"Uślubieni" a Bruno Schulz

[Gość: Duch]

Przeczytałem ten fantastyczny zbiorek i poważnie się zastanawiam -
czy we współczesnej literaturze forma ma jeszcze znaczenie, czy już
nie. Co mam na myśli: w "Uślubionych" (tak jak i "Sąsiadach") forma
jest piekielnnie ważna, oryginalna. Autor napisał bardziej "COŚ"
niż "O CZYMŚ" albo przynajmniej te dwie kwestie są równie ważne.
Obecnie więszość pisarzy tylko "o czymś", czyli dostarcza
czytelnikom opisów, które mają wywołać efekt emocjonalny: " i
pocałował ją" itp. Czyli co? - Bruno Schulz nie miałby dziś żadnych
szans, żeby się przebić, bo jego fantastyczny język jest już za
trudny, bo nie ma tam mowy o miłości ani zabijaniu? Jak to jest?
Może dlatego "Uślubieni" to taka perełka?

[weekend_w_fontainebleau]

Hm. Nie czytałem jeszcze Markowskiego - czeka w kolejce - ale
problem jest ciekawy.

Po pierwsze - niektórym młodym pisarzom zarzuca się niekiedy,
przynajmniej "w pewnych kręgach", własnie bezpłodne i jałowe -
rzekomo - zafiksowanie na formie, vide Masłowska czy Witkowski. A
wielu ludzi kocha ich właśnie za tzw. mistrzostwo władania
polszczyzną, a nie jako dostarczycieli prostych wzruszeń albo
przenikliwych socjologicznych diagnoz. Więc sytuacja jest pewnie
bardziej złożona i zagmatwana. W ogóle przecież postmodernizm
cechuje się podwyższoną świadomością formy, no nie?

Wydaje mi się, że takie zarzuty – o prymat formy - najczęściej
formułują ludzie, którzy mają dosc zinstrumentalizowany stosunek do
literatury, np. że będzie "społecznie zaangażowana" i posłuży jako
substytut publicystyki, nie wiem.

Natomiast nie jest chyba tak, że wyrafinowana forma wyklucza efekt
emocjonalny - a proust? można w ten sposób genialnie pisac o
miłości. Z drugiej strony – np. Houllebecq pisze językiem prawie
całkowicie przezroczystym, aż „nieliterackim” (czytałem dwie
pierwsze jego powieści, ale wiem, że pod tym względem kolejne dwie
się od nich nie różnią), i kiedy go o to zahaczono w jakims
wywiadzie, stwierdził, że to świadomy zabieg mający odziwerciedlac
właśnie chłod emocjonalny i atrofię więzi we współczesnym świecie…
Brzmi może trochę za łatwo, ale coś w tym jest.

Oczywiście, można tutaj przytoczyc dyżurny komunał
o "arystotelesowskim złotym środku" i że najlepiej wypośrodkowac ple
ple ple, ale ja sam też lubię czasem podelektowac się samą formą.
Borges napisał (chyba cytował kogoś, nie pamiętam), że może każda
sztuka dąży do tego, by stac się muzyką, czyli czysta formą, w
każdym razie forma sama coś nam komunikuje, dostarcza przeżycia
estetycznego, tyle że trudno wtedy zareklamowac, "o czym to jest"

[prazanka44]

Wydaje się oczywiste, że tacy pisarze, jak Proust czy Schulz przebiliby się i
dzisiaj, że czytelnikowi wrażliwemu na piękno wystarczyłoby kilka zdań, by się
nimi zachwycić. Ale przecież dzisiaj
oni nie pisaliby tak jak wtedy, gdy żyli. Jednak tacy mocarze pióra
musieliby się wybić. Tylko nie można sobie wyobrazić, jak oni by dziś pisali.
Przecież nie byliby własnymi epigonami.

[Gość: Gość]

Widzie, ja tu dostrzegam pewien problem. Wspomniałeś Duchu - i
bardzo słusznie - o instrumentalnym stosunku do literatury. Mój
przyjaciel, czytelnik czytadeł, ale i człowiek świadomy tego, co
czyni, powiada, że literatura (do której zresztą się nigdy nie
dobierał) przestaje istnieć, a na polu bitwy pozostaje pisarstwo,
czyli "produkcja książek". A dzieje się tak dlatego, że czytelnik
traktuje książkę jako towar jednorazowego użytku - chce przeczytać w
pociągu i to tyle. Ja, jako ktoś obdarzony odrobinkę innym gustem,
nie czytam książek wytwarzanych "od sztancy", a mam wrażenie, że
takich właśnie na rynku jest 90%. Od kryminałek, po harlekiny z
naszymi paniami G., S. i tak dalej. Ksiązki dla okreslonego targetu,
np. dla "kucht domowych" (przepraszam wszystkie panie, ale nie tak
dawno takim terminem posłuzył się jeden znany mi - naprawdę DUŻY -
wydawca. A forma... znika. Znika, bo "kuchcie domowej"
przeszkadzałaby odbierać treść. I to mnie przeraża, bo chodzę po
księgarniach zazwyczaj jak po pustyni... kurcze... nie chcę czytać o
cierpieniach "kuchty domowej", nie chcę czytać o stu innych
rzeczach - chcę smakować i treść i formę. A tu... pustynia.
Oczywiście i forma ma granice. "Paw królowej" był takim dość
specyficznym eksperymentem, związanym z pewnym okreslonym rodzajem
muzyki... no nie... "Ulisses" to to nie jest mimo wszystko. To już
wolę "Uslubionych" właśnie, bo forma współgra z treścią, całkiem
uniwersalną - nie trzeba trawić rapu, żeby to czytać. Ale mało
takich rzeczy i z każdym rokiem mniej. I mówiąc szczerze - nie
wierze by ktokolwiek wydał dziś Schulza, chyba, że tak jak tego
Markowskiego, jakieś wydawnictwo nikomu nie znane, z marketingiem
literalnie żadnym... ot - tyle że wydało i nic więcej. Dlaczego? Bo
nie jest Schulz panią G, ani panią S - "kuchta domowa" tego nie
kupi, a przekonywać, takiego klienta, że nie samą treścią człowiek
żyje... kto by w to inwestował....