kanuk
24.10.03, 02:38
Pieniędzy potrzeba na walkę z nędzą, nie na wojny
Wycofać armię okupacyjną z Iraku
Ameryka chce, by podczas spotkania ofiarodawców w Madrycie świat przeznaczył
miliardy dolarów na odbudowę Iraku. Jednogłośna odpowiedź na tę propozycję
powinna brzmieć: "Nie!". Odbudowa Iraku nie wymaga w dłuższej perspektywie
zagranicznej pomocy finansowej. Wymaga natomiast rozwiązań politycznych, te
zaś będą możliwe tylko po wycofaniu się amerykańskiej armii okupacyjnej.
Miliardy dolarów, o jakie zabiegają USA, powinno się skierować na
przeciwdziałanie rzeczywiście najpilniejszym problemom w skali światowej,
takim jak walka z AIDS i z głodem.
Administracja Busha rozpoczęła wojnę przeciwko Irakowi prawdopodobnie
dlatego, że zamierzała przekształcić ten kraj w nową bazę dla zakrojonych na
długo operacji wojskowych w regionie Zatoki. Po atakach terrorystycznych na
USA we wrześniu 2001 roku chciała wycofać swoje wojska z Arabii Saudyjskiej
i - jak można przypuszczać - wybrała Irak jako długoterminową bazę
operacyjną. Jestem głęboko przekonany, że z tego właśnie powodu Ameryka jest
tak przeciwna szybkiemu przekazaniu władzy Irakijczykom. Naprawdę suwerenny
Irak mógłby przecież zażądać od USA, aby się stamtąd wycofały.
Dopóki siły okupacyjne w Iraku tworzy Ameryka, dopóty nie jest prawdopodobne
osiągnięcie stabilizacji politycznej w tym kraju. A bez niej nieprawdopodobne
jest również ożywienie irackiej gospodarki. Dla wielu Irakijczyków Stany
Zjednoczone są kolonialnym okupantem i z tego powodu stają się obiektem
ataków nie tylko ze strony sił lojalnych wobec Saddama Husajna, ale i
irackich nacjonalistów różnego typu, a także arabskich bojowników z
sąsiednich krajów.
Ataki przeciwko okupacji USA powodują straty w ludziach i niszczą iracką
gospodarkę. Atakującym udało się doprowadzić do zatrzymania dużej części
irackiego eksportu ropy. Prowadzący do Turcji rurociąg naftowy na północy
kraju jest ustawicznie bombardowany i działa tylko sporadycznie - jeśli w
ogóle. Pola naftowe na południu nie mogą w pełni wykorzystywać możliwości
produkcyjnych, bo brakuje prądu, a brakuje dlatego, że sieci
elektroenergetyczne są również obiektem powtarzających się ataków bombowych.
Irak - jak wynika z ostatnich informacji - wydobywa dziennie 1 - 2 mln
baryłek ropy, tymczasem w warunkach pokoju mógłby szybko osiągnąć produkcję
na poziomie 2 - 3 mln baryłek dziennie.
To właśnie niedostatek wpływów naftowych, a nie brak pomocy zagranicznej,
jest rzeczywistą przyczyną kryzysu finansowego w Iraku. Przy dzisiejszych
cenach ropy na rynkach światowych - około 30 dolarów za baryłkę - wydobycie
mniejsze o milion baryłek dziennie oznacza codzienną utratę około 30 mln
wpływów. Oznacza to również, że gdyby Irak mógł zwiększyć dzienny eksport
ropy o milion baryłek - a po zaprzestaniu ataków na infrastrukturę naftową
można by to szybko osiągnąć - miałby rocznie około 10 miliardów dolarów
dodatkowych wpływów, które mógłby przeznaczyć na rozpoczęcie odbudowy kraju.
W ciągu trzech lat Irak byłyby prawdopodobnie w stanie zwiększyć wydobycie do
około 5 mln baryłek dziennie. To oznaczałoby 3 - 4 mln baryłek więcej, niż
wynosi obecna produkcja, i 30 - 40 mld dolarów wpływów rocznie. To kwota
wystarczająca nie tylko na wznowienie podstawowych usług, ale i na to, by
wyraźnie poprawić warunki życia i spowodować w krótkim czasie przyspieszenie
tempa wzrostu gospodarczego. Przy takich rozmiarach wydobycia Irak byłby
krajem o średnim poziomie dochodów, a na mieszkańca przypadałoby rocznie
(wliczając także dochody ze źródeł innych niż ropa) kilka tysięcy dolarów.
Krótko mówiąc, Irak nie potrzebowałby wcale oficjalnej pomocy na rozwój.
W przypadku Iraku największy koszt stanowi nie odbudowa, lecz utrzymanie tam
wojsk amerykańskich. Za utrzymanie 140-tysięcznego kontyngentu wojskowego USA
płacą rocznie gigantyczną sumę 51 mld dolarów; na żołnierza wypada więc
zastraszająca kwota 360 tysięcy dolarów rocznie. Wycofując wojska z Iraku,
Stany Zjednoczone mogą więc zaoszczędzić sobie wydatków sięgających
kilkudziesięciu miliardów dolarów rocznie. Gdyby w 2004 roku USA przekazały
Irakowi choć ułamek zaoszczędzonych w ten sposób pieniędzy, wystarczyłoby
środków nie tylko na utrzymanie irackiej administracji, ale i na wsparcie
odtworzenia produkcji ropy.
Prócz strat ludzkich i finansowych, jakie wynikają z wojny irackiej, Ameryka
naraziła świat na jeszcze inną szkodę. Otóż koncentrując jego uwagę na
kryzysie gospodarczym, który właściwie nie istnieje, spowodowała, że światowa
opinia publiczna przestała dostrzegać inne poważne i rzeczywiste kryzysy.
Świat powinien zgotować USA owację - ale jedynie gdyby na spotkaniu
ofiarodawców wezwały do stawienia czoła wezwaniom, w których naprawdę chodzi
o życie lub śmierć, takim jak walka z AIDS i głodem.
Spójrzmy na walkę z AIDS, gruźlicą i malarią. W 2004 roku około ośmiu
milionów ludzi żyjących w nędzy umrze na te choroby, choć można im zapobiegać
i leczyć je. W 2001 roku powołano Światowy Fundusz do Zwalczania AIDS,
Gruźlicy i Malarii. Ale w roku finansowym 2004 administracja Busha przeznacza
71 mld dolarów na Irak i zaledwie 200 mln dolarów na ten Fundusz. Każdemu
dolarowi dla Funduszu towarzyszy 350 dolarów przeznaczanych na Irak. To
zachwianie proporcji priorytetów zakrawa wręcz na groteskę. Co gorsze, USA
zachęcają innych, żeby tak samo źle wydawali pieniądze.
Przyszedł czas, żeby świat powiedział Ameryce parę trudnych prawd. Inne kraje
nie będą płacić za amerykańską okupację Iraku. Stany Zjednoczone muszą jasno
powiedzieć, że planują wycofanie swoich wojsk szybko i w całości. Poza tym
USA powinny przestać tracić ogromne pieniądze na wydatki wojskowe i skierować
wysiłki ku najbiedniejszej ludności świata. A wtedy świat może i powinien
wesprzeć te wysiłki finansowo.
Jeffrey D. Sachs
tłum. h.b.
------------------------------------------------------------------------------
--
Jeffrey D. Sachs jest profesorem ekonomii i dyrektorem Instytutu Ziemi w
Uniwersytecie Columbia
(C) Project Syndicate
