standarty III RP

Gość: matigrypl Re: standarty III RP IP: *.net.voice-net.pl 08.10.15, 06:09

Jest standard. A mógł być standart…
4 lutego 2009 Maciej Malinowski
FacebookTwitterWykopGoogle+LinkedInEmailPrint

Według słowników trzeba wymawiać [standart], ale: [standardu], [o standardzie], [standardy],[standardowy]. Wiele osób taka artykulacja drażni…

– Rodzice powtarzali mi: piszesz „standard”, lecz wymawiasz „standart”. W tej chwili w telewizji i w radiu słyszę wyłącznie wymowę „standard”. Czyżby w ciągu lat coś się w tej kwestii zmieniło – pyta pani R.C (adres e-mailowy do mojej wiadomości).

Oto, co na ten temat mówi Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN (z 2004 r.) pod red. prof. Andrzeja Markowskiego (s. 1098): standard (nie: standart) [wym. standart, nie: standard], D. standardu [wym. standardu [, nie: [standartu].

Jak widać, artykulacja [standart] możliwa jest wyłącznie w mianowniku l. poj., kiedy końcowe dźwięczne „d” przechodzi w bezdźwięczne „t”. W pozostałych przypadkach obowiązują wygłosowe –du, -dowi, -dem, – dzie, czyli [standardu], [standardowi], [standardem], [o standardzie]. W l. mn. już w I przypadku musimy powiedzieć [standardy] i dalej: [standardów], [standardom], [standardami], [o standardach]. Tak samo [standardowy], [standardowo]…

Niestety, nie wszyscy użytkownicy polszczyzny podzielają stanowisko językoznawców w tej kwestii. Uważają, że słowo standard w takiej postaci graficznej i fonetycznej zostało nam narzucone z góry, z języka angielskiego. Tymczasem wywodzić je trzeba ze starofrancuskiego formy étendart (od łac.extendere ‚rozwijać’), a później standart, tak więc śmiało zapisywać przez „t” i w ten sposób wymawiać. Później i Francuzi zaczęłi pisać étendard (przez „d”) i standard. W języku niemieckim też początkowo istniała forma die Standarte (dosłownie ‚sztandar, chorągiew’), z którą omawiane słowo ma wiele wspólnego. Był der Standart, dopiero po jakimś czasie zdecydowano się na der Standard.

Okazuje się, że formę standart dałoby się obronić i od strony gramatycznej. Otóż polszczyzna zna prawo dysymilacji, czyli rozpodobnienia powtarzających się spółgłosek. Jeśli w jakiejś formie wyrazowej występują obok siebie dwie takie same głoski, wówczas dochodzi do zamiany jednej z nich (zwykle drugiej) na inną. Najlepiej pokazać to na przykładach.

Mamy w polszczyźnie rzeczowniki prześcieradło, kufajka (‘watowana kurtka robocza’), biszkopt czyfolwark. Dziś przyjmują one taką postać graficzną, ale pierwotnie brzmiały zupełnie inaczej:prześcieładło, fufajka, biszkokt, forwark. Mówiono i pisano: prześcieładło, gdyż istniał czasownikprześciełać (‘poprawiać, układać pościel na łóżku’), fufajka, bo słowo to zapożyczyliśmy z j. ros. – фyфaйкa), biszkokt, ponieważ ów wyraz pochodzi od angielskiego bis coctus ‘dwa razy pieczony’, i forwark (z niem. Vorwerk ‘dawne duże gospodarstwo rolne’).

We wszystkich przywołanych wyrazach doszło właśnie do rozpodobnienia jednakowo brzmiących głosek (nastąpiła tzw. dysymilacja fonetyczna). Dlatego mamy dziś słowo prześcieradło (ł – łrozpodobnione na r – ł), słowo kufajka (f – f rozpodobnione na k – f), słowo biszkopt (k – k rozpodobnione na k – p) i słowo folwark (r – r rozpodobnione na l – r).

Spytajmy zatem retorycznie: czy opisywane zjawisko nie mogło zajść również w rzeczownikustandard (rozpodobnienie d – d na d – t)? Oczywiście, że mogło. Dlaczego mimo to językoznawcy nie dostrzegli tego i nie opowiedzieli się za wyrazem standart? Znikłyby raz na zawsze trudności z wymawianiem tego słowa, mówiłoby się [standart], [standartu], [standarcie], standarty], [standartowy], a nie – jak obecnie – [standart], ale: [standardu], [o standardzie], [standardy], [standardowy]).

Coś Państwu zdradzę! Okazuje się, że pisownię standart (przez „t”) zamieścił wydany dokładnie przed półwieczem (przez Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”) Mały słownik wyrazów obcych przygotowany przez Feliksa Jakubowskiego. Na s. 354 czytamy: standart, ‘wzorzec, według którego odbywa się masowy wyrób towaru, np. butów, ubrań itp.’. Niestety, późniejsi leksykografowie jak jeden mąż postawili na standard, ale o dziwo przez jakiś czas nie potępiali pisowni… standartowy! Natrafimy na nią w t. VIII Słownika języka polskiego PWN pod red. prof. Witolda Doroszewskiego (z 1966 r.): standartowy p. standardowy.

Współczesne słowniki konsekwentnie każą nam pisać: standard – standardowy – standaryzacja – standaryzować, i… tak musi zostać, choć wymowa z wygłosowym -du, -owi, -dzie wielu osobom wydaje się ciągle dziwna, sztuczna. Nawiasem mówiąc, nie mają racji ci, którzy twierdzą, że formystandaryzacja, standaryzować są powiązane z pisownią standart (w przeciwnym wypadku należałoby oczekiwać określeń standardyzacja, standardyzować powstałych od standard przez dodanie zakończeń -yzacja i -yzować). Taki argument odpada, wtedy pisałoby się bowiem standartyzacja, standartyzować. Słowo standaryzacja powstało z francuskiego standarisation, a czasownikstandaryzować – z francuskiego standariser.

MACIEJ MALINOWSKI

PS Gdybym żył 70 lat temu i mógł o czymś decydować, postawiłbym na słowo standart (przez „t”)…

Ps. Ja też jestem wcześnie urodzony i niejedną zmianę językową przeżyłem.

Drzewko
Od najstarszego
Od najnowszego

matigrypl Re: standarty III RP 07.10.15, 18:29

Standartem u nas jest całkowity brak standartów!
- Gość: ggg Re: standarty III RP IP: *.dynamic-ww-4.vectranet.pl 07.10.15, 20:29
  
  na początek kup sobie standardowy słownik, najlepiej języka polskiego lub poprawnej polszczyzny. Skoro w rodzinie nie masz Miodka
  - Gość: matigrypl Re: standarty III RP IP: *.net.voice-net.pl 08.10.15, 06:09
    
    Jest standard. A mógł być standart…
    4 lutego 2009 Maciej Malinowski
    FacebookTwitterWykopGoogle+LinkedInEmailPrint
    
    Według słowników trzeba wymawiać [standart], ale: [standardu], [o standardzie], [standardy],[standardowy]. Wiele osób taka artykulacja drażni…
    
    – Rodzice powtarzali mi: piszesz „standard”, lecz wymawiasz „standart”. W tej chwili w telewizji i w radiu słyszę wyłącznie wymowę „standard”. Czyżby w ciągu lat coś się w tej kwestii zmieniło – pyta pani R.C (adres e-mailowy do mojej wiadomości).
    
    Oto, co na ten temat mówi Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN (z 2004 r.) pod red. prof. Andrzeja Markowskiego (s. 1098): standard (nie: standart) [wym. standart, nie: standard], D. standardu [wym. standardu [, nie: [standartu].
    
    Jak widać, artykulacja [standart] możliwa jest wyłącznie w mianowniku l. poj., kiedy końcowe dźwięczne „d” przechodzi w bezdźwięczne „t”. W pozostałych przypadkach obowiązują wygłosowe –du, -dowi, -dem, – dzie, czyli [standardu], [standardowi], [standardem], [o standardzie]. W l. mn. już w I przypadku musimy powiedzieć [standardy] i dalej: [standardów], [standardom], [standardami], [o standardach]. Tak samo [standardowy], [standardowo]…
    
    Niestety, nie wszyscy użytkownicy polszczyzny podzielają stanowisko językoznawców w tej kwestii. Uważają, że słowo standard w takiej postaci graficznej i fonetycznej zostało nam narzucone z góry, z języka angielskiego. Tymczasem wywodzić je trzeba ze starofrancuskiego formy étendart (od łac.extendere ‚rozwijać’), a później standart, tak więc śmiało zapisywać przez „t” i w ten sposób wymawiać. Później i Francuzi zaczęłi pisać étendard (przez „d”) i standard. W języku niemieckim też początkowo istniała forma die Standarte (dosłownie ‚sztandar, chorągiew’), z którą omawiane słowo ma wiele wspólnego. Był der Standart, dopiero po jakimś czasie zdecydowano się na der Standard.
    
    Okazuje się, że formę standart dałoby się obronić i od strony gramatycznej. Otóż polszczyzna zna prawo dysymilacji, czyli rozpodobnienia powtarzających się spółgłosek. Jeśli w jakiejś formie wyrazowej występują obok siebie dwie takie same głoski, wówczas dochodzi do zamiany jednej z nich (zwykle drugiej) na inną. Najlepiej pokazać to na przykładach.
    
    Mamy w polszczyźnie rzeczowniki prześcieradło, kufajka (‘watowana kurtka robocza’), biszkopt czyfolwark. Dziś przyjmują one taką postać graficzną, ale pierwotnie brzmiały zupełnie inaczej:prześcieładło, fufajka, biszkokt, forwark. Mówiono i pisano: prześcieładło, gdyż istniał czasownikprześciełać (‘poprawiać, układać pościel na łóżku’), fufajka, bo słowo to zapożyczyliśmy z j. ros. – фyфaйкa), biszkokt, ponieważ ów wyraz pochodzi od angielskiego bis coctus ‘dwa razy pieczony’, i forwark (z niem. Vorwerk ‘dawne duże gospodarstwo rolne’).
    
    We wszystkich przywołanych wyrazach doszło właśnie do rozpodobnienia jednakowo brzmiących głosek (nastąpiła tzw. dysymilacja fonetyczna). Dlatego mamy dziś słowo prześcieradło (ł – łrozpodobnione na r – ł), słowo kufajka (f – f rozpodobnione na k – f), słowo biszkopt (k – k rozpodobnione na k – p) i słowo folwark (r – r rozpodobnione na l – r).
    
    Spytajmy zatem retorycznie: czy opisywane zjawisko nie mogło zajść również w rzeczownikustandard (rozpodobnienie d – d na d – t)? Oczywiście, że mogło. Dlaczego mimo to językoznawcy nie dostrzegli tego i nie opowiedzieli się za wyrazem standart? Znikłyby raz na zawsze trudności z wymawianiem tego słowa, mówiłoby się [standart], [standartu], [standarcie], standarty], [standartowy], a nie – jak obecnie – [standart], ale: [standardu], [o standardzie], [standardy], [standardowy]).
    
    Coś Państwu zdradzę! Okazuje się, że pisownię standart (przez „t”) zamieścił wydany dokładnie przed półwieczem (przez Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”) Mały słownik wyrazów obcych przygotowany przez Feliksa Jakubowskiego. Na s. 354 czytamy: standart, ‘wzorzec, według którego odbywa się masowy wyrób towaru, np. butów, ubrań itp.’. Niestety, późniejsi leksykografowie jak jeden mąż postawili na standard, ale o dziwo przez jakiś czas nie potępiali pisowni… standartowy! Natrafimy na nią w t. VIII Słownika języka polskiego PWN pod red. prof. Witolda Doroszewskiego (z 1966 r.): standartowy p. standardowy.
    
    Współczesne słowniki konsekwentnie każą nam pisać: standard – standardowy – standaryzacja – standaryzować, i… tak musi zostać, choć wymowa z wygłosowym -du, -owi, -dzie wielu osobom wydaje się ciągle dziwna, sztuczna. Nawiasem mówiąc, nie mają racji ci, którzy twierdzą, że formystandaryzacja, standaryzować są powiązane z pisownią standart (w przeciwnym wypadku należałoby oczekiwać określeń standardyzacja, standardyzować powstałych od standard przez dodanie zakończeń -yzacja i -yzować). Taki argument odpada, wtedy pisałoby się bowiem standartyzacja, standartyzować. Słowo standaryzacja powstało z francuskiego standarisation, a czasownikstandaryzować – z francuskiego standariser.
    
    MACIEJ MALINOWSKI
    
    PS Gdybym żył 70 lat temu i mógł o czymś decydować, postawiłbym na słowo standart (przez „t”)…
    
    Ps. Ja też jestem wcześnie urodzony i niejedną zmianę językową przeżyłem.
    - Gość: gość Re: standarty III RP IP: *.toya.net.pl 08.10.15, 09:26
      
      Szkoda czasu, celowo napisałem"standart" aby podkreślić bagno mające miejsce w III RP.Ot, drobna ironia. Na tym forum na pewno jej nie dostrzegą i pewne jest że pominą temat.Temat niewygodny, bo tu się pisze źle wyłącznie o pisie,Kaczyńskim i o kościele.Bagno stworzone w szczególności przez koalicję rządową w okresie ostatnich 8 lat jest pomijane milczeniem.
darino Wziąść 08.10.15, 09:28

www.youtube.com/watch?v=kwWHYQmYwMs
- Gość: darino standarty IP: *.toya.net.pl 09.10.15, 19:30
  
  Słowa Olgi Tokarczuk o "mordercach Żydów" wywołały oburzenie
  wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/slowa-olgi-tokarczuk-o-mordercach-zydow-wywolaly-oburzenie/qj55r8
  Olga Tokarczuk stwierdziła w wywiadzie, że Polacy powinni pamiętać, że byli "właścicielami niewolników" i "mordercami Żydów". Maciej Świrski, który był współpracownikiem prof. Piotra Glińskiego, protestuje. Według niego pisarka "jest słaba na umyśle" albo chce "napędzić sprzedaż książki".
lechowski51 Re: standarty III RP 10.10.15, 10:16

I tak upowiec darino wziął w swoje opiekuńcze ramiona biednych Zydów,mordowanych przez krwiożerczych Polaków
Gość: gość Re: standarty III RP IP: *.toya.net.pl 10.10.15, 12:10

Za wyzysk polskich pracowników i niszczenie polskich małych sklepów odznaczenie państwowe
www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/szef-biedronki-w-tajemnicy-odebral-order,103,0,1924967.html

Najnowsze z forum Przemyśl

Zaloguj się