edzioszka
18.12.04, 21:54
wkrótce nadejdzie Nowy Rok i znów od początku będziemy odmierzali czas
posługując się imionami kolejnych miesięcy..
tylko dwa z nich, marzec i maj, mają nazwy zaczerpnięte z łaciny.. imiona
pozostałych są słowiańskie, wywodzą się od zjawisk przyrodniczych lub od
robót gospodarskich w różnych porach roku.. powinien o tym wiedzieć turysta,
który często przebywa w terenie i dzięki temu jest obserwatorem cyklicznych
zmian w przyrodzie..
nazwa stycznia pochodzi zapewne od sieczenia, czyli rąbania drzewa w lasach..
luty wziął swoje miano od lutych, czyli srogich mrozów.. nazwa kwietnia jest
oczywista - właśnie w tym miesiącu rozwijają się kwiaty..
owad zwany czerwcem, używany niegdyś do barwienia tkanin na czerwono, dał
nazwę miesiącowi, w którym go zbierano.. lipiec pochodzi od kwitnienia lip,
które jest bardzo ważne dla hodowców pszczół.. sierpień przypomina nam o
dawnym, prymitywnym narzędziu żniwiarzy - sierpie, wrzesień - o kwitnących
wrzosach, a październik - o paździerzach, które oddziela się od włókna w
czasie międlenia lnu (robiono to jesienią).. nazwa październik wywodzi się
również od zdzierania liści przez porywiste wiatry..
jeszcze silniej i gwałtowniej wieją one w następnym miesiącu, toteż listopad
może być tylko listopadem, podobnie jak grudzień może być tylko grudniem, bo
wówczas przychodzą mrozy i ziemia zamienia się w twardą grudę..
w zabytkach piśmiennictwa i tradycji zanotowanej przez etnografów występują
jeszcze inne nazwy miesięcy (a w każdym razie podobnych do nich okresów)
używane niegdyś w Polsce i innych krajach słowiańskich..
i tak np. sieczeń był miesiącem zimowym, w którym sieczono, czyli ścinano
drzewa (stanowił odpowiednik dzisiejszego stycznia lub lutego, na Słowacji i
Morawach nazwa ta dotyczyła miesiąca, w którym koszono trawę).. ten miesiąc,
a w niektórych stronach grudzień, nosił też nazwę prosiniec, ponieważ po
zimowym przesileniu dni stawały się dłuższe, jaśniejsze (prosijati znaczyło
na Słowiańszczyźnie zajaśnieć, zaświecić)..
luty był również strąpaczem, bo drogi strąpił, czyli grudził, albo
gromnicznikiem - od święta Matki Boskiej Gromnicznej..
okres odpowiadający mniej więcej kwietniowi nazywany był łżykwiatem, bo
czasem pojawiały się przedwczesne pąki.. gdy zaczynały rosnąć trawy, mówiono,
że nadszedł trawień, a gdy w brzozach krążył już sok (oskoła) - brzezień..
lipiec zwano też lipieniem, a sierpień - stojączką, gdyż wtedy lato jakoby
przystaje, nieruchomieje.. wreszcie październik miał też imię pajęcznik,
zapewne od nitek babiego lata..
pewnym miesiącom patronowali święci, których uroczystości wypadały w danym
okresie.. tu i ówdzie w Polsce, np. na Spiszu, marzec zwano miesiącem św.
Józefa, kwiecień - św. Wojciecha, maj - świętojakubskim, czerwiec -
świętojańskim, sierpień - bartłomiejskim, wrzesień - michalskim, październik -
miesiącem św. Szymona, listopad - miesiącem św. Marcina.. również na Spiszu
pierwszy miesiąc roku to przybyszowy (bo przybywa dnia), ostatni zaś to
godniki (od Godów, czyli Bożego Narodzenia)..
(GW)
