"ę" i "ą"

[ala100]

Skąd się wzięło?

Czy to jest taki "pański", szlachecki wymysł, czy tzw. "lud" też tak zakręcał
kiedyś?

Pytam, bo nie wiem. Ala

[ja22ek]

Jeśli chodzi Ci o wymierające obecnie samogłoski nosowe, to jest to jeszcze
prasłowiański wynalazek. Jeśli w słowie znalazła się głoska 'n' lub 'm', po
niej była spółgłoska lub koniec wyrazu, a przed nią samogłoska, to ta
samogłoska w porozumieniu z następującą po niej spółgłoską nosową tworzyła
samogłoskę nosową. Było więc nosowe a, e, i, u. Co do 'o', mam wątpliwości, bo
chyba 'o' jeszcze nie było (choć jak juz się pojawiło, też się unosawiało,
przynajmniej w polskim). Nosowe 'i' i 'u' szybko się odnosowiło, bo to niezbyt
wygodne w wymowie, a z resztą działy się różne rzeczy w różnych językach.
Efektem tego wszystiego jest ą, ę w polszczyźnie, o i e w słoweńskim, u i ja w
pozostałych językach słowiańskich. Kaszubski i śląski mają też swoje nosówki,
ale nie znam się na tym.
Poza tymi systematycznymi nosówkami mamy jeszcze masę fałszywych, powstałych w
wyniku twórczej działalności polskiego ludu i szlachty też. Tu należy
Częstochowa, nadwerężyć, a może i szczęka.

[ala100]

Dlaczego prasłowianom samogłoski nosowe były potrzebne, żeby łatwiej im się
wymawiało, a dzisiejszym słowianom są już niepotrzebne?

I jak to mozliwe, żeby kiedyś nie było "o". To co było? Ala

[ja22ek]

Prasłowianie w pewnym okresie nie lubili spółgłosek, i jak ich było kilka na
kupie, to jedną albo więcej wyrzucali. Na przykład w 'ginąć' wypadło 'b' (por.
zgubić, rosyjskie pogibnut`). Jeśli jedną z wyrzucanych spółgłosek było m/n, to
można było unosowić samogłoskę. Prowadziło to do dziwacznych oboczności, np.
dąć-dmie-dęty-dmuchać.

Potem Słowianie jakby przestali lubić pewne samogłoski, czyli krótkie i/u. Ich
zanik spowodował ponowne utworzenie grup spółgłoskowych. Wtedy wymowa (polska)
mogła odwrócić proces unosawiania, rozbijając w pewnych pozycjach nosówkę na
pary samogłoska ustna + spółgłoska nosowa. W innych językach słowiańskich zanik
nosówek odbył się przez systematyczną zamianę na spółgłoskę ustną bez tworzenia
spółgłoski nosowej (trochę jak u nas -ę na końcu wyrazów). Czemu tak, trudno
powiedzieć.

Kiedyś nie było o, tylko a (długie i krótkie). Z krótkiego a powstało o, długie
a zostało przy swojej barwie. I tak auika stała się owcą, zrobnienie od
Aleksandra to Ola, a król Olbracht to zepsowany Albrecht. Dobrze to widać na
porównaniach z Litwą: Lazdijai - Łoździeje itd. Notabene Arabowie podobno mają
tylko trzy samogłoski i też sobie radzą.

[ala100]

Dzieki i jestem pod wrażeniem.

Nic mnie ostatnio tak nie zdziwiło, jak sprawa tego "o", no może to, że chyba
trafiła nam się w końcu (prawie) zamorska kolonia.

Jeżeli jest tak, jak piszesz, to jaki był mechanizm powstawania "o" w
niemieckim? W końcu u nich Albrecht, to Albrecht, a "o" też mają.

I jak prasłowianie wyrażali zdziwienie, np.:
"O, nie mamy samogłoski 'o'!"

Natomiast w kwestii "ą" i "ę", wydaje mi się, że tutaj jednak chodzi o
kryterium estetyczne. Na przykład w pewnym momencie, młode pokolenie stwierdza,
że mówienie "zajebisty" jest kuul i nic ich nie jest w stanie przekonać, że nie
mają racji. Po pewnym czasie okazuje się, że to słówko przestaje razić coraz
większe grono osób i w ten sposób powstaje nam najnajwyższy stopień od
przymiotnika wspaniały. Niedługo trafi na salony. Czy w historii języka zdarzył
się już podobny przypadek?

Pozdrawiam. Ala

[sze]

Nosówki pojawiają się i znikają, to się językom zdarza. W litewskim pojawiły
się, a potem zanikły zupełnie i się odnosowiły, stąd te wszystkie dziwne
litewskie literki z ogonkami - też etymologiczna ozdoba pisma, jak i nasze ó/u.

Kiedyś nosówki polskie (czy ogólnosłowiańskie) się stworzyły i były używane.
Teraz mamy właśnie etap powolnego zanikania nosówek, po prostu. I tak
polszczyzna jest ostatnim językiem, w którym jeszcze tu i ówdzie się ostały.

> Tu należy Częstochowa, nadwerężyć, a może i szczęka.

I może 'między'. I 'brąz', ale to inna bajka, bo przed [z] to tylko kwestia
ortografii.