Czarnogora

[trevistas]

Czarnogora - zamknieta wysoko w Gorach Dynarskich byla zdolna byc bardziej niepodlegla niz jakikolwiek inny region zamieszkaly przez Poludniowych Slowian. Polozona ona jest wsrod gorskich szczytow I wyzyn lezy ona daleko od glownych linii komunikacyjnych; dostep byl utrudniony zarowno od strony Wybrzeza Adriatyckiego jak od wnetrza Balkanow, ponadto nieurodzajne ziemie nie zachecaly najezdzcow. Przez setki lat mieszkancy Czarnogory byli pozostawieni sami sobie w rozwoju spolecznym jak I form zarzadzania, tworzac glownie organizacje klanowa, klany te czesto prowadzily wzajemne walki. W XII - XIV wieku - w czasach panowania serbskiej dynastii Nemanja (Nemanjic) Czarnogora dostala sie pod panowanie Serbii. Czarnogorcy mieli kontakty zarowno z Serbia jak I Chorwacja I otrzymali chrzescijanstwo od obydwu, jednak z czasem przewazylo religia prawoslawna. Po dezintegracji panstwa serbskiego (II pol. XIV w.) ludnosc tego obszaru (zwanego wowczas Zeta) zostala zdana sama na siebie. Czarnogorcy jako narodowosc byli serbami. Laczyli sie oni zarowno z serbami jak I chorwatami w walce z otomanska Turcja. Turcja weszla ostatecznie w posiadanie tego obszaru w 1499 r. jednak wkladala malo wysilku w jego kontrole. Otomanowie nalozyli podatki w wysokosci jednego dukata na rodzine, co dawalo razem tysiac dukatow rocznie na calym obszarze, jednak nie byli w stanie efektywnie ani sciagac podatkow ani tym bardziej okupowac tych terenow. Ze wzgledu na graniczenie swe z Wenecja (Dalmacja), otomanowie oczekiwali od czarnogorcow wypelniania pogranicznej sluzby wojskowej, co rowniez nie bylo efektywne. Podstawowa jednostka wspolnoty byl Kosciol Prawoslawny, ktorego stolica tam bylo Cetinje, biskup Cetinje (Wladyka) byl zatwierdzany przez patriarche w Pec (nie w Konstantynoplu). Biskup Cetinje, ktory mial tytul ksiecia byl jednoczesnie wladca swieckim I duchowym, tradycja ta siegala XIV wieku. Od XVII wieku (1696) dziedziczna funkcje te sprawowala rodzina Petrovic. Na poczatku XVIII (po Traktacie w Karlowicach) Czarnogora utrzymywala dobre stosunki z Wenecja, a od 1716 r. z Rosja.

[trevistas]

Pierwsze zapisy o pojawieniu sie Slowian na Balkanach pochodza z 517 roku. Slowianie migrowali z rownin polozonych pomiedzy Prutem I Dniestrem. Ataki Slowian na bizantyjskie siedliska zintensyfikowaly sie czasach panowania cesarza Justyniana I (527 - 65). W 627 roku slowianski ksiaze, Samo ukazuje sie jako wladca panstwa, ktore trwalo do 696 r. Pod koniec VIII wieku wiekszosc obszaru, ktory stanowil byla Jugoslawie (na poludnie od rzek Sawa I Dunaj) bylo skolonizowane przez plemiona slowianskie. Bizantyjscy pisarze okreslaja ten teren jako Sclavonia. Historycznie patrzac wystepowaly cztery panstwa zamieszkale przez Serbow: Raszka, Zeta, Bosnia I Hum, granice ich wielokrotnie zazebialy sie. Raszka to Serbia (tam powstala idea panstwa serbskiego), Zeta to Czarnogora I Hum to Hercegowina. Centrum wladzy Raszki w XII - XV wiekach przesuwalo sie od Ras do Skopje, nastepnie do Krusevac I Smederevo (tj na polnoc), wladze sprawowaly dynastie Hrebljanowicz I Brankovic, ich okres schylkowy to lata 1354 - 1459. W roku 1459 Raszka przestal byc niepodleglym panstwem.

[trevistas]

W przededniach Wigilii Bozego Narodzenia 1702, biskup Danilo zostal ujety przez Turkow (choc zagwarantowano mu wolny przejazd) w okolicy Podgoricy, gdzie znajdowal sie on aby poswiecic cerkiew. Zostal skazany na smierc. Zostal on jednak wkrotce uwolniony po wplaceniu sowitego okupu. W zemscie za jego ujecie czarnogorcy wymordowali omal wszystkich muzulman w i okolicy Czarnogory, kobiety I dzieci byly ocalone jesli zdecydowaly sie one przejsc na wiare prawoslawna. Wydarzenia te z kolei spowodowaly odmowy placenia podatkow na rzecz panstwa tureckiego przez poszczegolne regiony Czarnogory (np Ceremnica czy Brda) oraz zapoczatkowaly pozyskiwanie ograniczonej suwerennosci przez to panstwo. Dla umocnienia wladzy centralnej (Wladyki) uzgodniono, ze bedzie on wskazywal swego dziedzicznego nastepce w swym testamencie a nominacja ta stawala sie wazna w momencie gdy uzyskiwala akceptacje ludnosci Czarnogory.

[apersona]

"Biskup Cetinje, ktory mial tytul ksiecia byl jednoczesnie wladca swieckim I duchowym, tradycja ta siegala XIV wieku. Od XVII wieku (1696) dziedziczna funkcje te sprawowala rodzina Petrovic. "

Dziedziczyli w lini prostej? bo słyszałam, że biskup prawosławny w odróżnieniu od księdza żonaty być nie mógł.
Podobnie pod władzą biskupa jest maleńka, też położona w górach Andora.

[trevistas]

apersona napisała:

>
> Dziedziczyli w lini prostej?
Czy w prostej?? Bardzo dobre pytanie. Na pewno urzad przechodzil na syna, ale czy na najstarszego, to literatura milczy... bo słyszałam, że biskup prawosławny w odróżnieniu
> od księdza żonaty być nie mógł.
Biskup, to tez ksiadz, I to zatwierdzany przez patriarche.
> Podobnie pod władzą biskupa jest maleńka, też położona w górach Andora.
Do pol. XIX w. dotyczylo to rowniez hrabstwa York (Anglia), biskup byl rowniez gubernatorem.
A tradycja ta siegala wiekow srednich I wynikala z odrebnosci (kwestia nordyckiego pochodzenia ludnosci) hr. York od reszty Anglii.

[trevistas]

W roku 1515, biskup Cetinje (z tytulem ksiaze - biskup) ustanowil teokracje, ktora miala trwac prawie 350 lat. Ksiaze - biskup byl wybierany sposrod mnichow klasztoru w Cetinje przez przedstawicieli kleru swieckiego I ludnosci. W roku 1697 Wladyka (ksieciem - biskupem) zostal wybrany Danilo Petrovicz, pochodzacy ze wsi Njegusz (lezacej pomiedzy Cattaro I Cetinje), ktorego rodzina emigrowala tam z Hercegowiny. Od czasow jego panowania stanowisko Wladyki stalo sie dziedziczne w jego rodzinie. Celibat byl nalozony na przedstawicieli wyzszej hierarchii, w zwiazku z tym stanowisko to bylo dziedziczone przez jego bratanka czy siostrzenca. Charakter tego system wydaje sie byc sztuczny I powodowal szereg praktycznych trudnosci, jak np niemoznosc zawarcia malzenstwa przez siostrzenca czy bratanka panujacego Wladyki. W pozniejszym okresie, po likwidacji patriarchatu w Pec (1770), wladyka byl np konsekrowany przez patriarche moskiewskiego. Nalezy tez pamietac, ze wladykowie byli biskupami poniewaz byli oni ksieciami a nie ksieciami poniewaz byli oni biskupami.

[trevistas]

Nazwa Crna Gora byla po raz pierwszy uzyta w traktacie podpisanym w 1435 roku pomiedzy George Brankowiczem (przedstawiciel jednego z rodow arystokratycznych a Wenecja. W traktacie tym, bylo to okreslenie gorskich terenow pomiedzy Kotorem I Budva. W wyniku ugody zawartej z Wenecja w roku 1422 Czarnogora utracila porty: Ulcinj, Kotor I Pastrovice, a w roku 1455 obszary na zachod od rzeki Moracza. Po roku 1499 obszar Czarnogory stal sie czescia otomanskiego sandzaku Skadar (Skodar). W drugiej polowie XVIII wieku, czarnogorcy oczekiwali mnieszej lub wiekszej pomocy od Austrii czy Rosji - wysylajac swych wyslannikow, ktorzy jednak nie byli tam traktowani powaznie. W okresie tym najwiekszym zagrozeniem dla czarnogorcow byl albanski pasza Kara Mahmud (z siedziba w Skoder), ktory w dazeniu do wiekszej samodzielnosci wobec Porty I zwiekszeniu swych wlosci niejednokrotnie najezdzal tereny Czarnogory. W czasie swego kolejnego najazdu w 1795 r. (biorac pod uwage, ze I Austria jak I Wenecja byly zaangazowane w wojne z Francja) zostal on pokonany przez czarnogorcow w bitwie pod Krusi. Pasza zostal zostal pozniej sciety przez czarnogorcow. Bitwa ta ma wielkie znaczenie w historii Czarnogory, poniewaz konczy ona etap bezposrednio otomanskich czy tez ich przedstawicieli prob podbicia I kontroli Czarnogory. Dodatkowo Czarnogorze udalo sie zaanektowac sasiadujacy obszar Brdy, powaznie zwiekszajac swoj obszar.

[trevistas]

Odcieta glowa Kary Mahmuda zostala zabalasamowana I jest przechowywana w Cetinje.
Nastepca wladyki Danila byl jego bratanek Sawa (1735 - 82). Koncentrowal sie on raczej na swej wladzy duchowej, choc w roku 1768 czarnogorcy pokonali w bitwie pod Cero kolejna napasc turecka. Duza role odegral tutaj rosyjski mnich Piotr, ktory [pdawal sie za rosyjskiego cara Piotra III. W roku 1779 Czarnogora zawarla pakt pokojowy z Austria. Nastepca Sawy (1782) jego bratanek Piotr I, zwany tez Ludwikiem XIV Czarnogory. Do jego zaslug naleza: prowadzenie odwaznej ale ostroznej polityki zagranicznej, unifikacja kraju oraz prawa, utworzenie Zgromadzenia Narodowego, utworzenie system sadownictwa wraz z sadem apelacyjnym. Piotr I staral sie wspierac Rosje w jej walce z napoleonska Francja (1805 - 10), jednak zakonczylo sie to ze stratami terytorialnymi wobec Francji (Traktaty w Preszburgu I Tylzy; Kotor oraz Dubrownik). W roku 1813 czarnogorcy wspierali brytyjczykow w zdobyciu Kotoru. W roku 1814 Kotor trafil pod wladze Austrii. W roku 1820 odparto kolejna napasc Otomanskiej Turcji. W roku 1833 jego bratanek Rado Tomov zostal konsekrowany jako Piotr II.

[trevistas]

W czasie panowania Piotra II czarnogorcy prowadzili szereg walk z turkami, doprowadzajac w 1842 r. do uznania rejonu Grahova jako terytoriom neutralnego. Z drugiej strony, udalo sie zakonczyc tradycje lokalnych wendet pomiedzy rodzinami. Piotr II prowadzil aktywna polityke zagraniczna a jego glownym celem bylo uzyskanie przez Czarnogore dostepu do morza. Polityce tej przeciwstawiala sie Austria, twierdzac, ze stworzy to morska baze dla Rosji na Morzu Adriatyckim. Aczkolwiek Piotr byl zdolnym wladca, jest on jednoczesnie uznawany za najwybitniejszego poete serbskiego. W 1851 r. zmarl on na gruzlice.
Jego nastepca zostal wczesniej wyznaczony, jego bratanek - jako Danilo II. Danilo II zakochal sie w mieszkance Triestu Darince Kuekuicz I postanowil sie z nia ozenic. Nie bylo to mozliwe, poniewaz byl on biskupem. Jednak za zgoda I Rosji I Austrii udalo mu sie sie obalic stanowisko Wladyki, stajac sie dziedzicznym swieckim ksieciem Czarnogory (1853). Wg prawa (1855) stal sie on kniazem I gospodarem a stanowisko swieckie zostalo oddzielone od koscielnego. Czarnogorcy toczyli nieudane walki z turkami (Oemer Pasza) o miejscowosc Zabljak (w poblizu Jez. Szkoderskiego) oraz o Podgorice. W 1858 r. wspolnie z silami Hercegowiny udalo im sie zdobyc Grahovo, ktore weszlo w posiadanie Czarnogory. Danilo II zostal zasztyletowany w 1860r.

[trevistas]

Wg niepelnego spisu ludnosci z 1855 roku ludnosc Czarnogory liczyla 80 000 osob I srednio na jedna osobe przypadalo 1/4 ha ziemi ornej. Na bogactwo narodowe skladalo sie ponadto 315780 szt. owiec I koz, 37300 szt. bydla, 6000 szt swin, 3200 koni I 19300 uli. Ponizej godnosci czarnogorca bylo zajmowanie sie czyms innym niz hodowla zwierzat lub noszenie broni.
Na tron wstapil ksiaze Niketa (Mikolaj), bratanek Danily. Poczatkowo nie odnosil on sukcesow w walkach z turkami, jednak z czasem udalo mu sie stworzyc stala armie skladajaca sie z piechoty I jazdy, jak tez gwardie przyboczna (perjaniki). W 1877 r. armia liczyla ok 24 tys. zolnierzy. W toczonych ze zmiennym szczesciem walkach 1877 - 78 czarnogorcom udalo sie zdobyc regiony Plava I Gusinje, okolice Szkodaru oraz porty morskie Ulcinj, Bar oraz Spica. Traktat w San Stefano uznawal powierzchnie Czarnogory jako 13 654 km2, zas Traktat w Berlinie zredukowal ja do 9531 km2, odbierajac przy okazji porty w Ulcinj (do Turcji) i Spica (do Austrii). Zgodnie z Kompromisem w Corti (1880) Czarnogora oddawala Turcji region Plava, uzyskujac w zamian miasto Podgorice oraz port Ulcinj. Pozycja strategiczna Czarnogory stawala sie bezpieczniejsza.

[trevistas]

Aby bardziej uniemozliwic sytuowanie sie rosjan na Adriatyku, Traktat Berlinski (1878) stanowil (pod dyplomatycznym naciskiem Austrii),ze: wody morskie Czarnogory maja byc zamkniete dla okretow wojennych wszystkich panstw, Czarnogora nie ma prawa posiadac floty wojennej, Austro - Wegry beda sprawowaly policyjny nadzor nad wodami morskimi Czarnogory. Wschodnie oraz poludniowe granice Czarnogory pozostawaly dyskusyjne I niespokojne az do czasow I ej Wojny Balkanskiej. Tymniemniej lata 1880 - 1912 byly okresem pokojowego rozwoju Czarnogory. Zbudowano drogi po ktorych mogly poruszac sie pojazdy kolowe, droge kolejowa Bar - Jez. Szkodarskie, otwarto bank, szkole rolnicza w Podgoricy, w 1912 r. bylo 112 szkol podstawowych ze 150 nauczycielami I 9756 uczniami. W Cetinje bylo 13 konsulatow, otwarto museum I teatr. Kapital pozostawal w rekach wloskich. Utworzono parlament w 1905 r. skladajacy sie z 76 poslow (w tym 16 mianowanych przez ksiecia Mikolaja). Ksiaze Mikolaj zaczal byc zwany ''tesciem Europy'' ze wzgledu na malzenstwa swych dzieci: corka wyszla za maz za wloskiego nastepce tronu, nastepna za nastepce tronu Serbii, czworo dzieci wzenilo sie do niemieckich I rosyjskich rodzin krolewskich, jego najstarszy syn I nastepca tronu - Danilo ozenil sie z ksiezniczka Jutta (Mecklenburg - Strelitz). Prestiz miedzynarodowy Czarnogory wzrastal. W 1910 roku ksiaze Mikolaj przybral tytul krola.
W 1908 roku Austria dokonala aneksji Bosni I Hercegowiny. Czarnogorski niepokoj zostal kupiony (1909) poprzez zdjecie austriackiego nadzoru nad wodami morskimi I portami Czarnogory. Pas wybrzeza morskiego przynalezacego do Czarnogory liczyl wowczas 50 km.
W 1910 r. ludnosc Czarnogory liczyla 185 000 osob.

[trevistas]

W latach 1907 I 1910 krol Mikolaj przezyl dwa zamachy bombowe na swe zycie. Na poczatku pazdziernika 1912 roku Czarnogora podpisala pakty militarne z Serbia I Bulgaria. Panstwa balkanskie byly gotowe do wojny z Turcja. 8 pazdziernika 1912 r. Czarnogora pod pozorem nieporozumien granicznych wydala wojne Turcji (pamietajmy, ze to Czarnogora podjela pierwsze kroki militarne w Iej Wojnie Balkanskiej), pozostale panstwa dolaczyly do walk z Turcja na roznych frontach (mimo ostrzezen ze strony europejskich mocarstw). Zwyciestwo nad silami otomanskimi nie przyszlo trudno: sily panstw balkanskich liczyly ok. 700 000 zolnierzy a tureckie 320 tys, ponadto Turcja byla oslabiona problemami wewnetrznymi I finansowymi. Czarnogorscy zolnierze walczyli dzielnie a 1/4 z nich (z 36000) zginela w walce (glownie w walkach w oblezeniu twierdzy Szkodar). Czarnogora zdobyla Plav, Gosinje, Pec oraz po dlugim oblezeniu Szkodar (ktory jednak moca Traktatu w Londynie nie zostal przyznany Czarnogorze a Albanii). W Drugiej Wojnie Balkanskiej Czarnogora nabyla czesc sandzaku Nowy Pazar. Ludnosc Czarnogory liczyla wowczas ok 0.5 mln (w tym 105 tys. muzulman, z ktorych 13 tys. nawrocilo sie na wiare prawoslawna a podobna ilosc emigrowala do Bosni Hercegowiny). Wzajemny podzial sandzaku Nowy Pazar przyniosl terytorialny kontakt pomiedzy Serbia I Czarnogora. Mikolaj sprawowal swa wladze dzieki kombinacji rosyjskiej pomocy (finansowego wsparcia) I targowaniu sie z pozostalymi mocarstwami. Nowe granice przesunely Czarnogore w glab ladu, w kierunku Serbii, ale nie w kierunku utraty narodowej swiadomosci. Pozostalo jednak pytanie: ''Jak rzadzic malym, biednym i izolowanym krajem?''

[trevistas]

Wladcy Czarnogory:
1356 - 1427 - dynastia Balsza,
1427 - 66 - Stefan Czernojevicz,
1466 - 90 - Iwan Czernojevicz,
1515 koniec dynastii Czernojewicz, nastanie wladykow.
Wladycy:
1696 - 1737 - Danilo Petrovicz,
1737 - 82 - Sava,
1782 - 1830 - Piotr I
1830 - 51 - Piotr II
Ksiazeta:
1851 -60 - Danilo I (wladyka do 1853),
1860 - 1918 - Mikolaj (krol od 1910).
en.wikipedia.org/wiki/History_of_Montenegro#mediaviewer/File:Montenegro_territory_expanded_(1830-1944).png

[trevistas]

21 listopada 1918 roku, zebranie Jugoslowianskiej Rady Narodowej w Podgoricy zdetronizowalo krola Mikolaja I cala dynastie oraz proklamowalo unie z Serbia.

powiem szczerze

[jeepwdyzlu]

że nie wiedziałem, że historia tych ziem jest tak skomplikowana
i pasjonująca...
dzięki, trevi

jeep

[trevistas]

jeepwdyzlu napisał:

> że nie wiedziałem, że historia tych ziem jest tak skomplikowana
> i pasjonująca...
> dzięki, trevi
>
> jeep
Jest jeszcze bardziej skomplikowana. Historii nowozytnej Grecji czy Serbii, nie podjalbym sie tu przedstawic.

[jeepwdyzlu]

a nam Polakom się wydaje, że to my mamy pechowe położenie i wieczne kłopoty...
albo że nasze rozbiory długo trwały...
albo, że krzywdy nam sąsiedzi robili...

:-)


jeep

[trevistas]

jeepwdyzlu napisał:

> a nam Polakom się wydaje, że to my mamy pechowe położenie i wieczne kłopoty...
Ot co: Poludniowi Slowianie pozostawali pod zaborem otomanskim ok 500 lat, mozna by jeszcze doliczyc pozostawianie Chorwatow I Slowencow pod zaborem austriackim (wegierskim).
Slowenia stala sie po raz pierwszy panstwem niepodleglym (w swej calej historii), dopiero po upadku Jugoslawii.
> albo, że krzywdy nam sąsiedzi robili...
Na tamtych terenach robienie sobie wzajemnie krzywdy, to omal obyczaj, np relacje bulgarsko - serbskie. Niestety wynikalo to z kilkusetletniej okupacji tureckiej i zawsze ich bardzo brutalnej reakcji na wszelkie przejawy dzialan niepodleglosciowych.
Naprawde, niewiele przecietna osoba wie co tam sie dzialo:(
Duch Otomanow, zawsze gdzies tam w oddali sie czai.
>
> :-)
>
>
> jeep
>

[apersona]

Czy to o czym piszesz tu i w innych wątkach o zapadłych rubieżach nie jest jakby wprowadzeniem do przyczyn wybuchu I wojny światowej

[trevistas]

apersona napisała:

> Czy to o czym piszesz tu i w innych wątkach o zapadłych rubieżach nie jest jakb
> y wprowadzeniem do przyczyn wybuchu I wojny światowej
Nie bardzo. Pisze o ''zapadlych rubiezach'' bo I one sa warte przypomnienia, a sa malo znane.
A przyczyny wybuchu Iej WS obejmuja ponadto kwestie bliskowschodnie - przeze mnie nie omawiane. Generalna idea to raczej wspomienie jak funkcjonowaly balkanskie spolecznosci pod (lub w poblizu) otomanskiego panowania I zwrocenie uwagi na jego zlozone uwarunkowania.