Dżdż

[Gość: ciekawa]

Jak brzmi mianownik l.pojedynczej rzeczownika , ktory w dopelniaczu ma forme :dżdżu ?

[newer]

Zdecydowanie popieram używanie słowa DŻDŻ. Moim zdaniem jest piękne :-)))

[Gość: jurek_N]

Ostatnio bylo to w jakims teleturnieju - podano, ze prawidlowa odpowiedz
brzmi "deszcz".

[civic_vtec]

Gość portalu: jurek_N napisał(a):

> Ostatnio bylo to w jakims teleturnieju - podano, ze prawidlowa odpowiedz
> brzmi "deszcz".

Bzdura totalna czyli poziom przygotowania niektórych teleturniejów :(
Według mnie ten rzeczownik po prostu nie ma postaci mianownikowej. W razie
potrzeby zastępowany powinien być synonimami (np. deszcz).
Ciekawe skąd to słowo pochodzi i dlaczego sprawia takie kłopoty? Czy zawsze z nim
tak było - wydaje się, że jest dosyć stare.

Pozdrawiam
Vtec

[Gość: j J]

W mianowniku: ta dżdża, w dopełniaczu: tej dżdży. "Dżdżu" jest niepoprawne
(chociaż z tradycją literacką).

[Gość: tktaa]

osobiscie jestem za, chociaz pytanie same w sobie jest trudne w odpowiedzi a nawet jej nie zawiera. Ta
skomplikowana sytuacja wyjsciowa absolutnie nie ulatwia a nawet utrudnia, ustosunkowanie sie do calksztaltu
problemu pod katem widzenia ogolnej aprobaty i szerokigo uznania ze strony mas. Wszyscy powinnismy jednak
byc zgodni co do jakosci odpowiedzi. Musi ona zawierac skladniki tak dydaktyczno-naukowe jak i
ortograficzno-dydaktyczne. Musi byc to odpowiedz jednoznaczna dla naszych wrogow jak i przyjaciol. Musi miec
wartosci literackie zgodnye z nasza kultura slowianska jak i sztuka, no i bazowac na wartosciach
chrzescijanskich - jakie by one nie byly. Mysle ze po tym wyjasnieniu jak ktos nie zadzdzy to padnie.

[Gość: skryba]

"O co walczymy, dokąd zmierzamy..."
Takie znamiona noszą wypowiedzi civic_vteca.
I świetnie, że są właśnie takie.

[teresa.kruszona]

Dżdżu to dawna forma dopełniacza liczby pojedynczej rzeczownika deszcz,
mającego wtedy w innych przypadkach formy: C. dżdżowi, N. dżdżem, Ms. dżdżu
(forma B. liczby pojedynczej tego wyrazu nie istnieje), a w liczbie mnogiej:
Mianownik i Biernik - dżdże, D. dżdżów, C. dżdżom, N. dżdżami, Ms. dżdżach.
Wszystkich tych form współcześnie używa się jako podniosłych lub poetyckich. We
frazeologii - czekać, łaknąć, pragnąć czegoś jak kania dżdżu (czekać na coś
niecierpliwie).

[civic_vtec]

Odszczekać przyszło to co na "niektóre teleturnieje" naszczekałem - co
niniejszym czynię :)

Czy Pani Teresa da może jeszcze radę wyjaśnić tak dziwną odmianę?
Podejrzewam, że dzisiejszy deszcz nie brzmiał tak samo gdy dążył do dżdżu.
Jak to z dżdżem i deszczem drzewiej bywało?

Pozdrawiam
Vtec

[teresa.kruszona]

W literaturze językoznawczej spotkałam się z dwoma teoriami dotyczącymi
etymologii słowa deszcz (dżdżu) - jeszcze w Biblii tylko dżdża, dżdże. Teoria
(starsza) zakłada, że dżdżu (deszcz) to onomatopeja, bo słowo pochodzi od duzg-
eti - "brząkać", dużgenti - pukać, dunzgu - grzmię, czyli że pochodzi od
odgłosu padania.
Druga to taka, że deżdż (starsza forma), dżdżu to pradawne słowo pochodzące od
dus-dyu-s - niepogoda, niepogodne niebo: brak jasnego nieba.

[civic_vtec]

teresa.kruszona napisał(a):

> Druga (teoria) to taka, że deżdż (starsza forma), dżdżu to pradawne słowo
> pochodzące od dus-dyu-s - niepogoda, niepogodne niebo: brak jasnego nieba.

Witam Pani Tereso!
Ten deszcz starodawny nie dawał mi spokoju i siłą umysłu :) udało mi się dojść
samodzielnie do formy "deżdż", która mogła zostać uproszczona to
dzisiejszej "deszcz", a przetrwała wyłącznie w postaci odmienionej. To tak żeby
się troszeczkę pochwalić i dowartościować, bo zamierzałem dopisać swoje wnioski
do wątku, a Pani była pierwsza.

Pozdrawiam
Vtec

[Gość: Bona]

Nie wiem ,czy to dobry trop, ale mnie czesto w archaicznych formach zastanawia
bardzo mocno akcent. Jaj Vtec sugeruje - "deżdż" - - - w takim wypadku będzi
się wymawiać różnie, chociaż podział na sylaby będzie problematyczny.
Taka uwaga nasuwa mi sie w związku z zaobserwowanymi różnicami w akcentowaniu
sylab w wyrazach, które pisze się inaczej teraz, inaczej się pisało kiedyś, a w
końcu nie wiadomo dlaczego zmieniła się i pisownia i wymowa (akcentowanie
sylab).
Przykład:
bestia.

Pisano kiedyś "bestyja". Odtwarzając obecnie dawne teksty, np. w teatrze,
wymawia się bestyja z akcentem na przedostatnią sylabę, jak to ma rzeczywiscie
miejsce w języku polskim : bestYja.
Zauwazyłam, że w niektórych rejonach północno-wschodniej polski, zwłaszcza tam,
gdzie rusycyzmy ( i naleciałosci języka białoruskiego ) są dość dobrze
wyczuwane w gwarze - nie mówi się "bestYja", tylko "bestja". Z akcentem na
sylabę "bes-" i wymawianiem pisanej samogłoski "y" bez akcentu, co brzmi
jak "i", chociaż jest trochę przedłużone - jak "j" wymawiane na prawach
samogłoski.
Przez to skojarzenie zastanawiamsię nad wymową - może już historyczną - wyrazu
w takiej formie, jaką proponuje Vtec. Wprawdzie byłby kłopot z analogicznym
akcentem , ale może mechanizm jest analogiczny? I może dlatego uproszczono
wymowę tworząc nowe brzmienie dżdżu w mianowniku? Ale co z rodzajem>?

[Gość: Romek]

Bardzo przepraszam, że się wtrącam do Państwa rozmowy. Pragnę jednak zauważyć,
że etymologia słowa "deszcz" nie ma nic wspólnego z odmianą deszcz:dżdżu.
Odmiana ta wynika z dawno zakończonego w polszczyźnie procesu fonetycznego
zwanego wokalizacją jerów (lub zanikiem jerów). Jery były to półsamogłoski,
które w wyniku wokalizacji przekształciły się w polszczyźnie w samogłoskę "e"
lub zanikły. Reguła była następująca: jery w pozycji słabej (nieparzyste licząc
od końca wyrazu) zanikały, jery w pozycji mocnej (parzyste licząc od końca)
przechodziły w "e". "Deszcz" miał w mianowniku następującą postać: d - jer
twardy - e - ż - dż - jer miękki. A zatem jer miękki zanikł, twardy przeszedł
w "e". Stąd forma "deżdż". W dopełniaczu wyraz "deszcz" miał przed wokalizacją
postać: d - jer twardy - ż - dż - u. A zatem jedyny jer w tej formie znajdował
się w pozycji słabej, zatem zanikł, stąd forma "dżdżu".
Co do mianownika to zgodnie z obowiązującą w polszczyźnie zasadą bezdźwięcznego
wygłosu forma "deżdż" ubezdźwięczniła się i przeszła w "deszcz". Ponieważ
mianownikowy "deszcz" był najczęściej używaną formą fleksyjną nastąpiło tzw.
wyrównanie w paradygmacie, czyli wszystkie formy fleksyjne upodobniły się do
mianownika, stąd dziś deszcz-deszczu-deszcze..., a nie deszcz-dżdżu-dżdże-
dżdżom... Dawny rdzeń dżdż- widać dziś jeszcze w przymiotniku "dżdżysty".
Pozdrawiam.

[civic_vtec]

Romku, o takie wyjaśnienie dopominałem się od dawna. Cieszę się, że wspomogłeś
Panią Ekspert, która nie zawsze ma czas na szczegółowe odpowiedzi na tak dużą
ilośc pytań.

Dziekuję i pozdrawiam
Vtec (nie językoznawca i nie filolog)

[Gość: Romek]

Miło mi, że pomogłem Ci zrozumieć istotę wokalizacji jerów. Przy okazji
prostuję swoją pomyłkę: mianownik omawianego słowa miał oczywiście postać:
d - jer twardy - ż - dż - jer miękki, a nie taką, jak przez nieuwagę napisałem.
Pozdrawiam

Rodzaj damskomęskonijaki

[stefan4]

teresa.kruszona:
> W literaturze językoznawczej spotkałam się z dwoma teoriami

Z dwoma, czy z dwiema? Czy rozróżnienie rodzajów w l.mn. zanikło? Bo istotnie,
często spotykam się z takim ich utożsamieniem. Dotąd myślałem, że to jakiś
regionalizm (warszawizm?), ale może to ja posługuję się archaiczną gwarą?

- Stefan

[_jazzek_]

Wprawdzie spór o 'dwiema' nie należy do wątku, ale skorzystam z okazji, żeby
przytoczyć opinię o stosunkowo niedługim życiu formy 'dwiema'. Tzn. że kiedyś
tylko 'dwoma', a potem pojawiło się żeńskie rozróżnienie. Czy to prawda, może
ktoś bardziej na czasie rozsądzi.
Zwrócę jedynie uwagę, że w liczbie mnogiej mamy obecnie rodzaje dwa, a
rozróżnienie w rodzaju niemęskosobowym (niegrzecznie kiedyś zwanym
żeńskorzeczowym) 'dwiema kobietami' - 'dwoma przedszkolami' przywraca jakby
dawny stan trójrodzajowy.

Pozdrawiam!

[_jazzek_]

podbijam wątek, bo bardzo ciekawy i szkoda by go było utracić...
do następnego podbicia za rok :)