zeitgeist2010
30.08.17, 17:48
To chyba Zagloba powiedzial cos w tym stylu w klasycznym zrodle wiedzy o Szwecji dla przecietnego Polaka ;) czyli Potopie – ”Szwed to antychryst, ktory diablu zluzy ale dobry to zolnierz i zaradny. Wrzucisz go do przerembla pod lod to nawet i po godzinie zywy ci wyplynie i do tego ze sledziem w pysku!”
Jest wiele innych mitow o Szwecji ale to, ze Szwecja byla regionalnym mocarstwem i posiadala Finlandie, Norwegie i kraje nadbaltyckie jest faktem. POdczas wojny 30-letniej szwedzki krol, mistrz sztuki wojennej, Gustav adolv den andre podbil i zlupil katolickie regiony europy srodkowej. Gdy zginal pod Lützen w 1632 roku wladze przejela jego corka Krystyna, ktora z czasem zaszokowala wszystkich abdykujac i przechodzac na katolicyzm.
Czesc rodu Wazow dlugo sympatyzowala z katolicyzmem. Wazowie ci kumali sie z Polska i tworzyli z nimi 5 kolumne przeciwko protestanckiej Szwecji. Adwersarzem Gustava Adolva II byl jego krewniak Waza z Polski Zygmunt Stary. Z tego sie rodzi ta gleboka nieufnosc Szwedow do dzisiaj wobec tych dziwnych konserwatywnych sasiadow na poludniu Baltyku.
Jeszcze w 1598 Szwecja była krajem na marginesie europejskiej polityki, a po ulicach Sztokholmu paradowali polscy żołnierze. Niecałe pół wieku później Szwecja była już potężnym mocarstwem, którego ambicje sięgały nie tylko na drugą stronę Bałtyku, ale nawet na drugą stronę Oceanu Atlantyckiego.
29 marca 1638 została założona kolonia Nowa Szwecja w Ameryce Północnej.
W latach trzydziestych XVII wieku państwo szwedzkiej królowej Krystyny obejmowało Szwecję, Finlandię, Estonię, Inflanty, Karelię, Ingrię, Kłajpedę, Elbląg i Piławę. Wojska szwedzkie toczyły zwycięskie boje na terytorium Polski i Niemiec. Niewiele brakowało do tego, by Morze Bałtyckie było wewnętrznym morzem Szwecji.
Skandynawowie zaczęli teraz spoglądać za ocean. Planowali założyć kolonię handlującą tytoniem i skórami, by ominąć pośrednictwo kupców francuskich i angielskich. W tym celu założono Kompanię Nowej Szwecji, w której udziały mieli także akcjonariusze z Holandii i Niemiec.
Pretensje do ziem zajmowanych przez przybyszów ze Skandynawii zgłaszała jednak Holandia, posiadająca sąsiednią kolonię Nowe Niderlandy. W dodatku Holendrzy w praktyce zmonopolizowali handel futrami w regionie. Następca Printza, gubernator Johan Risingh, zaatakował w maju 1654 roku posiadłości holenderskie i zdobył Fort Casimir.
Gdy Szwedzi zajęci byli w Europie tzw. „drugą wojną północną”, w naszej historiografii nazywanej „potopem szwedzkim”, Holendrzy przystąpili do kontrofensywy. Latem 1655 roku 300 żołnierzy holenderskich pod dowództwem gubernatora Petera Stuyvesanta wkroczyło do Nowej Szwecji. Pozbawiona wsparcia z metropolii kolonia szybko padła. 15 września 1655 Nowa Szwecja została anektowana przez Nowe Niderlandy.
Król Szwecji Karol X Gustaw, który tydzień wcześniej wkroczył do Warszawy, nie zwrócił większej uwagi na utratę amerykańskiej kolonii.
Szwedzcy osadnicy pozostali jednak w Ameryce. Holendrzy przyznali im szeroką autonomię wraz prawem do własnej milicji, religii i sądownictwa. Pomimo utraty kontroli nad Nową Szwecją, skandynawscy koloniści kontynuowali osiedlanie się w Delaware, także w okresie brytyjskiego panowania, jak i po rewolucji amerykańskiej. W latach późniejszych dawna „Nowa Szwecja” stała się przystankiem dla tysięcy Skandynawów, którzy co roku emigrowali na kontynent amerykański.
Innymi koloniami za oceanem byly na morzu karaibskim Saint-Barthélemy - lata 1784- 1878, wróciła do Francji.
Gwadelupa - lata 1813-1814, wróciła do Francji., Tobago - 1733, przejęte przez Imperium brytyjskie.
W Afryce Szwedzkie Złote Wybrzeże na terenie Złotego Wybrzeża (obecnie Ghana)
Po okresie wzgednej wielkosci Szwecja stala sie biednym krajem. W XVIII i XIX wieku okolo miliona Szwedow wyemigrowalo glownie do USA za chlebem. Jest to ogromna liczba. Co czwarty szwed wyemigrowal. Podobnie bylo w Norwegii i Finlandii.
W kontekscie obecnej masowej imigracji do Szwecji niektorzy politycy i publicysci mowia ze tak oto kolo historii sie zatoczylo. Szwecja, kraj bylych emigrantow ekonomicznyhc stal sie ziemia obiecana dla innych biednych i przesladowanych ludzi.
Po okresie podbojow i statusu regionalnego mocarstwa Szwedzi wybrali droge neutralnosci i pokoju. Udalo im sie stworzyc wysoki dobrobyt i wolnosc praw obywatelskich dla wszystkich (jak wszystko funkcjonuje wedlug wzorca).
Przy tej okazji mozna zapytac, czy model szwedzki jest jakims uniwersalnym wzorcem do nasladowania? Raczej nie.
1. Szwecja nie ma naturalnych wrogow. Jest ich tylko 10 miljonow ale kto im zagrozi? Sasiedzi sa slabsi i przyjazni. Od Rosji dzieli ich strefa bufertowa.
2. Jako spoleczenstwo obdarzeni zostali wieloma technicznymi i przedsiebiorczymi talentami.
3. Maja etos twardej pracy, obowiazkowosci, uczciwosci, spolecznej solidarnosci, zdolnosci do kompromisow i zaufania do praw i wladz.
4. Unika sie rozwiazan skrajnych i konfliktowych. Panuje otwartosc i tolerancja do roznych stylow zycia i zachowania. Ich cierpliwosc wobec ostatnich arabskich i muzulmanskich dysfunkcji jest wrecz anielska.
Et cetera.
---------------------------------------------
Human beings will find a balanced situation when they do good things not because God says it, but because they feel like doing them. /Olof Palme
