulturową - narodu
ukształtowanego w wyniku procesów historycznych.
Interesujący pogląd w tej materii przedstawia Włodzimierz Pawluczuk: "Lud
ukraiński znalazł się pod oddziaływaniem silniejszej kultury rosyjskiej wtedy,
gdy nie był jeszcze narodem w socjologicznym tego słowa znaczeniu, ale tym, co
w socjologii polskiej określa się mianem grupy etnicznej czy ludu. Był obszarem
folkloru z jedną "ruska" kulturą "wysoką", piśmienną. Narodem w ścisłym tego
słowa znaczeniu Ukraina staje się dopiero w początkach XX wieku, kiedy
pojawiają się aspiracje własnego państwa i pełnej osobowości kulturowej. Tego
typu dojrzała świadomość narodowa obejmuje jednak zaledwie kilka procent
Ukraińców. Reszta pozostaje w swej przednarodowej "masie". Ukraincy zatem nie
tyle zostali zrusyfikowani, co nigdy nie zostali zukrainizowani. "

[zenta1]

W rosyjskiej mysli politycznej funkcjonuja różne idee. Jedna z nich,
sformułowana przez Lwa Gumilowa, określa naród rosyjski mianem superetnosu,
natomiast Ukraińcy i Białorusini zakwalifikowani zostali jako subetnosy,
wchodzące w skła rosyjskiej nacji. Za zupełnie normalne uważa się w Rosji
nazywanie Ukrainy - Małorosją, co już w samej nazwie zawiera pewną negatywną
konotację.
Przekonanie elit moskiewskich o roli a i nierzadko - o wyjątkowym posłannictwie
narodu rosyjskiego w odniesieniu do społeczeństw wyznających prawosławie jest
niezwykle silne, co mozna było bez trudu zauważyć w czasie konfliktu
jugosławiańskiego. Rosja uważa nie tylko Serbów i Bułgarów za swoich
naturalnych sprzymierzeńców ale także, w mniejszym stopniu Greków i Rumunów,
nie mówiąc, nie mówiąć już o Białorusinach czy też o Ukraińcach.

Nie brak polityków w Rosji nie bawiących się w subtelne rozważania
intelektualne i otwarcie stwiwerdzających, że Ukraina jest państwem sezonowym.
Dobitnie sformułował to, w swoim głośnym tekście zamieszczonym w Niezawisimoj
Gazecie z dnia 18 I 1994 roku polityk rosyjski z ormiańskim rodowodem -
Andranik Migranian - "Ukraina - kruchy, sztuczny twór bez szans na formowanie
własnej państwowości."

[zenta1]

Anna Strońska w paryskiej KULTURZE, zwiężle i nader trafnie
stwierdziła: "Ukraińcy są klinicznym przykładem społeczeństwa zaskoczonego
przez historię"(Kultura mr 6/609 - "Pod tryzubem").

[zenta1]

Pod murami sofijki (Sobór Sofijski, monumentalny kompleks światynny z 1057
roku), na zewnątrz - odnajduję grób patriarchy Wołodymira, stojącego na czele
UPC Kijowskiego Patriarchatu a pochowanego tu w atmosferze niebywałego sknadalu
politycznego w lipcu 1995 roku. Wbrew wcześniejszym ustaleniom w sprawie
pochówku patriarchy na Bajkowym cmentarzu, następuje zmiana trasy konduktu
pogrzebowego - w kierunku Soboru Sofijskiego. Otoczenie nieobecnego w Kijowie
Kuczmy - wybranego prezydentem głosami głównie elektoratu wschodniej Ukrainy,
związanego z UPC Moskiewskiego Patriarchatu - nie wyraża zgody na pochowanie
Wołodymira na terenie soboru, będącego sacrum dla całego społeczeństwa
ukraińskiego. Dochodzi do prawdziwych walk ulicznych paramilitarnych oddziałów
nacjonalistycznych UNA-UNSO z oddziałami rządowego Omonu. Są ranni biskupi,
księża, cywile oraz milicjanci. Odpowiedzialnością polityczną za wydarzenia
lipcowe obarczono byłego prezydenta - Krawczuka oraz metropolite Filareta.

Religiai polityka splotły się na Ukrainie, z oczywistą szkodą dla - tej
pierwszej.

[zenta1]

W przeddzień mojego wyjazdu z Chersonu przyjaciele z goszczącej mnie miejscowej
organizacji pozarządowej - Fundacji Miłosierdzia i Zdrowia zaproponowali
wspólny, jednodniowy wyjazd na wypoczynek do miejscowosci Lazurne nad Morzem
Czarnym. Chętnie przystałem, po drodze Wołodia Mostowyj - historyk
współpracujący z donieckim Memoriałem - kupił dwa arbuzy i melon.
Ostatnia niedziela sierpnia 2001 roku - piękna plaża, ciepła woda
i...socjalistyczne w formie "bazy widpoczinku". Tu, 1900 lat temu, utopiono św.
Klemensa Rzymskiego - papieża, męczennika, autora "Listu do Koryntian". Klemens
około 88 roku obejmuje przewodnictwo nad Kosciołem rzymskim, zesłany na Krym -
trafia do Chersonu. Znał niewątpliwie apostołów - Piotra i Pawła.
Według średniowiecznej "Złotej legendy" Jakuba de Voragine - cialo męczennika
spoczywa trzy mile od brzegu, w marmurowym grobowcu zbudowanym przez samego
Boga.

[oldpiernik]

Religijnie skłócona i politycznie niejasna Ukraina może pożeglować w każdym
kierunku, jeśli rozumiem Twoje posty. Czy Rosja, czy Polska, obawiam się, ta
sama niechęć do byłego zwierzchnictwa na Ukrainie, nie sprzyja tworzeniu
atmosfery do współpracy zewnętrznej. Źle w środku, źle dokoła.

50 milionów ludzi to olbrzymi potencjał.
Również różnorodość niemała.
Wolałbym mieć w Ukraińcach przyjaciół, ale to oni zdecydują, kogo polubią
... i czy polubią...

[zenta1]

...własnie. nic dodać, nic ująć.

[zenta1]

O Ukrainie znowu bedzie glośno. Rezygnacja z zapisów dot. integracji z NATO i
UE spowoduje, że będą formułowane powierzchowne opinie nt "chwiejności"
ukrainskiej, jej nieprzewidywalności itp
Warto podjąć próbę zrozumienia, dlaczego tak wielu Ukraińców tęskni za dawnymi
czasami, i dlaczego wsród nich tak malo zrozumienia dla tradycyjnych wartości
wyznawanych przez ludzi Zachodu. Dlaczego dla Ukrainy Rosja jest wielokrotnie
wazniejsza i bliższa niż Zachód z przyległościami ?
Warto zadawać sobie te i inne pytania.

[oldpiernik]

Ukraina potrzebuje silnego i konsekwentnego partnera.
Unia Europejska nie spełnia żadnego z tych warunków.
Również religijna miałkość zachodu nie stanowi żadnej zachęty do dialogu.
Tymczasem więc Kuczma korzysta z rosyjskiego wiatru w żaglach.
Ambicje Prezydenta RP mają marginalne znaczenie wobec gospodarki i celów
politycznych Ukrainy.
Europejscy partnerzy nie potrafią zrozumieć nawet tych, których przyjęli do
unii, czemuż mieliby być bardziej elastyczni dla Ukraińców?


OLDNAUBOCZU

[andrijko]

tak czy siak ja pozostaję Ukraińcem. Czarni kłucą się o kasę ale przyjdzie
dzień kiedy otrzeźwieją - należy im w tym pomagać ze wszystkich sił

[zenta1]

Ukraina przeżywa trudne chwile. Wybory prezydenckie z całą wyraziastością
postawiły problem wyboru drogi dalszego rozwoju. Gadanie, że jest jakaś
trzecia, mityczna opcja świadczy tylko o wewnętrznym rozdarciu Ukraińców.
W świetle ostatnich, dramatycznych wydarzeń na Ukrainie, warto zastanowić się
chwilę nad zagadnieniem dlaczego Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu
Moskiewskiego kierowana przez metropolite Wołodymira wspiera kandydata obozu
władzy -Janukowycza a cerkiew Kijowskiego Patriarchatu, kierowana przez
metropolitę Filareta wspiera w walce wyborczej -kandydata opozycji Juszczenkę ?