Łazienkowskie koszary

[andrzej_b2]

„Obok łazienek, a właściwie na ich terenie, stanęły od strony wschodniej
zabudowania koszar huzarów, ułanów i kirasjerów. Miały one niejako strzec
dwóch zjednoczonych rezydencji króla i naczelnego wodza. Głównym ich
architektem był płk. Minter”.
Tyle M. Kwiatkowski. Wielka Księga Łazienek (2000) s. 145.

Dość enigmatycznie brzmi informacja o budowniczych koszar. Przecież były one
budowane w różnych latach, rozbudowywane, przy ich budowie maczał palce chyba
też Lüders? Spróbujmy uzupełnić informację Pana Profesora.
Pozdrawiam

[horpyna4]

Może na początek cytat z "Ilustrowanego Przewodnika po Warszawie wraz
z treściwym opisem okolic miasta" z 1893 roku:
"Ulica Czerniakowska stanowi ostatnią arteryą miasta i kończy się
u rogatek tejże nazwy, za któremi rozpoczyna się wieś Czerniaków.
Prawą stronę ulicy zajmują obszerne zabudowania KOSZAR JAZDY,
konsystującej w Warszawie, magazyny, stajnie i t. p. Koszary te noszą
nazwy: najprzód "Koszar kirasyerskich", chociaż kirasyerzy wcale tam
nie stoją, ale do ostatnich czasów stał pułk huzarów grodzieńskich
gwardyi; dalej rozkładają się szeroko KOSZARY UŁAŃSKIE."
Przewodnik nie wymienia położonych jeszcze bardziej na południe
koszar huzarskich, chociaż są one zaznaczone na planach Warszawy
zarówno wcześniejszych, jak i późniejszych (np. z lat 1867, 1869,
1879, 1890, 1915). Może zaliczono je do koszar ułańskich, skoro
ułańskie się "szeroko rozkładały"?

[ryszard.maczewski]

horpyna4 napisała:

> Przewodnik nie wymienia położonych jeszcze bardziej na południe
> koszar huzarskich, chociaż są one zaznaczone na planach Warszawy
> zarówno wcześniejszych, jak i późniejszych (np. z lat 1867, 1869,
> 1879, 1890, 1915). Może zaliczono je do koszar ułańskich, skoro
> ułańskie się "szeroko rozkładały"?

Bardzo ładnie, z podziałem koszar na kirasjerskie, ułańskie i husarskie, koszary
pokazuje na planikach Świątkowski w 1852:
www.varsaviana.pl/czytelnia.php?numer=00033 planiki nr: 101, 102, 103 i 98.

[andrzej_b2]

Przyjęło się uważać, że największym skupiskiem wojsk carskich była Cytadela, ale
wydaje mi się, że Łazienki Królewskie i najbliższy ich rejon liczebnością wcale
jej nie ustępowały. Jeśli nie co do głów, to przynajmniej, co do obiektów i
urzędów wojskowych tam ulokowanych.
Koszary:
1) Huzarskie (Czerniakowska 25)
2) Kirasjerskie (Czerniakowska 39)
3) Ułańskie (Czerniakowska 31)
Kancelarie:
1) Grodzieńskiego Pułku Huzarów (Łazienki 25),
2) Lejbgwardyjskiego Pułku Ułanów (Łazienki 31),
3) 4-tei Baterii Lejgwardyjskiego Pułku Artylerii Konnej (Koszary Ułańskie
Łazienki);
4) 2-go Pułku Pochodnego Telegrafu (Czerniakowska 39)
Sztaby:
1. 4-tej Brygady Artylerii Gwardyjskiej (Koszary Kirasjerskie, Czerniakowska 37-39),
2. 3-ej Baterii Lejbgwardii Ułańskiej (Łazienki)

Jest to stan na koniec lat 70-tych XIX w. (wg Kalendarza J. Ungra na r. 1877)
Później zmieniały się adresy, ale dyslokacja obiektów pozostawała bez większych
zmian aż do 1915 r.
Pozdrawiam

[andrzej_b2]

Ale to jeszcze nie wszystko. Do obiektów wojskowych można zaliczyć Koszary
Kanonistów dziś Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa i Dom dla Inwalidów, późn. zwany
Domem Narutowicza.
Pozdrawiam

[horpyna4]

Sporo obiektów wojskowych było też kiedyś w pobliżu skrzyżowania ulic
Dzikiej i Gęsiej. Wspomniany przeze mnie przewodnik (zachowuję, jak
poprzednio, oryginalną pisownię łącznie z wielkimi literami) podaje,
że na Gęsiej "pod Nr. 24 mieszczą się KOSZARY ARTYLERYI, pod Nr. 26
SKŁADY I MAGAZYNY ARTYLERYJSKIE, pod Nr. 28 PIEKARNIA WOJENNA, a
nadto pod Nr. 42 składy i magazyny wojskowe... ". Dalej: "Gmach
stojący przy zbiegu ulicy Gęsiej i Dzikiej (od Dzikiej Nr. 19,
hipoteczny 2317) stanowi obecnie WIĘZIENIE WOJSKOWE, dawniej były tu
koszary, zwane pospolicie koszarami artyleryi albo koszarami
Wołyńskiemi."
Gmach dawnych Koszar Wołyńskich widać jeszcze na planie Warszawy z
1939 roku, była pod nim pętla tramwajowa. Wydaje mi się, że obecnie
w tym miejscu jest skwer W. Brandta.

Koszary przy Dzikiej/Gęsiej

[ryszard.maczewski]

horpyna4 napisała:

> Sporo obiektów wojskowych było też kiedyś w pobliżu skrzyżowania
> Gmach dawnych Koszar Wołyńskich widać jeszcze na planie Warszawy z
> 1939 roku, była pod nim pętla tramwajowa. Wydaje mi się, że obecnie
> w tym miejscu jest skwer W. Brandta.

Gmach koszar artylerii / wołyńskich stał jeszcze długo po wojnie - aż do połowy
lat 60-tych: www.warszawa1939.pl/index.php?r1=zamenhofa_19&r3=0

Artykuł im poświęcony zamieściliśmy w 8-my numerze Stolicy.

Dzielnica „czerwonych latarni"

[andrzej_b2]

Wokół kompleksu koszar łazienkowskich powstała dzielnica „czerwonych latarni”.
To właśnie przy Czerniakowskiej, Górnej, Rozbrat, Ludnej mieszkały wszystkie te
Czarne Mańki, Rude Felki, Grube Zośki. Dawały chwile zapomnienie sołdatom
zagubionym tu na zachodniej rubieży Cesarstwa. A i wiele córeczek i ich
przykładnych mamuś też gubiło serca w miedzach czerniakowskich, czy sieleckich.
Potem, gdy wszystko wychodziło na jaw, ułan znikał, zostawiając krzyczącą
pamiątkę. Tylko obdarowane wiedziały komu ją zawdzięczają, ale do końca życia
kryły tę tajemnicę, śniąc o kolorowym ułanie z lat młodości. Tylko sąsiedzi i
rodzina zadawali sobie pytanie: do kogo to dziecko jest podobne, bo do ojca
chyba nie?
Więc kto wie, kto wie, może właśnie, w którym z nas płynie kropla gwardyjskiej krwi?
Warto o tym wszystkim pomyśleć, będąc na niedzielnym spacerze w Łazienkach.

Sorry, miało przecież być o architektach...
To wszystko przez tę jesienną szarugę.
Pozdrawiam :-)

[ryszard.maczewski]

andrzej_b2 napisał:

> Sorry, miało przecież być o architektach...

A skończyło się na intymnych tematach damsko-męskich :-)

Preferencje oficerów

[andrzej_b2]

ryszard.maczewski napisał:

> A skończyło się na intymnych tematach damsko-męskich

Czy „skończyło się”, to wszystko zależy od nas. Temat koszarowy jest jak rzeka i
można go konsumować ze wszystkich stron bez obawy przejedzenia. Kontynuujmy więc
wątek w ten smutny jesienny dzień...

Oficerowie carscy gustowali w szansonistkach, aktorkach i divach operetkowych.
Na przełomie wieku o względy Wisnowskiej, Czakówny, Messalki, Kaweckiej ubiegali
się starzy i młodzi różnych rang, brzęczący złotem i wysokimi orderami.
Obsypywali swe ulubienice bukietami kwiatów i cennymi podarkami. Sam
generałgubernator Skałon raczył nawet podarować kiedyś Messalce drogie lando,
którym później jeździł prezydent Wojciechowski.
Na spotkaniach i libacjach drogie trunki lały się strumieniami, toasty spełniano
z damskich pantofelków, szyjki butelek odcinano jednym uderzeniem szabli, a
szczególnie łaknący mogli gasić pragnienie szampanem pitym wprost z kranu (sam
widziałem we Lwowie taki lokal i takie urządzenie, zaznaczam – tylko widziałem).
W Polsce niepodległej koszary łazienkowskie wiązały się nierozerwalnie z 1
Pułkiem Szwoleżerów im. J. Piłsudskiego i z osobą jego dowódcy płk. B. Wieniawy
Długoszowskiego (późn. gen. dywizji).
pl.wikipedia.org/wiki/Boles%C5%82aw_Wieniawa-D%C5%82ugoszowski
Choć dowodził pułkiem dość krótko, bo około dwóch lat, to on stał się
uosobieniem polskiego kawalerzysty – on, człowiek renesansu, dr med., art.
malarz, poeta, dyplomata, bibosz i birbant, a przede wszystkim żołnierz bez
skazy i wierny druh Marszałka.
Pozdrawiam :-)

[horpyna4]

No, ale akurat Wisnowska nie wyszła na tym najlepiej...

Wisnowska i kornet Barteniew

[andrzej_b2]

horpyna4 napisała:

> No, ale akurat Wisnowska nie wyszła na tym najlepiej..

Racja.
1 lipca 1890 r Warszawę obiegła wiadomość o śmierci Marii Wisnowskiej, aktorki
teatru Rozmaitości. Zginęła od strzału z pistoletu w mieszkaniu przy ul.
Nowogrodzkiej 14. Zbrodni dokonał Aleksander Barteniew, kornet pułku huzarskiego
lejbgwardii, stacjonującego w Łazienkach
pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Husar_Grodno_Guard_Regiment.jpg
Maria nie była piękna, ale miała ładne oczy i usta, była krągłą, niedużą
blondynką. Szpeciła ją tylko trochę zbyt mocno zarysowana szczęka. Jednak urok
osobisty i seksapil były jej orężem w walce na scenie z rywalkami i kluczem do
męskich serc.
foto0.m.onet.pl/_m/5cb4114932152d865f925ea0063cc874,21,19,0.jpg
Motywy śmierci były pogmatwane, sprawa sądowa zakończyła się wyrokiem skazującym
Barteniewa na 8 lat katorgi. Wolą cara, poprzedzoną wysoką protekcją, wyrok
zmieniono na służbę żołnierską na Kaukazie. Kolejna amnestia spowodowała, powrót
Barteniewa do Rosji europejskiej i osiedlenie się w swym majątku.
Matka wystawiła córce na Powązkach pomnik nagrobny dłuta nie byle kogo, bo B.
Syrewicza (al. katak. filar 37 naprz. al. między kw. 14 i 16), a koszty jego
budowy podobno pokrył Pułk Huzarów Lejbgwardii.
foto0.m.onet.pl/_m/938751d244e532fce8d305bff7d63dfc,21,19,0.jpg
W latach 20-tych XX w. często widywano przy pomniku Wisnowskiej nędznie ubranego
mężczyznę. Gdy zmarł znaleziono przy nim dokumenty na nazwisko Aleksander
Barteniew, uchodźca z Rosji po Rewolucji 1917 r.
Pozdrawiam

[horpyna4]

Tych uchodźców było sporo. Jedni się asymilowali, inni nie umieli się
znaleźć w nowej rzeczywistości i zżerała ich chandra. Pewien mój
znajomy (mocno starszy oczywiście) wspomina do dziś scenkę z lat
przedwojennych, jaka utkwiła mu w pamięci.
Siedziało sobie dwóch takich w restauracji, pili dość mocno,
właściwie zapijali nudę. Wreszcie jeden z nich zaproponował
drugiemu, żeby może tak postrzelać do luster. Ten drugi rozejrzał
się, machnął ręką i oznajmił z głębokim smutkiem: - Ostaw, nie
pojmut...

[andrzej_b2]

Tak to dobra ilustracja, uwidaczniająca mentalność ludzi z azjatyckiego kręgu
kulturowego. Obsady warszawskich garnizonów rekrutowały się prawie wyłącznie z
mieszkańców dalekich wschodnich guberni. Już sam kontakt tych ludzi w Warszawie
z zachodnią cywilizacją zaskakiwał przybyszów, sprzyjał procesowi cywilizacji,
wyzwalał bardziej gładkie zachowania, przynajmniej powierzchownie.
Nikt dotąd nie ocenił roli naszych dziewczyn w procesie cywilizacyjnym tych
czasem półdzikich natur 30 tys. rosyjskiego garnizonu, od zwykłych kontaktów po
zawieranie małżeństw mieszanych – na pocz. XX w. zjawisko coraz rzadsze. Dowódcy
jednostek wojskowych często składali oficjalne raporty swym przełożonym o
polonizowaniu się podkomendnych. Nie wiem, czy są jakieś dane, ale do Warszawy
po 1917 r., chyba głównie przybyli ci Rosjanie, gdyż czuli z miastem jakieś
związki a byli między nimi też i ludzie b. przyzwoici.
Pozdrawiam

[horpyna4]

Z tego, co mi wiadomo, władze carskie zabraniały rosyjskim oficerom
małżeństw z Polkami, a w każdym razie robiono trudności. Natomiast
przychylnie patrzono na małżeństwa Polaka z Rosjanką. Uważano
(częściowo może i słusznie), że kobieta ma większy wpływ na wyznanie
i poczucie narodowościowe potomstwa, był to więc w zamierzeniu jeden
ze sposobów na wynarodowienie. Ale rzeczywistość bywała czasem inna.
W mojej rodzinie był pułkownik carski, Polak. Ożenił się z Rosjanką,
która całkowicie się spolszczyła, przeszła zresztą na katolicyzm.
Jedno jej tylko przeszkadzało w polskich domach - paskudna herbata.
No, ale jak ktoś był przyzwyczajony do celebrowania rytuału
parzenia, a samowar stał w salonie na honorowym miejscu...

Małżeństwa mieszane

[andrzej_b2]

Może i przepisy zabraniały wojskowym zawierania małżeństw z Polkami, tego nie
wiem, ale działała tez zasada niepisana w odwrotnym kierunku. Jak podaje
Tuszyńska A.: „Rosjanie w Warszawie”, ss. 77-78 „...Małżeństwo z Rosjaninem
uważane było za zdradę – religijną i patriotyczną. A wspominając swoje kuzynki,
które poślubiły rosyjskich oficerów doda...nikt z rodziny nie wiedział i nie
chciał wiedzieć [o tym]. Cała rodzina zerwała z nimi stosunki”. W dalszym ciągu
autorka przytacza krótką statystykę, z której wynika, że pomiędzy 1902 a 1911 r.
zawarto w Warszawie 1936 małżeństw prawosławnych mężczyzn z katoliczkami i tylko
109 małżeństw katolików z prawosławnymi. Łatwo przeliczyć, że średnio/rok w
Warszawie było w tym czasie było zawartych 227 małżeństw mieszanych. Jaki w tym
był udział wojskowych, dane milczą. Ile takich ślubów było zawieranych poza
Warszawą też nie wiadomo. Ale jak widać, małżeństwa mieszane nie stanowiły
sporadycznych wypadów.

Tak na marginesie, wśród ww. statystyki znalazł się także mój przodek z bocznej
linii, który ożenił się z Rosjanką. Na znak protestu cała rodzina skazała go na
izolację familijną, gdyż wiązało się to z obowiązkiem wychowania dzieci w wierze
prawosławnej. Później z tej linii wywodził się prof. dr. XX, min. zdrowia z
czasów PRL-u.
Pozdrawiam

Sztandary i patroni

[andrzej_b2]

Nie wszyscy zapewne wiedzą, że po klęsce wrześniowej sztandar 1 Pułku
Szwoleżerów został ukryty w ziemi na terenie kościoła parafialnego w Zakrzówku
pod Kraśnikiem. Wydobyty w 1959 r. został przekazany Muzeum WP w Warszawie
Z 1 Pułkiem Szwoleżerów w koszarach przy ul. 29 listopada dzielił sąsiedztwo 2
Dywizjon Artylerii Konnej im. gen. Józefa Sowińskiego. Podobno statuetka patrona
dywizjonu przetrwała wojnę na terenie koszar a potem została przeniesiona do
koszar kantonistów i tam do tej pory przebywa.
Pozdrawiam :-)

[ryszard.maczewski]

andrzej_b2 napisał:

> [...] a potem została przeniesiona do koszar kantonistów i tam do tej
> pory przebywa.

Kto to jest "kantonista" i które to koszary?

[andrzej_b2]

ryszard.maczewski napisał:

> Kto to jest "kantonista" i które to koszary?


Kantonista to żołnierz „na leżach”, tj. przebywający na krótkim odpoczynku po
trudach wojennych, lub oczekujący na nowy przydział mobilizacyjny po
zdziesiątkowaniu oddziału albo będący w innych nadzwyczajnych sytuacjach.
www.muz-low.com.pl/Pozdrawiam

[andrzej_b2]

Link skleił się, więc powtarzam jeszcze raz:
www.muz-low.com.pl/

[sqh]

ryszard.maczewski napisał:

> Kto to jest "kantonista"

Gdybyś mi kiedyś nie sprzedał III tomu "Encyklopedii Wojskowej" pod
red. Ottona Laskowskiego, to byś się mógł dowiedzieć z niego
właśnie, że kantonista - to w carskiej Rosji wychowanek szkoły
wojskowej dla małoletnich, będących synami wojskowych i z racji
swego pochodzenia, przeznaczonych również do służby wojskowej.
Szkoły takie istniały formalnie w latach 1805-1866 - czyżby jedna z
nich działała w Warszawie?

Ja obstawiam tę właśnie definicję, bo choć faktycznie kantonowaniem
nazywano niegdyś również - podaję za tym samym tomem "EW" -
rozkwaterowywanie oddziałów po zamieszkanych miejscowościach (w
odróżnieniu od biwakowania), to w każdym razie, nie w koszarach. W
tym znaczeniu, "koszary kantonistów" byłyby oksymoronem.

[michel9]

Pewien rosyjski baron, wysokiej rangi oficer carski( z pochodzenia Niemiec,matka
Polka-Mostowska)zakochawszy się w polskiej szlachciance wystąpił z armii i
zakupił majątek w Królestwie, aby być zapisanym do ksiąg szlachty polskiej. Celu
dopiął-owocem tego małżeństwa była moja prababka. Jak widać z małżeństwami
rosyjsko-polskimi bywało różnie. Reszta jego rodziny służyła wiernie Rosji,
ojciec był generałem zasłużonym w represjonowaniu Polaków, brat ambasadorem.

Obiekty towarzyszące

[andrzej_b2]

„...Armia carska miała tendencję do „zagospodarowywania” sąsiedztwa obiektami
pośrednio tylko związanymi z orężem. Stąd w okolicach Łazienek charakterystyczne
kwaszarnie kapusty (wcięte w skarpę obok Zamku Ujazdowskiego), pralnie wojskowe
i piekarnie, szkoła weterynarzy, ujeżdżalnie. W jednej z nich na Myśliwieckiej
[6-przyp.mój] mieści się dziś gmach radia...” (Tuszyńska A. Rosjanie w Warszawie
– 1992, s. 72)
www.polskieradio.pl/trojka/357/
Pozdrawiam

[andrzej_b2]

Myśliwiecka 6, to dziś oczywiście adres "Batorego".

Myśliwiecka

[ryszard.maczewski]

andrzej_b2 napisał:

> W jednej z nich na Myśliwieckiej[6-przyp.mój] mieści się dziś
> gmach radia...” (Tuszyńska A. Rosjanie w Warszawie
> – 1992, s. 72)
www.polskieradio.pl/trojka/357/

Skoro po otwarciu podanego przez Ciebie linku po oczach bije adres "Myśliwiecka
3/5/7", to dlaczego w tekst pani Tuszyńskiej wstawiasz adres "Myśliwiecka 6" ?

Pamiątka po szwoleżerach

[andrzej_b2]

Na domu koszarowym przy ul. Szwolezerów 7 wisi taka oto pamiątka po 1 Pułku
Szwoleżerów:
foto0.m.onet.pl/_m/3f91d6e18ffc3c959d91803183db0038,21,19,0.jpgPozdrawiam

[kester]

Identyczna tablica jest wmurowana w "dom bez kantów" od strony
Krakowskiego Przedmieścia. Przy niej tabliczka informująca, że jest
to tablica symbol pochodząca z nieznanego domu ...
Może ta tablica na Krakowskim pochodzi z innego rozebranego na
Szwoleżerów budynku koszarowego?

Patroni raz jeszcze

[andrzej_b2]

Szukałem potwierdzenia, czy zasłyszana informacja, że w koszarach łazienkowskich
stacjonował 2 Dywizjon Artylerii Konnej jest prawdziwa? Dowodem tego miałoby być
popiersie Sowińskiego eksponowane w Muzeum Łowiectwa (koszary kantonistów).
Obecnie stanu faktycznego potwierdzić nie można, bowiem trwa generalny remont
obiektu.
Literatura przedmiotu (Zarzycki P.: 2 Dywizjon Artylerii Konnej – 1999)
jednoznacznie nie potwierdza stacjonowania. Jednak tenże sam autor w książce 1
Dywizjon Artylerii Konnej (2000) pisze, że 1 dak dopiero w 1923 r. ostatecznie
został przeniesiony na ul. 29 Listopada – widać, że jest jakaś luka? Dalej
podaje, że w 1926 r. MSWojsk. nadało 1 dak „honorowe szefostwo gen. Józefa
Bema”. Rok później cały kompleks wojskowy przy ul. 29 Listopada urzędowo
otrzymał nazwę „Koszar im. Gen. J. Bema”, a przed nimi ustawiono popiersie
patrona, dłuta B. Święcickiego.
J. Zieliński w Atlasie Dawnej Architektury...T. 3 uściśla, pisząc: „Po wojnie
pomnik ustawiono przy zachodnim ryzalicie budynku [tj. mniejszego pawilonu
północnego]” (s. 46).
Jakie było moje zdziwienie, gdy przypadkowo natknąłem się na pomnik
w...Łazienkach. Chyba to ten sam, o którym piszą obydwaj autorzy. Świadczy o
choćby tym patyna i krótki podpis BEM. Jest on usytuowany w pobliżu WC, przy
alejce, która łukiem odchodzi od Muz. Łowiectwa, w kierunku stawu. Ciśnie się w
tym momencie szereg pytań: Kiedy zmieniono lokalizację i dlaczego wybrano dla
Bohatera Dwóch Narodów tak mało eksponowane miejsce? Dlaczego zatem w sposób
szczególny uhonorowano Sowińskiego, zapewniając mu dach nad głową (jeśli to
prawda)?
Kto wcześniej był w Muzeum Łowiectwa i widział tam popiersie Sowińskiego?
Pozdrawiam :-(

[maskwaparis]

Ja tam bym sie mie zastanawiala dlugo, gdyby mi sie jakis Rosjanin spodobal, a
jeszcze oficer? Polki, niestety, maja w tej chwili malo do czynienia z ta
nacja. Szkoda, bo w porownaniu do polskich "kawalerow", to po prostu dzien do
nocy. Zupelnie inne pojecie na temat kobiety, nie spotyka sie czegos takiego,
ze ja pracuje, jesli moj maz ma prace, i mnostwo innych roznic, moim zdaniem,
na korzysc kobiet. Ech....