Kolej na szewców

[andrzej_b2]

Ostatnio p. J. Majewski w GS kontynuuje tematy „rzemieślnicze”. Było już o
Chowańczaku – kuśnierzu i o Mieszkowskim – kapeluszniku. Pora więc chyba na
przedstawicieli wielce zasłużonych szewców warszawskich: Hiszpańskiego, czy
Leszczyńskiego lub krawców, np. Zarębę. Czas oczekiwania spróbuję nieudolnie
wypełnić własnym wspomnieniem pewnego grochowskiego mistrza kopyta, pana R. E.
Raczka.
W pierwszych latach powojennych wszelkie naprawy butów prawie każdy pan domu
wykonywał we własnym zakresie. Wystarczyło w tym celu mieć właśnie kopyto,
kawałek skóry albo gumy, by wykroić obcas lub zelówkę i przybić gwoździami. Te
nieskomplikowane umiejętności przechodziły z ojca na syna. Do szewca chodziło
się więc prawie wyłącznie, aby okazyjnie kupić nowe buty, tzw. przepasowane
lub obstalować, takie nie do zdarcia. Najbardziej popularna na Grochowie była
firma szewska p. Raczka, przy ul. Grochowskiej 104. Sam mistrz z żoną i dwoma
synami mieszkał przy Grochowskiej 100 (ze starszym, Robertem, uczęszczałem do
jednej klasy). Nie był to szewc byle jaki. Siedzibę główną swej firmy oraz
skład miał przy ul. Nowy Świat 1, i jeszcze trzeci sklep przy Targowej 62.
Zasadniczo specjalizował się w obuwiu dziecięcym, ale nie tylko. Zakup butów u
niego to był cały rytuał. Najczęściej sam mistrz obsługiwał klienta. Po
zaproszeniu >proszę siadać< przynosił kilka pudeł butów przepasowanych i sam
własnoręcznie przymierzał, a czynił to z jednakową atencją bez względu na wiek
klienta. Oceniał i cmoka, coś mamrotał, a gdy nie dopasował „zdejmował miarę”.
Sam u niego kupiłem kiedyś pantofle „trzy razy szyte”, największy szyk końca
lat 50-tych.
Dziś w okolicy, szewca czy krawca ze świecą trzeba szukać. Kontynuatorami
tamtych tradycji rękodzieła grochowskiego są tylko nieliczni rzemieślnicy, np.
szewc przy Grochowskiej róg Mlądzkiej (bez nazwiska!) lub krawiec p. W. Piecyk
(tak, autentyczne nazwisko – to nie wymysł Wiecha) przy Grochowskiej 91.
No cóż, inne czasy, inne potrzeby i inne gusty, ale powspominać warto.
Pozdrawiam:-)

Chmielna

[nasza_maggie]

Z tego co wiem, w Cechu szewskim pozostało 5 prawdziwych szewców.
Niestety młodzi ludzie nie są zainteresowani wyuczeniem się takich zawodów.
Jest też kwestia 'pormocji' takich zawodów. A szkoda, szkoda że to przemija...


Osobiście mogę polecić usługi Pana Tadeusza Januszkiewicza
przy Chmielnej 10. Przemiły człowiek i profesjonalista.

[eela]

Jak Chmielna to tylko Kielman. :-)
www.kielman.pl/

[nasza_maggie]

eela napisała:

> Jak Chmielna to tylko Kielman. :-)
> www.kielman.pl/


Ja przepraszam ale Kielman to dla klyentów z Konstancina
a nie nas zwyczajnych :P

[andrzej_b2]

W historii firmy Jana Kielmana proszę zwróćcie uwagę na zdanie: „W 1883 roku Jan
otworzył warsztat przy ulicy Chmielnej. Wkrótce ożenił się z Marią Doley, panną
z zamożnej rzemieślniczej rodziny….”
Wszystko wskazuje, że panna Doleyówna była krewną Leona Doleya właściciela
fabryczki obuwia maszynowego, która około 1913 r. ulokowała się przy ul.
Terespolskiej 22 (ob. Chodakowskiej 22). Na praskie ślady Leona Doleya wskazuje
Bronisław Dziubek w książce „Zaczynałem u Lilpopa” (Warszawa 1969). Wątek z
Doleyami w tle był już na forum:
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=437&w=44202059&v=2&s=0Pozdrawiam

[nasza_maggie]

Hmmm już wtedy były układy?:))

[eela]

Bardzo możliwe, nawet logiczne. Jak tam będę kiedy to się dowiem.

[andrzej_b2]

To może dziś o rodzie Hiszpańskich, z których Stanisław – senior, w okresie
przed wybuchem powstania styczniowego zdobył taką popularność, że upatrywano w
nim drugiego Kilińskiego. W zasasadzie o tym zasłużonym dla Warszawskiego
rzemiosła rodzie prawie wszystko zawarto w linku:
www.linia.com.pl/indeks.php?d=13&w=149&p=01

W biografii Stanisława Hiszpańskiego – syna, jest jednak wątek, którym w 1880 r.
żyła cała Warszawa. Było nim zabójstwo, dr Aleksego Kurcyusza.
Dr Kurcyusz był domowym lekarzem całej, dość licznej rodziny Hiszpańskich.
Hiszpański – junior zaczął go podejrzewać, zresztą niesłusznie, o romans z jego
piękną żoną. Od dłuższego czasu poprzedzającego skandal, między małżonkami na
tym tle wybuchały awantury, szczególnie ostre, gdy majster nadużył alkoholu. W
okresie tuż przed dramatycznym zdarzeniem Hiszpański przebywał w Saratowie, aby
dokonać sprawdzenia stanu gospodarki swego zakładu. Niespodziewanie wrócił
jednak do Warszawy. I znów wybucha awantura. Powodem były ślady uszkodzenia
forniru, które odkrył na łóżku żony. Powodowany zazdrością udał się do
mieszkania Kurcyuszów i strzałem z pistoletu trafił go w skroń, Ciężko ranny
lekarz ciężko ranny po miesiącu zmarł. Sąd uznając, że działał w afekcie,
wymierzył Hiszpańskiemu 8 miesięcy więzienia.
Pozdrawiam

[andrzej_b2]

Bez wątpienia Stanisław Hiszpański – junior (1884-1899) był chyba najbarwniejszą
postacią, spośród wszystkich przedstawicieli rodu. Oprócz pracy zawodowej i
społecznej w latach 1880-99 sporo publikował w Zorzy, Gazecie Rolniczej,
Przeglądzie Tygodniowym i Gazecie Przemysłowo-Rolniczej, o problemach zawodowych
swojej branży. W Gazecie Rzemieślniczej drukował gawędy starego szewca, kreśląc
w nich m. in. sylwetki starych majstrów. Jak ocenia Stefan Kieniewicz jest to
„ciekawy choć chaotyczny przyczynek do dziejów warszawskiego rzemiosła”.
Pozdrawiam :-)

[eela]

Na Narbutta jest dom, należący przed wojną do rodziny Hiszpańskich. Po wojnie odbudowali go na tyle na ile było ich stać. Dostali kwaterunkowych lokatorów. Teraz jest to raczej zaniedbane.

[andrzej_b2]

Chodzi o willę przy ul. Narbutta 18, własność Stanisława Hiszpańskiego – wnuka,
której powstanie jest datowane na lata około 1920-21. Spalona w 1944 r., po
wojnie prowizorycznie odbudowana przez rodzinę, z pewnymi uproszczeniami
elewacji (więcej na temat budynku w Atlasie dawnej architektury ulic i placów
Warszawy, tom XII).
Pozdrawiam :-)

[andrzej_b2]

„Oficerki od Leszczyńskiego”, to było marzenie wszystkich wojskowych, a mogli
sobie pozwolić na nie tylko zamożni. Nie wiem, czy się orientujecie, ale przed
wojną buty, mundur wyjściowy i galowy (tak, tak, był i taki) a także cały
moderunek paradny, każdy oficer musiał sobie sprawić na własny rachunek,
najczęściej za pożyczki spłacane później przez kilka pierwszych pensji. A
wszystko usiało być eleganckie i przepisowe, np. regulamin dopuszczał tylko dwa
typy pistoletów, i wszystkie zasady były skrupulatnie przestrzegane. Ambicja i
honor każdego oficera nie pozwalał na wysuwanie jakichkolwiek żądań finansowych
w tym względzie wobec państwa. Dlatego byli specjalni krawcy i szewcy, którzy
specjalizowali się wyłącznie w zamówieniach wojskowych. Bez wątpienia
najelegantszym i najdroższym w warszawie był Lucjan Leszczyński, który miał dwa
swoje magazyny obuwia, przy ul. Nowy Świat 34 i przy pl. Trzech krzyży 14. W
butach od niego można było przejrzeć się, jak w lustrze. Nie wierzycie, to
spójrzcie na oficerki Rydza-Śmigłego.
foto2.m.onet.pl/_m/35f9d7dc993073ed08a6b8b5c7161afa,21,19,0.jpg
Trudno znaleźć w prasie reklamę Leszczyńskiego – on nie musiał, ale byli też i
tańsi mistrzowie dratwy i kopyta, którzy reklamowali się np. w Polsce Zbrojnej.
Był m.in. taki Jakób Marek, Bielańska 22, który polecał buty wojskowe po
przystępnych cenach i na dogodnych warunkach spłaty. Mniej zamożni młodzi
oficerowie „ubierali się” poza Nowym Światem, Chmielną i ogólnie mówiąc poza
ścisłym centrum.
Pozdrawiam :-)

Rzemiosło po grochowsku

[pol-a]

Panie Andrzeju, gdzie jak gdzie, ale na Grochowie z przyległościami na brak
rzemieślników nie możemy narzekać! To ciągle jeszcze najbardziej nasycona tego
rodzaju wytwórczością okolica w Warszawie. Wymieniam „z palca” tylko co bardziej
malownicze zakłady. Genialne rurki z kremem wyrabiane przez potomków
przedwojennych praskich cukierników w pawilonach przy Rondzie Wiatraczna - na
wyposażeniu zakładu (Grochowska 210/212) jest niemiecka maszyna z lat 40. do
aplikowania bitej śmietany. Warsztat naprawy akordeonów przy St.Augusta, do
którego pielgrzymują posiadacze tego instrumentu z całej Polski. Słynna na całą
Warszawę gorseciarnia przy Grochowskiej koło urzędu pracy. Opiewany przez Staśka
Wielanka Bar Gocławski (Płowiecka 5 B) rodziny Nestoruków (51 lat w tym samym
miejscu!, teraz interes przejmuje wnuk), serwujący najlepsze flaki w mieście.
Krawiec z witryną, która nie zmieniła się co najmniej pod lat 60. - przy
Siennickiej. Punkt naprawy saksofonów (!) przyt Grochowskiej koło Instytutu
Weterynaryjnego. Bardzo solidny szewc urzęduje niemalże w samym centrum
dzielnicy, w kamieniczce z lat 30. przy Grenadierów róg Spalinowej. Czapników,
tapicerów, kaletników, krawców, ramiarzy jest jeszcze co najmniej kilkunastu.
Jest też lodziarnia Kowalskich (G-ska 173-175), co prawda „tylko” z 35-letni
stażem. Co ciekawe, niedawno dwie familie rzemieślnicze ulokowały na Grochowie
swoje agendy. Olczakowie (firma z 65-letnim rodowodem) otworzyli kilka lat temu
cukiernię przy Rondzie Wiatraczna. A opodal, w tzw. „Grzybkach”od 1985 roku
wypieka ciasta klan Cichockich, którego członkowie parali się cukiernictwem
już 71 lat temu. Żeby na Grochowie obstalować kaszkiet albo ucieszyć
podniebienie smakiem prawdziwej bitej śmietany nie trzeba pomagać sobie świecą :)

[zbyszek_33]

Oprawa obrazów, luster, pozłotnictwo. Bliska 21 w suterenie obok Dw.Wschodniego.
Z czystym sumieniem polecam. Porada w sprawie wyboru ram i kolorystyki - gratis.
Można negocjować ceny. Rzetelnie, solidnie i terminowo. Jedyny problem, żeby
wybrać ładną rame do obrazu, koniecznie należy pofatygować się osobiście z
arcydziełem.
Pozdrowienia

Prascy rzemieślnicy

[miszka44]

Przed rokiem w "Polityce" ukazał się artykuł pod wielce wymownym tytułem
"Ostatni gasi światło": TEKST

Pzdr
M44
Warszawa subiektywnie
Stowarzyszenie NOWA PRAGA

[nasza_maggie]

to wklejam, bo ucieknie jeszcze i co?:)

Polityka - nr 17/18 (2552) z dnia 29-04-2006; s. 156 Na własne oczy
Ostatni gasi światło
W pracowniach rzemieślniczych warszawskiej Pragi ukrył się dawny świat. Ma
zapach starych kamienic, barwę zdartego muru i rdzy balustrad, dźwięk
szewskiego młotka przybijającego obcasy. W ludziach, zarabiających tu na życie
od dziesiątków lat, zapisała się pamięć miejsca. Stalowej, Inżynierskiej,
Wileńskiej, Ząbkowskiej, na które tymczasem przeprowadza się nowoczesne miasto
ze swoimi apartamentowcami, galeriami handlowymi i pracowniami artystów.
Agnieszka Rybak


Buszejka, Antolka, Arletka, Stefanka... Praskie ciasteczka. Koleżanki pyzy ze
skwarkami z bazaru Różyckiego. Znikły zmiecione dietami cud, liczeniem kalorii
i higienicznym terrorem.

– Ludzie nie kupują już tortowych z kremem – tłumaczy Maria Celtkowska,
właścicielka najstarszej na Pradze cukierni Puchalskiego, spadkobierczyni
tradycji. Ojciec założyciel Aleksander Puchalski to człowiek-instytucja. Za
odprawę, jaką dostał w gazowni, założył w 1928 r. pierwszą pracownię
cukierniczą na Wileńskiej 5. W ciągu jedenastu lat dorobił się czterech
kawiarni i sklepów w najbardziej prestiżowych punktach miasta – m.in. na rogu
Zgody i Chmielnej oraz przy Krakowskim Przedmieściu. Zasłynął z tortów. Do jego
lokali wpadali na kawę z ciastkiem modni aktorzy. Po wybuchu wojny zostali na
dłużej – właściciel zatrudniał bezrobotnych artystów. Pomagał członkom
podziemia z AK, więźniom Pawiaka, dokarmiał matki z dziećmi. Trzy dni przed
wyzwoleniem Pragi rozstrzelali go Niemcy. Po wojnie jego studwudziestometrowe
mieszkanie na Stalowej zajęło NKWD. Firma nigdy nie wróciła już do dawnej
świetności.


Ludzie nie kupują i nie jedzą już kremów, nie naprawiają butów, nie używają
maszyn do szycia i do pisania, nie szlifują szkła, nie cerują rajstop i nie
piorą puchu. Nie ostrzą nożyczek po bramach. W mrocznych, głębokich jak studnie
podwórkach nie grają orkiestry.

Nowy człowiek żyje inaczej. Zdaniem starszych panów, pochylonych nad
warsztatami, symbolem jego potrzeb jest dziś supermarket. Jak gwóźdź do trumny
wbity na końcu Stalowej. No i galeria Centrum Wileńska. Kilkudziesięciu praskim
zakładzikom, które rozwijały się tu i konkurowały ze sobą od dziesiątków lat,
śmierć zagląda w oczy. „Jestem w terenie” napisał naprawiacz maszyn biurowych
Lipko. I nigdy już nie wrócił na Strzelecką. Wyliczanka jak apel poległych. Rok
temu w kwietniu pracownię przy Wileńskiej zamknął Jerzy Kamiński, 75-letni
szlifierz szkła, który pamięta te kwietne wzory, cięte ręcznie na kryształowych
wazonach – eksportowy towar PRL. Kilka miesięcy temu zniknął magiel z ulicy
Strzeleckiej, choć zamówienia od stałych klientów przyjmuje jeszcze dziewczyna
sprzedająca pieczywo. W stan spoczynku przechodzą rzemieślnicy i ich klienci. A
wraz z nimi dawna Praga.

Wiesław Wiśniewski, właściciel pralni pierza z ulicy Konopackiej, historię swej
pralnicy zna z rodzinnych opowiadań. Ogromną maszynę w stylu retro z
przyczepioną do boku kierownicą, która dziś zajmuje całe wydzielone zasłonką
zaplecze, dziadek kupił po wojnie. W 1953 r. otworzył na Strzeleckiej rodzinny
interes. To były czasy! Podstawą przemysłu pościelowego była gęś. Żadnych
poduszek podrabianych z waty czy bawełny. Pierze miało swoją cenę, dlatego
opłacało się je prać, pikować pierzyny. Lokalik na Pradze to było marzenie.


Zaczynało się od podania do Krajowej Rady Narodowej przy ul. Karola Wójcika
(dziś księdza Kłopotowskiego), a urzędnicy ustawiali chętnych w długą kolejkę.

Franciszkowi i Stanisławie Sikorskim sprzyjało szczęście. Warsztat przy
Czynszowej 4, do którego dziś – jak do chatki z bajki – prowadzą zielone
drewniane drzwiczki, oddał im kuzyn. Przyszli tu w 1955 r., młodzi, zakochani,
z nadzieją na szczęście. Poznali się w Parku Praskim, gdzie robotnicza młodzież
podrywała przesiadujące na ławkach dziewczyny. Sikorski mieszkał z kolegami na
Targówku, pracował do późna, nie miał czasu, żeby po parku za dziewczynami
latać. Aż raz kolega zaprosił go, żeby się pochwalić zdobyczą. – I jak
zobaczyłem jego dziewczynę, to nie chciałem innej. Myślę, taka fajna,
przydałaby mi się. Gdy potem pan Stanisław wpadł przypadkiem na dziewczynę w
sklepie, powiedział sobie: Już cię nie puszczę. I tak została cholewkarzową.

Po ślubie zamieszkali w warsztacie, z sypialnią na antresoli. Tu urodził się
ich pierwszy syn. Tu cieszyli się kupionym za pracę po nocach mieszkaniem w tym
samym bloku. Tu rozgrywały się dramaty, gdy sąsiadka z oficyny doniosła
władzom, że mieszkanie kupili nielegalnie. W ramach wyrównania rachunku krzywd
z prywaciarzami peerelowskie władze dokonały zamiany ich mieszkania z
mieszkaniem donosicielki. Dostali 9 m kw. w oficynie.

Ale z perspektywy czasu nawet to, co złe, wspomina się z odcieniem nostalgii.
Oficyny, ubikacje w podwórkach, kocie łby i wiecznie panujący półmrok, który
rozświetlały lampy gazowe, pastorały, które co wieczór zapalał latarnik.

Gdy Halina Cieszkowska, historyczka, przyszła po raz pierwszy w 1959 r.
obejrzeć swój przyszły dom na Równej, zobaczyła jejmość wychylającą się na
ulicę. – Cały kubeł nieczystości wylała do rynsztoka. Wprost przede mnie.
Pomyślałam: Boże, Cieszkowska, gdzie ty będziesz mieszkać!

Później stała się kronikarzem Pragi. Na Stalowej, w malutkim zakładzie pani
Danowskiej, która łapała oczka w pończochach i prowadziła obciąganie guzików,
za gęstą firanką zbierali się starzy ludzie, pili herbatę i wspominali. A
Cieszkowska z tych wspomnień pisała artykuły do gazet. To wtedy, w końcu lat
50., rodzinie cukiernika Puchalskiego udało się odzyskać pracownię na Stalowej
28, którą w międzyczasie brygady pracy przemieniły w skład węgla. Cukiernia
znowu działała i miała konkurencję. Jeszcze przed wojną swój zakład otworzył
Władysław Grabowski. Sympatyczny pan z wąsami na Pragę sprowadził się z
Podhala. Po wojnie stał się znawcą miodów. Nazywano go Alchemikiem.

Po wojnie przy Stalowej Jan Dynowski miał Kremówkę, a na rogu Wileńskiej i
Inżynierskiej zakład otworzył Tadeusz Czwarno, uczeń Puchalskiego. Cukiernia
była jego życiem i jego światem. – On nie był nigdy w życiu w lesie. Nie
widział, jak grzyb wygląda. Siedział tutaj świątek, piątek, sobota, niedziela –
opowiada szewc Grzelak, sąsiad.


Pod koniec lat 70. i w kolejnej dekadzie małe zakłady rzemieślnicze święciły
triumfy. W praskiej oazie przedsiębiorczości próbowali sił nowi. Czesław
Zembrzuski pamięta uczucie szczęścia, gdy w 1973 r. z powodu choroby serca
zwolnił się ze stacji obsługi samochodów i dostał przydział na lokal przy
Wileńskiej. Zajął się naprawianiem maszyn do szycia. – Mnie nikt nie znał, ale
jak miałem bumagę, że mogę zakład prowadzić, wywiesiłem szyld. Jak już
wyrobiłem sobie markę, to pracy miałem, że nie mogłem się wyprostować.

Waldemar Arcikiewicz, pozłotnik, dostał lokal na Środkowej 3a w 1982 r. W mroku
pracowni wygładzał szorstką przeszłość ram, brązowił i pozłacał. Warszawiak z
dziada pradziada, ze Szmulek, złocił Zamek Królewski, Łazienki, Pałac w
Wilanowie, zabytkowe kościoły. W latach 80. władza poluzowała Kościołowi.
Księża dostawali pozwolenia na budowę i renowację świątyń, więc Arcikiewicz
ciągle był w rozjazdach. W pracowni przy Środkowej dyżurowała żona.

Andrzej Grzelak, szewc z Inżynierskiej, który klientki tytułuje: Aniołku,
opowiada: – Powtarzałem, że szewcem nigdy nie będę. Gdyby żona wiedziała, w
życiu by za mnie nie wyszła. Jeździłem jako kierowca, a kierowca to ktoś. Ale
jak przez przypadek wpadłem, zabrali mi prawo jazdy. Dwadzieścia osiem lat temu
przejął zakład po ojcu. Przypadkiem i z niechęcią, bo szewc, jak murarz, nigdy
nie cieszył się społecznym szacunkiem. Z ojcowskiego zakładu została mu stopka.
Drobna, zimna, m