BARBÓRKA

[madohora]

Na jej ścianie południowej znajdują się pochodzące prawdopodobnie z 1. poł. XIII w. niewielkie fragmenty monumentalnego malowidła przedstawiającego Sąd Ostateczny. Odkryte ono zostało ponad barokowym sklepieniem i przeniesione tutaj w latach 50. XX w.

[madohora]

Ołtarz główny wykonany został w Krakowie ok. 1630 r. W jego centrum znajduje się obraz Matki Boskiej Czerwińskiej, uważany za cudowny, namalowany (lub być może tylko odnowiony) w 1612 r. przez Łukasza z Łowicza.

[madohora]

Obraz ten został namalowany w 1612 przez Łukasza z Łowicza. O autorze niewiele wiadomo, poza tym, że w następnym roku po pożarze katedry gnieźnieńskiej wykonał w 1614 dekorację freskową w kaplicy Bożego Ciała. Według zapisanych przez Wincentego Hipolita Gawareckiego przekazów obraz został namalowany w trakcie realizacji innych prac malarskich w kościele. Fundatorem obrazu mógł być ówczesny opat klasztoru kanoników regularnych w Czerwińsku - Jerzy Zamoyski. Po namalowaniu obraz był przechowywany w skarbcu. Kolejny opat klasztoru Mikołaj Szyszkowski (1621-1634) sprowadził barokową nastawę głównego ołtarza i w jej centrum został umieszczony obraz.

[madohora]

W 1647 przed obrazem modlił się król Władysław IV prosząc o zdrowie. Skuteczność modlitwy potwierdził złożonym wotum. Rozgłos tego zdarzenia jak i inne cudowne wydarzenia spowodowały, że biskup płocki Karol Ferdynand Waza powołał komisję teologów celem zbadania tych wydarzeń. Komisja w składzie: sufragana płockiego bpa Wojciecha Tolibowskiego, audytora biskupa płockiego księdza Ryszczewskiego i kanonika pułtuskiego ks. Mateusza Jagodkiewicza wydała pozytywną opinię o autentyczności cudów. Biskup płocki 1 lutego 1648 zatwierdził dekret komisji.

[madohora]

Stary cmentarz żydowski w Czerwińsku nad Wisłą – kirkut społeczności żydowskiej niegdyś zamieszkującej Czerwińsk nad Wisłą. Nie wiadomo dokładnie kiedy powstał, być może w XIX wieku. Znajdował się przy ul. Królowej Jadwigi. Został zniszczony podczas II wojny światowej. Nie zachowały się żadne nagrobki.

[madohora]

W 1882 r. fala antysemityzmu dotarła do Czerwińska. Szczęśliwie, napad robotników folwarcznych z Sielca na czerwińskich Żydów przygotowywany na 12 kwietnia 1882 r., został udaremniony przez wojsko. Wiosną 1915 r. Rosjanie wydali Żydom nakaz opuszczenia miasta.

[madohora]

W 1940 r. Niemcy utworzyli getto. Uwięziono w nim około 3400 Żydów, pochodzących z Czerwińska i okolicznych miejscowości. W listopadzie 1940 r. do czerwińskiego getta trafiło ok. 600 osób z Wyszogrodu. Przywożono też osoby z Warszawy. Młodzi Żydzi i Żydówki wykorzystywani byli do rozmaitych robót, prowadzonych w formie obozu pracy

[madohora]

Niewielka część Żydów z czerwińskiego getta ukryła się lub znalazła schronienie w oddziałach partyzanckich. Członkowie jednego z nich, zorganizowanego przez Gwardię Ludową, w dniu 15 września 1943 r. zostali zaskoczeni w jednej z okolicznych stodół i zastrzeleni przez żandarmów. Jednym z zabitych był pochodzący z Czerwińska Marian Berglan (pseud. Wańka Woroncow).

[madohora]

Kanonicy prowadzili działalność duszpasterską, a także charytatywną – w dokumentach z XIII w. wymieniany jest szpital przyklasztorny. Klasztor, od początku dobrze uposażony, prężnie się rozwijał pod względem ekonomicznym. Początkowo raczej nie podlegał żadnej kongregacji, jego przeor, a od końca XII w. opat podlegał faktycznie jedynie biskupowi płockiemu i zasiadał w płockiej kapitule katedralnej. W 1514 r. klasztor przyłączył się do kongregacji laterańskiej, co wynikało m.in. ze sporu, jaki toczył ówczesny opat Ambroży z biskupem Erazmem Ciołkiem na tle zarządzania podległymi parafiami (przyłączenie się do kongregacji laterańskiej oznaczało m.in. egzempcję, tj. wyjęcie klasztoru spod władzy miejscowego biskupa).

[madohora]

Głównym budynkiem klasztoru jest romański kościół klasztorny pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Marii Panny, pochodzący z drugiej ćwierci XII w., z cennym romańskim portalem.

[madohora]

Wyświetlenie roli, jaką w wiekach średnich odegrały zakony, jest oddawna na zachodzie przedmiotem licznych studjów mo nograficznych i syntetycznych 2 * ). Na znaczenie badań nad prze szłością klasztorów polskich oraz na ich rolę w średniowieczu zwracał uwagę historyków już Al, Semkowicz, omawiając 8 ) rozprawę U i an o wski eg o O założeniu i uposażeniu klasztoru Benedyk tynek w Staniątkach 4 ). W roku 1910 St. Zacho rowski przy omawianiu rozprawy R. Plenkiewicza O Opactwie Cysterskiem w Wąchocku 5 } stwierdza w polskiej historjografji brak pracy o klasztorach, „W stosunku do znaczenia klasztorów w dziejach kościoła jak i w historji osadnictwa za mało istnieje w naszej literaturze naukowej prac, któreby szcze gółowo analizowały dzieje i rolę gospodarczą poszczególnych insty tutów klasztornych 6 ). Z polskich klasztorów przedewszystkiem małopolskie posiadają szereg opracowań monograficznych. Mogiła 7 ), Staniątki 8 ), * 2 ), Busk 3 ), Zagość 4 ), za nimi idą klasztory śląs kie opracowywane głównie przez historyków niemieckich. (Gerli cha Schult ego i inn,), z wyjątkiem Górki o Lubiążu 5 ), oraz Gródeckiego o Trzebnicy 6 ). Największy na Mazowszu klasztor kanoników regularnych w Czer wińsku, których kościół romański do dziś imponuje swoją okaza łością, nie ma dotychczas naukowej monografji. Wiek XIX pozosta wił nam w spuściźnie poza rozprawą Ł u s z k i e w i c z a 7 ), poświę coną architekturze klasztoru Czerwińskiego, kilka artykułów, dziś już przestarzałych zarówno ze względu na metodę opracowania, jak i wskutek publikacji nowych źródeł. Są niemi. Io Gaw a rec kie go W. H. Opis Czerwińska 8 ), oraz Wiadomości o starożytnym klasztorze kanoników regularnych laterańskich w mieście Czerwiń sku, niegdyś istniejącym 9 ) 2-o Osieckiego ks. J. Czerwińsk wraz z opactwem księży kanoników regularnych laterańskich 10 * , 3-o nieznanego autora Posiadłości klasztoru Czerwińskiego n ), 4-o Chle bowskiego Br, artykuł Czerwińsk w Słowniku Geograficznym 12 ). Przystępując zatem do opracowania dziejów opactwa kanoników re gularnych w Czerwińsku pragnę choć w części wypełnić lukę jaką w historji średniowiecznej Mazowsza stanowi brak monografji o tym klasztorze, W pracy niniejszej zamierzam ustalić: l-o datę fundacji, 2-o osoby fundatorów, 3-o charakter fundacji, 4-o pierwotne uposażenie.

[madohora]

3-o, Dokumentem wyjaśniającym pierwsze dwa dokumenty czerwiń skie jest dokument legata Opizona z dnia 10 lutego 1254 r. 6 ). Zacho wał się on w odpisie zatwierdzenia przez biskupa płockiego Stanisława (z dnia 16 maja 1435 r. w Czerwińsku) pomieszczonym w kopjarjuszu czerwińskim 7 ). Co do analizy zewnętrznej jest ona niemożliwa, jednak forma w jakiej nastąpiło zatwierdzenie za pośrednictwem notarjusza publicznego każę przypuszczać, że wystawienie oryginału miało miejsce. Czy jednak w zatwierdzeniu, a właściwie w jego odpisie niema jakich wtrętów trudno stwierdzić, wobec czego danych z tego dokumentu użyjemy głównie do wyjaśnienia leksykogra- ficznego, ponieważ dokument Opizona, spisany w kraju (Czerwińsk) podaje nazwy o lepszem brzmieniu niż bulla Hadrjana.

[madohora]

Trudno jednak przypuścić, aby kanonicy regularni przy fundicji otrzymali część uposażenia w Czerwińsku, jak i część samego terytorjum od księcia, któryby resztą obdarzył biskupstwo płockie. Że dochody w Czerwińsku były również nadania biskupiego, stwierdza dokument legata Opizona z r. 1254 *), gdzie wyraźnie powiedziano „decimum poletrum de grege domini Episcopi Ploczensis“. A więc bp. płocki jest pierwszym i głównym fundatorem klasztoru. Wydanie bulli protekcyjnej przypada na okres, kiedy na stolicy biskupiej płoc kiej zasiadał Aleksander, (osobą tego biskupa zajmuję się niżej, koś cielna jego działalność nie ograniczyła się tylko do terytorjum jego djecezji, ale nawet wyszła poza granice Polski). Biskup ten jest nie wątpliwym fundatorem klasztoru kanoników regularnych w Czerwiń sku. Jego poprzednik bp. Szymon umarł dnia 6 lub 7 maja 1129 r. * 2 3 ), możemy więc przyjąć jako terminus a quo fundacji czerwińskiej r. 1129, to jest rok objęcia stolicy biskupiej przez Aleksandra. Bulla protekcyjna nie podaje również nazwiska ofiarodawcy wsi Łomny (Totum Lomina cum pertinentiis suis). Najbliższy pod wzglę dem czasu dokument Bolesława Kędzierzawego i Henryka z r. 1161, w którym książęta ci wymieniają darowizny uczynione dla Czerwiń ska, Łomny nie* podaje. Występuje ona dopiero w dokumencie Konra da ks. Mazowieckiego z r. 1222 w Trojanowie 2 ), który zatwierdza przywilej sądowy nad przypisańcami we wszystkich dobrach opactwa czerwińskiego, nadany przez dziada jego Bolesława, oraz ojca Kazi mierza. Prócz tego zatwierdza Konrad przywilej sądownictwa nad wszelką ludnością (homines qualescunque) w Łomnie, oraz prawo or- daljów posiadane ab antique. Drugi egzemplarz tego dokumentu w szerszej redakcji 4 ) podaje nazwiska przypisańców w Łomnie oraz historję jednego z nich Miłoszki (Milosca). Otóż Miłoszka, syn Ra- dosty „post multum vero temporis“ ; chcąc się uwolnić, padł do stóp księcia Bolesława IV, jednak bezskutecznie, opat Wido (w bulli protek cyjnej Gwido) uzyskał go z powrotem i osadził na dawnem miejscu, Po śmierci Gwidona, Miłoszka uciekł do Siekluk księcia Kazimie rza, lecz i tym razem ucieczka zakończyła się niefortunnie; opat Ful- coldus dowiódł przed księciem, że zbieg pochodzi z Łomny i uzyskał jego ponowne osadzenie w tej wsi. Już wyżej zakwestjonowaliśmy autentyczność przekazu dokumentu trojanowskiego o nadaniu immuni tetu sądowego przez Bolesława Krzywoustego oraz Kazimierza, nie pociąga to jeszcze za sobą niewiarogodhości reszty przekazu. Dwukrot na ucieczka Miłoszki pod władzę księcia dowodzi, żę zależność przypisańca w Łoannie od władzy książęcej istnieje nadal, gdyby bo wiem klasztor posiadał immunitet, sądowy, istniałby tylko stosunek przypisańca do jego właściciela (klasztoru czerwińskiego), podane jednak fakty przeczą temu, Hypotezę o nadaniu Łomny przez Bole sława Krzywoustego, a zatem o wiarogodności reszty przekazu doku mentu trojanowskiego popiera następujące dowodzenie: l-o. Gdyby I.omnę nadał Bolesław Kędzierzawy lub Henryk, niewątpliwie pomie ściłby ją w dokumencie wystawionym w r r. 1161, w którym wyszczegól niał swoje darowizny klasztorowi, stanowiła ona bowiem, choćby ze względu na osadników, objekt poważny. Mógł to uczynić jedynie książę, żyjący przed r. 1155 (rok bulli protekcyjnej), a po roku 1129 (terminus a quo). Tradycja tego faktu żyła w klasztorze; a w XIII wieku, kiedy instytucje kościelne przenika dążenie do uniezależnienia się w najszerszym zakresie, ulega zapewne amplifikacji, że uprawnie nia sądowe nadał klasztorowi właśnie książę Bolesław, W odległości mniej więcej pięciu kilometrów od Łomny ciągnie się dzisiaj puszcza Kampinowska. Wsie Łosia Wólka, Dembina, Pieńków, obecnie sąsia dujące z Łomną, świadczą, że puszcza przylegała ndwet do Wisły, wyciągając w swe granice i samą Łomnę, która zapewne bierze swą na zwę od słów łomić 1 ) lub łomny 2 3 ), (łatwy do złamania), związanych z funkcjami w lesie. Puszcza Kampinowska jeszcze w XVIII wieku sta nowi królewszczyznę, wchodzącą w skład starostwa sochaczewskiego ®) A zatem Łomna musiała pochodzić z nadania książęcego. Nie uczynili tego ani Bolesław Kędzierzawy, ani Henryk, darował ją więc kla sztorowi Bolesław Krzywousty, Reasumując, dochodzimy do ostatecznego wniosku, że fundatorami klasztoru byli: 1, Aleksander, bp. Płocki, 2. Bolesław Krzywousty, 3, Bolesław Kędzierzawy i 4, Henryk, ks. Sandomierski.

[madohora]

Prace te wskutek ubóstwa źródeł; z wczesnego średniowiecza polskiego nie odtwarzają w całej pełni duchowego portretu b-pa Aleksandra. Uwzględniając relacje Kadłubka oraz wy niki dotychczasowej historjograf ji, należy podkreślić, że dzia łalność Aleksandra szła głównie w kierunku organizacyjnym na polu „curae animarum“. Wspaniale zabytki romańszczyzny (katedra płocka i kościół czerwiński) jakiemi przyozdobił ubogie Mazowsze były tylko formą, w którą tchnął żywego ducha. Rezultatem tej działalności była przedewszystkiem organizacja kapituły katedral nej płockiej. Charakter jej określa dokument Getki z okresu między 1206—1227 7 ), który stwierdza, że Dobiechna druga żona jego pradziada „in consecratione contulit episcopo et catedrae ecclesie plocensis (cum) ipsis prediis, instituit in ea quatuor canonicos et unum preposi- tum addens eis quasdam villas". Dystynkcja w darowiźnie episco po et kathedre wskazuje, że istnieje tu podział majątku bisku pa i kapituły reprezentującej katedrę kościoła płockiego. Wyraz instituit należy interpretować, że przez darowiznę pewnych wsi powstały czte ry kanonikaty oraz prelatura (której posiadaczem był do r, 1147 brat Aleksandra, Walter), Analogiczne zjawisko spotykamy przy organiza cji kapituły krakowskiej 1 ). Tutaj również Vladislaus in ecclesia cathe- drali viginti canonicos c o n s t i t u i t. Już Zachorowski 2 ) dowiódł, że wyrazów instituit vel c o n s t i t u i t nie należy brać ściśle w sensie prawniczym, bowiem utworzenie, względnie orga nizacja kanonij należała do biskupa. Powstanie godności prepozyta, pierwszej (z wyjątkiem Krakowa) w kapitułach polskich 3 ) dowodzi, że biskup musiał powołać do życia tę prepozyturę, Biskupem tym był Ale- k sander, ponieważ nadanie to mogło mieć miejsce w latach 1130— H50 4 ). Dobiechna była tylko oczywiście fundatorką uposażenia tej prepozytury.

[madohora]

Rozwój oraz wpływ kulturalny klasztoru średniowiecznego ściśle łączy się ze stanem jego mater jalnego posiadania 1 ). Im większe środki klasztor posiada, tern większa jego popularność, ustalenie zaś położe nia terytorjalnego włości klasztoru pozwala stwierdzić dokąd sięgał jego wpływ, W pierwotnem uposażeniu polskich instytutów kościelnych w wieku XI do XII występują dwa momenty początkowo fundator najczęściej panujący przeznacza na ich utrzymanie jakąś część dochodów pań stwowych; tłomaczy się to jeszcze małem zagospodarowaniem kraju, później dopiero, czy to biskupstwo, czy klasztor otrzymuje już i nada nia w ziemi 2 ). Co do uposażenia klasztoru czerwińskiego zcharaktery- zował je w sensie negatywnym P o t k a ń s k i 3 ), stwierdzając, że ALEXY BACHUŁSKI narok nie odgrywa w niem żadnej roli, wskutek fundacji prywatne] a nie książęcej. Praca nieznanego autora p, t. Posiadłości klasztoru Czerwińskie go w pierwszych wiekach istnienia 1 ) ustala w bardzo dowolny spo sób nazwy posiadłości klasztornych oraz zestawia je w porządku alfa betycznym na podstawie drukowanych dyplomów, Kwestja uposażenia stoi dotąd otwarta. Punktem wyjścia do jej rozwiązania jest często cytowana już bulla Hadrjana IX z r, 1155. Miejsce wystawienia tego dokumentu tłomaczy błędy w podaniu nazw miejscowości, a jednocześnie zmusza do kontroli i porównania z ma ter jąłem miejscowym, wprawdzie znacznie późniejszym, ale powsta łym na gruncie polskim 2 }, W rozdziale niniejszym chcę odtworzyć pierwotne uposażenie klasztoru, biorąc za terminus ad quern rok 1155, datę wystawienia bulli Hadrjana IV. Uposażenie klasztoru Czer wińskiego, zawarte w bulli Hadrjana IV, wyrażone jest w następujący sposób: ,,In Plozica prebendam, Zaxichov In Ciruenzk decimum et nonum forum, decimam et nonam marcam, decimam et nonam navim, Decimum poletrum, decimum diem in clausura, Totum Lomina cum pertinentijs suis. Gostezlaw cum pertinentijs suis, Zuolatove cum pertinentijs suis. Targoscine cum pertinentijs suis. Nasidlizk cum pertinentijs suis. Caccabum in segouent, Garuolione quam Bar- tolemeus comes.., ecclesie bate (sic) Marie.,, dedit et scripto suo firmait, forum in cohov ex dono Henrici ducis. Chrominnam totam. Scriseua cum lacu. Chomissinam Guiduam Parlin" 3 ). A zatem klasztor czerwiński otrzymał przed rokiem 1155: 1) Pre- bendę w Płocku, Bulla bliżej nie określa, co składało się na ową pre- bende. Trudno przypuścić, by stanowiła ją wieś Zaxichov bezpośrednio potem wymieniona, która niewątpliwie odpowiada Zaskowi w doku mencie z r, 1161, nadanemu klasztorowi przez Bolesława Kędzierza wego 4 ), Prebendę duchowny otrzymywał jako uposażenie w związku z pełnionemi przez niego obowiązkami kanonika, a więc tylko od bi skupa lub kapituły, którzy przyjmowali do grona swego nowych człon ków, Dokument Opizona z r. 1254 5 ) wyszczególniając uposażenie Czerwińska po da je między innemi: ,, prebendam Ploczenzis ecclesie majores cum thabema et aliam prebendam cum pertiuentus suis in ecclesia sancti Michaelis“. Nie odbieglibyśmy zbytnio od prawdy przyjmując ową ,,tabernę c ‘ pominiętą może przypadkowo w kancelarji papieskiej, jako uposażenie posiadanej przez klasztor czerwiński ka- nonji, jednak będziemy bliżej prawdy o ile potraktujpemy ją zgodnie z poglądem Zachorowskiego 7 ), jako stypendjum przywiązane do kanonij w Kapitule katedralnej płockiej. Opat czerwiński w XV w. występuje jako ..canonicus natorali ecclesiae cathedralis ploczenzis” w sporze między Kapitułą płocką ,.super perpetua habitatione ac possessione certe domus canotnicalis in civitate ploczenzi inter alias domos canonicales penes scolam ex opposite castri site“ 1 2 ), W sporze tym rozpatrywano wszelkie uprawnienia opata czerwińskiego w kapi tule katedralnej. Mimo to głucho o jakiemś odrębnem beneficjum. Przypuszczam więc, że ów dom był tą taberną wspomnianą w doku mencie Opizona, którą klasztor mógł nabyć w okresie 1155 do 1254. 2) W samym Czerwińsku klasztor otrzymuje tylko dochody: dzie sięciny i dziewięciny z targowego, z grzywien (marcam), z cła wod nego (na vim), dziesiątego źrebca (poletrum), niewątpliwie ze stada biskupiego, co potwierdza dokument Opizona 3 ), dziesięcinę dzienną z jazu (in clausura) rybnego 4 * ). Kwest ją tych dochodów zajmowałem się wyżej i doszedłem do wniosku, że są one pochodzenia kościelnego, czyli innemi słowy klasztor otrzymał je z nadania bi skupa. Dziwne tylko, że bulla nie wymienia samego Czerwińska jako własności Kanoników Regularnych. Poza dokumentem biskupa płoc kiego Stanisława z r. 1373'') nadającym wójtostwo w Czerwińsku (ci vitate nostra) niejakiemu Wanczoszowi, regestra poborowe z XV w stwierdzają istnienie w Czerwińsku ..sortis reverendissimi domini Plo- censis et domini abbatis Czerviensis ’ 6 7 ), pierwszy opłaca pobór z 7 ła nów, drugi z 3V2; o jakiejś tranzakcji, drogą której klasztor pozbył się części swego tery tor jum na rzecz biskupa, nie może być mowy. Potwierdza to choćby proces o inkorporację probostwa Św. Wojciecha do klasztoru Czerwińskiego 7 ). Z powyższego wynika, że klasztor pierwotnie został założony na terytorjum biskupiem, którego część po za klasztorem biskup zatrzymał dla siebie, przeznaczając jednak z nie go różne dochody na uposażenie klasztoru. 3) Bezpośrednio po prebendzie w Płocku bulla Hadrjana poda je,Zaxichov”, Brak warjantów tej nazwy w transumptach bulli utrudnia jej kategoryczne ustalenie. Jednak drogą wstecznego wniosko wania spróbujemy podać właściwe brzmienie. Dokument Opizona, wyliczający uposażenie klasztoru podaj e między innemi ,-Sascow, capellam eius theloneum, castores et quaslibet ipsius Sascow villas" 1 * ). Nazwa ta ze wszystkich podanych najbardziej odpowiada nazwie ,,Zaxichov‘‘ w bulli Hadrjana, innej zbliżonej w żadnym z do kumentów nie znajdujemy. Cło, oraz bobry wskazują na położenie nad rzeką, i faktycznie nad Nurcem w powiecie Ostrowskim znajdu jemy wieś Zaszków 4 ), Ofiarował ją klasztorowi Bolesław Kędzierza wy, o czem dowiadujemy się z dokumentu z r, 1161 3 ). W wieku XV, z którego najwięcej przetrwało dokumentów czerwińskich, bądź w ory ginałach, bądź w kopjach, niema już śladu, by klasztor posiadał jeszcze Zaszków, widocznie więc pozbył się go znacznie wcześniej. W XVI wieku Zaszków występuje już jako własność królewska*). W jednym z kopjarjuszy czerwińskich 5 ) zachował się odpis transumptu dokumentu z r. 1161, Pochodzi on z czasów Zygmunta I, z r. 1540. Poprzedza go następujący nagłówek: „Confirmatio privilegii bonorum Zaskowo sed tamen non restitutio super quam rem ego abbas magnam feci impensam, sed frustra" Jaką jednak drogą klasztor został po zbawiony tej posiadłości, trudno coś konkretnego powiedzieć. 4) Po wyliczeniu dochodów w Czerwińsku bulla wymienia ,,to- tum Lomina cum pertinentijs suis". Nie ulega wątpliwości, że jest to wieś Łomna, położona na lewym brzegu Wisły, przy drodze z Warszawy do Modlina, którą klasztor posiada do końca XVIII w. Najbliższy bulli dokument z r. 1161 pomija ją milczeniem, z czego wnioskujemy, że nie mogła pochodzić z nadania Bolesława Kędzierza wego, lub Henryka, znajdujemy ją natomiast w dokumencie Konrada z r. 1222 6 ). Już wyżej doszliśmy do wniosku, że mógł Łomnę nadać kla sztorowi Czerwińskiemu jedynie Bolesław Krzywousty. Piaszczyste grunta Łomny 7 ) świadczą, że kiedyś był tam las: wieś niewątpliwie założono na gruntach wykarczowanych. Przyległościami Łomny, o których w formie ogólnikowej mówi bulla, prawdopodobnie były póź niej powstałe wsie: Wieśka (z wsi tej kmiecia imieniem Zalost, wraz z calem jegomęskiem potomstwem uwalnia opat czerwiński w r. 1381 1 ) oraz Cząstków, występujące w regestrach poborowych XVI w, 2 ). Po łożenie poddanych klasztoru w Łomnie nie było do pozazdroszczenia, skoro, jak wyżej wspomniany Miłoszka, starają się od niego uwolnić ucieczką, wobec czego klasztor zmuszony jest starać się u księcia Kon rada o ich imienne wyliczenie, co uzyskuje w r. 1222. Poddanych tych wymienionych jest 26, prowadzących osobne gospodarstwa; w tem 11 ojców, 12 synów i braci, oraz 3 wnuków 3 ). Licz

[madohora]

[madohora]

Kościół Zwiastowania Najświętszej Marii Panny, choć we właściwej swej bryle pochodzi z drugiej ćwierci XII w. i uznawany jest za bardzo cenny zabytek architektury romańskiej, nosi na sobie również piętno wielu przebudów, które spowodowały dodanie mu elementów gotyckich i barokowych oraz częściowe zatarcie romańskiego charakteru

[madohora]

Portal romański znajdujący się w kruchcie (pierwotnie zaś w przedsionku otwartym) jest niezmiernie bogaty w dekoracje. Pochodzi z 1. połowy XII w., jego autor związany był najpewniej z włoskim warsztatem mistrza Wiligelma z Modeny. W dużym stopniu (i nie w całości) został on zrekonstruowany na początku XX stulecia

[madohora]

W południowej kaplicy świątyni znajdują się niezmiernie cenne elementy dekoracji malarskiej kościoła

[madohora]

Freski znaleźć możemy również w innych częściach kościoła. W kaplicy północnej znaleźć można resztki malowidła z XV w., w kaplicy klasztornej znajduje się przedstawienie św. Krzysztofa (również XV w.), zaś w głównej apsydzie kościelnej znajdują się malowidła z 2. ćwierci XVI w. przedstawiające 12 apostołów wiązane z Hansem Dürerem

[madohora]

[madohora]

Nikomedia (stgr. Νικομήδεια) – starożytne miasto hellenistyczne w Azji Mniejszej, położone nad Zatoką Ascytyjską będącą częścią Propontydy; założone przez Nikomedesa I w 264 p.n.e. jako stolica Bitynii. Współczesny İzmit.

[madohora]

Cesarz Dioklecjan uczynił z niej swoją rezydencję w 286 po ustanowieniu systemu tetrarchii. Nikomedia pełniła funkcję stolicy wschodniej części cesarstwa aż do roku 330, gdy Konstantyn I Wielki uroczyście przeniósł swoją siedzibę do nowo wybudowanego Konstantynopola. Konstantyn Wielki zmarł w Nikomedii i w tym właśnie miejscu został przed śmiercią ochrzczony przez miejscowego biskupa Euzebiusza z Nikomedii.

[madohora]

Biskupem Nikomedii był późniejszy patriarcha Konstantynopola Euzebiusz z Nikomedii.

[madohora]