"Uod jeziorecka i wziatru ido"

[rita100]

Jek poziada Anna znad Dadaju. To je psiankno w psieśniach zebrane.
Czyli "Spiewa wiatr od jezior" Maryna Okęcka-Bromkowa 1966rok wydana.

Pozwólta moi mnili cytelnicy co banda godać głosem Maryny, a tak psianknie
psisze, co brok przepsisać słózieczko w słózieczko byśwa ziedzieli co puchnie
w noju ziamnicze.

Gorónco zapraszam

[rita100]

"Wędrówka ta nie będzie łatwa, bowiem poezja ludowa Warmii i Mazur niełatwe
przechodziła koleje. Latami trwająca niewola, uporczywa i systematyczna
germanizacja zrobiła swoje. Tylko starzy Mazurzy i Warmiacy pielęgnowali mowę
ojców, wierząc po maniacku prawie, ze Polska wymodlona w tychże kancjonałów
przyjdzie do nich wreszcie.
Czekała więc i poezja ludowa, przyczajona w kurlankach (gw. warnijska - pieśń) i
fraskach (gw. mazurska - pieśń), czekała lepszych czasów. Przekazywana z ust do
ust, krążyła tymczasem, wielowersyjna, od chaty do chaty, w coraz to nowe
melodie łodziana. Umierała też niekiedy ta ludowa poezja na zapomnienie, by za
jakiś czas wyprysnąć znów wraz z melodią spod palców weselnego grajka, by
'przybacona' przez weselnych gości, znów z całą pasją ożyć na nowo."
cdnj

[rita100]

"Na tę żywotność poezji ludowej w piosenkach zwrócili w końcu baczną uwagę
niemieccy folkloryści, nie bez skutku łamiąc sobie głowy, jakby owe śpiewajace
"szańce" przełamać, jak z tej ludowej, prościuchnej poezji ukuć broń skuteczną
przeciw polskości. Tymczasem w każdym prawie domu mazurskim czy warmińskim można
było znaleźć kancjonał wydany przez Jana Seklucjana w 1547 r zawierajacy ponad
1000 ludowych pieśni. Jeśli nie z kancjonału, to ze zbioru Gustawa Gizewiusza
(XIX.w) czerpały babulki natchnienie do wieczornych śpiewów. Zapisy kurlanek i
frasek wzbogacały również wychodzące od 1791 r kalendarze polskie zaopatrzone w
dość bogaty dodatek literacki."
cdnj

[rita100]

"Folkloryści polscy nie pozostają również bierni. Miedzy innymi dr Karol Emilian
Sieniawski w pracy swojej "Biskupstwo warmińskie" (1878r) sporo miejsca poświęca
ludowej pieśni i gawędzie. Nie przeszkadza to jednak pracom podjętym przez
folklorystów niemieckich.
P. Bochor, J. Muller-Blatau, K. Becker, Plenzat i inni rozpoczynając akcję
publikowania tekstów warmińskich i mazurskich piosenek nie tylko dla celów
naukowych. Tłumacząc bowiem teksty na język niemiecki wróciły one miedzy lud, by
stały się własnością niemieckiej młodzieży. Wracały więc do ludu okaleczone
kurlanki i fraski, mając spełnić rolę, jaką przeznaczyli im germanizatorzy.
Znane melodie nosiły już obce piętno. Zdawałoby się, ze poezji zawartej w nich,
tekstom pełnym przepięknych archaizmów, grozi kompletna zagłada. Nieuchronną,
zdawałoby się również, zagładę niosła wraz z pierwszymi latami XX wieku nowa
fala germanizacji."
cdnj

[rita100]

"Równolegle z nią wzrasta jednak, tak na Warmii i jak i na Mazurach, duch oporu.
Wysuwają się na czoło nowe nazwiska nieugiętych działaczy społecznych, badaczy
folkloru: Wojciecha Kętrzyńskiego, Jana Liszewskiego, ks. Walentego
Barczewskiego i innych. Wzrasta popularność cieśli-poety mazurskiego, Michała
Kajki. Jego wiersze poprzez "Gazetę Olsztyńską" i "Kalendarz Mazurski" trafiają
do najbardziej odległych wiosek, ulegają przeobrażeniom, bogacą się w melodie,
krążą wśród ludzi. Emilia Sukertowa-Biedrawina, rzetelny znawca regionu i całą
duszą mazurskiej sprawie oddany Karol Małłek ratują, co się da, z ocalonego
jeszcze w tym czasie folkloru. August Steffen pod kierunkiem prof. Kazimierza
Nitscha wydaje bardzo cenną pracę pt."Zbiór pieśni ludowych z Warmii". Prace
folklorystów polskich, prowadzone z pełnym zachowaniem ostrożności, są
niesłychanie trudne i niebezpieczne, narażają bowiem ich autorów na represje i
prześladowania ze strony zaborcy, który mimo wygranego w 1920 roku plebiscytu,
zdaje sobie sprawę, ze walka o dusze Warmiaków i Mazurów, walka z polskością nie
jest absolutnie zakończona."
cdnj

[rita100]

"Istniejący przy Uniwersytecie w Królewcu Instytut fur Heitmatforschung zajmuje
się więc systematycznie zbieraniem ludowych pieśni Warmii i Mazur. W następstwie
tego ukazują sie w druku zbiory Plenzata, Borowskiego, Lukata i Fritza Jode,
wydawane w Lipsku i Królewcu, rzecz jasna, w tłumaczeniu. Zniemczone pieśni
spotykało się coraz częsciej w specjalnie wydanych kalendarzach, śpiewnikach i
czasopismach; miały one dowieść, ze melodie przechowywane skrzętnie w pamieci
babulek i dziadków - to prastare pieśni ubermenschów."

[rita100]

Po wyzwoleniu coraz bardziej wzrasta zainteresowanie polskich naukowców
dialektologów i folklorystów. Utworzona w Olsztynie placówka Państwowego
Instytutu Sztuki w niesłychanie pionierskich warunkach dokonuje cennej pracy,
gromadząc ponad 6000 pieśni. Dr.Władysław Gębik, Michał Lengowski, Janina
Giszczyńska, Jan Lubomirski, Maria Zientara-Malewska, Marta Sendrowska i inni
docierają do najbardziej odległych chat, by tam z pamieci staruszków
kancjonałowe, gizewiuszowskie lub całkiem nie znane jeszcze słowa czy melodie
zapisać, by od niepamięci, jako skarb największy, je uchronić i do zbiorów
kultury Warmii i Mazur dołączyć."
cdnj

[rita100]

"Raz po raz więc cenne pozycje w tych poszukiwaniach wyłuskiwano. Zawarte w nich
bogactwo staropolszczyzny z czasów Reja czy Kochanowskiego konkurowało z
prostotą zwrotów i metafor poetyckich bezimiennych autorów. Snuły się więc
smętne ballady - historie o wójtównej z Krakowa, o Jaśku, co do Torunia
wędrował, o ptaszku, który nowinę z Polski niósł, o złotych magielnicach na
królewskim dworze. Snuły się pieśni o wiarusach z powiatów, którzy pod komendą
Naczelnika Kościuszki raźno maszerowali, o Francuzach bijących się dzielnie czy
też o dziewczynie płaczącej za Jaśkiem, który za Wisłę pojechał i nie wrócił.
Chropowate słowo "Khraków" czy zmniękczona śpiewnie "Wzisła" wymawiane były ze
szczególną czcią i zadumą, czego młode pokolenia nie mogły zrozumieć ani pojąć.
Czuli je natomiast każdym nerwem ludzie, których młodość i lata dojrzałe w
oczekiwaniu minęły, w trudnym oczekiwaniu na możność wypowiadania tych słów bez
obawy przed represjami.
Dla melodi nie sposób zamknąć granicy, nie sposób jej odzielić barierą czy
kordonem. Przemykały przez okres niewoli na Warmię i Mazury barwne pieśni z
pobliskich Kurpi, Mazowsza czy Pomorza. Asymilowały się w sposób niesłychanie
łatwy pieśni z Suwalszczyzny czy Podlasia, w wyniku czego dziś jeszcze w
Olsztyńskim spotkać można w miejscowej interpretacji pieśni z przygranicznych
regionow i usłyszeć przy tym rzetelne zapewnienie wykonawcy, że łod babulki, jek
za chłopaka buł, sia naucył...."
cdn

[rita100]

schlesien.nwgw.de/board/viewtopic.php?t=629&sid=2440510fa71e5c39c73cd3325963d8e1
Tak wyglónda i ma fejniste stare łobrazecki.

[rita100]

"Dziecinną prostotę poezji ludowej, zawartą w mazurskich fraskach, podkreślają
zdrobniałe zwroty w rodzaju: matulka, babulka, tydzionek, dzieweczka, burzyczka itp.
Stanowią one niebywały kontrast z mocnymi sylwetkami ludzi wrośniętych w Puszczę
Piską, z twarzami zbrązowiałymi od wiatru, z rękoma zniekształconymi węzłami żył
i krzywiznami reumatyzmów.

Dla przykładu pozwolę sobie zacytować słowa piosenki zanotowanej u Charlotty
Ludorf w Szczytnie:

Idzie burzyczka, bendzie desc,
Gdzie sie dziewecko podziejes ?
Do boru dziewce, do boru,
Po gałonzecke jeworu.
Tam wiatrek na cie nie wionie,
Na twoje licko cerwone.
W dalekiej stronce pogrzmiwa,
Tam moj najmnilszy przebywa,
Czerwone biczki pogania,
Grzecnie z dziewczinko rozmawzia.
Nie rozmawziaj nad wodo,
Bom dziewczinka młoda;
Rozmów sie ze mno w tanecku
W mej matecki w domecku.


forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=59952311&a=60039024

[rita100]

"A jakże niespodziewanymi zwrotami przemówić potrafi spracowana kobieta znad
jeziora Dadaj, Anna Kuczke, poetka z bożej łaski, jakich wiele w Krainie Tysiaca
jezior. Oto fragment jej opowieści o Dodaju."
To samo psisze Maryna cosma wcześniej psisali, łobaczta:

Oto co mówi o jeziorze Dadaj Anna Kuczke:
.... tej jeszieni czensto nad jezioro chodziułam, bo tam olsze stojo, a wziatr
co nad jeziorem goni, gałonzki zrywa - chodziułam zbzierać. I tak miszlałam
sobzie, jek 'odmnienna ta woda, jek 'ona maluje życie człowzieka. Latem - jek
człowziek młody - takie pogodne, woda świeconca, lustrowa. A na jeszieni -
jezioro jek człwziek stary, co już nic 'od życia sie nie spodziewa, tlo tyn
szary, zwykły dzień.
I tak miszlałam, że przijdzie kedyś 'ostatni dzień nad tym ukochanem jeziorem,
tak miszlałam ja, sziwa kobzieta i przybacuł mnie szie 'ostatni strof mego fersza:

... I drudzy bendo przi tobzie pracować,
I drudzy bendo przi tobzie żyć,
I drudzy bendo przi tobzie płakać.
Ach, ty Dadaju, jezioro moje !

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=39945221&a=39991603

[rita100]

"Jak wielu przybyszów z innych stron Polski, tak i ja również, po osiedleniu sie
w Olsztynie nie rozumiała gwary warmińskiej ani mazurskiej, a juz zgoła nie
odczuwałam ich różnic i odcieni. Tym większa więc była moja trema, gdy w 1956
roku w Rozgłośni Polskiego Radia w Olsztynie zlecono mi opiekę nad cyklem
audycji regionalnych opartych na folklorze Warmii i Mazur. Pierwsze kroki w tej
pracy stawiałam pod opieką dra Władysława Gębika, kierownika olsztyńskiej
placówki Państwowego Instytutu Sztuki, który z pasją entuzjasty próbował
wtajemniczyć mnie w arkana folklorystycznych zawiłości. Robiłam - jak to się
mówi - dobrą minę do złej gry, ale z każdego nagrania w terenie wracałam
potwornie zmęczona długo godzinnymi śpiewami ochrypniętych babć i dziadków. A
nagrania przeciągały sie w czasem w nieskończoność. Bo zanim znalazło się
właściwego wykonawcę, zanim pierwsze lody nieufności zostały skruszone, mijały
długie godziny. Gdy zaufanie babci czy dziadka zostało zdobyte, piosenki płynęły
niby w transie, jedne po drugich, i zdawało się, ze końca nie będzie. Mikrofon
ciążył wówczas coraz bardziej w ręce, niezrozumiałe słowa i monotonne melodie
usypiały...
a babcia śpiewała i śpiewała."
cdn

[rita100]

Teraz zidzita jek Maryna Okancka-Bromkowa wykonywała ciajżkó prace, bo to że
nagrywała to eszcze nic, ale Łóna musoła to wszystko przetłumaczyć na język
polski w psiosenka łodziać abo łotuntulić. Rozszyfrować tó gware nie buło lekko
dla przybysza. Ale wciójgła sia i łumiłowała swojó prace ło czam doziecie sia w
nastempnych ji łopsisie.

[rita100]

www.olsztyn-pamiatki.pl/index.php?m=page&s=1vuc66zp0e4t1cet02x0evuvhg361412&id=11543
I tu Andrzej Wakar łopoziada ło Marynie Okęckiej Bromkowej.

[rita100]

"Tak to właśnie wyglądało nagranie u Charlotty Ludorf w Szczytnie. Babcia
liczyła sobie wówczas okrągłe 90 lat, ale po wypiciu paru kieliszków wina w ów
nieszczęsny (jak twierdziłam wówczas) trans.

Do miasteczka, którendy wandruje,
spojrze w garnek, mniejso się gotuje,

Jestem wesoły, zawsze wesoły,
nic nie robzie, choć goły.

Dr Gębik uśmiechał się z zadowoleniem, a ja przy następnej zwrotce nastawiłam uszu.
- Toć to polonez, babulko ! - zawołał dr Gębik.
- Jo, jo. Poloneizą zwalim albo chodzonym. Tańcowalim, jak buła uochota...

Od tego poloneza babulki Charlotty datują się moje folklorystyczne zamiłowania.
Ów 'chodzony' otworzył przede mną zakamarki staropolszczyzny, przechowywane
skrzętnie pod okapami warmińskich i mazurskich chat. Każdorazowe szperanie wśród
starych ludzi, w zagubionych wśród jezior i lasów domach, odkrywało mi coraz to
nowe piękno ludowej poezji. Bliższe zdawały mi się teraz i bardziej zrozumiałe
sylwetki ludzi prostych, z prostotą dziecka wyciągających ręce do przyjaźni."
cdn

[rita100]

"Po Warmii i Mazurach jeździć można tak zwanym rzemiennym dyszlem. Gdy bowiem u
jednych na przyjaźń zasłużysz, zaraz ci w sąsiednich wioskach znajomków z
zapasem starych piosenek dostarczą, polecą, ba, nawet pojadą w razie potrzeby,
aby cię w ich dom wprowadzić jako przyjaciela.
I tak z tych wędrówek narodził się skromny początek "archiwum folkloru"
Olsztyńskiej Rozgłośni Radia. Coraz więcej taśm magnetofonowych z ciekawymi
nagraniami pieśni i gawęd gromadziło się w niepokaźnej szafie. Zaakceptowano
również z czasem pomysł odmładzania piosenek. Ciekawsze melodie, po odpisaniu
nut i zanotowaniu słów w autentycznym brzmieniu, poddawano dalszej metamorfozie.
Redaktor muzyczny, Włodzimierz Jarmołowicz, opracował je na chór i kapelę, a
zapoczątkowany skromny trio chór Rozgłośni liczy już obecnie trzydzieści osób.
Dzieki temu stare melodie, a wraz z nimi zapomniane piekno poezji ludowej
wracały do słuchaczy Polskiego Radia w nowej muzycznej szacie. Do studia zaczęli
się coraz częściej zgłaszać samorzutnie ludzie, "coby przed radyjem kurlandków
starych zaśpiewać, coby się ich nie zabocuło".
cdn

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=71134366&v=2&s=0
To mowam łuż kolekcje "Pieśń buntu i niedoli" - Ubogi jo parobecek.

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=71166875&v=2&s=0
zebrane bez Maryna Okęncką - Bromkową

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=71166644&v=2&s=0

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=71165605&v=2&s=0

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=71165905&v=2&s=0

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=71166737&v=2&s=0

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=71166415&v=2&s=0
A weź mnie do taneczka

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=71166055

[rita100]

"W początkowym okresie mych szperań folklorystycznych o niemałe zakłopotanie
przyprawiły mnie słowa niektórych piosenek. Staruszkowie, widząc moje rumieńce,
byli bardzo zdziwieni.
- Paniulecku, toć dupa ludzka rzec. I po polsku psianknie nazwana. Czemu sia
dziwować ?
Na takie uzasadnienie rzeczywiście brak mi było kontrargumentów. I dziś już
przyzwyczaiłam się do tych piosenek zawierajacych w sobie duży ładunek ludowego
humoru. A humor na Warmii i Mazurach jest naprawdę specyficzny. Zjawia się
czasem w piosence smętnej lub wręcz ponurej jak odblask słoneczny spoza mgły.
Czasem znów piosenka, pełna humoru i werwy, traci w połowie swój właściwy wątek
i pod koniec przebija w niej tylko smutek i tęsknota. Czasem znów wraca humor
rubaszny, sięgający pogranicza wulgarnosci; innym razem zatraca sie w nim
prymitywizm, a pojawia subtelna, cienka ironia, o którą, zdawałby się, trudno
posądzić ludzi znad Wielkich Jezior. Ludzie ci tymczasem wbrew pozorom są z
poezją na ty."
cdn

[rita100]

"Pamiętam, kiedyś w Rożyńsku, w powiecie Ełk, wypytywaliśmy Augusta Drubę o
poetę mazurskiego, Michała Kajkę, ktorego znał w czasach swojej młodości. Mój
rozmówca uśmiechnął się do wspomnień, oczy mu jeszcze bardziej zbłękitniały i
zaczął opowiadać półszeptem:

"Dziadkiem my go zwali. A wiecorem buwało, kiele Krziwego Roga łódkom go do
Ogródka przewoziuł. A na jeziorze tako cisza. Jeno te krechory: Kra, kra, kra. A
na wyspie słowziki.
A Kajka móziuł:
- Chłopoku, słysys ?
- No ? Jo słuchom.
- Słysys ? Słowziki po mazursku, po polsku spsiewajo.
Frycu, Fry-cu. Spi-tu-lis spi-tu-lis.
Jo, taki buł uon Kajka. My go wszystkie Dziadkiem zwali.
cdn

[rita100]

"Nie tylko Kajka wiersze pisywał. Nie tylko August Druba czy Anna Kuczke z
poezją są za pan brat. Oto wśród wykonawców ludowych raz po raz ktoś się
przyznaje, ze całe strofy tej czy owej piosenki uskładał albo, ze brakujące
dorobił. Przyznaje się do tego Charlotta Ludorf, Luiza Marcińczyk, Michał
Dylewski, Augusta Grzela, Józef Olk i wielu innych, miedzy którymi i Gustaw
Optacy z Pisza się znajduje, mający na swym koncie zrymowane w piosence 134 nazw
wiosek i osiedli powiatu piskiego.
Oto fragment tej rymowanej geografii:

Wola, Orzysze. Czarne Odoje,
Mikosy, Grzegorze - to wioski moje,
Keglina, Trzonki, Szczechy, Imionki,
Magdalin, Zdory, Kociołek Wtóry...

Początek tej piosenki stworzyła matka Optacego, Regina Wiszniewska, dalsze
zwrotki dorobił syn.
cdn

[rita100]

"Cóż więc mogły poradzić zapędy germanizatorów upartym Wiszniewskim, Drubom,
Strupkom, Palmowskim czy Okunkom, którzy na Piasken mówili po swojemu: Piaski, a
na Allenstein - Olsztyn. Którzy za piosenkami chronili przekazaną im w
testamencie relikwię - polskości. Którzy o lichickiej ziemi, polskich
'ricerzach' i o królu w Krakowie pieśni nucili. Którzy o śmierci na ojczystej
ziemi hymny układali.
Ale gdzie tam o umieraniu myśleć tym ludziom krzepkim jak masztowe sosny w
Puszczy Piskiej. Twardej duszy Warmiaka i Mazura, wykutej w trudach tyloletniej
niewoli, towarzyszyło niemniej krzepkie ciało, zahartowane w ciężkiej pracy na
jeziorze, w polu czy puszczy. Tym bardziej więc dziwne, że krzepkość ta nie
przytłumiła owej nutki romantyzmu i rozlewnej lirycznosci, na każdym kroku
znajdujących ujście w jakże przepięknie prostych ludowych strofach."
cdn

[rita100]

"To piękno, w pieśniach zebrane, które - jak powiada Anna znad Dadaju - "uod
jeziorecka i wziatru jido", wydawało mi się, ze należało szerszemu ogółowi
przedstawić. Z tego również względu - niech mi łaskawie dialektolodzy wybaczą -
zrezygnowałam z podania fonetycznego, gwarowego zapisu. Transponowane bowiem na
język literacki, mogą być łatwiej przyswajalne i zrozumiałe. Niemniej jednak
swoją rolę spełnić powinny w przekazaniu czytelnikowi piękna poezja ludowej
Warmii i Mazur."

[rita100]

Zidzita to zdanie ?
"Z tego również względu - niech mi łaskawie dialektolodzy wybaczą -
zrezygnowałam z podania fonetycznego, gwarowego zapisu."

A może byśwa przywrócili ten zapis i prztuplikowali psieśni na gware ? Jak myślita ?
Czili só dzieś te zapsisy, a jekbyśwa sia ło nie wystarali ?

[rita100]

"Tym wszystkim, dzięki który niniejszy zbiór mógł powstać, a więc: wykonawcom
ludowym, Kierownictwu Rozgłośni Polskiego Radia oraz Wydziałowi Kultury PWRN w
Olsztynie, składam niniejszym serdeczne podziękowania."

Maria Okęcka-Bromkowa

[rita100]

A zianc Warnija składa podziankowania

Wykonawcy ludowi u których w latach 1956-1960 nagrano pieśni do tego zbioru.

[rita100]

Horak Katarzyna - Szczytno

Zialgie dzianki

[rita100]

Wykonawcy ludowi u których w latach 1956-1960 nagrano pieśni do tego zbioru.
Chrostek Maria - Klon

[rita100]

Dolewska Rozalia - Klon

[rita100]

Dylewska Marta - Nadrowo

[rita100]

Dylewski Michał - Nadrowo

[rita100]

Druba August - Rożyńsk

[rita100]

Flakowski Michał - Bartołty

[rita100]

Gawędzka Katarzyna - Nowa Wieś

[rita100]

Golz Małgorzata - Nowa Wieś

[rita100]

Grzela Augusta - Nadrowo

[rita100]

Hambruch Maria - Olsztyn

[rita100]

Hundt Franciszka - Węgorzewo

[rita100]

Iczek Michał - Szczytno

[rita100]

Jóźwiak Rozalia - Nowa Wieś

[rita100]

Kisielnicka Barbara - Leszno

[rita100]

Kołodziekska Edyta - Woryty

[rita100]

Kriks Józefina - Stękiny

[rita100]

Kuczke Anna - Najdymowo

[rita100]

Ludorf Charlotta - Szczytno

[rita100]

Maćkowski Ludwik - Szczytno

[rita100]

Marcińczuk Luiza - Szczytno

[rita100]

Merchyl Jan - Jabłonka

[rita100]

Nadolny Stanisław - Giżycko

[rita100]

Nowakowska Maria - Szczytno

[rita100]

Okunek Luiza - Rożyńsk

[rita100]

Olk Józef - Leszno

[rita100]

Olk Monika - Leszno

[rita100]

Olszewska Julia - Kiele

[rita100]

Optacy Gustaw - Pisz

[rita100]

Pawłowska Władysława - Gutkowo

[rita100]

Wasilewska Konstanta - Węgorzewo

[rita100]

Zenf Karolina - Szczytno

[rita100]

Zyskowska Natalia - Szczytno

[rita100]

To buli wykonawcy ludowi u których w latach 1956-1960 nagrano pieśni do tego zbioru.