Kto pamięta Stary Marymont..

[Gość: Rzecznik]

i mógłby coś o nim powiedzieć?

[z-o-s-i-a]

Kilka osób już tu coś pisało na ten temat:

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=296&w=28200874&a=28236697

[Gość: esscort]

Był już tu kiedyś wątek o Marymoncie. Nie wiem, czy jest jeszcze dostepny w
archiwum. Napisałem do niego dosyć długi post, który sobie zachowałem, więc
wklejam poniżej. Jest to raczej opis topograficzny. Było to pisane chyba ze 2
lata temu. Nie zmieści się w całości, więc dzielę go na dwie części
-------------------
Formalnie Marymont rozciągał się na obszarze ograniczonym:
Od południa – ul. Potocka,
Od wschodu – ul. Gwiaździsta
Od zachodu – ul Słowackiego, Marymoncka
Od północy – Lasek Bielański
Zwyczajowo granica nie była tak wyrazista i jednoznaczna. Od strony ul
Słowackiego i Marymonckiej Marymont tracił swój charakter. Np. początek
Potockiej (od strony ul. Słowackiego) dzięki zdecydowanie „żoliborskiej” (z
wyglądu, charakteru i składu socjalnego mieszkańców) spółdzielni zajmującej
cały narożnik ulic Potocka-Gdańska (przy stacji benzynowej) uważano za
Żoliborz. Wydaje mi się, że na tym odcinku faktyczną granicą Marymontu była
północna strona ul. Bieniewickiej, a potem (idąc w kierunku Wisły) północna
strona Potockiej. Natomiast południowa strona Potockiej była już Żoliborzem.
Również w okolicach skrzyżowania Marymonckiej i Podleśnej Marymont przestawał
być Marymontem (pewnie za sprawą Instytutu Meteorologii, bliskości AWF-u oraz
Lasku Bielańskiego, do którego tłumnie chodziły na spacery rodziny bielańskie i
żoliborskie.
Skoro obszar Marymontu z grubsza ustaliliśmy, to warto dodać, że oczywiście nie
było tam trasy Armii Krajowej, dużych osiedli mieszkaniowych, a ul. Mickiewicza
kończyła się na ul. Potockiej. Dalej był właśnie Marymont, a w tym akurat
miejscu (przy końcu ul. Mickiewicza) było pole, na którym pasły się krowy.
Krowom w tym miejscu w pewnym momencie (chyba na początku lat 60.) zaczęły
towarzyszyć tramwaje, bo powstała tu pętla tramwajowa. Tramwaj wjeżdżał w
Marymont, dużym łukiem zakręcał w lewo i zatrzymywał się chyba w tym miejscu
gdzie staje dzisiaj (ale były dwa równoległe stanowiska postojowe). Motorniczy
wysiadał z tramwaju, przechodził przez środek pętli i wchodził do murowanego
kibelka (typ. sławojka), który postawiono tu specjalnie dla niego wraz z pętlą.
Oczywiście żadnego pawilonu usługowego (nie mówiąc już o biurowcu i wysokich
blokach mieszkalnych w okolicy pętli nie było. Jeszcze na początku lat 80.
krowa koegzystowała tu z tramwajami. Ul. Mickiewicza przez Potocką w kierunku
Rudzkiej przebito chyba nie wcześniej niż jakieś 15 lat temu.
Warto też powiedzieć o ul. Gwiaździstej. Dawniej nie było Wisłostrady.
Jednopasmowa szosa nad Wisłą (zwana tu Wybrzeżem Gdyńskim) przy Krasińskiego
przechodziła w Gwiaździstą i biegła (tak jak i obecna Gwiaździsta) po lewej
stronie kanałku. Nie pamiętam, czy w tym miejscu, gdzie obecnie wałem (między
kanałkiem a Wisłą) biegnie Wisłostrada, w ogóle była jakaś droga. Jeżeli była,
to miała pewnie charakter polnego traktu. Główna ulicą północ-południe była tu
Gwiaździsta, która zresztą na odcinku od Potockiej na północ nie miała żadnych
zakrętów. Powykrzywiano ją później, bo pewnie musiała „wcelować” między przęsła
wiaduktu trasy Armii Krajowej. Trasa ta przecięła Marymont prawie dokładnie na
pół. Trasę przeprowadzono tak, jakby ktoś narysował prosta kreskę na mapie nie
patrząc, którędy ona przebiega. Niektóre ulice straciły swój dalszy ciąg – np.
ul. Marii Kazimiery, która wcześniej dochodziła prawie do Podleśniej, czy też
ul. Kolektorska, która była przedłużeniem ul Stołecznej i przebiegała od parku
Kaskada aż do Podleśnej (na tyłach Instytutu Meteorologii). Po rozwaleniu
Marymontu ul Kolektorska, jedna z dłuższych ulic tego rejonu przestała
właściwie istnieć (jakieś resztki, nie wiem, czy w tym samym miejscu co
wcześniej, są między ul. Lektykarską a Marymoncką). Znaczna część ulic
wschodniego Marymontu zniknęła w ogóle. A był to rejon z bardzo gęsta siecią
małych uliczek. Próbkę struktury Marymontu stanowi rejon uliczek między
Rudzką, Lektykarską, Podleśną, Klaudyny. Zachowały się tu nazwy ulic, część
budynków, bo zmiany następują tu w sposób ewolucyjny. Rewolucja miała miejsce w
rejonie, w którym zbudowano blokowiska. Jak ten rejon wyglądał? Ja go
poznawałem od strony ul. Potockiej (na odcinku od Mickiewicza do Gwiaździstej),
bo z tamtej strony na Marymont przychodziłem.
Marymont był położony w dole. Były w zasadzie dwie ul. Potockie, bo
równolegle do dzisiejszej Potockiej biegła brukowana ulica, położona jakieś dwa
metry niżej. Ta druga Potocka (węższa i z kocimi łbami) była początkiem
Marymontu. Z Potockiej „żoliborskiej” na Potocką „marymoncką” można było na
odcinku między ul. Mickiewicza a Gwiaździstą zjechać w trzech miejscach.
Krótki odcinek tej dolnej Potockiej przetrwał do dziś przy dwóch zrujnowanych
domach na rogu Potockiej i Gwiaździstej. Gdy ktoś chce dojechać do tych domów
samochodem, musi wjechać właśnie na pozostałość po „dolnej” Potockiej. Warto
się tam zatrzymać, a wtedy łatwo sobie wyobrazić, jak to wyglądało na całej
długości.

[z-o-s-i-a]

Gość portalu: esscort napisał(a):
> Był już tu kiedyś wątek o Marymoncie. Nie wiem, czy jest jeszcze dostepny w
> archiwum. Napisałem do niego dosyć długi post(...)

To pewnie o tym wątku mówisz:

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=296&w=700239&a=887922

[Gość: esscort]

O, jednak to da się odszukać. Czyli niepotrzebnie to wklejałem.

[z-o-s-i-a]

Po prostu wpisałam fragment tego tekstu w wyszukiwarkę i 'samo' się znalazło :)

[Gość: ddb2]

esscort napisal, ze Marii Kazimiery dochodzila prawie do Podlesnej.
Ona przecinala Podlesna i dochodzila do Tczewskiej i tak jest do dzisiaj.
Odcinek przy lesie, wzdluz rowu (Rudawki), miedzy Podlesna a Tczewska nosi
adres Marii Kazimiery.
Chcialam jako ciekawostke dodac, ze aktor Jerzy Bonczak to syn znanego
marymonckiego ogrodnika Bonczaka, z Marii Kazimiery, ale w czesci przed
Podlesna. Pamietam go jak zapychal na niebieskim komarku po uliczkach Marymontu
z ogromna szybkoscia ( jak mi sie wtedy wydawalo) i warkotem.

[Gość: Borys]

Ahoj!
Na zdjęciach z lat 50-tych widać wyraźnie, że Marii Kazimiery urywało się przy
Jana III. Potem było pole. A za Podleśną w krzakach był ten oderwany kawałek
Marii Kazimiery.

Borys

[Gość: esscort]

i część II

Od strony ul. Potockiej w Marymont wchodziło (prostopadle do Potockiej) pięć
ulic:
- Gawłowska (była prawie przedłużeniem Mickiewicza). Gdy skręciło się w
prawo z Mickiewicza w Potocką, to zaraz można było zjechać w lewo na „dolną”
Potocką. Na wprost zjazdu był sklep warzywny Wintera, a zaraz za nim wąska i
krótka uliczka Gawłowska.
- Horyńska – równoległa do Gawlowskiej kawałek dalej w kierunku Wisły –
równie wąska i równie krótka
- Warszawska – była prawie przedłużeniem Drohickej (czyli tej ulicy,
która z ul. Potockiej prowadzi do Szkoły nr 65), ale trochę bliżej Wisły. Przy
niej był drugi zjazd z Potockiej „górnej” na „dolną”. Warszawska zaczynała się
charakterystycznym starym drewnianym domem.
- Szlachecka – zaraz za Warszawską.
- Morawska – jej resztki są do dzisiaj. Nawet nazwa chyba przetrwała Gdy
stanie się na Potockiej tyłem do basenu, to widać jakieś resztki starych
zabudowań, a za nimi (na rogu z Barszczewską) piętrowy dom, w którym na
parterze jest obecnie tapicer, a dawniej był sklep warzywniczy. Ze stadionu
Marymont po graniu w piłkę chodziło się na oranżadę albo właśnie tam, albo „do
Wintera” przy ul Gawłowskiej. Morawska obecnie jest króciutka. Za Barszczewską
zamienia się w ścieżkę. Ale widać, którędy biegła dalej, bo stoją jeszcze
(chociaż ledwo) dwa albo trzy stare słupy wysokiego napięcia, które były przy
dawnej Morawskiej.
Więcej ulic od strony Potockiej nie było. Gdy skręciło się z Potockiej w lewo w
Gwiaździstą i szło w kierunku Podleśnej, to mijało się następujące (prostopadłe
do Gwiaździstej) marymonckie ulice:
- Barszczewska (jest do dzisiaj) – ta ze starym brukiem. Dochodziła ona
i dochodzi do wspomnianej wyżej Morawskiej.
- Kołobrzeska (zniknęła) – też dochodziła do Morawskiej
- Skrzelewska (zniknęła) – Była dłuższa od Kołobrzeskiej, dochodziła do
ul. Marii Kazimiery (pozostałością po niej są też stare słupy wysokiego
napięcia widoczne w nieuporządkowanym jeszcze terenie przy studni oligoceńskiej
na osiedlu Potok.
- Tylżycka jest do dzisiaj, ale kiedyś była prosta i krótka (też
dochodziła do Morawskiej, obecnie krąży miedzy blokami
- Ryska – mniej więcej na wysokości obecnej trasy AK. Za skrzyżowaniem z
Morawską przechodziła w ul. Kupały. Między ulicami Kołobrzeską a Ryską biegła
(równolegle do Gwiaździstej) ul. Smoszewska. Jedyny pozostawiony w tej okolicy
marymoncki dom, w którym mieści się obecnie administracja osiedla, jest właśnie
przy ul Smoszewskiej. Dom jest, ale ulicy w tradycyjnym rozumieniu tego pojęcia
nie ma. Można ją „zobaczyć” patrząc na przykład na te najstarsze drzewa, które
rosły przy ulicy. Część z nich przetrwała. Patrzenie na drzewa, stare słupy
wysokiego napięcia, jakieś wystające z ziemi resztki zabudowań daje jeszcze
m

[Gość: esscort]

Widzę, że nadal jest zbyt długiu, eiće cz. III

- (...) Patrzenie na drzewa, stare słupy wysokiego napięcia, jakieś
wystające z ziemi resztki zabudowań daje jeszcze możliwość jakiegoś wyobrażenia
sobie układu ulic w tej okolicy.
- Grodowska – to następna ulica wchodząca w Marymont od ulicy
Gwiaździstej. Biegła gdzieś na wysokości kościoła (czyli już na północ od
dzisiejszej trasy AK), przecinała Marii Kazimiery (której już w tym miejscu nie
ma), zmieniała nazwę na Wiedeńską i dochodziła do ul. Klaudyny na północ od ul
Rudzkiej.
- Jana III (gdzieś na wysokości Globiego)
- Kiwerska (ta, przy której jest Liceum Lelewela), teraz kończy się
wcześniej, dawniej dochodziła (przynajmniej teoretycznie (bo była jedynie
utwardzoną drogą) do Gwiaździstej.
Prostopadle do ww ulic na odcinku między ul. Klaudyny a Gwiaźdzsistą były ulice
Rajszewska (chyba jej kawałek pozostawiono, kiedyś biegła równolegle do ul.
Klaudyny od Podleśnej aż do Rudzkiej), Czosnowska (na wschód od Rajszewskiej),
Międzychodzka, Niesieckiego, Heweliusza.
W środku Marymontu obszar między Rudzką a Twardowskiego (dziś tam jest stacja
benzynowa Neste, myjnia, puste pole) zajmowały ogródki działkowe.
Ulice na Marymoncie w większości miały nawierzchnię brukową. Tu i ówdzie
pojawiał się asfalt. Chodniki, jeżeli w ogóle były, to w nie najlepszym stanie.
Pojedyncze latarnie rzadko świeciły, bo młodzież wówczas lubiła wprawiać się w
strzelaniu z procy.
Na Marymoncie było trochę 1-2-piętrowych domów (takie jak wspomniane wyżej
stare domy na rogu Potockiej i Gwiaździstej czy też wspomniany budynek przy
Smoszewskiej, w którym mieści się administracja). Pojedyncze egzemplarze tych
starych budynków w niezmienionym właściwie stanie przetrwały np. przy ul.
Klaudyny, Marii Kazimiery, Twardowskiego, Łomiańskiej. Sporo było różnego
rodzaju małych (2-3 okna) parterowych domków z cegły lub z jakichś pustaków,
niekiedy też drewnianych. Nie wiem, czy stały one na Marymoncie od czasów
przedwojennych, czy były budowane po wojnie z jakiejś cegły rozbiórkowej
(pewnie były i takie, i takie). Wszystko to obrastało jakimiś składzikami,
komórkami, dobudówkami, warsztatami. Nowych „porządnych” domów w zasadzie się
nie budowało (zwłaszcza we wschodniej części Marymontu). Prawdopodobnie władze
planując budowę osiedla mieszkaniowego nie wydawały zezwoleń na budowę. Klecono
więc z czego się dało jakieś samowole budowlane. Zabudowa nie była gęsta, sporo
działek stało pustych. Płotów przy posesjach albo w ogóle nie było, albo były
bardzo zniszczone, więc osoby znające teren chodziły w zasadzie nie ulicami,
lecz na przełaj: tu jakąś dróżką przez pustą działkę, tam podwórkiem przez
dziurę w płocie, tu wchodziło się do klatki schodowej od podwórka i wychodziło
bramą od frontu itd. Generalnie zabudowała miała charakter miejski
(przedmiejski), tzn. nie było typowych gospodarstw rolnych (z oborą, stodołą
itp.), co wcale nie wykluczało hodowania kur, jakiejś krowy, konia, pewnie i
świnki. Na dachach wielu domów były hodowle białych gołębi. Wygląd podwórek i
ogrodów nie świadczył o zamiłowaniu mieszkańców do porządku i gospodarności.
Nie umiem powiedzieć, czy na Marymoncie były kanalizacja i wodociąg. Z
pewnością nie wszędzie, bo byłem w co najmniej kilku domach, w których po wodę
chodziło się do pompy (były na niektórych ulicach) lub studni, a za potrzebą do
tzw. sławojki. Ale sądzę, że te większe wielorodzinne domy (zwłaszcza w części
na zachód od Mickiewicza) w wodociąg i kanalizacje były z pewnością wyposażone.
Mieszkańcy Marymontu stanowili pewną odrębną grupę. Żyli w pewnej enklawie.
Wielu z nich było w jakimś stopniu spokrewnionych, roiło się od szwagrów,
wujków, ciotek. Częste były „wewnątrzmarymonckie” małżeństwa. Młodzież z reguły
szybko przerywała naukę. Bardziej od pracy lubiła siedzenie na ławeczce lub
stanie w bramie, kombinowanie paru złotych na piwo lub tanie wino. Trzeba
jednak przyznać, że lubiła też sport. Warto wspomnieć, że w klubie Marymont
działała regularna (może jedyna w Warszawie?) sekcja i drużyna hokeja na lodzie
(lodowisko było w miejscu obecnych kortów tenisowych, a w skład drużyny
wchodzili w zasadzie wyłącznie mieszkańcy Marymontu), kilka drużyn piłki nożnej
(w pewnym okresie Marymont był nawet w II lidze, tu przez jakiś czas pracował
Kazimierz Górski), drużyna piłki ręcznej, tenisa stołowego. Pamiętam okres,
gdy na mecze piłkarskie przychodziły setki osób, a najlepsi zawodnicy byli
znanymi lokalnie postaciami. Dosyć powszechne zamiłowanie do alkoholu
utrudniało mieszkańcom Marymontu odnoszenie większych sukcesów sportowych
(innych zresztą też).
Uliczki Marymontu nie były uważane przez mieszkańców Żoliborza za bezpieczne
miejsce.
Ze starego Marymontu (zwłaszcza w tej wschodniej części) zostało
niewiele. Wysiedlono wszystkich (głownie na Wrzeciono i Piaski) mieszkańców,
przez większość terenów przejechały buldożery. Zniszczono krajobraz, układ
przestrzenny. Ktoś powie, że to dobrze, bo mieszkali tu pijaki, złodzieje,
chuligani, więc nie ma czego żałować. Ja uważam, że jest, ale już tak dużo tu
napisałem, więc ewentualne uzasadnienie tego poglądu zostawię na później.
Myślę, że należałoby spróbować gdzieś w okolicy byłych ulic Barszczewskiej,
Morawskiej, Smoszewskiej odtworzyć kawałek starego Marymontu. Wytyczyć kawałek
dawnej ulicy, zbudować przy niej małe domki (z przeznaczeniem na sklepy, punkty
usługowe, których w tym rejonie nie jest za dużo). Jest na to miejsce. Byłoby
to jakieś symboliczne połączenie nowych mieszkańców tych terenów z tradycją
dawnego Marymontu. Myślę, że warto o tym pomyśleć
Przepraszam za tak długi post. Chciałem napisać kilka zdań o Marymoncie i tak
mi się to rozciągnęło.

[Gość: szalkowski]

Dzieki wielkie!

[jota.40]

Swoją drogą, Esscort, to piękny esej o starym Marymoncie - może by Ci się
chciało zrobić z tego jedną całość i wejść na stronę www.żoliborz-bielany?...
Tam jest taki dział wspomnień - ale możesz też nawiązać kontakt z Tomkiem, żeby
to wkleił. Szkoda, żeby takie teksty znikały w archiwum albo nie wiadomo
gdzie... W razie, gdybyś chciał i miał jakieś wątpliwości - pisz na priva
gazetowego.

[kl_audio]

> - Grodowska ? to następna ulica wchodząca w Marymont od ulicy
> Gwiaździstej. Biegła gdzieś na wysokości kościoła (czyli już na północ od
> dzisiejszej trasy AK)


nie Grodowska a Godowska.
Ta ulica istnieje!
Zdaje sie ze przepompownia za 18-tka ma adres Godowska 10.
Przypuszczam ze rudera po drudiej stronie tez nalezy do Godowskiej.

A tak przy okazji...
Czy ktos czytal "My z Marymontu" Liskowackiego?
Jest tam duzo ciekawych informacji o przedwojennym i "wojennym" Marymoncie.
Nie wiem tylko na ile sa one fikcja literacka...
Np:
Piekarnia w miejscu obecnej Toyoty istniala jeszcze w latach 80-tych.
Czy rzeczywiscie za okupacji byla wlasnoscia folksdojcza - Scholla?
Czy ktos moze potwierdzic tego typu ciekawoski z w/w ksiazki?

Piekarnia

[Gość: Borys]

Ahoj!
> Piekarnia w miejscu obecnej Toyoty istniala jeszcze w latach 80-tych.

Potwierdzam istnienie w latach 80-tych.
W stanie wojennym chodziłem tam po chleb z Marymonckiej (bo "na górze" juz nie
było) i stałem tam w kolejce, czasami i godzinę (a debile głosują na komuchów
wszelkiej maści ... ).

Borys

[kl_audio]

...to dokladnie tak samo jak ja.
Chleb byl doslownie prosto z pieca i po drodze do domu roztapial foliowa
reklamowke.

Topienie sie reklamówki

[Gość: Borys]

Ahoj!
Też tego doświadczyłem :)
Borys

[z-o-s-i-a]

Tak, na pewno ta piekarnia funkcjonowała jeszcze w latach 80-tych, bo ja
pamiętam, jak tam po pieczywo chodziłam. Nie było to wcześniej, bo pod koniec
lat 70-tych miałam jeszcze duuuuże problemy z chodzeniem... :)

[donkej]

Piekarz - dobry volksdeutsh jest postacią autentyczną. Podobno miał trzy
urodziwe córki, i wszyscy się kochali...

[Gość: achtung z.]

I był na dobrej drodze do zostania überpiekarzem, bo jego postać pojawia się w większości
powstańczych wspomnień - żoliborscy powstańcy zaopatrywali się u niego w mąkę (np. w "Rapsodii
Żoliborskiej" Podlewskiego jest o tym duży fragment).
Kasprzycki w "Korzeniach miasta" w niesamowity sposób opisuje Marymont. A kulminacja
"marymonckości" następuje chyba w rozdz. 33 "Marymont kiedyś warszawski".

psst! Dzięki Esscort za opowieść!

[Gość: Józosław]

Była przedłużeniem Morawskiej...

[nikodemf]

Polecam wszystkim miłośnikom klimatów Warszawy sprzed lat stronę ze starymi
planami Warszawy:
www.trasbus.com/planywarszawy.htm
Przeglądałem je sam z wielkim wzruszeniem ;)

[Gość: sojm]

Przepompownia to Godowska 19, rudera na przeciwko - Godowska 18, dwie inne
rudery to Marii Kazimiery 84 i 86, a siedziba Spółdzielni Ruda to dawne Marii
Kazimiery 78. Jest to jedyne w tej części Marymontu w większości zachowane
skrzyżowanie z dawną nawierzchnią - zalane asfaltem kocie łby. Brakuje tylko
wylotu ulicy Wiedeńskiej.

[Gość: Andrzej]

Ja na Marymont przyjeżdżałem do babci. Mieszkała na Niesieckiego. Zapamiętałem
też przedwojenną tabliczkę "ulica Bydgoska".

[elciusia48]

Siedziba spółdzielni Ruda to Marii Kazimiery 76 obecnie Klaudyny 18.

[bewup33]

Witam wszystkich forumowiczów. Mam wielką prośbę dotyczącą starych zdjęć lub innych dokumentów. Potrzebuję informacji, zdjęć lub innych materiałów dotyczących ulicy warszawskiej na Marymoncie.
Jeśli tylko ktoś coś ma proszę o kontakt na mail: [e-mail] Dziękuję

[abratex2012]

Mieszkałem na Warszawskiej od 1959 do 1970.
Andrzej

[abratex2012]

To już historia........................
Moi koledzy Jacek, Tomek, Andrzej zabawy w Indian , Zorro itp na Warszawskiej. Beata, Marzena, Agata, to moje byłe koleżanki. Było super. Życzę każdemu takiego dzieciństwa.

[Gość: Pablo]

A kto się spotkał na Marymoncie z duchami, szczególnie koło piekarni? Nawet po jej zamknieciu było słychać maszyny w budynku obok, sporo dziwnych zdarzeń miało tam miejsce, podobno już przed wojną widywano kobietę która tam spłonęła.