etymologia "że"

[norge75]

Czy ktos może wie jaka jest etymologia spójnika 'że'? W wielu innych językach
słowiańskich istnieją spójniki tego typu mają inną formę, np. da albo c'e.
Kiedyś obiło mi się o uszy, że 'że' był oryginalnie (w prasłowiańskim albo
staro-cerkiewnosłowiańskim) emfatyczną partykułą. Czy to prawda?

pozdrawiam

[ja22ek]

Emfatyczną partykułą to jest teraz. Jak to było w epoce przedpiśmiennej, trudno
ustalić, Brueckner twierdzi, że był to jeden z całej gromady spójników (i, a,
że, wiem, bo...). Chyba nie miały one wtedy jakiejś specjalizacji.

[norge75]

Dzięki za komentarze. Znalazłem w źródlach, że w języku polskim "że"
spopularyzowało się jako spójnik w 16 wieku, wcześniej było bardzo rzadko
używane w tej roli i służyło głównie do emfazy. Dlatego wydaje mi się, że
emfatyczne 'że' jest dosyć starym wynalazkiem.

Z drugiej strony 'że' można powtórzyć, czyli są dwa rodzaje 'że': spójnik i
emfatyczne. Na przykład, "Wiedziałem, że żeście wszystko zjedli" brzmi dla mnie
dużo lepiej niż "Wiedziałem, żeście wszystko zjedli". Ciekawe dlaczego takie
formy są potępiane przez normatywistów?

pozdrowienia





> Emfatyczną partykułą to jest teraz. Jak to było w epoce przedpiśmiennej,
trudno
>
> ustalić, Brueckner twierdzi, że był to jeden z całej gromady spójników (i, a,
> że, wiem, bo...). Chyba nie miały one wtedy jakiejś specjalizacji.

[ala100]

norge75 napisał:

> Z drugiej strony 'że' można powtórzyć, czyli są dwa rodzaje 'że': spójnik i
> emfatyczne. Na przykład, "Wiedziałem, że żeście wszystko zjedli" brzmi dla
mnie
>
> dużo lepiej niż "Wiedziałem, żeście wszystko zjedli". Ciekawe dlaczego takie
> formy są potępiane przez normatywistów?

To nawet ja wiem. Z powodu maślanego masła. Ala

[norge75]

> > Z drugiej strony 'że' można powtórzyć, czyli są dwa rodzaje 'że': spójnik
> i
> > emfatyczne. Na przykład, "Wiedziałem, że żeście wszystko zjedli" brzmi dla
>
> mnie
> >
> > dużo lepiej niż "Wiedziałem, żeście wszystko zjedli". Ciekawe dlaczego tak
> ie
> > formy są potępiane przez normatywistów?
>
> To nawet ja wiem. Z powodu maślanego masła. Ala

A gdzie tu jest jest maslane maslo, jesli jedno "że" jest spojnikiem a drugie
partykula emfatyczna? Wydaje mi sie, ze to jest to samo emfatyczne "że" co
w "idz-że".

Wlasnie znalazlem przyklad staro-cerkiewno-slowianski z "Codex Marianus":
Rečeno že bystŭ (Matt. 5: 31)
powiedziano partykula kontrastywna bylo-aoryst

albo przyklad staropolski (nie wiem skad):

ty, jen żeś jest przez poczatku...

Wyglada na to, ze dawna partykula emfatyczna zostala w polskim przeanalizowana
jako spojnik, ale nie jestem pewien.

pozdrawiam

[ala100]

norge75 napisał:

>
> A gdzie tu jest jest maslane maslo, jesli jedno "że" jest spojnikiem a drugie
> partykula emfatyczna? Wydaje mi sie, ze to jest to samo emfatyczne "że" co
> w "idz-że".
>
> Wlasnie znalazlem przyklad staro-cerkiewno-slowianski z "Codex Marianus":
> Rečeno že bystŭ (Matt. 5: 31)
> powiedziano partykula kontrastywna bylo-aoryst
>
> albo przyklad staropolski (nie wiem skad):
>
> ty, jen żeś jest przez poczatku...
>
> Wyglada na to, ze dawna partykula emfatyczna zostala w polskim
przeanalizowana
> jako spojnik, ale nie jestem pewien.
>
> pozdrawiam

To rochę nie na mój poziom, ale spróbuję.

Dla mnie to jest tak:

"Wiedziałem, że-(wy)ście wszystko zjedli".

Czy to jestże emfatyczne "że"? To nie jest emfatyczneż "że" przecież, jak
w "idźże".

Po cóż tam drugie "że"?

Czy "jen" oznacza "który"?

Pozdrawiam. Ala

[norge75]

>
> Dla mnie to jest tak:
>
> "Wiedziałem, że-(wy)ście wszystko zjedli".

Tutaj to jest chyba spojnik. Zeby tutaj wstawic jakies emfatyczne "że" w sposob
elegancki, trzeba troche pokombinowac, na przyklad wstawic cos innego
emfatycznego: "Wiedziałem, że wy do cholery żeście wszystko zjedli".
(bo 'do choleryscie' brzmi dziwnie)

>
> Po cóż tam drugie "że"?

Moze żeby polaczyc zdanie nadrzedne z podrzednym?

>
> Czy "jen" oznacza "który"?

Tak

pozdrawiam

[jacklosi]

norge75 napisał:

> Z drugiej strony 'że' można powtórzyć, czyli są dwa rodzaje 'że': spójnik i
> emfatyczne. Na przykład, "Wiedziałem, że żeście wszystko zjedli" brzmi dla
mnie
>
> dużo lepiej niż "Wiedziałem, żeście wszystko zjedli". Ciekawe dlaczego takie
> formy są potępiane przez normatywistów?

Bo to że w żeście jest jakby mało emfatyczne. Mnie lepiej brzmi właśnie bez
dwóch że.
Pozdrawiam, JK

[norge75]

> > Z drugiej strony 'że' można powtórzyć, czyli są dwa rodzaje 'że': spójnik
> i
> > emfatyczne. Na przykład, "Wiedziałem, że żeście wszystko zjedli" brzmi dla
>
> mnie
> >
> > dużo lepiej niż "Wiedziałem, żeście wszystko zjedli". Ciekawe dlaczego tak
> ie
> > formy są potępiane przez normatywistów?
>
> Bo to że w żeście jest jakby mało emfatyczne. Mnie lepiej brzmi właśnie bez
> dwóch że.
> Pozdrawiam, JK

A to ciekawe, bo dla mnie "Wiedziałem, żeście wszystko zjedli" brzmi raczej
kiepsko. Jakby czegos tam brakowalo. Moze to sa jakies roznice zwiazane z
dialektem?

pozdrowienia

[ja22ek]

"Że" jako spójnik jest skrótem od "iże" albo "eże". Do dzisiaj używamy (a
szczególnie poseł Rokita) innego skrótu od "iże", czyli "iż". W ogóle spójniki
zdania podrzędnego są niezbyt dawnym wynalazkiem. Kiedyś mówiono w stylu "nie
wiedziałem i on to zrobił", później podkreślono związek międzyzdaniowy
partykułą emfatyczną "nie wiedziałem iże on to zrobił", a następnie całość
zotała przyjęta jako spójnik wyspecjalizowany w łączeniu pewnego typu zdania
podrzędnego z nadrzędnym "nie wiedziałem, iże/iż/że on to zrobił".