randybvain Re: BAWÓŁ 08.11.05, 22:31 Tak jak wół, a więc M. bawół D. bawołu C. bawołowi* B. bawołu** N. bawołem Ms. bawole *nie jestem pewien, nie znalazłem nigdzie, czy nie może być czasem "bawołu", jak "panu" ** tak, a nie 'bawoła'! Odpowiedz Link Zgłoś
teresa.kruszona Re: BAWÓŁ 14.11.05, 23:35 Było już o tym, ale dawno, więc przypomnę: wół i bawół jako jedyne żywotne rzeczowniki zachowały archaiczną końcówkę zgodną z tematyczną deklinacją prasłowiańską. W prasłowiańszczyźnie rzeczowniki nie odmieniały się według rodzajów, ale według tematów. Rzeczownik wół był jednym z ośmiu rzeczowników tzw. deklinacji u-tematowej, obok np. rzeczownika syn. W dopełniaczu miały one końcówkę -u (syn, synu). Ostatecznie na gruncie języka polskiego rzeczowniki zaczęły się odmieniać według rodzajów w XVI w. Rzeczowniki męskie (żywotne) mają końcówkę w dopełniaczu -a, tylko wół i na jego wzór bawół zachowały w dopełniaczu końcówkę -u, stąd wołu, bawołu. Słownik poprawnej polszczyzny dopuszcza użycie w języku potocznym formy bawoła. Odpowiedz Link Zgłoś
stefan4 Re: BAWÓŁ 15.11.05, 01:23 teresa.kruszona: > W prasłowiańszczyźnie rzeczowniki nie odmieniały się według rodzajów, ale > według tematów. Czy mozna prosić o kilka przykładów takich tematów? Najchętniej rzeczowników różnych rodzajów odmieniających się tak samo. Na razie potrafię wymyślec tylko coś w rodzaju ,,poeta'' Odpowiedz Link Zgłoś
randybvain Re: BAWÓŁ 15.11.05, 09:20 Tematami w rodzaju męskim były: -o, -jo, -u, -i, -n (vozъ, konь, synъ, gostь, kamy), w żeńskim: -a, -ja, -i, -ū, -r (žena, duša, kostь, kry, mati), w nijakim: -o, -jo, -n, -t, -s (oko, pol'e, imę, telę, nebo). Jak widać, tematy na -o i -jo obejmują rodzaj męski i nijaki i ich odmiana była bardzo zbliżona (różnice występują w mianowniku i bierniku liczby mnogiej oraz mianowniku liczby podwójnej oraz fonetyczne przemiany koncówek); -n też jest w męskim i nijakim (takie same różnice jak poprzednio); -i w męskim i żeńskim (różnica w narzędniku liczby pojedynczej). Jeżeli się dobrze przyjrzeć, to cała odmiana jest oparta na tym samym paradygmacie, tych samych końcówkach, które wcześniej uległy przekształceniom fonetycznym i morfologicznym. Odpowiedz Link Zgłoś
stefan4 gostь v domъ 15.11.05, 10:40 randybvain: > Tematami w rodzaju męskim były: -o, -jo, -u, -i, -n (vozъ, konь, synъ, gostь, > kamy), Zaraz, nic nie kumam. Z Twoich przykładów tylko ,,konь'' i ,,synъ'' maja takie tematy jak wspominasz. ,,Vozъ'' ani ,,gostь'' nie mają tematu na ,,-o, -jo, -u, -i, -n''. A co to jest ,,kamy''? randybvain: > w żeńskim: -a, -ja, -i, -ū, -r (žena, duša, kostь, kry, mati) Tu to już nic mi się nie zgadza (z wyjątkiem ,,kry'' Odpowiedz Link Zgłoś
randybvain Re: gostь v domъ 15.11.05, 11:19 Podałem przykłady słów w tej samej kolejności, jak podawałem końcówki tematyczne. A więc vozъ ma temat -o, gostь -i, kamy -n, kry - ū, itd. Użyłem przykładów z "Gramatyki historycznej języka Polskiego" S. Rosponda. Kamy to dawny mianownik wyrazu "kamień" Kry to dawny mianownik wyrazu "krew". W obu przypadkach doszło do powstania nowego mianownika według form z innych przypadków (dopełniacz: kamene, krъve). A ,,kostь'' identycznie jak ,,gostь'' > Odpowiedz Link Zgłoś
stefan4 Re: gostь v domъ 15.11.05, 14:51 randybvain: > A więc vozъ ma temat -o, gostь -i, kamy -n, kry - ū;, itd. O kurczę, mam braki. Czy to znaczy, że ,,-z-'' w ,,vozъ'' należy już do końcówki? Czy stoi między tematem a końcówką Odpowiedz Link Zgłoś
randybvain Re: gostь v domъ 15.11.05, 15:09 Ahm, zakładałem, że kojarzysz prasłowiański... To teraz przepiszę zmieniając z prasłowiańskiego (do którego używa się takich literek) na przedsłowiański: Tematami w rodzaju męskim były: -o, -jo, -u, -i, -n (vozo-, konjo-, sūnu-, gosti-, kamy), w żeńskim: -a, -ja, -i, -ū, -r (žena-, duxja-, kosti-, krū-, matēr-), w nijakim: -o, -jo, -n, -t, -s (oko-, poljo-, imen-, telent-, nebos-). Przedsłowiański to mój własny termin na stadium języka pomiędzy (pra)indoeuropejskim a prasłowiańskim odtwarzanym na podstawie wszystkich języków słowiańskich. Cytując P. Teresę: "W prasłowiańszczyźnie rzeczowniki nie odmieniały się według rodzajów, ale według tematów. Rzeczownik wół był jednym z ośmiu rzeczowników tzw. deklinacji u-tematowej, " użyłem tego samego sformułowania. Może chodzi ci o to, że powinno być 'końcówek tematycznych'? nie wiem, ale P. Teresa się z pewnością zna na tym barziej niż ja i skoro tak napisąła, to pewnie tak jest... Odpowiedz Link Zgłoś
randybvain Re: gostь v domъ 15.11.05, 15:12 BTW , wyrazy potraktowałem dość skrótowo, bo nie znam dokładnej ich formy w przedsłowiańskim. Założyłem istnienie x (ch) i palatalizację g do ž. Znak u powinien być ou, i w imen powinno być długie. Odpowiedz Link Zgłoś
stefan4 Re: gostь v domъ 16.11.05, 00:45 randybvain: > Ahm, zakładałem, że kojarzysz prasłowiański... Dzięki Tobie właśnie zaczynam... - Stefan www.ipipan.gda.pl/~stefan/Irak Odpowiedz Link Zgłoś
ja22ek Re: BAWÓŁ 16.11.05, 09:09 Chciałbym podkreślić, że nigdy nie było ścicłego powiązania tematu z rodzajem gramatycznym. Odmiana wg określonych tematów była ponoć wcześniejsza niż koncepcja rodzaju. Widzę też, że kłopoty sprawia termin 'temat'. W dzisiejszej gramatyce polskiej używa się tego słowa zamiennie z terminem 'rdzeń'. Do rdzenia/tematu dołącza się końcówki. Natomiast w początkowej fazie języka psł. (jako dziedzictwo praindoeuropejskie) budowa wyrazu była trójczłonowa: rdzeń + temat + końcówka (np. tel+ent+a = cielęta). Z każdym tematem związane były osobne zestawy końcówek. Dodam jeszcze, że niektórzy łączą tematy -o/-jo oraz -a/-ja. We wcześniejszej fazie rozwoju języka były to faktycznie jedne tematy -a i -o, później część z nich przejęła jotę z rdzenia, a ich dalszy rozwój poszedł innymi drogami. Co do tematów spółgłoskowych, to w literaturze widuje się ich zapis jako -en, -er, -es oraz -ent. J. Odpowiedz Link Zgłoś