Ziomecka nasza

[rita100]

Ziomecka Warmii i Mazur

Wstęp:
Jesteśmy spadkobiercami Warmiaków i Mazurów, którzy przez wieki żyli na tej
ziemi i pozostawili po sobie ślady kultury materialnej i duchowej. W obecnej
chwili zdecydowana większość tej krainy nie ma ukształtowanej tożsamości
regionalnej i poczucia trwałej więzi z miejscem zamieszkania. Dlatego warto
poznać zwyczaje, tradycje, folklor i przybliżyć się do przodków Tej ziemi.
Pomagać nam w tym będzie doskonała praca zbiorowa pod redakcją Bogumiła
Kuźniewskiego "Warmiacy i Mazurzy"

Nazwa "Warmia" ( niem. Ermland) pochodzi od pruskiego plemienia Warmów
zamieszkującego obszar w dolnym biegu Pasłęki.
Mazury zamieszkiwały pruskie plemiona Galindów i Sasinów.
Krzyżacy bez większych trudności podbili w XIIIw tą ziemię.
Teraz spokojnie przechodzimy do ciekawego życia tej ludności w owych czasach.
Cofniemy się kope lat, a może dalej ... ;)))
Prosze wątek potraktowć z przymrużeniem oka :)

[rita100]

"Nigdy się nie przeje"
Mówiono o nim czyli o chlebie Warmiacy i Mazurzy. Raz w tygodniu wypiekano 5-8
bochenków chleba o wadze 3-4 kilogramów każdy. Po nagrzaniu wnętrza pieca
chlebowego sprawdzano jego temperaturę. "Kosiorem" pociągano po trzonie pieca i
jeżeli sypały sie iskry, to temperatura była wystarczająca, aby wsadzić bochny
chleba.
Tradycja uszanowania chleba jest odwieczna, a chleb jest najważniejsza pozycja
jadłospisu. Walka o chleb jest walką o życie, więc warto poswięcić kilka
wersetów ku chwale Bochanka Chleba :)

Pierwszy do stołu podchodził ojciec i, przeżegnawszy bochan znakiem krzyża,
krajał wiekie skiby czarnego chleba.

Nie wolno bylo darować ani pożyczać całego bochanka chleba, żeby
błogosławieństwo nie łobróciło się zupełnie od domu. Należało koniecznie
kawałek chleba łodkroić i sobie łostawić.

Jeśli kawałek chlebka upadł na ziomecke, podnosząc, pocałujta go "na
przeprosiny".

Resztek chleba nie należy wyrzucać. Jeśli nie nadaje się do spożycia należy go
spalić, co wiązało sie z pradawną wiarą w oczyszczającą moc ognia.

Chlebem i solą witano nie tylko mlodą parę, lecz również osoby, którym chciano
łokazać szacunek. Chlebek dawali dziecku rodzice chrzestni, aby nigdy nie było
głodne.

[rita100]

«`'•.¸...:¸.•Bochan chleba
Błogosławinaś ty, Matko Ziemio,
Co tak łopatką sypsiesz nam ziarka.
Zbożem wypachnie pod strop stodoły,
Łobrodziło sia żyto i jarka.'´»

(¸.•*'´(¸.•*'´ `'*•.¸)`'*•.¸)

[Gość: robiii]

bez większych problemów? pierwesza eksterminacja w dziejach europy.

[rita100]

A oto wiersz poświęcony bochenkowi chleba, napisany przez Marię Zientara-
Malewską.

Bochan chleba
Błogosławinaś ty, Matko Ziemio,
Co tak łopatką sypsiesz nam ziarka.
Zbożem wypachnie pod strop stodoły,
Łobrodziło sia żyto i jarka.

Matka położy na stole bochan,
Tak łokraglutki jak złote słonko,
Łojciec zakreśli nożem znak krzyża,
Potem łukraje dzieciom po glonku.

Będzie no noju chleba dostatkam
I no sierotki zbziegnie też skrajka,
I no kaleki, i no babuśki,
Co nama pozie zieczoram bajka.

Przędzie babuśka do kitlów,
Kranci sia szpulka, kółko furkoce,
A mróz maluje ksiatki na szybach,
Łokanicami zicher szamoce.

Oj pozieduje babka stuletnia,
Jek to na Warmii kiedyś bywalo,
Kiedy na dżuma wymerli ludzie,
A zboże zimą powymarzało.

Żyta tak mało zebrano z pola,
Że chleb psieczono tylo na śwenta,
A ludzie jedli mech i korzenie,
Wszytko to babka jeszcze pamięto.

O, moje dzieci - szepcze-kochane,
Każdy kawałek chleba szanujta,
Kiedy łupadnie woma kruszynka,
Zaroz podnieśta i pocałujta.

Przeprośta chlebek, coby nie zbrakło,
Bo wy nie zieta, co to głód znaczy,
Blogosławiona niech będzie ziemia,
Co świeżym chlebem wszystkich uraczy.

[rita100]

Odpowiedź dla Robii - dokładnie tak pisze, cytuje:
"Przed tysiącem lat obecne Mazury zamieszkiwały pruskie plemiona. Krzyżacy bez
większych trudności podbili w XIII wieku ich ziemię."
Osadnictwo:
"Po zakończonych wojnach z Prusami Krzyżacy rozpoczeli intensywną akcję
kolonizacyjną w celu zagospodarowania zdobytych ziem. Działania osadnicze
postępowały z północy na południe, obejmując coraz to nowe tereny. Północną
Warmię zasiedlała ludność niemiecka. Biskup Eberhard z Nysy (1301-1326)
sprowadził pierwszych kolonistów polskich ze Śląska i osadził ich w południowej
Warmii. Podobno od nich pochodzą specyficzna gwara warmińska oraz
rozpowszechniona uprawa lnu i umiejętności tkania płótne lnianego."

[rita100]

Ale Warmiasy i Mazurzy nie tylko powaznie podchodzili do Chleba, także
potrafili trochę zażartować i tak powstała sliczna pieśń mazurska:
"Jak zwierzeta chleb piekly."

Dwa gołębzie, dwa gołębzie
żyto wymłócili, żyto wymłócili.

Kur z kokoso, kur z kokoso
do młyna wynoso, do młyna wynoso.

Baran niele, baran niele
siuchna mąckie sieje, siuchna mąckie sieje.

Psies drwa rombzie, psies drwa rombzie
suka na młyn trąbzi, suka na młyn trąbzi.

Świnia chleb wygniata, świnia chleb wygniata,
prosię wodę nosi, prosie wodę nosi.

Koń w psiecu pali, koń w psiecu pali,
kobyła go chwali, kobyła go chwali.

Gęś siodłata, gęś siodłata,
skrzydłem psiec wymiata, skrzydłem psiec wymiata.

Myska chlebek sadza, myska chlebek sadza,
kotek ji zawadza, kotek ji zawadza.

A psik kocie, a psik kocie,
nie myl mi w robocie, nie myl mi w robocie.

Capla dzika, capla dzika,
z psieca chleb wymyka, z psieca chleb wymyka.

Bocian dziki, bocian dziki,
bochenecki licy, bochenecki licy.

Krowa płowa, krowa płowa,
chleb do safy chowa, chleb do safy chowa.

Cy jus wsyscy ?
Nie esce.

Dwa dziory w nosie, dwa dziory w nosie,
no i skońcyło się, no i skońcyło się :)

[Gość: lilith]

Rozumiem że Krzyżacy bez większych trudności wybili Prusów, potem przyszli
Warmiacy razem z Mazurami, i tez bez większych trudnosci (a moze przyszło im to
troche trudniej?) wybili Krzyżaków, a na koniec nadeszli Polacy i sie ze sobą
tam biją do dzisiaj...? To taka historia regionu w skrocie?

[rita100]

Gość portalu: lilith napisał(a):

> Rozumiem że Krzyżacy bez większych trudności wybili Prusów, potem przyszli
> Warmiacy razem z Mazurami, i tez bez większych trudnosci (a moze przyszło im
to
>
> troche trudniej?) wybili Krzyżaków, a na koniec nadeszli Polacy i sie ze sobą
> tam biją do dzisiaj...? To taka historia regionu w skrocie?


Nie ma sprawy, napisz lepszy wstęp :)
Jak ziam, tak poziam - czyli jak wiedzialam tak powiedzialam :)

[Gość: kolonista]

Sprowadzał ich na Warmię pólnocna i środkową, bo na południową jeszcze nie było
planów. Kolonizacja południa odbyła sie po jego śmierci.Ale to też nie byli
Polacy spod wrocławia, bo mówili po niemiecku.

[rita100]

Zgadzam sie z tym - ja tam nie wnikam tak szczególowo, bo raczej watek nie
prowokacyjny a zapoznawszy z tradycjami. Każdy by tu ciągnął w swoją stronę.
A jednak musimy wspomnieć, ze 173 lata ziemia ta nalezala do państwa pruskiego
pózniej niemieckiego.
XIX wieku - był największy rozwój Prus. Po okresach kataklizmów, chorób i glodu
nastąpił dynamiczny przyrost naturlny. Nadwyżki ludności emigrowaly w
poszukiwaniu pracy do zachodnich Niemiec. W 1914 w Westfalii i Nadrenii
mieszkalo okolo 180tys Warmiakow i Mazurów. Wielu wyjechalo za Ocean do Ameryki
i Brazylii.
Ale wrócmy jednak do tradycji tego regionu :)
Łostanta sia z Bogam !

[Gość: kolonista]

Masz rację Rito, oglądanie Prus tylko od strony etnicznej, to już jałowy wątek.
Ale skoro tak,to dlaczego oglądamy problem tylko od strony języka polskiego
południowych Prus? To na Warmii i Mazurach nie było innego języka?

[rita100]

Gość portalu: kolonista napisał(a):

>
> Masz rację Rito, oglądanie Prus tylko od strony etnicznej, to już jałowy
wątek.
>
> Ale skoro tak,to dlaczego oglądamy problem tylko od strony języka polskiego
> południowych Prus? To na Warmii i Mazurach nie było innego języka?

A dokladnie , o jaki język chodzi ? Wiesz, ja dopiero poznaje ten region,
wcześniej to nie wiedziałam czy jestem Warmianką czy z Mazur - ale ogolnie
przezywali Prusaczka. Problem etniczny jest waznym problem, bo w nim jest
wielokulturowość i wszyscy zyli w zgodzie.

[inka28]

Rita, widzę że Cie książka zaispirowała:))
Miło poczytać, dzięki

[rita100]

inka28 napisała:

> Rita, widzę że Cie książka zaispirowała:))
> Miło poczytać, dzięki
>

Inka - dałas mi duzy zastrzyk wiedzy i milości do ziemi :)

[Gość: kolonista]

Chodzi dokładnie o język niemiecki.Nim,o dziwo, też posługiwali sie Warmiacy, i
to w zdecydowanej większości.Polskim tylko na południu Warmii, o czym w swojej
erudycji,doskonale wiesz. Warmia była większa niż jej południe, a 40 - 60 tyś
warmiaków mówiących po polsku , to nieco mniej niż pozostałe 240 tyś. mówiące
po niemiecku. Wielokulturowość jest w wieloetnicznosci - ale nie na
Warmii,gdzie wątek etniczny traktowny jest od lekko liczac 150 latjako
wyróżnik narodowości: stąd germanizacja lub polonizacja, a w efekcie tragedia i
zniszczenie społeczności Warmiaków. O ile problem etniczny jest wazny, pokazała
Jugosławia i ostatnio Londyn. Więc po co brnąć dzisiaj w tę stronę?

[rita100]

do kolonisty - Więc po co brnąć dzisiaj w tę stronę?
odpowiadam - to chyba nie jest brniecie w jakąś strone , tu pokazuje się , że
ziemia ma swoją historię zapisaną w tradycjach, a poznanie tradycji umozliwia
lepsze zrozumienie i złączenie tych korzeni. Nie możemy mysleć o przyszlości
bez uszanowania przeszlości, sam Rymkiewicz napisał w książce , podaje cytat z
pewnego dialogu:
"Ale ty idioto uszczypnięty przez gąsiora nie wiesz co warta jest przeszłość,
nie wiesz, że przeszłośc jest żródłem godności i odwagi, bo wkładano ci do
głowy debilu opychający się serem ze śmietaną, że przeszłości nie ma, że kto ją
wspomina, jest godzien pogardy, że jest tylko przyszłośc"

Przepraszam, za taki wulgarny cytat, ale nie mialam jak wyciąć pewnych słów,
ktore w książce były ujęte w pewnym dialogu. Oczywiście prosze nie brać ich do
siebie.
Tak własciwie to nie wiem o co Ci chodzi - to znaczy , że o Warmiakach nie
mozemy wspominac, mówić - przeciez kiedyś żyli tacy. Czy tak samo sądzisz o
zabytkach ? Jest sobie Wysoka Brama - i patrzmy na nią z przyszlością ?
pozdrawiam

[Gość: kolonista]

Choć wydaje się ,że oględnie, ale bardziej dosadnie już nie mozna, chciałem
tylko zwrócic uwagę, ze Warmia to nie tylko tradycja Warmiaków o etnicznych
korzeniach polskich. A takiej perspektywy wyłącznie uzywasz i do takiej
tradycji wyłącznie nawiązujesz, pisząc o Warmii.A Warmia to równiez tradycja
Warmiaków niemieckojęzycznych. Więc jeśli "poznanie tradycji",jesli "mysleć o
przyszlości bez uszanowania przeszlości", to dlaczego wybiórczo? Nie o takim
rozumieniu korzeni pisał Rymkiewicz!Przywołujesz wielokulturowość a czym ją
ilustrujesz? Wiec jesli patrzę na Wysoką Bramę- " z przyszłoscią" , to
taką,która nie może być skażona fałszowaniem lub zubożaniem jej historii.

[Gość: rita]

nie zauwazyłam wcześniej Twego wpisu - masz rację , wieczorem będę

[broneknotgeld]

Piyknie, myśla że link na tyn wontek jakosik tyż ubogaci tymat
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=15994312&v=2&s=0
Przeca to sztimuje, tela że jest do rymu i po ślonsku.
Rita, jak bydziesz miała jakeś ciekawe wierszyki, to pamiyntej ło stolicy
fraszki. Mogesz jom przeca tyż niymi ubogacić.

[rita100]

Pieśń o młynarzu

A komóż tak jak młynarzom:
na słoneczko nie wyłażą,
jeno leżą sobie w chłodzie,
rozkazują robić wodzie.
Wódka robi jak poddana
na młynarza i na pana....

Bronek , oczywiście jak cos będzie na temacie natychmiast zamieszcze u Ciebie :)
Narazie delektuje się nową wiedzą - a taka wiedza zbliża mnie z tą ziemia :)

[rita100]

Wioski warmińskie
Leżały nad brzegami jezior lub nad rzekami. Chaty stały najczęściej po obu
stronach drogi. Niemal w każdej wiosce stawiano na wzgórzu kościół lub kaplicę.
Przy drogach stały murowane kapliczki z figurą Matki Boskiej lub drewniane
krzyże z polskimi napisami.

Stawianie chałup wiązało sie z pewnym rytuałem.

1. Ofiary przy zakładzinach - czyli zabite zwierze zakopywano w fundamentach.
Pod fundamenty kładziono butelkę lub garnek gliniany z pieniędzmi. Pod próg
kładziono poświęcony obrazek lub Biblię.
(Teraz wiemy już gdzie szukać skarbu ;)

2. Wiecha - na szczycie konstrukcji dachowej zatykano wianek z koroną z
kwiatów, gałązek świerku i ziół jako symbol życia i szczęscia.
(Tradycja do dziś świetnie sie przyjeła )

3. Rychtunek - po zawieszeniu wiechy na Warmii przygotowano ucztę. Cieśla
przemawiał do robotników i godpodarzy, życząc im błogosławieństwa bożego w
nowym domu. Póznie gospodarz częstował wódką, a gospodyni podawała "kucha"
i "begielek"
(Ile się tu wódeczki rozlało ;)

Dla tych co będą budować modne tak dziś chałupki, będzie kilka uwag od dawnych
Warmiaków - o wierzeniach, o zasiedleniu i wprowadzeni. Teraz zapraszam na
tabake - poniuchamy razem . Warmiacy by powiedzieli, że od zażywania tabaki i
łoczy zdrowe i łoddychać lekko :)

[rita100]

Wierzenia związane z budową chałupy:
- Budowę chałupy należy rozpocząć w czasie pełni ksiązyca gdyż to gwarantowało
dostatek w nowym domu.
- Do nowo wybudowanego domu nie wolno wchodzić gdyż grozi to nieszczęściem. Z
tego powodu wrzucano najpierw psa albo kota do izby i dopierow wchodzili tam
ludzie.
- W niektórych okolicach Mazur pierwsza wchodziła gospodyni z miotłą, która
wrzucała przed siebie we wszystkich pomieszczeniach.

Zasiedlenie nowego domu na Warmii
- Najpierw szli gospodarze, niosąc krzyż i święte obrazy, potem niesiono bochen
chleba, aby go nigdy nie zabraklo, dalej inną żywność oraz meble i inne sprzety
domowe. Najbliższej niedzieli zapraszano księdza, by chatę wyświęcił. Po tej
ceremoni gospodyni rozniecała ogień na kominie i gotowała pierwszy posiłek dla
wszystkich, którzy pomagali budować dom.

Wprowadzenie do nowego domu.
- Do nowego domu należało najpierw wnieść chleb, sól i pieniądze, które
symbolizowały szczęście, bogactwo i pomyślność, a stół ognisko domowe.
- Pierwszy sen w nowym domu zawsze sie sprawdzał.
- Znaleziona podkowa, przybita gwoździem do progu, przynosiła szczęsćie.
- Żaba lub inny gad podłożony pod próg dawały nieszczęście.
- Rycie kreta w domu wrózyło śmierć. (pamiętajmy , ze podłoga była gliniasta)
- Stal podłożona pod próg domu chroniła przed piorunami.

to jest fajne :)
- Jeżeli mężowi umarło kilka żon, to następną wprowadzano do domu przez okno.

Teraz juz wiemy jak budować wille ;)

[rita100]

www.domwarminski.pl/content/view/24/63/
Opis w gwarze :)
Wokół chat były chezy , był rik otaczający wągród. Wągrodzie lechy. W skład
chezy wchodzi krównia i wolnostojąca pwnica.
chezy- zabudowania gospodarcze
rik - ogrodzenie kamienne
krównia - obora
lechy - grządki
piwnica - sklep

[Gość: tralala]

Dziękuję za ten wątek. Książkę znam, czytałam, ale i teraz z przyjemnością
przypominam sobie cytowane przez Ciebie fragmenty. Tak mi się tu podoba, że
przykleję się tu w kąciku i zacytuję wiersz z dużo starszej książki o Prusach
Wschodnich (rok wydania 1933), z rodziału 'O pieśni ludowej na Warmji'

O Warmijo, o Warmijo,
Ty ziamnio śwento moja,
Krsio mech przodków zlano,
Kendy spojrze, wszandzie cudno.
Ty prześliczny raju,
Że nad ciebzie jak Bóg mniły,
Nima w śwecie kraju.
Nima kraju, nima kóntka,
Oj, nima pod niebem
Coby wrósł z ludźmy swemy
Potem i chlebem.
Grosz łostatny, plon nopsierszy
Łoddo Bogu razem,
Łułaknióne masła źdźbło
Spoli przed łobrazem.
Przed łobrazem twem, Panienko,
Do modlitwy z łzamy
Gdy polece życie moje
I tak los mój krwawy.
O mój Jezu, mniły Jezu,
Dojże siły człeku,
By sie na ty ziemni
Dorobziuł lepszego zieku.

Obyśmy się dorobzili lepszego zieku na tej Warmji.

[rita100]

Wszystkim zainteresowanym tym wątkiem - dziękuję, za zamieszczanie utworów,
może i opowiadań związanych z Warmią. Warmio moja miła - niesmowity wiersz, to
można traktować jako hymn Warmii. Nigdzie tego utworu nie mogłam znaleź , a tu
taka niespodzianka :) Bardzo , bardzo ciekawe są dzieje Warmii i Mazur ,
dlatego warto wspominać ich by nie zapominać , że na tej ziemi byli kiedyś
ludzie i że ślad ich nigdy nie zaniknie nawet w pamięci ludzi mieszkających
obecnie. Na forach wchodzi moda gwary regionalnej i nie możemy zapomnieć też o
swojej, a mamy czym sie pochwalić , wystarczy tylko zgłębić temat i jak na
dłoni ukazują się duchy przeszłosci.

[broneknotgeld]

Szczyńściym co ślubno mom durś przi życiu
Bez łokno bloku bych niy zapryczoł
Czeci sztok - ciynżko taszczyć i siyniom
Dobrze co sie nom zwyczaje miyniom

[rita100]

Bronek, w dzisiejszych czasach
windą wjeżdzają frelki w miastach ;))))
Nie ma już drewnianych chatek
i dawnych okienek naszych matek :)

[rita100]

Też ciekawe. Była to jedna wielka izba. Na ścianach wisiały religijne obrazy a
na oknie religina figurka, najczęściej świętego patrona. Żyła w niej cała
rodzina, często z parobkami i służącą. Dla jednej rodziny było jedno łózko.
Sprzęty domowe stół, skrzynia, kilka stołkow, jakieś miski i garnki.
W kącie za łózkiem obowiązkowo musiała stać beczka kiszoneju kapusty. Na półce
zwanej trzanem obok Bilbli, śpiewnika musiała również stać buteleczka
gorzałeczki.

[rita100]

Społeczeństwo wiejskie
było dawniej zamknięte, w której obowiązywała ścisła hierarchia ustalona według
cenzusu majatkowego. Najwyżej stali - "gburzy", młynarze i kowal, później inni
wiejscy rzemieślnicy jak garncarze, stolarze , jeszcze niżej chałupnicy,
ogrodnicy, komornicy. Najniższą warstwę stanowili ludzie ubodzy, bezdomni,
wędrujący po odpustach i jarmarkach lub siedzący pod kościołem.
Od 1842 we wsi mieszkali : karczmarz, sołtys, dziewięciu gburów, sześciu
chałupników, kowal i pasterz.

Ciekawostką jest to, że zagrodnikami, chałupnikami czy komornikami stawali się
często synowie, bracia z rodzin gburskich czyli najbogatszych, dlatego, że
gospodarstw nie wolno było dzielić pomiędzy dzieci czy innych spadkobierców.

Wydaje mi się , że bardzo dobrze, w ten sposób jeden właściciel może lepiej
zadbać o dziedzictwo niż dzielić je na kawałeczki. Takie powinno być prawo do
dziś ;)

[rita100]

Mąż- żona
Od kobiet wymagało sie posłuszeństwa, nawet przy pomocy kija. Kobiety sie na to
godziły mówiąc, że mąż musi żonę okładać kilem, ale nie zatęgo ! Wybaczano
mężom wiele, np.picie alkoholu.
Dzieci były przyzwyczajone do bezwzględnego posłuszeństwa i wychowywane z
despotyczną surowością. Stanowiły tanią siłę roboczą. Córka zaś bez żadnego
wpływu na wybór narzyczonego.
Srogość rodziców nie zrywała więzi rodzinnych.
A oto dawny rym dziecięcy:
Wilk - zilk

Gdzie zilk ? - za góro !
Co robi ? - gęsi drze !
Siła ich nader ? - półkopek !
Jakie ma ocy ? - Jak węgle w nocy.
Jakie ma usy ? - Jak dwa obrusy.
Jaki ma nas ? - Jak polski gros.
Jakie ma ręce ? - Jak dwa obręce.
Jakie ma nogi ? - Jak dwa patogi.
Jaki ma pysk ? - Taki, co cię pozre.

[Gość: tralala]

Czarna strona stosunków rodzinnych i zagadka (nietrudna) dla polonistów - czy
ta pieśń warmińska nie przypomina pewnego znanego utworu poetyckiego?

Stała nom sia nozina:
Pani pana zabziuła.
W łogródku go schowała
Drobny rutki zasiała.
Rutko, rutko, ruteczko,
Rośnij ty też wysoczko.
Rutka rosnónć nie chciała
Bo za pana truchlała.

(O pieśni ludowej na Warmji - z książki 'Za północnym kordonem - Prusy
Wschodnie')

[inka28]

A przypomina.

Zbrodnia to niesłychana,
Pani zabija pana;
Zabiwszy grzebie w gaju,
Na łączce przy ruczaju,
Grób liliją zasiewa,
Zasiewając tak śpiewa:
"Rośnij kwiecie wysoko,
Jak pan leży głęboko;
Jak pan leży głęboko,
Tak ty rośnij wysoko."
...

To początek ballady "Lilije" Mickiewicza. Ale może motyw kobiety grzebiącej mężczyznę to jakaś powszechna rzecz w tamtych czasach?

[Gość: tralala]

'Jest to stara pieśń prapolska, znana w różnych okolicach ziem polskich w
kilkudziesięciu warjantach, która posłużyła Mickiewiczowi za temat do
ballady "Lilije". Jak twierdzi p. Eugenjusz Kucharski w wydanej przed paru laty
we Lwowie rozprawie p.t. "Pani pana zabiła", pieśń ta powstała w wieku XIII-
tym, - zapewne na Śląsku. Tyle więc czasu utrzymuje się ta pieśń w ustach
polskiego ludu - i dotarła aż na Warmiję.' O pieśni ludowej na Warmji - z
książki 'Za północnym kordonem - Prusy Wschodnie'(rok wydania 1933)

[broneknotgeld]

Z połednia na połnoc pieśniczka leciała
Ło ślubny co chopa tu zamordowała.

[rita100]

Tralala - ale zagadka była fajna - gratuluje Ince odpowiedzi - bardzo , bardzo
ciekawe to bylo - dziś uciekam , bo nadchodzi znów burza, musze chronic
komputer.
Pozdrawiam też Bronka - fajny wateczek :)

[rita100]

Gość portalu: tralala napisał(a):

> Czarna strona stosunków rodzinnych i zagadka (nietrudna) dla polonistów - czy
> ta pieśń warmińska nie przypomina pewnego znanego utworu poetyckiego?
>
> Stała nom sia nozina:
> Pani pana zabziuła.
> W łogródku go schowała
> Drobny rutki zasiała.
> Rutko, rutko, ruteczko,
> Rośnij ty też wysoczko.
> Rutka rosnónć nie chciała
> Bo za pana truchlała.
>
> (O pieśni ludowej na Warmji - z książki 'Za północnym kordonem - Prusy
> Wschodnie')

Nie wiedziałam o tym i ta ksiazka tez mi nie znana - czekam na jakąś pozycję z
antykwariatu z 1956 roku - ciekawa pozycja to ma być :)

[rita100]

No więc strasznie pracowano w tych czasach. Praca zaczynala się o piętej rano,
a kończyła się wraz z wieczornym dzwonieniem na Anił Pański. Utrwaliło sie to w
porzekadle : "Słoneczko za las, to ja gburze nie wasz".
Pojawiali się też na wsi wędrowni handlarze: Żyd sprzedający igły, nici, guziki
i inne wyroby pasmanteryjne, "klatnik" - człowiek skupiający stare, zużyte
tkaniny i ubrania, czyli klaty. Taki klatnik zajeżdzał do wsi wozem konnym; na
nim były garnki, naczynia fajansowe, jarmarczna biżuteria i zabawki dla dzieci.
Za klaty płacił tym co miał na wozie.

Ten zwyczaj długo przetrwał , nawet na południu Polski, pamiętam, przyjeźdzał
klatnik i skupował stare bezużyteczne rzeczy zwane chyba do dziś klamoty lub
klamotami. Było chyba takie coś.

[rita100]

Obyczaje rodziny
Umiera gospodarzowi zamożnemu żona, wtedy natychmiast wprowadza się do niego
byle jaka kobieta, która sobie wszystkie prawa żony wobec męża przywłaszcza,
oczywiście za jego przyzwoleniem. Dzieje się to często nawet już w dzień
pogrzebowy.

Dobrze wiedzieć, ze taki obyczaj istnieje - w razie czego, w sądzie można sie
na niego powołać. Bądźmy dzieweczki czujne ;))))))
Ale .....

Żona i dzieci bez sprzeciwu uznają wole ojca. Kobieta musi być poważna, bez
takich sobie serdecznych małżeńskich stosunków, bez tkliwych scen. Gdy
wyruszają razem do miasta wtedy pamietajcie , mąż podąża przodem, a żona musi
kilka kroków za nim. Jeśli zabierają ze sobą tłumoczek, to niesie go kobieta.

ps: wyobrażam sobie życie Warmiaków w dziesiejszych czasach, marketowych,
wspaniały scenariusz na film regionalny.
Ciekawe czy wiecie co oznacza - gacono, gacić coś, łogacić ?

[rita100]

Praca Warmiaków
nigdy się nie kończyła. Wiosną były przygotowania ziemi pod uprawy. Lato i
jesień to czas pielęgnacji upraw i zbiorów, czas gromadzenia zimowych zapasów.
Jesienią siano oziminy i gacono chatki czyli ocieplano od zewnątrz. Zimą
nastawał czas napraw narzędzi, czas młócki i przędzenia lnu oraz wełny, a także
czas tkania.
Nie zawsze był szczęśliwy czas ludzi starszych. W niektórych rodzinach ,ludzi
starszych traktowano z szcunkiem i miłością, w niektorych starano się ich
pozbyć uprzykrzając im życie.

Mimo pracy ludzie mieli czas na gry i zabawy, i tak grali w karty w "zechziga",
psieska, czarnego piotrusia albo w kasztelana na frojerki (zapałki), szyszki
sosnowe, rzadko na pieniądze. Kto wygrał, musiał stawiać gorzałkę. Biada temu,
kto został "czarnym piotrkiem". Dziewczęta smarowały go sadzami i
nazywały "pofajdokiem".

[rita100]

Wieczory zimowe sąsiedzi zbierali się kolejno u któregoś w chałupie.
Rozmawiali, gawędzili, palili fajki i naprawiali sieci.

Kobiety skręcaly nici lniane i śpiewały rózne pieśni. Szczegolnie Mazurki znały
bardzo dużo piesni, które śpiewały chętnie i pięknie na serdeczną nutę.
Podobnie jak podczas wspolnich prac w polu, szczególnie żniw rozlegały się
śpiewy kobiet i dziewcząt.

Okazją do wspolnych spotkań towarzyskich był też zwyczaj wspólnego przędzenia.
Przy tej okazji opowiadano baśnie i autentyczne historie, śpiewano, a po
zakończonej pracy tańczono. Gospodynie przygotowywały poczęstunek - czyli
pieczone kartofle z olejem lub "surgały" - wałeczki z drożdzowego ciasta
suszone w piekarniku i spożywane z ciepłym mlekiem.

Jeszcze przejdziemy do śpiewów i tańców - a może i znajdziemy stare
przyśpiewki, ktore tak dawno, dawno temu kobiety sobie śpiewały.

[rita100]

Urzędnika nazywano skucynik
czyli taki co dokucza ludziom.

Tu musze powiedzieć , że ciekawy był podatek solny. Władze pruskie wprowadziły
monopol na sól. Każdej rodzinie wiejskiej wyznaczono określoną ilość soli po
ustalonej cenie. Sól o wartości 2 talary sprzedawano po 6 talarow. Każdy
poddany musiał wykupić przydział soli, jeżeli tego nie uczynił, podlegał karze
chlosty, a za trzecim razem nawet karze śmierci. Przemyt był surowo karany.

Coś na marginesie, okazuje się , ze sól z Wieliczki przyczyniła sie do budowy
tak wspaniałego i podziwianego miasta jak Kraków. To dzięki handlowi tej soli,
ktora w owych czasach była na wagę złota powstało wiele zabytków , pałaców.
Jedni mowią, że Kraków Wieliczka zbudowała, jako że krol dysponował solą i
dlatego został zbudowany Wawel , za cenę soli. Kiedy się sól wyczerpała , a
cena soli radykalnie spadła inny król przeniósł stolicę do Warszawy, bo tam mu
obiecano i tak do dziś tam własnie obiecują, obiecują.... taka to oto
wspólczesna legendy ciąg dalszy ;)
Już niedlugo będzie o pozywieniu i jadle :)

[rita100]

Poziom higieny ludności wiejskiej był w tamtych czasach bardzo niski. Nie
dziwmy sie , ze szalały rózne zarazy i choroby. Zdrowi i chorzy, dorośli i
dzieci sypiali po kilkoro w jednym łózku. Domu nie wietrzono, złamania
nastawiał owczarz, a kowal pełnił funkcje dentysty. Kąpiel odbywała sie raz w
roku w specjalnej bali czy korycie, a w lecie tylko w stawach czy rzeczkach.
Przed drzwiami leżała kupa obornika, na którą załatwiała wszelkie potrzeby cała
rodzina. W okresie zimowym czyniono to nawet we wnątrz izby.
Rewolucyjne zmiany przyniosło dopiero dwudziestolecie międzywojenne.

[rita100]

Sposoby leczenia
A teraz bardzo ciekawe sposoby leczenia.
- Środek przeciwko wycieńczeniu.
Dwie baby brały chore dziecko, jedna podawała drugiej przez płot i z powrotem
je odbierała. Czynność należy powrórzyć trzy razy.
( To taktyka polityczna Robiego - ciągle wybieramy tych samych wierząc , że nas
uzdrowią - tak robisz Robi - ci sami ludzie w róznych partyjkach z rąk do rąk i
w ten sposób uzdrawiasz )
- Zimnica.
Na zimnicę najlepszym środkiem była wódka.
- Febra.
Dawniej do odpędzania febry używano Ewangelii św. Jana.
- Żółtaczka.
Na żółtaczkę pomagało robactwo na chlebie z masłem.
- Ból głowy.
Cierpiącemu na ból głowy stawiano na głowie garnek z wodą, w ktorej był kawałek
stali.
- Ból zębów.
Najlepszym sposobem na bol zebow było przyglądanie się księzycowi na nowiu w
nieruchomej postawie. Inny sposób to dotknąć chory ząb trzy razy kością z
cmentarza.

[Gość: tralala]

To pewnie niejeden wolał zachorować na zimnicę, niż na żółtaczkę (fuj) lub
cierpieć na ból zębów (kość z cmentarza - strach się bać!).

[Gość: tralala]

Spośród wielu epidemii nękających Prusy wspomnę o dżumie, która nawiedziła te
ziemie w latach 1708-1710. Wprawdzie już w 1708 roku powołano Kolegium Zdrowia
z siedzibą w Królewcu, które opracowało i upowszechniło zasady zapobiegania
dżumie i leczenia tej choroby, lecz nie powstrzymało to to wybuchu epidemii.
A zalecano utrzymywanie w czystości ulic, wody, zakrywanie studzien,
dezynfekcję domów przez palenie jałowca, rogów, prochu, a nawet bursztynu i
kadzidła. Mieszkańcom Prus radzono, by przed wyjściem z domu zjedli posiłek
(uważano, że głód jest przyczyną dżumy), lub choć kawałek chleba z rutą.
Oddychać należało przez chustkę lub gąbkę umoczoną w occie rucianym. A przed
wszystkim zamknięto granicę z Polską, do której zarazę dżumy przyniosły w
1701r. wojska szwedzkie. Nie na wiele się to zdało - pierwszy przypadek dżumy
oddnotowano we wsi Białuty na Działdowszczyźnie, a we wrześniu 1708 r. dżuma
zaatakowała Olsztynek. Ponoć syn miejscowego kapelusznika przywiózł dla swych
trzech sióstr suknie z Polski. Wkrótce wszystkie zachorowały i zmarły. Niebawem
zmarł sam kapelusznik, jego żona, dwóch synów i służąca. Do początków listopada
w Olsztynku pochowano ponad 400 ofiar zarazy.
Dżuma szalała do końca 1710r. Spośród 600 tys. ówczesnej ludności w Prusach,
ok. 235 tys. pochłonęło morowe powietrze. ('Życie codzienne na dawnych ziemiach
pruskich'). Dżuma wyludniła też Olsztyn, a na cmentarzu dla zadżumionych w
1737r. postawiono figurę Chrystusa, którą dziś można zobaczyć obok kościoła
NSJ.

[rita100]

Tak, czytałam o tych chorobach, właściwie to te zarazy wyniszyły ludność
warmińską, ogromne, ogromne spustoszenie zrobiła dżuma - nawet musieli
sprwadzać ludność ze Śląska by zasiedlić tereny stąd sa te nalecialości
niemieckie.
Tralala - czy zachowały sie jakies nagrania pieśni warmińskich czy mazurskich ?
Jeszcze o tym będziemy jak pozwolisz rozmawiać , jesteś moim wielkim źródłem
wiedzy.
dobranoc
Nie wiem czy jutro wejdę , gdyż mam w gosciach w Krakowie Olsztynianki.

Pieśni warmińskie - nagrania

[Gość: tralala]

Oj, nie wiem, czy zachowały się jakieś autentyczne nagrania pieśni warmińskich
lub mazurskich. Jeszcze ponoć w latach 50 i 60 można było usłyszeć na ulicach
Olsztyna (a pewnie częściej na targowiskach) ludzi mówiących gwarą warmińską.
Ale po smutnej w skutkach dla naszej ziemi decyzji z lat 70 o 'łączeniu rodzin'
dziś trudno znaleźć ludzi żyjących tu z 'dziada pradziada'. Ale może ktoś z
czytających ten wątek ma takie nagrania? A może wie, gdzie można je znaleźć?
Na razie pozostają nam gawędy warmińskie Edwarda Cyfusa 'Po naszamu' wydane z
kasetą, a na stronie domwarminski obiecana co dwa tygodnie nowa gawęda tego
autora - tyle, że teraz wakacje i z obietnicy została tylko jedna gawęda
lipcowa :(

[rita100]

Masz rację, w ksiązkach jest wykazane i dowiedzione polskość ziemiczki. A
wiemy, że są ksiązki w języku niemieckim w których wykazują niemicki chrakter
tej ziemi. Niemcy to w swoich wypracowanich dowodzą. Jak ukazują , nie jest nam
znane. Więc nie nogę się ustosunkować. Jedno jest pewne , że do rozwoju Warmii
i Mazur w dużym stopniu dołożyli się Niemcy. Był okres wspaniałego rozkwitu
Prus. Ale jeśli możesz to przedstaw nam to tu na tym spokojnym i bardzo miły
wątku. Tralala jest bardziej obeznana , pozdziwiam ją za to , że tak potrafi
świetnie rozmawiać. Jest też tu Ed , na ktorego licze , że się właczy.
Kolonista , nic nie mamy przeciwko byś włączy się w dialog, bo patrząc na
Wysoką Bramę patrzę przez pryzmat wieków , z uszanowaniem i z podziwem. Ta
Wysoka Brama to symbol Olsztyna, to symbol Warmiaków , to znak rozpoznawczy
miasta. To , że przyszlo nam żyć na tej ziemi czy z dala od tej ziemi, na
której żyli Warmiacy tak Niemiccy jak i Polacy to nas wszystkich w dzisiejszych
czasach łaczy, a nie dzieli.

[rita100]

Podstawą pożywienia Mazurów były ziemniaki. Nigdy nie gotowano je w łupinach,
uważając, że jest to potrawa w takiej postaci dla więźniów albo dla świń.
Posiłki spożywano w kuchni na dokładnie wyszorowanym stole, tylko w dni
świąteczne zasiasano w pokoju przy stole z białym obrusem. W dni powszednie
jadano wspólnie z jednej glinianej lub kamionkowej misy, posługując się
drewnianymi łyżkami. Talerzami, widelcami i nożami posługowano się niechętnie -
"mam pięć palców, na co mi te widły ?" - mawiano. Przed rozpoczęciem jedzenia
odmawiano wspólnie pacierz. Bez pacierza siadać do stołu było "niełobyczajnie"

Posiłki u bogatych rodzinach na Warmii.
- godz.5 - sniadanie czyli frysztyk
- godz.10 - drugie śniadanie czyli podśniadaniec, przedpołudnik lub podobjadek
- godz.12 - objad
- godz.16 - podwieczorek czyli podfesperk
- godz.20 - kolacja czyli ziecierza

Kuchnia biskupia

[Gość: tralala]

Nieco przewrotnie zaproponuję zajrzeć do kuchni (i kiesy) biskupa warmińskiego
Marcina Kromera. W roku pańskim 1587 wydał on na utrzymanie służby kuchennej na
zamku w Lidzbarku Warmińskim 107 grzywien pruskich (w tym czasie kwintal zboża
kosztował 2-3 grzywny), a zatrudnniał w kuchni 15 osób. Byli to:
1. Stanisław kucharz - 15 grzywien i siedem łokci sukna,
2. Tomasz pomocnik - 12 grzywien
3. Grzegorz, co pewien czas pomagał - 3 grzywny
4. Grzegorz pierwszy kucharz - 6 grzywien
5. Ten, co musiał odejść z pracy - 3 grzywny
6. Kucharz kurii - 12 grzywien
7. Adam jego pomocnik - 6 grzywien
8. Baranek, nowo zatrudniony do pracy na rzecz domowników pierwszej rangi - 1
grzywna
9. Bartosz sługa w kuchni - 3 grzywny i 10 szelągów
10. Jerzy sługa w kuchni - 3 grzywny i 10 szelągów
11. Andrzej sługa do zmywania naczyń - 3 grzywny i 10 szelągów
12. Jego następca Jan - 3 grzywny i 10 szelągów
13. Maciej opiekujący się kurami - 6 grzywien
14. Michał piwniczny (co już umarł) - 10 grzywien
15. Jakub jego następca - 5 grzywien.

Kto chce niech zsumuje (1 grzywna liczyła 60 szelągów) - czy to faktycznie 107
grzywien. A musieli ci wszyscy kucharze i ich pomocnicy nagotować jadła dla
około 150 osób, które na zamku pracowały lub gościły na dworze biskupa. No i
mamawiam do zwiedzania zamku lidzbarskiego, znanego tu - niech się mieszkańcy
grodu Kraka nie obruszają - jako Wawel Północy :-)

[Gość: tralala]

I ja przyłączę się do tego zaproszenia. Mam nadzieję, że kolonista jeszcze się
tu pojawi, a może ktoś inny zechce dołączyć i opisać dzieje niemieckojęzycznych
Warmiaków. W polskich źródłach niewiele na ten temat można wyczytać - bez
znajomości języka niemieckiego ani rusz. A kolonista ma rację - pomijając
historię osadnictwa niemieckiego nie sposób poznać prawdziwą historię tej
ziomecki.
Spróbuję choć nieco uzupełnić ten brak, cytując fragment z książki 'Prusy
Wschodnie', rozdział: na Warmji niemieckiej
"terytorium dawnego księstwa biskupiego Warmijskiego dzieli się etnograficznie
na dwa obszary (...): mniejszy, polski, na południu, z miastami Olsztynem,
Wartmeborkiem i Biskupcem, oraz większy niemiecki, na północy, z miastami:
Braniewem (Brunsberga, Braunsberg), Fromborkiem (Frauenberg), Licbarkiem
(Heilsberg), Ornetą (Wormditt), Melzakiem (Mehlsacg), Dobremmiastem (Gutstadt),
Reszlem (Roessel), Bisztynkiem (Bischofstein) i Jezioranami (Zybork, Seeburg)."
Tyle na początek. A przy okazji drobna zagadka - kto wie, jak dziś nazywa się
Melzak i co oznaczała ta dawna nazwa?

[rita100]

Tralala - nie martw sie , jak skończymy podstawową wiedze o Warmiakach i
Mazurach, zaczniemy drązyć temat głebiej i cos znajdziemy, a moze ktoś nam
znajdzie :)

[rita100]

Koniecznie to przeczytajcie - bardzo ciekawe :)
Latem chłop mazurski zabierał sie do pracy o 5 rano na czczo. O siódmej
spożywał pierwszy posiłek złożony z kapusty kwaszonej, ziemniaków i wódki.
O godz. 10 wypijał kieliszek wódki i zjadał kawałek chleba. Na objad
najczęsciej żur z ziemniakami. Na ziecierze jadł kapustę kiszoną z ziemniakami
i znow wódeczka.
Oprócztych dań również przygotowywano kluski z mąki pszennej, do klusek
przygotowywano "zaklepkę" czyli zupe z kwaśnego mleka. Podawano też słodkie lub
kwaśne "klekoty" W czasie żniw najczęsiej podawano "breję" ze skwarkami i
kiełbasą. Na oleju smażono bardzo lubiane "plince" - placki ziemniaczane.
Częstą potrawą były też "surgały" - długie, cienkie wałeczki z pszennego
ciasta, suszone w piekarniku podawane z gąrącym słodkim mlekiem.

[rita100]

Menu dla tradycyjnej jadłodajni:
- bury groch okraszony słoniną
- muza ze skrzeczkami
- muza z mlekiem
- krupy z olejem
- marchew z masłem lub ze skwarkami
- brukiew z masłem lub z olejem
- kluski kartoflane okraszane ze słoniną
- kluski kartoflane z zupą grzybową
- kluski kartoflane z grochem i kapustą
- kluski kartoflane z serwatka i maslanką
- kluski kartoflane z zaklepką z zsiadłego mleka
- kartofle z olejem
- szturane kartofle i kwaśne mleko
- plince na oleju
- breja ze skrzeczkami i kiełbasą
- kwasne lub słodkie klekoty
- jajecznica na wędzonce
- czernina z drobiu
- rentozina (wołowina) z kluskami lub kartoflami
- baranina z kluskami
- woszty z krupów - kaszanka
- surowa kapusta kiszona
- podstawą chleb, ktory nigdy sie nie przeje

[rita100]

Acha, moja ciekawostka wspomnieniowa - Tralala - wyobraź sobie, że kiedyś
spędziłam czas mieszkając sama w takiej starej, drewnianej chatce warmińskiej.
Opiekowali się mną kiedy byłam w wieku przedszkolnym stare małżeństwo
Warmiaków. W tej chatce spało sie na siennikach, był taki podłużny drewniany
stół, oraz piec na pieczenie chleba jak i ubijalismy masło. Raniutko
wychodziliśmy na grzyby. Tak , to nie sen i nie wyobrażnia, dane mi było
przebywać wśród staruszków, którzy żyli jeszcze w tradycji. Były to lata bliżej
60-te. Jedyna chatka pod lasem gdzieś na wsi, daleko od drogi. Nie wiem
dlaczego sie tam znalazłam i co mnie z tą rodziną łączyło, ale staruszkowie
żyli samotnie i nie znam ich dalszych losów. Spędziłam krotkie wakacje w takiej
rodzinie.
Tak pisząc to, to dochodzę do wniosku, ze matka zostawiając mnie u takich
staruszków musiała im ufać i bardzo mieć bliskie stosunki. Nikt nie zostawia
małego dziecka u obcych. Tralala - dalej już nie medytuje, bo mogę dojść do
szokujących wniosków ;))) hahahaha
pozdrawiam

[rita100]

Napoje
Głównym napojem codziennym była kawa zbożowa, którą przyżądzano z zieren
jęczmienia. Piło się też wodę , mleko i maślankę. Najbogatsi gospodarze
popijali prawdziwą kawę i herbatę. Ale najbardziej ulubionym napojem był tzw.
lenkwar, czyli napój ze sfermentowanego miodu z wodą, z dodatkiem ziaren
jałowca.. Był musujący, lekko gorzkawy, z wyraźnym jałowcowym zapachem.

Odzielnym zagadnieniem jest sprawa spożycia alkoholu.
Piwo od dawna pito w naszym regionie i to bardzo duzo. Tu możemy zauważyć , że
tradycja nie zagineła, jedynie browary. Wspomnę , że w samym Olsztynie w XIX
wieku było kilkanaście browarni. Wszytkie wspaniale prosperowały.
Sprzeczne opinie istnieją co do spozywania mocnych trunków. Wódkę kupowano, a
wina owocowe chłopi sami wytwarzali.

[rita100]

Tralala - czytałam , tak Lidzbark Warmiński był biskupstwem - małym krajem
warmińskim rządził biskup. W latach 1243-1466 Warmia wchodziła w skład państwa
krzyżackiego. Z tego powodu w bitwie pod słynnym Grunwaldem brały udział trzy
chorągwie warmińskie, walcząc po stronie Zakonu. W okresie wojen polsko-
krzyżackich ziemie warmińskie były pustoszone przez wojska polskie i
lietewskie. I tak ciągle trwaly walki jak nie z tym to z tym. Dużą rolę w tym
wszytkim odgrywało biskupstwo w Lidzbarku Warmińskim z wielkim zamkiem
lidzbarskim, gdzie kwitło życie kulturalne , rzemiosło, handel i rozwijało sie
rolnictwo. Pózniej najazd szwedzki zrobił spustoszenia, a po Szwedach
nadciągneła - epidemia dżumy.

Tralala - czy dasz radę odpowiedzieć na pytanie - dlaczego po II wojnie
światowej zmienono nazwę miejscowości np. nadano Mrągowo miejsowości od wieków
znane jako Sąsborg lub Giżycko z miejscowości Lec, lub Kętrzyna z miejscowości
Raścibórz ?

[rita100]

Uprawa ziemi
Klimat i gleba na Warmii i Mazurach nie sprzyjał rolnistwu. Lata krótkie,
chłodne i wilgotne, a zimy bardzo silne i długotrałe mrozy. Urawiano zboże
jare, oziminy, ziemniaki , buraki i warzywa. Niemcy nauczyli Warmiaków siać len
i konopie dzieki którym nastąpił drastyczny rozwój regionu. Rozwineło się
doskonale tkactwo.
Wróćmy jednak do siewów. Warmiacy mieli swoje wierzenia związane z siewem -
bardzo proszę przeczytajcie, bo te wierzenia to dobra zabawa nawet i stanowią
tajemnicę dobrych plonów.
A więc zapraszam :)

[rita100]

Wierzenia związane z siewem
- Chłopi wywozili obornik na pole podczas przybywania księzyca i natychmiast
rozstrząsali pierwszą kupę aby robactwo nie dostało sie do zboża.
Tradycja ta została do dziś , bo nawet w niektóre rosliny w instrukcji pisze ,
że trzeba sadzić podczas przybywania księzyca :)
- Pszenicę należało siać we środę, dzięki temu wróble nie wydziobywały ziaren -
ponoć wróbelki w ten własnie dzień miały post ;)
- Nie należało kłaść na stół nasienia do siewu, bo to powodowało , że rośliny
nie wzeszły.
- W supełek od płachty do siewu zawiącywano chleb, pieniądze i sól - zapewniało
to urodzaj.
- W czasie zasiewu nie wolno bylo pożyczać ognia, robić ługu z popiołu ani
prać, bo zboże by nie obrodziło.
- Kiedy w drodze do siejby siewca przejedzie przez płot, to nastąpi zmiana
nasienia.
- Przed siewem mieszają nasiona z trzema garściami ziemi z roli sąsiada; miało
to wrózyć szczęście.
- Jeżeli siewca zostawił kawałek roli niezasianej, to wrózyło, że umrze w tym
roku.
- Przy sianu zyta mówiono: "Pierwsza garść dla Pana, druga dla mnie, trzecia
dla ptaków".
- Aby wyplenić z pola siewnego oset, zakopywano na tym polu we czwartek po
zachodzie słońca drzazgę z drzewa, w które piorun uderzał.

[rita100]

Ważne instrukcje dla rolników
- Przy zasiewie grochu nie wolno puszczać wiatrów, aby robactwo nie dostało sie
do grochu.
- Bób przed zasadzeniem trzeba trzy razy przesypać przez spodnie.
- Na zagon gdzie sadzimy kapustę, kładziemy kamień, aby główki kapusty były tak
twarde jak kamień.
- Aby zabezpieczyć kapustę od gąsienic trzeba wziąść trochę piasku z grobu
ostatniego nieboszczyka i posypać nim sadzonki kapusty.
- Kobiety sadzące kaputę musza mieć na głowach mocno opasaną chustkę by kapusta
również miała mocno związaną główkę.
- Sprzedając ziemiaki na nasienie, należy trzy sztuki zostawić sobie, aby nie
utracić urodzaju. Ani jednej sztuki więcej ani mniej.

I takie przyslowie:
" Chceszli mieć kawałek chleba,
Pilnie ugór orać trzeba
Dobrze swą rolę uprawiać
I do siejby w czas się stawić.

[Gość: tralala]

A dopóki nie obsiało się własnego pola, nie wono było nikomu sprzedawać ziarna,
bo w ten sposób można było oddać własną pomyślność i błogosławieństwo.

[rita100]

ciekawe, dodam , ze chyba też pozyczać nie wolno:)

Len i tkactwo
Len uprawiany był na całym obszarze Warmii i Mazur. Właściwie z tego
utrzymywała sie cała wieś. Len siali wyłącznie starsi i doswiadczeni
męższczyźni. Za patronkę lnu uważano św.Helenę i starano się go posiać przed 21
maja
"Kto sieje len po św. Antonim
dobrego plonu nie spodziewa się po nim."
Produkcja przędzy i tkanin lnianych stanowiła główne źródło dopływu gotówki dla
większości małych gospodarst chłopskich. Zimą i wczesną wiosną całe rodziny
pracowały przy tykaniu lnu.
Na poczatku XIX wieku corocznie wywożono z samej Warmii len, przedzę oraz
płótno na 500 tys. talarów. Pezędzę sprzedawano głównie do Anglii i Holandi.

A tak sobie śpiewano o lenku :)

Oj, lenku, lenku, ty wiele
kosztujesz,
tak wiele ludzi cięzko
fatygujesz.
Prawda, że i ty wycierpiesz
niemało,
ale cię za to nosi ludzkie ciało.

[rita100]

Ze wzgledu na prostą konstrukcję , narzędzia do wstępnej obróbki włokna
lnianego znajdowały sie w kazdym gospodarstwie, a w każdej chatce kołowrotek do
przędzenia. Zycie zimowe w gospodarstwach tętnilo śpiewem , przyśpiewkami,
gawędami w czasie wspolnego przędzenia.

Zwyczaj był taki, ze Panna Mloda musiała własnoręcznie utkać płótno na koszule
dla Pana Mlodego i w ręku ją uszyć. Przed ślubem mlody wdziewał podarowaną mu
koszulę i dawał swojej wybrance talara na szczęście.

Proponuje by od jutra taki zwyczaj panował w Olsztynie. Być może zgłosi się do
nas Mloda Para ? ;) Zreszta do zwyczajów weselnych jeszcze dojdziemy. Jesli sie
znajda chetni to możemy porowadzić ich slub tradycyjny i wirtualny - są
chętni ? ;))))

[Gość: tralala]

Przyznam, Rito, że zadajesz mi trudne pytanie 'dlaczego po II wojnie światowej
zmienono nazwę miejscowości np. nadano Mrągowo miejsowości od wieków znane jako
Sąsborg lub Giżycko z miejscowości Lec, lub Kętrzyna z miejscowości Raścibórz?'
Nie potrafię na nie w pełni odpowiedzieć. Zapewne chodziło o zerwanie z
niemiecką częścią historii tych ziem, o udowodnienie tezy o powrocie do
Macierzy, o jak najszybsze spolszczenie tego regionu. A nazwy miast ustalała
Komisja do spraw nazewnictwa miast (jeśli się mylę, to może ktoś sprostuje).
Niestety była zbyt gorliwa i przy okazji zlikwidowała wiele pięknych nazw,
które zasługiwały na zachowanie. A nowe są czasem na 'chybił-trafił'.
Kętrzyński urodził się w Giżycku, a w Kętrzynie jedynie kończył szkołę średnią.
Gizewiusz w Giżycku spędził tylko kilka miesięcy, z wizytą u szwagra.
Pienięznem być może powinien być Olsztyn, bo przecież tu działała rodzina
Pieniężnych, a został nim Melzak. Na szczęście zostały nazwy wsi, które bardzo
często świadczą o staropruskich tradycjach Warmii i Mazur.
Podobno bezpośrednio po wojnie nowopowstałe województwo miało nazywac się
pruskie, ale szybko wycofano się z tego pomysłu i powstało woj. olsztyńskie.
Na szczęście, jak twierdzi Szekspir, "That which we call a rose by any other
name would smell as sweet" (Romeo and Juliet)

[rita100]

Tak myślałam, że nadgorliwośc i szybkie spolszczenie ternów. Ale przznasz, że
nazwanie miast od nazwiska ludzi tylko dlatego , ze propagowali polskośc to
jednak niewypał. Można pomniki stawiac , ulice zwać ale nie całe miejscowości.
Ja nie wiem czy sami Nazwani byli by szczęśliwi z takiej sytuacji. Bo chyba nie
walczyli o to by miasta stare jak świat zmieniać nazewnictwo całkowicie i
zapomnieć o histori tej ziemi i pierwszych ich nazwach. Tymbardziej, że te
nazwy nie pochodzily od tak sobie tylko były tradycją od wieków wieków, nazwane
przez pierwszą osiedloną się ludnośc. A fe, to naprawdę bylo nie fair.

[rita100]

Wiersz
Oto piękny wiersz niemiecki tłumaczony przez Gizewiusza , dzis od jego nazwiska
zostało nazwane miasto Giżycko dawne Lec lub z niemieckiego Lotzen.

Kwitnący len

Pośpieszmy na pola, na błonie kwitnące,
lnu ziółko tam widać dla dziewcząt rosnące.
Zieleni sie mile, wysmukłe i drobne,
niejako dziewicom młodziuchnym podobne.

Tam pysznią się klosy w swym złotym ubiorze,
lnu ziółko, tu stoi w swej cichej pokorze.
Na główce modrzuchna jak niebo korona,
ta najczystszą z rosy perełką zrobiona.

Tuliła je ziemia jak matka w swym łonie,
aż wnet i podrosło w niebieskiej obronie.
Już wdzięcznie się kłania i wznosi swe czoło:
"Wam, niebo i ziemio, dziękuję wesoło".

Wnet zbierzem i zniesiem do domu to ziółko,
tam włóknem srebrzystym obwije się kółko.
Niech kółka zawarczą, niech śpiewy sie wznoszą !
nić cieńsza nad jedwab - to naszą rozkoszą.

Gdy śniegi te pola zielone pobielą,
zejdziemy się wszyscy wieczorem z kądzielą.
Jak w lecie len strojny nas cieszy w swym kwiecie,
tak zimą we wieniec żyjący nas splecie.

Tralala - napewno rozumiesz ten wiersz, to że jest sliczny i taki prawdziwy
zyciowo, to nie ma wątpliwości, ale to że ten wiersz pokazuje wieką miłośc do
ziemi i oddaje hołd tej ziemi, wiersz napisany w języku niemieckim przez
anonimowego poetę ukazujący oddanie tej ziemi swoją twórczość to jest piękne.
Szkoda , ze nie ukazuje się całej twórczości Warmii, szczegolnie w twórczości
też niemieckiej - bo wszyscy bez względu na język, czy przekonania ukazują jej
piękno i szacunek dla pracy. Praca Warmiaków opierała się na rolnictwie i
uprawach. W lecie zajmowano sie ziemią ale zimą, zimy były też piekne zwłaszcza
kiedy wszyscy sie zbierali w chałupach na tkaniu i prowadzili Warmiaków rozmowy
tradycyjne. To spiewy, to tańce , to bajanie, to wypieki. Tak, wiersz ten
oddaje ten czas:

"...tak zimą we wieniec żyjący nas splecie."

Autor tego wiersza był doskonałym znawcą życia ludności na warmińskiej wsi i
kochał ją. Jak on to delikatnie opisał.
Tralala dodasz coś jeszcze ? :)

[Gość: tralala]

Kwitnący len to piękny wiersz, spodobałby się mojej babci. Pola błękitne od
kwitnącego lnu to jeden z ostatnich widoków, jaki widziała żegnając na zawsze
swój rodzinny dom. Inna to była ziomecka, ale żal ten sam jak Warmiaków i
Mazurów, którzy musieli opuścić swoje domy. I nie minął do końca życia.
Żeby zupełnie nie zmarkotnieć dodam, że długie, zimowe wieczory, kiedy kobiety
i dziewczęta tkały len, to była też okazja do snucia opowieści i śpiewania
piosenek, może takich jak ta:

Jedzie Janek spod Olecka,
Pod nim konik jako świecka,
I przyjechał w podworecko,
Zakołatał w okienecko.
Dobry wiecor, matko moja,
Czyli macie córkę doma?
'Oddałam ją za drugiego,
Za trąbaca królweskiego!'
Podajciez mi skrzypki moje,
Pudę jej grać na wesele!
'Gdzie, mój miły, tam pudziecie,
Toć wy się tam pobijecie!'
Usiądę się na róg stoła,
Zobacy mię Kaśka moja! -
Kaśka Jaśka obacyła,
Bez trzy stoły przeskocyła,
A na czwartym ślubowała,
A na piątym rąckę dała.

No i proszę - jest happy end.

Piosenka przy kądzieli

[Gość: tralala]

Piosenka przy kądzieli (spisana przez Franza Tetznera)

Gdy śnieżek pobieli te zielone pola,
tedy się zejdziemy z kądzeló,
gdy kołka zawarco, niech się śpiewy wznoso.
Nić tniejsa nad iedwabb, to nasza rozkosa.

[rita100]

Wiesz Tralala , ten moment jest najpiękniejszy, relaks przy pracy Warmiaków i
Mazurów był serdeczny i taki z pieśniami. Teraz chyba przejdziemy do
najlepszych momentów - sztuki , kultury, zabawy. Najbardziej lubie te liryczne
momenty. Te wiersze z duszą. Nawet się nie pytam o dzieje Twojej babci , bo być
może za osobiste pytanie. Chyba jutro bedzie tkactwo, to dopiero sobie
dziewczyny śpiewały. Czy nie myślisz , że tak spędzając czas przy wspólnym
tkaniu to coś za czym teraz w dobie nowoczesności nie do pojęcia ?
dobranoc , uciekam

[rita100]

Oprócz lnu uprawiano także konopie w mniejszych ilościach ale też się nim
zajmowano. Rownież hodowano w XIX wieku owce na wełne. Przędzenie włókien i
tkanie było najbardziej popularnym zajęciem na WiM, najczęsciej zbiorowym.
dlatego też wytworzono wspaniały klimat i atmosferę.
Kiedy nastawały długie wieczory, zbierano się w chalupach i rozpoczynano
przędzenie. Mlodze dziewczęta i strasze kobiety przynosiły ze sobą
swoje "kółka", które puszczały w ruch "aż się wiatr w izbie robił". Śpiewano
przy przędzeniu piosenki, opowiadano bajki, niekiedy taki wieczór kończył się
tańcami. Wspólne takie przędzenie miało więc istotne znaczenie dla przekazania
miejscowych zwyczajów i wierzeń.

Tralala - te czasy nie powrócą czyli wszyscy siedzą w domach, nie ma już
wspólnego śpiewania, opowiadania nawet na wsiach gdzie w swoich willach ludzie
są zamknięci i prawie się nie znają. Chyba taką mamy wieś teraz.

[rita100]

Prządki warmińskie

Płyną drzazgi na kominie,
Sypsią złotych jiskrów moc.
Prządą dziewki z zazijanki
A przez łokno patrzy noc.

Finak siedzi przy łogańku
I dokłada smolnych drzazg.
Dudnia kloce na podwórku
Ze stodoły słychać trzask.

Hej ! furkocą rażno kółka
Łustazione w jeden rząd,
Aż sia zietrz po jizbie kranci
I wymniata kazdy kąt.

- Szpulka pełna ! Dajta jano
Motozidło ! Trzeba zzić ?
Nie łuprzandziesz putoraka,
Wstydź, sia zgniła dziewko
wstydź !

Powiedz bajka nam, Marianno,
Możesz tyle, siuła chcesz,
Choć gadają we wsi ludzie,
Ci ty gwałt nazmyślasz ! Łżesz !

Przandą dziewki, bajka przandzie
Jek z anielskich włosów mnić,
Ło tych strachach, ło tych czarach,
Bandziesz potam w nocy śnić.
...

M. Zientara-Malewska

[rita100]

nie była znana w ówczsnych czasch, w ogole nie wspominano o wadze. Ciekawe jak
wtenczas ważono produkty, ale moj przypadek z dzisiejszego dnia nadaje się
calkowicie do tego watku. Więc tak się stalo i to nagle , że zepsuła sie waga
elektroniczna, komputerowa i zmuszona byłam wyciągnąc stara wagę , takiego
klonkiera , czyli wage uchylną , cięzka , metalową - to tak jakbym wyciągła
uzyję porównania, maszynę do pisania, pamietasz takie jeszcze metalowe, cięzkie.
A poniewaz waga bardzo stara , unikatowa i zabytkowa to szalka gdzieś sie
zapodziała i musiałam rónowazyć ja jakimś przedmiotem. Wpadłam na pomysł
ksiązki, mam ich tyle , że ho, ho, więc kładłam po koleji jak leci : to tą
ksiązkę , to tą i biore nastepną ksiązke "Wehikuł czasu" i ta własnie ksiązka
była idealna do zrównowazenia starej wagi. Jaki ubaw miałam, sama nie wierze w
czary ale ten Wehikuł czasu jest idealny. Waga się wyzerowała i tak waże towary
z wehikułem czasu - to się nazywa przypadek nad przypadkami. Idealnie wszystko
skomponowane.
pozdrawiam

Entografia w przyszłości

[Gość: tralala]

To prawda, nie ma już takich spotkań przy wspólnej pracy ani na wsi ani w
mieście. Ciekawe, co za sto lat będą badać etnografowie? Może takie forumowe
pogwarki?
Gratuluję pomysłu z wagą. Jakie to szczęście, że papierowe książki nie zostały
wyparte przez różne elektronczne wynalazki (jeszcze?). A jakie dawniej
stosowano miary i wagi - zapytam jutro wielce kompetentną osobę od lat
odkopującą początki państwa polskiego, a prywatnie moją kuzynkę. Po powrocie -
we wtorek - zdam relację.

Gumiędzianka?

[Gość: tralala]

Jeszcze jedna piosenka z powiatu łeckiego, do śpiewania przy wyszywaniu.

Jest za miastem gajecek,
W tym gajecku domecek,
A w tym domecku slicna gumiędzianka
Srebrem, złotem wysywa.

Król się o niej dowiedział
I sam do niej przyjechał;
Wysyj, wysyj, ślicna gumiędzianko,
Imię króla samego.

Nie mam srebra ni złota,
Ja uboga sierota,
Daj mi pokój, najjaśniejszy krolu,
Mię ubogiej sierocie!

Król się na nią rozgniewał
I po kata posłać dał;
Wysyj, wysyj, ślicna gumiędzianko,
Imię kata samego!

Nie chciałam być królową,
Nie chcę być i katową;
Daj mi pokój, najjaśnieszy kacie,
Mię ubogiej sierocie!

Ona idzie w zieleni,
A kat za nią w cerwieni,
Płyńze, płyńze, slicna gumiędzianko!
Cisnął w dunaj głębocki.

Przypłynęła do brzega
I westchnęła do Boga;
Dzięki Bogu, Panu wsechmocnemu,
Zem ja się tu dostała!

Gdyby ktoś przypadkiem wiedział, kim była 'gumiędzianka' proszę mnie oświecić.

[rita100]

śliczny utwór - ciekawe kto ta - gumiędzianka - to nie hafciarka ?
Jak przyjdzie Ed - to damy mu tą zagadke do rozgryzienia :)

[rita100]

www.moje-fotografie.olsztyn.pl/index.php?idd=25&ido=251&s=0
Popatrzcie się, jaka doskonała musiała być impreza.
Taralala - napewno byłas na nim :)
Miłego weekendu , ja tez odpoczywam

[Gość: tralala]

Właśnie wróciłam z kilkudniowego wyjazdu do krainy, gdzie wstając rano z łóżka
wsuwałam nogi w laczki i otulałam się w porannik. Pogoda poprawiła się na tyle,
że mogłam nosić bluzeczkę na ramkach. Pomagałam też przy gotowaniu, a że
umiejętności kulinarne kiepskie, dostałam jedno zadanie – obrać pyry. Tak więc
wróciłam w Pyrlandii, a tu taka niespodzianka. Gumiędzianka rozszyfrowana!
Wielkie dzięki. Przyznam, też najpierw myślałam, że to hafciarka. Potem, że
skoro Olsztyn – olsztynianka, to ? – gumiędzianka. Teraz już wiem, że to
wiejska panna co nie chciała ni króla ni kata, za to pływać umiała.
Oczywiście, laczki to kapcie, porannik – szlafrok, bluzka na ramkach – bluzka
bez rękawków, na cienkich ramiączkach, a pyry – ziemniaki, czy też może
kartofle.

[szwager_ze_laband]

niystety nic niy znoduech i piyrszy roz suysza - najprzod myslouech ize to od
jakysj nazwy miejscowosci, ale i takyj miejscowosci niy znoduech ...

[szwager_ze_laband]

a mozno to od sie wzionuo ze wyrazu "gumno"?

chyba mom recht

[szwager_ze_laband]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=170&w=27702764&a=27711311

Utopce i inne

[braid]

Tak , na waszych stonach rózne rzeczy mozna się doczytać - spójrz na
dobranockę, będzie też i o piciu, może to był przebrany Utopek ?

[sss9]

Śpiesze szybciutko donieść, że ja staram sie wszystko odebrać z humorem i
nawet ta deska sedesowa była humorkiem z usmiechem ;) Nie martw sie tak i bądź
jak zawsze sobą. W tym jest urok każdego z nas. Utopka - chyba poważnie sie nie
bierze :) Jak zaczniemy się siebie bać to zaniknie zabawa i dobry wesoły Utopek
stanie się strachliwym i groźnym Utopkiem , a na dodatek wyrosną mu kły ;), a
ząbki zamist zielone będa czerwone ;)

[sss9]

Slowo - mostoow - to chodzi o mosty ?
Mostów u nas pod dostatkiem
Nepomuków powinno być dużo, wszak drzew dużo i pewnie nie brakuje rzeźbiarzy.
Nepomuk to jest rzeżba - tak ?

[rita100]

sss9 napisał:

> Slowo - mostoow - to chodzi o mosty ?
> Mostów u nas pod dostatkiem
> Nepomuków powinno być dużo, wszak drzew dużo i pewnie nie brakuje rzeźbiarzy.
> Nepomuk to jest rzeżba - tak ?

poczekaj , bądź cierpliwy , o Nepomukach warmińskich będzie mowa

[rita100]

Laband, Tralala się ucieszy jak przyjedzie z weekendu i ja sie ciesze , że
zaglądnąleś tu . Tralala jest chyba fachowcem w tych sprawach, tak wnioskuje :)
Jutro to przeanalizuje, choć myślę , że może w legendach coś znajde ;)

[szwager_ze_laband]

przi okazji trochach sie podszkolou kej sie rozuazi o znaczynie wyrazu "gumno"

[rita100]

No to teraz czekamy na Tralala, by postawiła ostateczną kropeczkę. Pewnie tak
jak ja bardzo się ucieszy i będzie zaskoczona z rozwiązania zagadki.
A tymczasem w nagrode:
Henryk Jasiczek
.....
Stojom jak chłopi w rzędzie
Hutnicy adwokaci
Chłopi twarde jak buki
Pieśń ich wiąże jak braci.

Piznom w powoł pieśniczkom
Aż się Czytelnia trzęsie
A serca sie im śmiejom
I brawo biją ręce.

W szynkowni gazdoszkowie
Z fajeczki se pykają
I tak mowią do siebie
"Ale chlopcy śpiywają"

Ej, śpiywajom śpiywajom
Stare śląskie piesnieczki
Jak przez wodę jechały
Ku mej miłej koniczki.
.....
Ciekawe co to ta Czytelnia ? haha

[rita100]

Rzemiosło wiejskie
Zatrzymaliśmy się przy przędzeniu i tkaniu, ale to zajęcie najbardziej było
popularne wśród Warmiaków i Mazurów. Powstawało wtenczas wiele pieśni, wierszy,
opowiadań , baśni i pewna tradycja związana z tym zajęciem. Ale czas na
wiejskie rzemiosło.
Krajobraz wiejski to nie tylko pola, łaki, domy i zagrody, lecz także
różnorodne "punkty usługowe" zaspakajające potrzeby mieszkańców. Takimi
wspólnymi dla wszystkich obiektami był kościół, szkoła , sklep, karczma,
wiatrak lub młyn, kuźnia, olejarnia, folusz, garncarnia, stolarnia czy remiza
strażacka.
Młyny i wiatraki służyły do przemiału ziarna zbóż na mąkę. W wiatrakach
znajdowało sie kilka par kamieni młyńskich. Najczęściej były sprowadzane ze
Śląska, ponieważ przy mieleniu ścierały się, a tzw.ślązaki były wykonane z
cementu mieszanego z ziarnami kwarcu. (wiadomość dla Labanda :)
Innym większym punktem usługowym była olejarnia gdzie wytłaczano głuwnie olej
lniany.
Następnie - garncarstwo kojarzące się z piecem do wypalania ceramiki i koło
garncarskie. W XIX wieku ludowe garncarstwo zaczeło upadać , nie wytrzymując
konkurencji z wyrobami fabtycznymi.
Kaflarstwem może się szczycić Szczytno, Pasym i Nidzica. Ich wyroby kafli miały
śliczne ornamenty ludowe. Jajczęściej jeźdzcy na koniach, piechurzy i kwiaty.
Piece takie najczęściej stawiały bogate rodziny traktując to jako ozdobę i
oznakę bogactwa swych domów.
I co ciekawe , tradycja ta wraca - spotykamy ludzi, którzy od nowa dla
dekoracji salonów stawiają kominki lub dekoracyjne piece w swoich willach.
Karczmy zostawimy sobie na zaś, bo temat bardzo przyjemny i rozrywkowy.

[rita100]

Karczma
Józef Ignacy Kraszewski pisał: "Gdzie jest wieś bez karczmy ?. Byłoby to
stworzenie bez gloy. Karczma jest bowiem miejscem schadzek, rady i wesela, w
niej się wszystko nawiązuje i zawiązuje, w niej żal jeden drugiemu wylewa, w
niej się kłócą i biją, i swarzą, i godzą i kochają. Karczma to serce wsi ". Na
Warmii w większości karczmarzami byli Niemcy lub Żydzi.
Karczmy lokalizowano obok kościoła lub na trakcie czyli gościńcach. Najczęściej
karczma była budynkiem drewnianym, krytym słomą. W karczmie obradował sąd i
samorząd wiejski. Gromadzono się na narady w sprawach ważnych. W karczmach
tańczono w niedzielę przy dźwiękach kapeli. Karczma w taktych czasch była
swoistym domem kultury. Ale najwazniejsze w karczmie było piwo, pózniej doszła
wódka i cały zasięg tradycyjnych potraw.

Stały dopływ gości miały zapewnić zabiegi magiczne - na przykład powróz, na
którym powiesił sie czlowiek, miał przyciągnąć konsumentów, podobnie jak wywar
z mrówek; skrapiano nim wnętrze karczmy, aby goście trzymali się jej jak mrówki
gniazda.

Prawdziwie stare karczmy zachowały sie dziś tylko w Małszewie i karczma ze
Skandawy, znajdująca się obecnie w Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku.
A jutro utwory prosto z karczmy o gorzałeczce :)

"Pijcie piwko, czerwieńcie się,
zaśpiewajcie, weselcie się."

[rita100]

Tralala, świetnie, że jesteś i to po odpoczynku, bo dużo czytania Cię czeka
ciekawostek warmińskich. Podziękowania należą się przede wszystkim
szwager_ze_laband mów w skrócie Laband, który dzięki swoim znajomym tez po
fachu rozszyfrował tą niezapomnianą już nam gumiedzinkę :)
Proste to było, jak teraz patrzę , od gumiaczków, które wkładmy by wyjśc do
zagrody czy na podwórko.

[Gość: tralala]

A to jeszcze raz dziękuję Labandowi i wszystkim, którzy tę zagadkę pomogli
rozwikłać, a do karczmarnego wątku dodaję piosenkę ze wsi Ostrykół (powiat
łecki/ełcki), którą można śpiewać 'do oporu':

Idzie flaska piersa,
Idzie flaska sersa,
Wiwat nam,
Toto pan.
Bo gorzauki dau!

Idzie flaska druga,
Idzie flaska długa,
Wiwat nam,
Toto pan,
Bo gorzauki dau!

Idzie flaska trzecia,
Idzie flaska swieza
Wiwat nam,
Toto pan,
Bo gorzauki dau!

Idzie flaska ... oj, już mi się głowa kiwa. Lepiej zakończę to śpiewanie.

[szwager_ze_laband]

to jo dziynkuja Piyknie ize moguech sie sam z wami konsek pobyc - we Olsztynie
bouech rok tymu i musza pedziec ize richtik fajne miasto mocie, nigdy ech niy
przipuszczou ize bydzie u wos tak fajnie, a okolice to juz ani niy spominom -
naprowdy spyndziouech we Warmii i Mazurach piykny urlop:))

[rita100]

Witam Laband, jak widzisz Tralala bardzo sie ucieszyła. Olsztyn jest pięknym
miastem i Starówka tez, ale narzekamy na brak turystów, bo widzisz, każdy
jedzie nad jeziora lub w lasy, zajmuje teren Warmii i Mazur , a do Olsztyna
wpada tylko przypadkowo, najcześciej na jeden dzień. Ty tez tak zrobiłeś ?
Zawsze wpadaj do nas , kiedy tylko masz ochotę. A czy wiesz, że kiedy ja byłam
w Olsztynie to znalazłam na Rynku Rybnym stoiska w wyrobami góralskimi , oraz
inne stragany z pamiątkami z calego kraju i muszelki i kapcie góralskie i
pamiatki archiwalne lub starocie.
pozdrawiam

[Gość: tralala]

Piękną kolekcję kafli ma muzeum w Szczytnie. Warto zajrzeć w drodze do Wielkich
Jezior Mazurskich.

[rita100]

To posiedźmy jeszcze w tej Karczmie, tak miło przy flaszeczce jak Mazurzy mówią
gorzialusi i opowiedzmy o tradycjach pijaństwa. Ale ta piosenak z liczeniem
flaszeczek jest urocza i wesoła. Czytałam gdzieś, że duzo piosenek ludowych
zebrał pewien Niemiec i wydał w języku niemieckim, ale ciezko to zdobyć. Można
by było je przetłumaczyć.
Pijaństwo na Mazurach
"Najwyżej cenią sobie gorzałkę. Piją ją nie tylko męższczyżni, lecz również
kobiety, a nawet karmią tym małe dzieci, żeby je szybciej uśpić."
M. Toeppen
Gorzałka
"Oprócz zwykłej gorzałki, zwanej "kornus", są używane: "maliniak, wiśniak i
kalmus". "Kalmus" robią w ten sposób, że do flaszki spirytusu wrzucają kilka
kawałkow korzenia tatarakowego. Na wielkie uroczystości kobiety gotują gorzałkę
z miodem i przyprawami korzennymi w garnku na ogniu."
J.K.Sembrzycki
A piwo z jałowca (kozickowe)
Stłuczone jagody jałowca gotuje się w wodzie, po ostudzeniu nalezy dodać
odpowiednią ilość drożdzy. Po fermentacji napój jest gotowy do spożycia.

[rita100]

Piwo na weselu

Pijcie piwko, czerwieńcie się,
zaśpiewajcie, weselcie się.
Snadnieć wam wdzięcznie smakuje
jak dzbanuszek pokazuje.

Pijcie zywo, jak kto może,
onoć jednak nas nie zmoże.
Choćbym się też potoczyli,
do śklanecki namyślili.

Uczciwi i sławni goście,
jedni drugich poraczajcie,
a to piwko popijajcie.
A to piwko popijajcie.

Gdy smakuje rześko pijcie,
a jak zbraknie, tak krzyknijcie,
na mnie : Drużbanie !
piwa nie ma we dzbanie !

W.Kętrzyński

[rita100]

Pijak

To ja w domu moim
jestem sobie godzien
gorzałeczka jest na stole,
chociaż nie ma nic w stodole,
hej, to ja sobie pan !
Aby te moje flaszecki
były pełne gorzałecki,
ja jest sobie pan.

G.Gizewiusz

Gorzałka

Ach, moi panowie goście,
na gorzałkę się nie złoscie;
bo ona jest dobrej woli,
choć i ojca zrzuca z roli.
I na syna się też grozi,
bo ją często z miasta wozi.

W.Kętrzyński

[rita100]

Jeszcze znalazłam taką opowieść o Karczmie w Mikołajkach.
"Pewna karczmarka w Mikołajkach podobno zamurowała opłatek pod kotłem, w której
pędzono wódkę. Odtąd ludzie schodzili się do karczmy jak do kościoła i
kaczmarka dorobiła sie majątku. Po śmierci jednak nie miała spokoju, dopóki we
śnie nie opowidziała o tym mężowi. Ten musiał odszukać opłatek i zanieść do
kościoła."
M.Toeppen

[Gość: tralala]

Właśnie miałam napisać o opłatku w karczmie, ale nie zdążyłam. Dopiszę więc
tylko na 'otrzeźwienie', że w XVIII wieku w parafii Rozogi powzięto
postanowienie, iż nikomu, kto się zapił wódką na śmierć, nie należy się uczciwy
pochówek. Kroniki milczą, czy to pohamowało pociąg parafian do wódeczki. No i
żeby nikt nie pomyślał, że to była tylko przypadłość Mazurów lub Warmiaków,
przytoczę piosenkę Krakusa:

Za górami ślepy Maciek
Kozę na poletku pasie;
Zarżnie kozę, przepije rogi,
Zatoczy się na domu progi;
Bije kobietę, że jęczy i płacze,
A on się cieszy i wesoło skacze.
(Albert Zweck: Mazurzy; rok 1900)

[rita100]

Wyjdźmy już z tej karczmy i do roboty. Jest czas zabawa i czas pracy. Lasy
najwieksze bogactwo WiM. Drewno było ogólnodostępnym surowcem na budowy domów,
narzędzi, urządzeń. W dawniejszych czasach duże ilości drewna sprzedawano na
eksport. Szczególnie cenna i poszukiwana była sosna taborska używana na maszty
okrętowe. Podziwiał ją sam Napoleon Bonaparte podczas pobytu na Mazurach i
polecił zabrać jej nasiona do Francji.
Smolarze - zajmowali się produkcją s,oły płynnej i węgla drzewnego z powalonych
drzew. Mieszkali w osadach leśnych w pobliżu dużych lasów.
Ważną rolę w życiu wiejskim odbrywali ludzie, ktorzy zajmowali się zbieractwem.
Dzikie owoce leśne służyły za pokarm ludziom i zwierzetom, a także stanowiły
surowiec do wytwarzania octu i gorzałki. Grzyby stanowiły uzupełnienie do
pozywienia.
Lasy mazurskie i warmińskie obfitowały w zwierzynę i ptactwo. Ze względu na
bogactwo zwierzyny łownej organizowano w Prusach wielkie polowania z udziałem
władz i tak całkowicie wyginął tur, tarpan, żubr.

[rita100]

Innym rzemiosłem wiejskim było Bartnicwo .
Od niepamiętnych czasów człowiek podbierał dziko zyjącym pszczołom miód i wosk.
Miód służył do slodzenie, a z wosku wyrabiano świece.
Zakon krzyżacki potrzebował dużych ilości miodu i wosku dla siebie, dlatego też
popierał rozwój bartnictwa.
Nieco póżniej pojawiły sie ule i zaczeło rozkwitać pszczelarstwo.

"W wielki Piątek gospodarz-pszczelarz wstawał o świcie, wysypywał mąkę razową
na talerz lub miskę glinianą, udawał sie do pasieki, obchodził kilkakrotnie
wszystkie ule, powtarzając następujące zaklęcie:
'Wy pszczoły,, królowe, siadajcie na roli i na łąkach swego pana, jak Chrystus
Pan nakazał, zbierajcie wosk i miód. W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego.
Amen". Czynił przy tym trzykrotny znak krzyża."

[rita100]

Mazury i Warmia obftowały w jeziora, rzeki, strumyki, bogate w najrozmaitsze
ryby, toteż wielu mieszkańców zajmowało sie połowem ryb. Rybołustwo stanowiło
źródło utrzymania znacznej szęśći społeczeństwa. Szczegolnie ceniono węgorze,
za które płacono najwięcej. Handlem rybami zajmowali się głównie Żydzi polscy.

Ryby spożywano w różnej postaci: smażone na oleju, solone, wędzone, a także w
zalewie octowej; gotowano z nich zupę. Były przedmiotem handlu, o czym
najlepiej świadczy nazwa placu w centrum Olsztyna - Targ Rybny. Tu własnie we
wtorki i piatki handlowano rybami, a także nabiałem i runem leśnym.

[rita100]

-Idąc na połów "bziałkę spotkać - to źle"

-Kobieta nie może przejść przez sieci, gdyż to wrózy niepowodzenie w połowach.

-W niedzielę nie wolno łowić ryb od godz.6 rano do 6 wieczorem, bo "tos ryba
tes musi pare godzin łodpocąć".

Regionalne legendy

Jeziora odgrywały w życiu dawnych mieszkańców wsi ważną rolę gospodarczą. Stały
sie też tematem wielu baśni i legend. Jedna z nich mówi o tym, że jesienią, gdy
pojawia się babie lato, po jeziorach na łódeczce z liścia olchy żegluje
czarodziejka. To ona snuje nici babiego lata i oplątuje nimi ludzkie serca.
Kogo zaś oplączą nitki, ten zawsze wróci na Warmię i zawsze będzie za nimi
tęsknił.

[rita100]

Religijność Warmiaków i Mazurów.

Miała ona swoistą specyfikę, której korzenie sięgały wieków wcześniejszych.
Pierwotne ziemie te zamieszkiwały pogańskie plemiona pruskie. W celu pozyskania
ich dla chcrześcijaństwa wysyłano z Polski misjonarzy. Jednym z nich był biskup
praski Wojciech, który zginął śmiercią męczennika w 997 roku. Również kolejne
misje wysyłane przez władców polskich kończyły się niepowodzeniem. Przełomowe
zanczenie dla mieszkańców tych ziem miało sprowadzenie przez Konrada
Mazowieckiego w 1226r Krzyżaków, którzy mieczem zdobyli Prusy.
Święty Wojciech
Zginął z rąk Prusów od ciosów zadantch włócznią. Ciało wyrzucono do rzeki, a
odciętą głowę zatkano na pal. Według legendy, głowa św. Wojciecha przez trzy
dni strzegł orzeł. Póżniej zabrał ją jakiś wędrowiec i dostarczył do Gniezna.
Bolesław Chrobry wykupił ciało męczennika ponoć za tyle złota ile ważyło.

[rita100]

Przez fakt zaprowadzenia luteranizmu w Prusach Książęcych Kościół katolicki na
Warmii znalazł sie w wielekim niebezpieczeństwie. Największe miasto warmińskie
Braniewo, wprowadziło życie religijne według liturgii luterańskiej. Innowiercze
nowinki głosili na Warmii kapłani zakonni i świeccy, a biskup warmiński Fabian
Luzjański otwarcie im sprzyjał. Biskup ten wkrótce zmarł, a jego następcy,
dzięki swojej zdecydowanej postawie, uratowali katolicyzm. Biskup Maurycy
Ferber przywrócił w Braniewie kult katolicki.

Władze pruskie zmierzały do likwidacji klasztorów i miejsc odpustowych. Kościół
w Świętej Lipce tylko dlatego uniknął likwidacji. że udowodniono, iż nie jest
instytucją klasztorną, lecz zgromadzeniem księży świeckich.
A Święta Lipka to jeden z najpiękniejszych kościołów położony w malowniczej
dolinie, nawiedzany rocznie przez tyciące pobożnych pątników z całej Warmii,
Prus, Litwy i Polski. Święta Lipka to miejsce, w którym katolicy i protestanci
w braterskim przymierzu składali cześć Najwyższemu. Chrześcijanie wszelkich
wyznać gromadzili się tam na wspólne nabożeństwa i dla wspolnego uczczenia Boga.
"Łosiera" do Świetej Lipki
(łosierki to małe świeczki, które stawiano w kościele w święto któregoś ze
świetych na intencję wyzdrowienia lub odsunięcia chorób)
"Każdego roku na Warmii wyruszają pielgrzymki do Świętej Lipki. Rankiem
wystrojeni świątecznie pielgrzymi, z zapasem jedzenia i ze starannie
wyczyszczonymi butami (które niesiono na kiju), ruszali do Świętej Lipki.
W Olsztynie po uroczystej mszy św. odprawiano łosierę biciem w dzwony. Idących
pielgrzymów wszędzie witano biciem dzwonów. Nocleg był zawsze w Biskupcu, gdzie
mieszkańcy tego miasta odstępowali pielgrzymom swoje łózka. Następnego dnia po
mszy św. i śniadaniu łosiera wyruszała w dalszą drogę. Wieczorem zmęczeni
pielgrzymi docierali do pięknego kościoła w Świętej Lipce. Całą noc trwały
modły i śpiewy. W świeto Nawiedzenia Matki Boskiej - 2 lipca - odprawiano
specjalne nabożeństwo dla Mazurów wyznania protestanckiego."

Przepowiadacze (promotorzy). Przy śpiewach jeden "przepozieduje", a wszyscy za
nim wtórują. Umiejętność "prowadzenia" śpiewu przechodziła z ojca na syna i
wnuka."

[rita100]

www.histmag.org/archiwalia/mag45-46/swieta-lipka.html
Wiele szczegółów znajdziecie w tej stronce, znalezionej przypadkowo, a
zamieszczona jest tam bardzo ciekawa historia kościoła w Świetej Lipce.

[rita100]

broneknotgeld 20.02.2005 15:39

Świynto Lipka 1482

Kapliczka już tukej se stoła
W opiece Zakonu była
W niyj lipa a łona dokoła
-Jakby te drzewo chroniyła

Wiela na pont prziłaziyło
Prosiyło ło łaska Nieba
Nikerym sie to ziściyło
Szkryfnońć mi tako tu czeba.
Świynto Lipka

Toż i protestanty na pont tu łaziyli
Przeca boski łaski tyż łoni prosiyli.
Downe jarmarki we Świynty Lipce

Co roku tu płotno tym "złotym" towarym
Nawet ze Flandryji kupce se zjyżdżali
Niy yno pontnikow kusiyła swym czarym
W Świynty Lipce przeca gyszeft ubijali.

Widzisz Bronek i Twoje fraszki mają tu miejsce
pozdrawiam

[rita100]

Warmiacy byli społecznoscią połaczona silnymi więziami rodzinnymi i
sąsiedzkimi. Świadczyła o tym pieczołowicie przechowywana pamięć o przodkach, a
także podtrzymywanie zwyczajów i tradycji. Osobliwość Warmiaków to głebokie
przywiązanie do ziemi, ciężka codzienna praca i poczucie obowiązku wobec siebie
i innych. Obdarzanie szacunkiem ludzi starszych, szczegolnie tych , którzy byli
skarbnicą życiowej mądrości i tradycji. To oni właśnie , otoczeni wianuszkiem
słuchaczy w róznym wieku, snuli przy kominku opowieści o dawnych dziejach i
przypominali prawdy wiary katolickiej.
Odbywały się kiermase - czyli taki zwyczaj typowo warmiński - uroczystość
domowa związana z odpustami i "łosierami". Na kiermas zjeżdzali sie krewni i
zanjomi z całej okolicy. Po nabożeństwie odbywały się przyjęcia, w trakcie
których odbywały się pogawędki, opowiadania, wspólne śpiewy itp. W atmosferze
staropolskiej gościnności kultywowanoa zwyczaje, obrzędy ludowe, przekazując je
młodymu pokoleniu.

Wyrazem uczuć religijnych Warmiaków były piekne śpiewy podczas mszy powodujące,
że niejeden wierny uronił łzę ze wzruszenia.

[rita100]

Kapliczki występowały jedynie na terenie katolickiej Warmii. Stawiano je zwykle
na rozstajach dróg, wierząc, iż własnie tu siły diabelskie, czyhają na
czlowieka. Kapliczka miała chronić podróżnych przed tymi złymi mocami.
Kapliczki miały róznorodne formy, były skrzynkowe, słupowe i kapliczki domkowe.
W kapliczce ustawiano drewnianą figurkę Matki Boskiej, Chrystusa lub świętego
patrona. Na Warmii była to najczęściej Matka Boska z Dzieciątkiem -pieta- czyli
Matka Boska trzymająca na kolanach ciało Chrystusa zdjętego z krzyża.
A oto piekny wiersz Marii Zientara-Malewskiej pt. Matka Gromniczna z kapliczki.

Wyszła Najświętsza Pani z kapliczki
pomiędzy lud.
W błekitnym płaszczu niesie Dzieciątko.
Drogą wśród gryd.
A droga była śliska , zawiana,
Dął mroźny wiatr.
Borem wał śnieżny zastąpił drogę
Złej zimy brat.
Zdziwione patrzą wiewiórki, sarny,
Jeleń i ryś,
Jak dziecię do nich wyciąga rączki,
Woła: kiś ! kiś !

Już noc gwiazdami niebo wyszywa,
W staw miesiąc wpadł,
Lód jezior strzela zimie na wiwat,
Aż Jezus zbladł.
- Nie bój się Dziecię - szepcze Maryja-
Wznieś rączkę, tak...
Nad wierną ziemią, nad wiernym ludem
Zrób krzyża znak!

Gnani śnieżycą idą do wioski,
Do pierwszych drzwi.
- Pozwólcie, ludzie, ogrzać się w izbie -
Syn z zimna drży!
- Biedni wy, biedni, siądźcie przy piecu,
Gość w dom - Bóg w dom !
Przynieśli mleka, chleba , żurawin,
Pszczół słodki plon.
Matka kobiety prząść nauczyła
I wiązać sieć,
I tkać obrusy, i z rogożyny
Koszyki pleść;
Utoczyć z wosku świece gromniczne-
Ich święty blask
W godzinę konań odgarnia gromy,
Daje moc łask.

Wrócili potem do swej kapliczki
Na skrzyżu dróg.
A lud w Gromniczną, idąc z kościoła
Spłaca im dług.
Zapala świece, szepce nabożnie:
O , dzięki Ci.
Matko ubogich, Patronko wiosek,
W gromniczne dni !

Stoi Najświętsza Pani w kapliczce
Od wielu lat.
O niej powiada dziadek legendy
Ludziom wśród chat.

[rita100]

Każdy region w Polsce miał swoich ulubionych świętych , których najchętniej
portretowano. Na Warmii oprócz Madonny byli to święci: Walenty, Florian, Roch,
Katarzyna, Jan Nepomucen, Barbara, Wojciech.

Św. Barbara (dziewica, męczennica) 4 grudzień
Jako chrześcijanka ślubowała dozgonną czystość w tajemnicy przed ojcem. Ojciec
próbując ją zmusić do zamążpójścia wydał ją w ręce sędziego i stał się jej
katem.
Jako patronkę dobrej śmierci czcili św. Barbarę wszyscy, ci którzy byli
narażeni na nagłą śmierć: górnicy, rybacy, żołmierze. Podobno jej relikwie
dotarły dzięki Krzyżakom na ziemię pruską.

Św. Florian (żołmierz i męczennik) 4 maja
Był oficerem wojsk rzymskich i jako chrześcijanin został aresztowany. Zmuszano
go torturami do wyrzeczenia się wiary w Chrystusa. Na końcu uwiązano mu kamień
na szyji i utopiono w rzece.
Kult tego świętego wzmógł się kiedy to pożar strawił całą dzielnicę Krakowa , a
ocalał jedynie kościół św. Floriana. Dlatego św. Florian chronił przed pożarami.

Św. Jan Nepomucen (kapłan, męczennik) 21 maj
Jako biskup praski wszedł w konflikt z królem. Był torturowany i zrzucony z
mostu Karola do rzeki Wełtawy. Legenda mowi, że został zamordowany dlatego, że
nie chciał zdradzić tajemnicy spowiedzi.
Jest czcony jak patron mostów , oraz chroni od niebezpieczeństw związanych z
wodą.

Św. Katarzyna (dziewica, męczennica) 25 listopada
Ślubowała dozgonna czystość. W czasie prześladowań w IVwieku chrześcijan była
torturowana i ścięta mieczem. Nie wyrzekła się wiary , a jej bohaterstwo
spowodaowało, że nawracali się żołmierze rzymscy.
W 1577 roku Regina Protmann założyła w Braniewie zgromadzenie zakonne pod
wezwaniem św. Katarzyny, które istnieje do chwili obecnej.

Św. Roch (XIV w.) 16 sierpienia
Bardzo ciekwe życie św. Rocha. Rozdał majątek ubogim i pieszo udał sie na
pielgrzymkę do Rzymu. Otrzymał łaskę uzdrawiania i leczył chorych na dżumę. Na
ziemiach warmińskich też był czczony i strzegł ludzi i bydło od zarazy.
Najwięcej kapliczek jest w okolicy Jankowa i Klewek.

Św. Wojciech ( biskup, męczennik) 23 kwietnia
Jest patronem archidiecezji warmińskiej. Był biskupem Pragi. Odbył liczne
podróze po wielu krajach , w 996 roku, przybył na dwór Bolesława Chrobrego i
zaproponował zorganizowanie misji na ziemie pogańskie. Wyprawa do Prus
zakończyła sie śmiercią biskupa w 997 roku.
Św, Wojciech stał się głównym patronem Polski.

www.domwarminski.pl/content/view/35/76/

[rita100]

Ks.Barczewski - Kiermasy na Warmii
Jan Liszewski - 70 bajek i pieśni, wydał w Gnieźnie , świat warmińki oparty na
miejscowym folklorze.
Eugieniusz Buchholz - też napisał i w j. niemieckim i polskim.

I tych ksiązek nie mogę znaleź.

[Gość: tralala]

Wróciłam z wywczasów w warmińskich lasach, a tu tyle do czytania. Dziękuję Ci,
Rito, i mam niespodziankę. Dzień przed wyjazdem zajrzałam do osiedlowej
biblioteki chwycić coś do czytania i w ręce wpadła mi właśnie książka ks.
Walentego Barczewskiego Kiermasy na Warmii (a właściwie tylko wybiór, ale
obszerny plus przedmowa Władysława Ogrodzińskiego), wydana w 1984r przez
Wydawnictwo Pojezierze. Zaraz coś z niej wkleję do tego wątku.

[rita100]

witam, bardzo sie cieszę , że już jesteś - ja też czekam z tradycjami i
folklorem. Jesli możesz coś załaczyc do wcześniejszych wypowiedzi to fajnie by
bylo, bo mam tylko czysto ksiązkowe wieśc - ale duzo mam do opowiadania,
przeczytałam historie Olsztyna 600 stron, jestem pod wrażeniem tej ksiązki,
chyba jest obiektywna prawda i pod wrażeniem historii Olsztyna i ich ludzi.

Kiermasy na Warmii

[Gość: tralala]

Kiermas warmijski to zabytek dawniejszej patrialchalnej gościnności
U nas każdy cieszy się na kiermas. Tam się zobaczy z całą rodziną swoją, tam
się wspólnie nagadają, tam się ‘naradują’, tam się sobie poskarżą, tam jeden
drugiego pożałuje, jeden drugiemu doradzi, tam się dobrze najedzą i napiją, tam
się doskonale naśmieją i wybornie zabawią. Ale może niejeden nie wie, co tu
nazywamy kiermasem.
Wyraz ten pochodzi z niemieckiego Kirmess – Kirchmess (odpust poświęcenia
kościoła lub patrona) lecz rzecz sama jest o wiele starsza (...) Krewni z
okolicy, a częstokroc i z dalszych stron, zjadą się na odpust do kościoła, a po
kościele do przyjaciela, w którego parafii odpust przypada i weselą się i
radują, pouczają się i pocieszają. Skrzętna gospodyni uwija się chucisieńko,
wynosi z komory, z kuchni, a gospodarz z piwnicy i zawsze jest co. A
odjeżdżającym dostanie się jeszcze po kuchu albo i więcej. (ks Walenty
Barczewski, Kiermasy na Warmii)
Nie wiem jak w innych parafiach, ale w mojej ulubionej, św. Franciszka z Asyżu
w Kortowie taka tradycja kiermaszu (choć zwanego festynem) odżyła kilka lat
temu i gromadzi spore rzesze sąsiadów. Zawsze jest konkurs na najlepsze ciasto.
Może w przyszłym roku upiekę warmiński kuch. Przepis za chwilę.

[Gość: tralala]

Kuch warmijski to wyśmienite pieczywo pszenne, którego nie zabraknie na żadnym
kiermasie. Dzielą się nim Warmiacy jak opłatkiem, kiedy się zjadą po
przyjacielsku, dzielą się nim przy rozjeżdżaniu, dając go dla tych, którzy w
domu pozostać musieli. Gospodynie sporządzają go umiejętnie w taki sposób:
biorą pszennej lśniąco białej mąki, dodają mleka, jaj, cukru, masła, rozynów,
kaneli i olejku cytrynowego i może więcej czego, ale w tym tajemnica każdej
gospodyni, wszystko to proporcjonalnie dzieląc i mieszając; tedy tęgo
przyczynią, rozłożą na blachy i akuratnie dopilnują w piekarniku, nareszcie
posypią na wierzchu mandlami i cukrem albo mączką z masła i tartego cuktru. Tak
sporządzony kuch pokrają na raźnie galonki i rozstawiają na malowanych
talerzach po stole nakrytym, dodając do niego na drugich talerzykach świeżego
masła i miodu. (Kiermasy na Warmii).
Upiekę jak się dowiem ile czego dodać no i jak długo piec. A poza tym nie wiem,
czy uda mi się kupić kanele (?) No i jeszcze te mandle :(

[Gość: tralala]

Z jedną z takich pielgrzymek związana jest anegdota, którą przytacza W.
Barczewski. Otóż w trakcie pielgrzymowania 'prowadnik kompanii i zarazem
przepowiadacz przy śpiewie za późno spostrzegł, że na wypoczynku w Kieli (Gross
Koellen) zapomniał swoich długich butów (skorzni), obwieścił więc to głosem
wielkim - Hola, fela, skorznie w Kieli! Pomaluśku z górki stąpajcie! - a ludzie
nie chcać takich wierszy śpiewać, ze zdziwieniem oglądali się na swego
promotora. Po skorznie poleciał ktoś uwinny. I tak po tej małej przerwie
kompania zgodnie doszła na miejsce święte.'

[rita100]

Ale to ciekawa książka i tyle opisów. Czy te kermasy to czasmi nie po krakowsku
odpusty ? Ja w Wieliczce zawsze brałam udział w odpuście 2 sierpnia, to były
spotkania całej miejscowości z karuzelami i strzelnicami i wszyscy się ładnie
ubierali, nawet najładniej jak mogli i radośnie szli na odpust gdzie mnóstwo
straganów było, a my dziewczyneczki tylko spozierali na cudowne zabaweczki,
pamiatki i takie fiki miki , pileczki na gumeczkach , piszczałeczki, baloniki ,
pamiętniki, laleczki , maskotki oj, bylo tego , bylo. Teraz jak widze taki
odpust to juz nie to same takie jakieś rzeczy nowe . Nie wiem , może za dobrze
mamy juz , że nie zwracamy uwagę włąsnie na te prościutkie ozdoby handlowe,
albo moze już i te handlowe rzeczy są za bardzo unowocześnione. Jedynie jeszcze
taki staoświecki odpust jest w Krakowie na Emaus, jeden najslynniejszy odpust.
Ale ciekawie piszesz, naprawdę - jak Ty to robisz, czasmi sie zastanawiam.
A jesli czegoś nie wiesz to zapytaj sie Labanda-szwagra, gwara warmińska ma
zalecialości niemieckie, choć tej prostej gumięzianki nie zapomnę ;)

[Gość: tralala]

Zgadza się - kiermasy to odpusty, ale wydaje się, że warmińskie jednak różniły
się od tych, które opisałaś, tak przynajmniej wynika z książki ks
Barczewskiego. Opisał on odpust Opatrzności Bożej w Bartągu - i było to głównie
spotkanie całych rodzin. Była spowiedź i msza w kościele, była wspólna modlitwa
w domu i były też rozmowy i zabawy, na przykład gry w karty. Ale nie było
straganów, zabawek, strzelnic i karuzeli. Może dlatego, że taki odpust odbywał
się na wsi. Oj, muszę poprosić proboszcza parafii św. Franciszka, żeby zmienił
nazwę 'festyn rodzinny' na 'kiermas'!
A w drodze do warmińskich lasów przejeżdżałam przez Bartąg i przez Bartążek.
Przed wjazdem do Bartążka wywieszono wielki napis '670 lat Bartążka' - Bartążek
jest starszy od Olsztyna i to wspaniałe, że pamięta o swojej historii.

[rita100]

Zgadza się, festyn to u na zabawa dla wszystkich z potańcówkami , a odpust to
własnie stragany, kiermasze i karuzele. Na wsi pewnie inaczej bywało, tam
wszyscy się znali ale tez nic nie wspominasz o piciu - piwo i gorzałeczka tez
były czy nie ?
Faktycznie Bartazek może być starszy ale nie ma zamku - popatrz:
Miasto Olsztyn założyła kapituła warmińska mieszcząca się we Fromborku, która
31 października 1353 roku nadała akt lokacyjny miasta Allenstein (dzisiaj
Olsztyn) Janowi z Łajsk i on to był pierwszym sołtysem grodu.
Zwyczajem bardzo, bardzo dawno temu na Warmii było to , że na tych terenach
budowano warownie , strażnice. Budowały je zakony krzyżackie dla obrony swoich
terenów. Dlatego też wszystkie nazwy miejsowości pochodzą od Pruskich nazw
zamków. I nigdy nie zdarzyło sie inaczej a terenie Warmii.
Dla przypomnienia:
Bisztenek = Bischofstein = zamek Biskupa
Biskupiec = Bischofsburg = zamek Biskupa
Barczewo = Wartenburg = zamek strażniczy
Jeziorany = Seeburg = zamek Jeziorany
Bartoszyce = Bartenstein = zamek Borcja
Szczytno = Ortelsburg = zamek Ortolfa
Węgorzewo = Angerburg = zamek na Błoniu
Malbork = Marienburg = zamek Maryi
Dzierzgoń = Christburg = zamek Chrystusoway
Prabuty = Riesenburg = zamek Riesa
Olsztyn = Allenstein = zamek nad Łyną.

Ciekawe ile zamków z tej kolekcji zachowało sie do dziś ?

[rita100]

www.allkar.de/Mazury2005/migawki.html
Tralala, zobacz na dalsze zdjecia , a zobaczysz chatkę wiejską, jeszcze tam
mieszkaja , ale juz powinien być skansenem :)

[Gość: tralala]

Czy była gorzałeczka i piwo - pewnie tak, po coś tam ten gospodarz do piwnicy
chodził. Ale ks Barczewski wspomina tylko o jednym kieliszeczku wina, którym
pan domu częstował każdego z przyjeżdżających gości. Za to obiad po mszy był
bardzo obfity. Opiszę dokładnie jutro, bo to niezdrowo objadać się przed snem.
W Bartążku nie ma zamku, ale niewiele brakowało, by go właśnie tam zbudowano.
Do Bartążka przyjechali na inspekcję wysłannicy kapituły z Fromborka i nawet
już wyznaczyli miejsce na przyszły zamek. Wnet jednak uznano, że zakole Łyny
położone nieco wyżej, na północ będzie bezpieczniejsze. I tak powstał Olsztyn.
A nazwy miast - to bardzo ciekawe, nigdy do tej pory nie widziałam ich razem, z
takim wyjaśnieniem, jakie podałaś. Tym większa szkoda, że niektóre zmieniono!

[rita100]

O tak, bardzo szkoda, nieodwracalny błąd, teraz kiedy wspominają historię i
nazywaja Mragowo to nie mogę sobie skojarzyc ze wsteczniejszym wiekiem i dalej
Tralala, nazwy ulic tak czesto zmieniano w Olsztynie jak nigdzie w Polsce.
Tylko cztery ulice zostały niezmienione - to daje mi trudnośc w usytuowaniu
pewnych zabytków czy kamieniczek.
Co im przeszkadzała nazwa Warmiaków czy plemiona Pruskie. A wiesz , ze ŁYNA
byla zwana przez Prusów Alle czyli łania . Że nazwy rzek byly zwane od zwierząt.
Bardzo to wszystko ciekawe.
dobranoc, ale dużo wrażeń dziś :)

Kiermasowy obiad

[Gość: tralala]

Pora obiadowa, więc tym razem wyjątkowo zaglądam to w środku dnia, żeby podać
jadłospis na kiermasowy obiad (za W. Barczewski, Kiermasy na Warmii):
Przynoszą pierwszą potrawę: rzadki ryż z kurą, przyprawiony muszkatowym
kwiatem, pietruszką, kolabrą, marchwią i pachnącą kubebą, do tego chleba
sitnego. Przy drugiej strawie zwanej słodka skopoziną z selerią, cebulą,
pietruszką i z nieuniknioną kubebą, do niej ziemniaki – rozpoczyna się już
żwawa rozmowa.
Idzie trzecia potrawa.
-Weźta no sia do ty czárniny z pszannymi kluskami. To buł zawdy mój nájlepszy
grycht (potrawa) – a jeka słociuchna, gwáłt w ni cukru i śwaczk, a mało
majráranu, kaneli, gwoździków, a i trocha cybuli i łoctu, a cąbru to już wcale
w nia nie włożyły, bo niektórzy nie lubzią z cąbrem, mózią, że za łostra, że za
duży zapach.
Tymczasem przynoszą czwartą strawę; ‘rantowną psieczonkę’ dobrze zaprawioną
cebulą i solą, do niej nieunikniony chrzan i kartofle.
Następuje piąte i szóste podanie: pieczone gęsi z cebulą, majránem, jabłuszkami
tęgo natkane i prosiaczki także gustownie nadziane wątróbką z cebulą, pieprzem
pachnącym i ostrym, jajeczkiem i tartą cółtą (bułką). Do tego prażona kapusta i
na życzenie chleb gruby, dalej zaprawiane wiśnie, ogórki, borówki, itd. Nawet
musztardy (mustryku) nie zabrakło.
I tak tedy następuje siódmy i ostatni grycht: gęsty ryż lub gryz, kasza albo
krupy gotowane w mleku, z kanelą, przesłodzone miodem, słodkimi migdałami i
koryntami.
A przed deserem miały być jeszcze ryby - szczupaki ze Skandy i łokońki i
płocicki z bartążkowego jeziora, ale już nikt nie miał na nie miejsca w
żołądku.
Uff - już chyba nikt nie jest głodny.

[rita100]

haha Tralala, faktycznie wielkie to obżarstwo i bogate przyjęcie. Chyba są w
tym wszystkie składniki plonów Warmiaków :)
O kolacji to już nie ma chyba mowy, bo jak ? Kiedyś goście musza sie rozejśc po
kiermasie. A odjeżdzaja chyba bryczkami ;)

[rita100]

Tralala - mam propozycje , by omówić zwyczaje rodzinne, one były bardzo ciekawe
i orginalne. Chrzciny, wesela, pogrzeby, a później obrzędy i zwyczaje doroczne.
jak siewy, dożynki, Nowy Rok i inne święta. Pisze coś o tym w Kiermasach ?

[Gość: tralala]

Po takim obiedzie goście rozeszli się, każdy 'we swa', żeby 'sia przezietrzyć' -
jedni poszli na podwórze, drudzy do gumien - może spotkali tam gumiędziankę -
lecz najwięcej udało się do ogrodu poza domem 'na jepka, na kruszki i na
śwaczki, i śliwki.' Starsi na gawędę, a młodsi na cygaro. Ale to zezłościło
jedną z ciotek:
- Lepsiby wzięli jebko, kruszka, marchew lub brukiew w zamby, niż to
cygarzysko ...
Kto by pomyślał - już wtedy palacze nie mieli lekkiego życia. Może dlatego, że
bardziej popularna była tabaka.

[rita100]

oj, tak tabaka , to wazna rzecz dla prawdziwego męzszczyzny w tym czasie.
Dzis jak jechałam przez wieś Prusy, a takie sa w małopolsce to własnie jeszcze
widziałam ludzi przed domami wysiadujących w ogródkach i bajdurzączych - coraz
mniej takie sceny można zobaczyć. Dawniej to obok mojego ogrodu , rózne rzeczy
sie dzialy dzis jakby nikogo na świecie nie bylo - wszyscy pozamykani

[Gość: tralala]

Jeszcze chwilę goście posiedzą w ogrodzie i zaraz wrócą do domu na kawę. A kawa
była równie lubiana co tabaka. Widziałam i w skansenie w Olsztynku i w muzeum w
Owczarni takie niby-patelnie do prażenia ziaren kawy, młynki i kawiarki do
parzenia. Więc jak już napiją się kawy, to panowie zasiądą do kart, a
warmińskie matrony zbiorą się w małej izdebce zwanej zapieckiem, i rozpoczną
rozmowy o tym i owym. Znajdzie się i o zwyczajach warmińskich, ale muszę
dokładnie przeczytać, bo będzie i wesoło (wesele w rodzinie) i smutno (o
pogrzebie). Jutro to opiszę.

[rita100]

Jestem już Tralala
i zobacz co mam :)
Chrzciny
W dawnych czasach rodziny chlopskie miały duzo dzieci, nawet dwanoaścioro nie
należało do rzadkości. Dlatego też ważną rolę odgrywał dzień urodzenia.
Wierzono, że człowiek urodzony w niedzielę posiadał zdolności widywania duchów.
Przyjście na świat we wtorek dawało skłonności do łotrostwa, a w sobotę - do
obłudy i pożądliwości. Dzieci urodzone " w czepku" miały w życiu szczęście.
Najgorszy okres był przed chrztem, wtedy zdarzały się podmiany. Na miejsce
zdrowego siły nieczyste podrzucały inne dziecko.

Przed złymi siłami chroniły dzieci rózne praktyki, zaklęcia i amulety
a oto zaglądnijcie do tego watku :
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=27068189&v=2&s=0
dalej:
Od wyboru imienia zależało przyszłe życie dziecka. A o tym jutro :)
Tralala, w jakim dniu tygodnia sie urodziłaś ?
Ja we wtorek , więc uwazaj mogę być , choć nie muszę - łotrem. Dla pocieszenia
się, dokonam podziału na dobrego łotra i złego łotra ;))))Tak jak mogą być
dobre duszki i złe duszki. :)

[Gość: tralala]

Urodziłam się w piątek, całe szczęście, że nie w Anglii przednormańskiej
(Anglosasi wierzyli, że dziecko urodzone w piątek będzie miało nieszczęśliwe
życie, więc by mu oszczędzić cierpień zabijali je zaraz po urodzeniu!). Za to u
nas wierzono, że dziecko urodzone w piątek i ochrzczone w niedzielę będzie
równie szczęśliwe, co urodzone w niedzielę :-)

[rita100]

Ja z kolei doczytałam sie gdzieś , że dzieci urodzone we wtorek i w piatek są
najbardziej pracowite, a dzieciaczki urodzone w niedziele mają lewe ręce do
pracy. Ale ciekwa też jest historia nadawania imion , no i piekne sa imiona
warmińskie. A słyszałam , ze po II wojnie światowej wiele imion ludzie musieli
sobie zmieniać na całkowicie polskie. Wiadomo z jakich przyczyn.

[Gość: tralala]

Należy też obserwować dziecko w czasie chrztu - jeśli jest ciche i spokojne, to
będzie się grzecznie chować; jeśli płacze i krzyczy - będą kłopoty (ale może
wyrośnie z niego śpiewak!).

Imiona

[Gość: tralala]

Oj tak, trzeba było zmieniać imiona a czasem i nazwiska, lub choćby ich
pisownię. Ale nie wszyscy się temu poddali. Miałam w maturalnej klasie
koleżankę (tylko jedną)z rodziny autochtonów. Kiedyś zdarzyło się jej przebiec
przez ulicę na czerwonym świetle. Po drugiej stronie zatrzymał ją milicjant
(obiwatelski, naturalnie) i zaczął pouczać. W końcu zabrał się do wypisywania
mandatu:
- Nazwisko? - Hop (zmieniłam, ale sens podobny). No tak, pan władza zaczął
kpiny - jak Hop, to myśli, że może tak hop przez ulicę.
- Imię ojca? - Reinhard (też zmieniłam, oryginalne jeszcze trudniejsze do
zapisania). - ŻE CO?, ŻE JAK? - tego imienia żadną miarą milicjant nie mógł
zapisać, więc dał sobie spokój z mandatem )))

[rita100]

Właśnie o tym przeczytałam w historii Olsztyna , że masowo ludzie musieli
zmieniać nazwiska i imiona , zresztą całkowicie zostały zapomniane i wyrzucone
z rejestru imion dawne nazwy. To był warunek zostania na tej ziemi.

[Gość: tralala]

A czy są jakieś szczegóły - jakie imiona były niewskazane? Jak zmieniano
nazwiska? Nigdzie chyba o tym nie czytałam, tylko słyszałam od rodziców. Muszę
ich jutro podpytać.

Nazwiska

[Gość: tralala]

Z Kiermasy ks Barczewskiego taki fragmencik o nazwiskach:
'-Jewko, já bym też chciáł ziedzieć, jakie tytoły ludzie na Mazurach mają, bo
łu naju to sia rychło wszyscy na –ski nazywáwa.
- A na Mazurach – odpowiada Ewa – mało tytołów na –ski, choć i takie się
zdarzą. Poziem ci kilka nasych nazwisk: Cwalina. Duda, Wądołek, Kęsy, Zołty,
Robacek, Skędziel, Deptuła, Maślanka, Glomzda, Piecocha, Kaja, Pazucha, Zywina,
Fajterna, Frasa, Skrzecka, Pieconka, Pipgora, Krosta, Gorcyca, Zapadka, Stopka,
Sefek, Podeswa, Rzepucha, Kaptejna, Brózda, Strupek, Kopeć, Gardziela. Chces
esce zięcy?'
Czy ktoś na tej liście znalazł swoje nazwisko?
A teraz zniknę na kilka dni - jadę szukać babiego lata. Po powrocie mam
nadzieję na dużą porcję ciekawej lektury! Dobranoc.

[rita100]

ale masz fajnie z tym znikaniem, babie lato szukasz
Taralala , pokloń się ode mnie lasom , jeziorom i ziemi i tym wszystkim dobrym
duchom przeszlości, ktore czuwaja na ta ziemią.
dobranoc

[rita100]

Gość portalu: tralala napisał(a):

> A czy są jakieś szczegóły - jakie imiona były niewskazane? Jak zmieniano
> nazwiska? Nigdzie chyba o tym nie czytałam, tylko słyszałam od rodziców.
Muszę
> ich jutro podpytać.

Trala , napisze Ci więcej o tym, też odnajdę ten urywek.

[rita100]

Chrzciny , to bardzo wazny obrzęd był u Warmiaków, bo przeciez jak będę w
bajkach opowiadać o marach , zjawach i innych rzeczach to wszystko prawie
związane jest z chrzcinami, dlatego bardzo ważne jest by chrzciny były
prawidłowe. Pamiętasz jak jeden ojciec musiał powtórzyc chrzciny , bo rodzice
chrzestni byli niegrzeczni, wystarczylo , ze sie tylko źle popatrzyli i już
klopot :)

[Gość: tralala]

A ludowa opowieść głosi, że pewnego razu na pytanie księdza 'Czego żądacie od
kościoła?' chrzestni zamiast odpowiedzieć 'Wiary', powiedzieli 'Mary' i dziecko
stało się marą, czyli zmorą!

[rita100]

hehe, słyszałam , dlatego trzeba koniecznie zwracać uwagę na glosne i poprawne
wymawianie tego słowa. Od niego bowiem dużo zależy.
Tralala, jesli będziesz szła spać, to zgloś sie na dobranocke watkową , nie
jestes już anonimową osoba , wręcz przeciwnie , nalezysz do stałych
forumowiczów, więc nie zapomnij o tym :)prosze :)

[rita100]

Kiedy przez Olsztyn przetoczył się walec wojenny w lutym 1945 roku władzę
w "Goradzie Alensztajn" objeła Komenda Wojska i żołmierze Armii Czerwonej.
Nieliczna pozostała ludność autochtoniczna wolała schodzić z drogi zwycięscom.
Autochtonowie byli wykorzystywani do darmowej pracy na rzecz miasta. Następnie
ludność autuchtoniczna została wyrzucona na obrzeża miasta gdzie utworzono
Kolonię Mazurską. Jedno z najwiekszych gett ludności autochtonicznej Olsztyna.
Akcję wysiedlenia za Odrę mieszkańców Prus Wschodnich rozpoczeto 14 sierpnia
1946 roku. Pierwszą grupę odprawiono w 60. wagonach, 1430 osob, większości
starcy, kobiety i dzieci. Zdolnych do pracy pozostawiono. Później odprawiano
systematycznie. Ogołem ponad 67 tys osób. Polonizacja zaczeła się od zmiany
wszystkich nazw ulicy co spowodowało dodatkowy chaos miasta.
W trakcie działań propagandowych przygotowano pewne poczynania :
" iż nie można dopuścić, by w wolnej Polsce używano imion, ktore 'swoim obcym,
wrażym dzwiękiem rażą nasze poczucie narodowe". Musiały zniknąć Hilary i
Gertrudy, Rudolfy, Horsty, Zygfrydy i inne imiona germańskie."
Mlodzieży autochtonicznej nadawano inne imiona. Dotychczasowy Horst zostawał
Pawłem, a Zygfryd Tadeuszem.
W pamięci starych autochtonów szczególnie tragicznie zapisała się
przeprowadzona na początku lat pięćdziesiątych akcja wydawania jednolitych
dowodów tożsamości, zwana popularnie "paszportyzacją". Bywało, że w sposób
niezwykle brutalny wymuszano deklarację polskiej przynależności narodowej."

[rita100]

Najbardziej popularne imiona wśród Mazurów to:
Hansuleczek - Jan
Jekub - Jakub
Kristijan - Krystian
Mnichał - Michał
Matus - Mateusz
Jewa - Ewa
Justa - Augusta
Barbeczka - Barbara
Gotliba - Bogumiła
Lotta - Karolina
Lowiza - Ludwika
Magretka - Małgorzta
Zina - Regina
Mina - Wilhelmina

[rita100]

Bardzo starannie dobierano rodziców chrzestnych, których na Warmii nazywano
patkiem i patką. Musieli być to ludzie porzadni, stateczni i religijni, gdyż
uważano, że niektore cechy chrzestnych mogą przejść na dzieci.
Przed uroczystością chrztu po wykapaniu dziecka ubierano go w cienka koszulę,
kabacik, zawijano w czyte pieluszki i przepasywano szerokim pasem. Następnie
wkładano do becika przystrojonego kwiatami i gałązkami mirtu. Dodatkowo wiązano
wstązkami niebieskimi dla chlopczyka i rózowymi dla dziewczynki.

[rita100]

Na Mazurach chrzestni wynosząc dziecko z domu przed udaniem się do kościoła,
mówili: "Zabieramy poganina a przyniesiemy chrześcijanina"

I tu Tralala mam wieści o zachowaniu się dziecka w kościele podczas chrztu.
Pisze tak: jeżeli przy polaniu głowki wodą głośno płakało to znaczy , że bedzie
śpiewak dobry;), gdy wierzgało nózkami porządnie to znaczyło , że bedzie
robotne i taneczne ;) Gdy było spokojne to znaczyło , ze będzie to uczony :)
A wiesz, jaki zwyczaj przestrzegano ? Mazurzy bardzo pilnowali by nie święcono
tą samą wodą dziewczynki i chłopców. Ponoć zdarzył się przypadek, że gdy
chrzczono tą samą wodą pewną dziewczynkę po chłopcu to jej pózniej broda urosła.
Po powrocie z kościoła chrzestni mówili: "Wzielim poganina, a przynieślim
chrześcijaniana" Pózniej trzeba było nowoochrzczone dziecko obnosić trzy razy
dookoła stołu, aby w przyszlości żonie nie umarli męzowie, a mężowi - żony.
A co było po chrzcinach to.... opowiemy pózniej, najpierw uśpimy dzieciatko.
Teraz kiedy usneło spokojnie urządzimy sobie zabawę, huczną jak na Warmii.
Żaden ojciec nie żałował "psiwa, zinka, gorzałki", aby "dobrze polać dziecko,
coby duże łurosło"
ora, ora , ora
smutki do wora
ora, ora , ora
dajta nam gąsiora

taraz czas sie przenieść do Kraczmy
na flaseczke gorzałeczki, oj bedzie bal
czakając na Tralala :)

[rita100]

Idzie flaska piersa,
Idzie flaska sersa,
Wiwat nam,
Toto pan.
Bo gorzauki dau!

Idzie flaska druga,
Idzie flaska długa,
Wiwat nam,
Toto pan,
Bo gorzauki dau!

Idzie flaska trzecia,
Idzie flaska swieza
Wiwat nam,
Toto pan,
Bo gorzauki dau!

Idzie flaska ... oj, już mi się głowa kiwa. Lepiej zakończę to śpiewanie.

[rita100]

Idzie flaska piersa,
Idzie flaska sersa,
Wiwat nam,
Toto pan.
Bo gorzauki dau!

Śpiewam czekając na Tralala

Wesele warmińskie

[Gość: tralala]

Już jestem. W lasach znalazłam nieco babiego lata, mnóstwo słońca, dwa
(suszone) grzybki i dużo pięknej jarzębiny. A tu widzę, szykuje się wesele.
Więc może na początek - wesele warmińskie, Kuby z Bartąga (tego, co kłopoty
miał za nic).
Po godach jegomość wyprawił Kubie sute wesele. Bawiono się i tańczono przez
cały tydzień. W czasie oczepin Katrynka (panna młoda), cała w pąsach, zanuciła
starą warmińską piosenkę:

Ach, mój zianku, zianku lawendonrowy,
kulne ja cie po stole.
kulne ja cie memu najmnilszemu,
kulne ja cie po łonie.
Ach, mój mniły, mniły najmnilejszy,
przyjmijże go do siebzie ...

Na to uradowany Kuba chwycił oburącz ślubny wianek i odśpiewał, jak umiał
najładniej:

Ja przyjmuje całym moim sercem
twój zianuszek i ciebzie.
Ja przyjmuje całym moim sercem
i przyciskam do siebzie ...

Było to prawdziwe warmińskie wesele. Przez sześć dni śpiewom i tańcom nie było
końca. (Władysław Gębik)

[rita100]

Witam Tralala, to musiała być piekna milość i piekne wesele, a przyśpiewki
cudowne i cieplutkie.
A teraz popatrz jak inni oisują wesele warmińskie :)

Wesele - to dopiero obrzęd ludowy. Na Warmii wesela odbywały się w poniedziałki
i wtorki, prawie nigdy w soboty i niedziele. Na Mazurach były one na ogół w
piatek - i chyba z tego powodu uczta weselna trwała tydzień i dłużej.

Jak mawiano - żniwa i wesele - musi koń pamiętać i cztery niedziele.

Przy terminie wesela zwracano uwagę by ksieżyc był w pełni, żeby młodym niczego
nie brakowało w małżeńskim zyciu.
Pierwszy etap stanowiły zamówiny zwane na Warmii ględami. Rolę swata pełnił
człowiek stateczny, budzący zaufanie i szcunek. Nazywano go rajkiem, a rozmowy
miedzy stronami - rajbowaniem. Rajek w imieniu kawalera prosił o rekę
dziewczyny jej rodziców. Ona sama w tej sprawie nie miała wiele do powiedzenia.
Jeśli swat otrzymał zgodę na małżeństwo, wówczas po tygodniu przychodził
ponownie - tym razem z samym zainteresowanym.
Odbywały sie wówczas Ględy czyli oglądano dom wybranki, a przy tym hohoho, co
sie działo, ale o tym potym ;))))
Tralala, ten obrzęd był bardzo ciekawy, szczegolnie ten obchód zagród :)

Wesele mazurskie - swaty

[Gość: tralala]

Jeśli wesela na Warmii odbywały się w poniedziałki lub wtorki, a na Mazurach w
piątki, to mieszane wesela warmińsko-mazurskie nie wchodziły w grę. Poza tym,
inne wyznanie w tamtych czasach było chyba przeszkodą nie do pokonania. Nie
znalazłam wiele na temat ględów, więc czekam Rito na twój opis, a na razie
dorzucam jeszcze coś o swatach mazurskich, tak jak opisał je ponad sto lat temu
Albert Zweck w książce ‘Masuren, Eine Landes und Volkskunde’.
Pośrednictwo spoczywa w rekach swata (rajka), z któregp usług korzysta się
zwłaszcza jesionią, i który jest przeważnie statecznym, przyzwoitym
człowiekiem. Wystrojony, jedzie z główką kapusty, którą po drodze daje do
poskubania koniowi, do domu wybranki. Tam prosto z mostu załatwia sprawę: ‘W
naszym ogrodzie była koza i zrobiła mi szkodę w kapuście; goniłem za nią aż
tutaj i chcę zobaczyć tę szkodnicę’. Wszyscy się uśmiechają; każdy bowiem zna
właściwy sens tych słów. Wiejska piękność znika, by włożyć świąteczny
przyodziewek, po czym ktoś z domowników przyprowadza ją z powrotem. Później
żartuje się na temat kapusty. Gdy dziewczyna ją przyjmie, oznacza to zgodę.
Jednak rzadko to robi z własnej woli; zazwyczaj córka musi się podporządkować
woli rodziców.

[rita100]

Dokładnie - ta główka kapusty jest tu chyba najwazniejsza. Z tą kapustą to
wymyslano rózne rzeczy i najwieksza zabawa była, a i dialogi wykwintne.
Szkoda , że nie mamy tego na tasmie w orginale :)
Czy zauważyłas , że nie było wcześniej pierścionków zaręczynowych ?

[Gość: tralala]

Naprawdę nie było pierścionka zaręczynowego? A ja w domu przechowuję pierśionek
zaręczynowy starszej siostry mojej babci, która wyszła za mąż w czasie
pierwszej wojny światowej. Więc może jednak i na Warmii lub Mazurach taki
zwyczaj się pojawiał?

[rita100]

Ciekawe to - no nie ? Nic nie przeczytałam o pierścionku, żadnej wzmianki. Tu
nie chodzi o obrączkę tylko o sam pierścionek zaręczynowy, ale jutro jeszcze
raz przeczytam dokładnie.
Mowisz Tralala, że lasy zwiedziłaś :) Ja tez dzisiaj byłam w lesie , strasznie
się nim zachwycałam, a na polach glośno spiewały świerszcze. Jaki czlowiek
czuje sie wolny w naturze , tak malo do szczęścia brakuje.
Tralala, czy lubisz szperać po strychu i wynajdować cudeńka ?- ja strasznie.

[Gość: tralala]

Może jednak uda na się znaleźć pierścionek zaręczynowy dla mazurskiej panny
młodej, a na razie coś o ględach:
'Gdy swat załatwił sprawę, młodzieniec jedzie na odględziny narzeczonej, i
wtedy w zasadzie odbywają się zaręczyny. Zgodnie z edyktem z 15 stycznia 1712
roku mają się one odbyć w przytomności dwóch lub trzech ogólnie szanowanych
mężczyzn i wówczas mają moc w pełni wiążącą. W razie zerwania zaręczyn mozna
było wymusić dotrzymanie obietnicy przez zamknięcie w wieży.'
Tak mnie tylko zastanawia, czy kara wieży (więzienia) dotyczyła tylko
niestałego narzeczonego, czy także narzeczonej?
Wesele muszę jednak odłożyć na jutrzejszy wieczór, bo jutro czas do pracy a tu
w komputerze jeszcze huk roboty. Powiem więc 'dobranoc', choć pewnie posiedzę
jeszcze do północy. Jeśli Rito dopiszesz coś o ględach, to z przyjemnością
przeczytam!

[rita100]

Też jutro dopisze , ponieważ mam ściagi w pracy i w pracy się przygotowuję do
tematu, a teraz tylko przeglądam stronki i szukam materiałów, tak jak znalazłam
Ornat.
dobranoc

[rita100]

Ględy na Warmii
Pierwszy etap do wesela były tz. Ględy czyli oglądano dom od piwnic po strych,
stajnie, chlewy, stodoły, pola, łaki , las - wszystko, co należało do
gospodarstwa. Po oględzinach przeprowadzono konkretne rozmowy dotyczące spraw
majątkowych. W tym czasie młodzi spędzali czas gdzieś w ogrodzie albo jakiejś
izbie "coby pogadać kruszyna i sia lepsi poznać". Kiedy omówiono sprawy
majątkowe, wołano mlodych i oznajmiano iż rodzice obu stron zgadzają sie na
ożenek. Jeśli i młodzi godzili sie na to, musieli sie pocałować.
M.Zientara-Malewska

Co do zerwania przyżeczenia małżeńskiego, to dziewczyna , ktora zerwała
zaręczyny , niestety zostawała starą panną , ponieważ nikt we wsi już jej nie
wierzył, czy nie zerwie kolejny raz danego słowa. Ciężki los takiej dzieweczki
buł.

W następna niedzielę, rodzice razem z dziewczyną jechali na ględy do kawalera.
Tam już dziewczyna przy aprobacie wszystkich zostawała "brutką" czyli panna
młodą.
Ględy kończyły sie sutą wieczerzą zakrapianą gorzałką i winem owocowym.

Ślub mazurski

[Gość: tralala]

Jednym słowem, małżeństwo na Warmii i na Mazurach to była poważna
decyzja 'gospodarcza'. Dobrze, że młodzi choć na koniec mogli wyrazić na nie
zgodę. No i sądząc z opisu ślubu i wesela, nie zabrakło dobrej zabawy i
radości:
Podczas uroczystości ślubnych w drodze do kościoła, a jeszcze bardziej podczas
powrotu z niego, panuje głośna wesołość, odpowiadająca usposobieniu Mazurów:
okrzyki radości i przenikliwe wrzaski rozbrzmiewają w powietrzu. Dawniej
nastrój ten starano się jeszcze potęgować, strzelając ślepymi nabojami, jednak
zagrożenie karą ciężkiego więzienia doprowadziło do zaniechania tego zwyczaju.
Podczas aktu zaślubin narzeczona nadeptuje narzeczonemu na stopę, a podczas
błogosławieństwa stara się klęknąć na pole jego surduta, co ma jej zapewnić
rządy w domu. Jeśli jednak narzeczonemu uda się temu zapobiec, może żywić
nadzieję, że później sam będzie w domu panem.

[rita100]

Byłam na takim, nie pamiętam wsi, ale mój śp brat był świadkiem i fotografem i
pamietam jak to się dzialo. Wprawdzie, było nie tak głeboko tradycyjne , ale
tydzień trwało z kapelą. Jeśli cos pamietam to , to , ze był chleb i sól, że
noszono panną mloda przez kałużę i wogole malo pamiętam, ale jedno wiem , że
świadkowie pilnowali by państwo mlodzi się nie upili, więc mieli lać do ich
kieliszków oręzadkę. Ta oręzadka była w butelce zapinana , jak pamiętasz takim
dawnym takim , no nie wiem jak to nazwać , zapinaczem ? No i ja miałam za
zadanie pilnować ich. Jak się okazało do tych butelek nalali wódkę i ja młodym
nalewałam gorzałeczkę ;) Wyobrażasz sobie jaka byłam zdziwiona kiedy byli
wszyscy pijani. W owych czasach nie pilam gorzałeczki , bo już byłam panienką
licealistka i nie wypadało. To bylo dla mnie wielkie wrażenie , nawet kiedys
opisałam to wesele dokładnie, bo wspaniała była zabawa, ale przy
przeprowadzkach wyrzuciłam opowiadanie , ktore tak piesciłam w skrzyneczce
wspomnień.Przyszedł moment, tuz przed poznaniem internetu, że wszelkie
wspomnienia wyrzuce i wyrzuciłam, wyrzuciłam wszystko, a tu niespodzianka , że
można z rozmawiać o tym , że mozna się dzielić z ludzmi wspomnieniami, ale cóż
to co straciłam , to straciłam, zostalo w pamięci tylko strzepy wspomnień.

[rita100]

Po ględach rodzinnych w następnym tygodniu odbywały sie ględy kościelne. Tam
mlodzi ze śwaidkami udawali się do proboszcza w parafii żeby zamówić
zapowiedzi. Po pouczeniach ustalano datę ślubu, ktory odbywał się zwykle trzy
tygodnie - aż młodzi "spadli trzy razy z kazanicy". Zaraz po gledach czyniono
przygotowania do wesela. Bielono wszystkie izby, czyszczono piwnice i strychy,
robiono miejsca na noclegi i szyto suknie dla "brutki" czyli "przydanek"
Przygotowywano wyprawę panny młodej w malowanych skrzyniach.
Męższczyżni czyścili i bielili stajnie, naprawiali dachy i ploty, rąbali drewno
na opał, oporządzali konie "coby na weselu mocno skakały"

Wiano
Przygotowywano wiano. Gburska córka musiała wnieść do domu męża tyle bielizny,
żeby jej starczyło na całe życie dlatego były przygotowywane kolorowe skrzynie
do których je pakowano.
W skrzyniach leżało:
- dwa tuziny powłok
- dwa tuziny prześcieradeł
- tuzin obrusów
- sześćdziesiąt ręczników
- pięćdziesiąt dwie koszule (odświętne)
- tuzin kitlów (spódnic)
- tuzin wistków (gorsetów)
- tuzin fartuchów
- kilka luźnych kabatów
- dwie chustki (na lato i na zime)
- twarda micka ( czepiec warminski)
dodamy do tego puchową pierzynę i poduszki.

Skrzynie zamykamy i oczekujemy na wesele. Ale to nie wszystko. Teraz cudowny
czas na "Proszek" czyli zaproszenie na wesele gości. No to Tralala zaczniemy
zapraszać gości ;)))) Też ciekawa tradycja - zaprosiny.
A jak myślisz był chyba dziewiczy wieczów ?

[Gość: tralala]

a to nam się splątały wesela warmińskie i mazurskie. Mazurska para już poszła
do kościoła, a warmińska panna ciągle swoje wiano składa )), ale to chyba nic
nie szkodzi.
Dodam tylko, że te koszule dla przyszłego męża panna musiał uszyć z
własnoręcznie utkanego płótna lnianego, zaczynała więc szycie wiele lat zanim
rodzice i rajkowie wybrali dla niej męża, więc musiały być w
rozmiarze 'uniwersalnym', może nawet trochę na wyrost, bo to przecież 'łatwiej
kijek pocieńkować niż go potem pogrubasić'.
A wieczór panieński musiał być, i przychodziły na niego tylko panny. Przyszła
panna młoda plotła wianek weselny, a czasem także rózgę weselną dla młodego (a
może na młodego). Wieczorowi temu towarzyszyły pieśni wyrażające żal młodej za
odchodzącym panieństwem, a symblem rozstawania się z grupą rówieśnic była
ceremonia rozplatania włosów.

[rita100]

O wieczorze panieńskim , malo sie dowiedziała, ale widze , że jesteś
przygotowana :)
Popatrz co znalazłaMm na temat wesela mazurskiego, urywek opowiadania Dina
Małłek, ktora wspaniale ponoć gwarzy i opowiada.
"Na weselum byłam,
Światam se użyła,
Bucikim poderła,
Jużcim nie umerła!"
A potem pieśń weselną, śpiewaną podczas tańca młodej z wykupem:
"A kiedym ja była u mojej mateczki,
Kraśniały mi licecki jak dwa jabłusecki.
A teraz-em zbladła jek bziała lilijo,
Dla ciebie, Janecku, dla ciebie, bestyjo."
Wreszcie dotarła do pieśni "Wśród modrych fal", którą Karol Małłek nazywał
hymnem mazurskim. I Dina Małłek śpiewała dalej: "Ojczyzna to nasza, te wody i
las. Niech żyją Mazury ten kraj pełen kras."
jutro dalej będzie o zaprosinach :)

[Gość: tralala]

Więc czekam do jutra i listę gości układam )))

[rita100]

A ja myślę, o tej mojej dawnej parze mlodych - jak im sie zycie ulożyło i czy
wogole jeszcze tam mieszkają , bo niestety, później doszły mnie wieści , ze
wsie warmińskie i mazurskie zostały wyludnione , domy puste , a ludnośc
wyemigrowała..... o tym czytałam wielki artykuł.
dobranoc

[rita100]

Kilka dni przed weselem, zapraszano gości. Obowiązek ten spoczywał na
barkach "proszka" lub "placmistrza" Przyjeżdzał on konno przed dom gospodarza i
przed bramą zawsze pytał go, czy będzie mógł wjechać do domu. Na Warmii
przyjeżdzano na szarym koniu, bo taki tylko przynosił szczęście. Koń był tak
wyćwiczony, że schylał się, przekraczał ostroznie próg i wchodził do izby. Była
to sztuka nie lada, jeżeli weźmiemy pod uwagę wysokie progi i niski dach w
dawnych chatach.
Zaproszenie na Mazurach miało postać wierszowanej oracji, ktorą wygłaszano w
pieknym staropolskim języku.

Przepraszam pana gospodarza tego domu,
żeby mi zezwolił wjechać na mym koniu.
Nie podziwujcie, mili przyjaciele,
żem do waszej izby wjechał tak smiele;
nie z swego mysłu, ni z swej wolim ubrany,
lecz jestem od panny brutki (Lowyzy Młotkownej) przysłany.
Proszę, żebyście moją prośbą, a jej łaską nie gardzili,
a na przyszły piatek na wesele się wyrządzili.
A to nie tylko na jeden dzień,
lecz na caluchny tydzień.
Zapraszam was na wołu karmionego,
na barana dobrze uchowanego,
na kura tłustego, na gąsiora pieczonego,
na klodę piwa, na tonę gorzałki,
na pięćset kołaczków i na chleb miałki,
na gromadę kokoszy.
Tam będziem mieli dość rozkoszy...

W.Kętrzyński

[rita100]

Proszek objeżdzał na małym koniku wieś i zapraszał gości. Ubrany odświętnie, w
niebieską sukmanę z czerwonymi wstązkami. Koń również przystrojony wstążkami i
kwiatami, wyglądał okazale. Radośnie wszyscy jechali kłusem wiejską drogą, a za
nim gromadka radosnych i śmiejących się dzieci.
W ostatnim tygodniu przed weselem przygotowywano jadło i napoje na ucztę. A
więc już chyba oczmi wyobrażni widzicie - jak bija woły, barany , wieprze.
Sąsiedzi przynosili gęsi , kaczki, koguty, kosze jaj, masło, dzbany mleka i
śmietany. Młodzież wyplatała wieńce i girlandy. Ruch we wsi był niesamowity,
wszyscy zgodnie sobie żyli i parcowali by młoda para miała najlepsze wesele we
wsi.
Faktycznie Tralala, w wieczór panieński , panienki plotły wianek mirowy i
rozplatały warkocz panny mlodej.
Ale jeszcze była taka tradycja, że w ostatni wieczów panieński, przed domem
rozbijano szkła i skorupy - w myśl zasady, że gdzie się dużo tłucze, tam jest
szczęśliwe życie. Młodzi musieli je następnego ranka sprzatać.
Tralala, pamiętaj, że żniwa i wesele - musi koń pamiętać i cztery niedzieje jak
napisał K.Małłek, więc nie możemy być gorsze ;))))
Jutro z samego rana , jak tylko zorza zaświta powinniśmy być na nogach i
uczynić ostatnie pyrzygotowania - toż to dzień wesela nas czeka. Trzeba się
wyspać ;)

[Gość: tralala]

A tak opisano ten zwyczaj w 1926 roku w niemieckiej książce Unsere masurische
Heimat.
Dawniej na ślub i wesel zapraszał placmistrz, młody, obrotny chłopak, który
przystrajał sobie czapkę oraz surdut kolorowymi wstążkami i kokardami, i na
małym zwinnym, również przystrojonym koniku, wyposażony w długi bicz, zajeżdżał
przed dom zapraszanych gości. Gdy strzelał z bicza, otwierały się przed nim
drzwi domu i izby, wjeżdżał do środka i przekazywał w udatnie złożonych
mazurskich rymach zaproszenie na ślub. W podzięce otrzymywał małą przekąskę, a
jego koń garść owsa.
Ale zauważ Rito to pierwsze słowo 'dawniej' i zaraz potem autor dodaje: Wielka
szkoda, że ten piękny, ciepły zwyczaj musiał ustąpić zimnej, sztywnej kartce z
zaproszeniem. A dzięki Twojemu opisowi uwierzyłam, że placmistrz faktycznie
wjeżdżał na koniu do domu. Chciałoby się powiedzieć - ułańska fantazja!

[rita100]

Jeszcze to znalazłam - takie ciekawe - bawmy się Tralala, bo wiesz co będzie po
weselu, smiertelny temat :) Trzeba weselić się póki czas ;)
Ale piekne te obyczaje

Wesele warmińskie w podolsztyńskiej wsi Brąswałd wg wspomnień Marii Zientry-
Malweskiej
Do najważniejszych wydarzeń w Brąswałdzie należały zawsze wesela. Cieszyli się
na nie młodzi i starzy. Przygotowania do wesela trwały kilka tygodni. Trzeba
było przecież przygotować wyprawę, ułożyć ją w skrzyni, usypać nowe pierzyny,
zakupić to, co jeszcze było potrzebne, no i najważniejsze

[Gość: tralala]

Po weselu powinny być chrzciny, ale u nas już były. Zdarza się.
A Brąswałd to znana warmińska wieś, niedaleko Olsztyna, przy drodze na Dobre
Miasto. To właśnie tam przez wiele lat proboszczem był ks. Barczewski, autor
Kiermasy na Warmii, wielki zwolennik polskości na Warmii. W kościele
brąswałdzkim do tej pory można oglądać zamówione przez niego polichromie z
białymi orłami polskimi. A niedaleczko Barkweda - miejsce krawej bitwy między
wojskami rosyjskimi a armią Napoleona. O połnocy to tam chyba straszy.
Porządne wesele trawło co najmniej trzy-cztery dni, więc jutro dodam, jak
wyglądało na Mazurach.

[rita100]

Ks. Barczewski to wielka postać, miał wspaniałą twórczość, tylko nie potrzebnie
całą miejscowośc zmienili ze starej nazwy na jego nazwisko. Trochę jakby
tradycyjną nazwę pogrzebali, calkiem niepotrzebnie.
Tak, tak , jutro wesele :)

[Gość: tralala]

Więc śpijmy dobrze, bo jutro czeka nas wesoły dzień :)

[rita100]

No więc raniuteńko wstajemy w ten dzień weselny i sprawdzamy czy wszyscy się
krzatają i czynią ostatnie przygotowania ? Gwar wszędzie słychać. Ubieramy się
odświętne ,w najpiekniejsze stroje.
Do ślubu panna młoda szła w czarnej sukience, bowiem moda na białe suknie
doszła dopiero na poczatku XX wieku. Pan mlody obowiązkowo na głowie musiał
mieć kapelusz. W tym dniu nie wolno mieć na sobie nic pożyczonego , ani
czerwonego, bo zwiatowało nieszczęście. Aby zapewnić sobie byt w przyszlości
panna mloda prosiła narzyczonego o pieniążka i wkładała go do trzewika lub
pończochy.
Od samego rana zbierali sie goście, a witała ich orkiestra oraz mlodzi stojący
przed progiem domu.
Zaproszeni goście sniadali , a pózniej, kiedy przyszedł czas , cały orszak za
przewodnictwem placmistrza wyruszali przystrojonymi wozami do kościoła
śpiewając piosenkę o wyprowadzaniu panny mlodej:

Oj. siadaj, siadaj, kochanie
moje,
Już nie pomoże płakanie twoje,
Płakanie ci nie pomoże,
Śtery konie w ślubnym wozie,
Siadaj, kochanie, siadaj , kochanie.

Śtery konie w cugu,
Piąty na łańcugu,
Zbzieraj sie dziewcyno,
Pojadziem do slubu.
Zbzieraj sie dziewcyno,
Pojadziem do slubu.

K.Małłek

Brutka siedziała w jednym wozie razem z matką - swchną i druhnami. Brały one
placek i czestowały ciekawych widzów w drodze do kościoła. Pan młody w drugim
wozie rozdawał widzom gorzałeczkę.
No i po ślubie :)
Czas na weselisko

[rita100]

Placmistrz pełnił na weselu najwazniejsza rolę. To on rozsadzał gości, pilnował
by dzbany i talerze były pełne. On też zbierał pieniądze dla brutki i dla
orkiestry i bawił gości uszczypliwymi "biwatami".
By naprawdę ślinka nam nie leciała pominę obowiązujące dania i smakolyki
weselne.
W trakcie wesela panna mloda siedziała za długim ciężkim stołem i nie pozwalano
jej opuścić miejsca. Dopiero mlodzi męższczyżni wyciągali ją stamtąd i musiała
zatańczyć z każdym męższczyzną tzw. taniec brutny, za ktory muzycy otrzymywali
osobne wynagrodzenie.
Późną nocą zmęczeni weselnicy udawali się na spoczynek.

Drugi dzień, nie widzę bysmy byli bardzo skacowane ;)
Czekamy teraz na oczepiny. Zwyczaj polegający na zdjęciu wianka i zastąpienie
go czepkiem co oznaczało całkowite zerwanie ze swoim panieńskim życiem i
wstapienie do grona gospodyń.

Ocepsiny
O, moj wzianusecku mirowy,
nie opadaj ty z mojej głowy,
a on mi spadł, a on mi spadł,pokrusuł się,
a mój najmilejszy wzioł i pociesuł się.

-----------
Trzeba ci płakać, trzeba żalować,
Przedtem w nim chodzić , a teraz schować.

----------
O, moj zainusku z suchy drapacki,
Już cie nie bedą gnietli chłopacki.

K.Małłek

Ale żeby nie bylo pannie mlodej zbyt smutno to w drugi dzień podawano
niewiastom "krupniki". Była to mieszanka wódki z miodem. I tak tańcząc w
drugim dniu tzw, taniec odtańczenia z każdą męzatką chodzonego niewieściego,
młoda męzatka żegnała sie z wolnością z koleżankami.
Wianek pannna mloda zostawiała sobie na pamiątkę, a czasami leczyła nim
zwierzeta.
Ostatni dzień zabawy weselnej był dniem przenosin.

[Gość: tralala]

A to już? Masz ci babo placek - spóźniłam się na ślub. Muszę szybko wysłać
swoją parę młodych do kościoła:
Długie rzędy wozów z uroczyście wystrojonymi gośćmi pojawiały się w dniu
zaślubin przed przybranym wieńcem domem weselnym, gdzie wiejska kapela witała
ich tuszem, a goście dawali talara kapelmistrzowi. Po przybyciu wszystkich
gości i lekkim posiłku miejscowy nauczyciel organizuje ‘wyprowadzenie’, krótki,
przejmujący, religijny obrzęd, który ma zapewnić narzeczonej błogosławieństwo
rodziców na nową drogę życia. A teraz droga wiedzie do miejscowości, gdzie jest
kościół; w pierwszym wozie jedzie narzeczony z przyjaciółmi, w ostatnim –
narzeczona z druhnami. Goście brali ze sobą placuszki, by po drodze rozdawać je
przyglądającym się biedakom oraz dzieciom. W każdej wsi, przez którą
przejeżdżał orszak, drużbowie strzelali z bicza, a goście weselni radośnie
wykrzykiwali na całe gardło.

[Gość: tralala]

No i jeszcze szybciej do domu weselnego, bo tam już czeka uczta i tańce:
W drodze powrotnej młoda para siedziała razem na pierwszym wozie tylko z
woźnicą. Wracających witała muzyka i siadali do biesiady przy suto zastawionych
stołach. Treaz nadchodziła pora na tany, do tańca proszono do północy, do
głównego posiłku, zaczynającego się od modlitwy miejscowego nauczyciela.
Posiłek skadał się z dużych ilości pieczeni i ryb, popijanych obficie gorzałką.
Gody wciaż trwały, na przemian tańce, zabawy i jedzenie. Kto był zmęczony,
szukał sobie kącika do snu. Nad ranem znikała już większość gości.

[rita100]

Ten własnie obrazek najczęsciej był tradycją wiejską, te drogi wiejskie , te
wozy z koniami przystrojonymi i drabiniaste wozy z gośćmi :)
A teraz co ? - Przez wieś jedzie sznur samochodów, a w takim sznurze to ja
kiedys zrobiłam stłuczkę i był korek, więć okoliczni mieszkańcy mieli dodatkową
zabawę. Oj , nie dobrze byc kierowcą na weselu ;)
Ale zauważyłam , że nie ma tu mowy o chlebie i soli , a to przecież najstarszy
zwyczaj i do dziś obowiązkowy.

[Gość: tralala]

Nie było też obsypywania pary młodej drobnymi monetami czy ryżem po wyjściu z
kościoła. Pojawiają się nowe zwyczaje, a stare niestety czasem są zupełnie
wypaczane, tak jak bramy i wykup - kiedyś budowano je z dużym poświęceniem,
pięknie ozdabiano, a teraz wystarczy przeciągnąć kawałek sznurka i kolorowych
szmatek, żeby domagać się gorzałeczki.
Doczytałam też się opowieści o weselu w Olsztynie, na którym orkiestra grała
ludowe pieśni warmińskie jako podkład pod przyśpiewki, ale goście pochodzili z
Mazowsza, słów nie znali, coś tam próbowali ad hoc układać i okropnie
fałszowali :(

[rita100]

Wydaje mi się, że najdokładniejsze przekazy przeszłości są zabrane do Niemiec,
ponieważ ogromna ilość, ogromna została wysiedlona i tam w Niemczech jest duzo
literatury na ten temat i gdyby dobra współpraca była , możnaby dotrzeć do tych
materiałów. Powinni jednak Polacy docierać do tych zródeł.
A co do wesela, to faktycznie wszystko idzie teraz na łatwizne, tymbardziej
trzeba pielęgnowac tradycje. A dotego naklada się brak pieniędzy. Takie
wystawne wesele jednak kosztuje. Wiesz jak jest teraz - ślub, restauracja i
koniec :) Nie ma już wesela Wyspiańskiego.

[Gość: tralala]

No to może wesele 'składkowe' - i tak niegdyś bywało, w końcu ludzie wcale nie
byli bogatsi:
Uczta weselna świętowana jest hucznie, podobnie jak inne uroczystości rodzinne,
i trwa często kilka dni. Na gody sprasza się bardzo wielu sąsiadów i krewnych.
Często goście, gdy gospodarzowi jest ciężko, wnoszą swój udział w postaci
pieniężnych datków lub darów w naturze.
No nic, poszukam sobie teraz jakiegoś kącika do snu, a jutro wracam na
wesele :)

[rita100]

Ostatnim dniem zabawy weselnej był dniem przenosin. Młodą męzatkę odwożono do
jej nowego domu. Zwyczaj ten miał formę obrzędu. Rano goście zjedli śniadanie i
potem wszyscy zbierali się przed domem. Tam sąsiedzi pozyczali wozy na który
ładowano cały posag dziewczyny. I zaczynała sie wesoła jazda do pana domu.
Prastarym zwyczajem młoda gospodyni była trzy razy oprawadzana wokół ogniska
domowego i znów odbywało się przyjęcie.
Tydzień po weselu urządzano poprawiny, dojadając pozostałe potrawy. W tym
czasie młodzi składali również pierwszą wizytę rodzicom żony.

Tralala , tyle z mojej strony o weselu. Nie powiem, że przejdziemy teraz do
obrzędu pogrzebu. Będziemy musieli utrzymywać powagę. Ale później czekają nas
dozynki i inne obrzędy ludowe :)

[Gość: tralala]

O przenosinach nic nie wiedziałam - bardzo to ciekawe, a najciekawsze, jak to
niegdyś wszystko było otoczone obrzędami, no i jak takie uroczystości
gromadziły nie tylko rodzinę, ale i sąsiadów i całe wsie.
A jak to już napisałyśmy, wesela trwały po kilka dni; już po pierwszym wszyscy
byli objedzeni jak bąki, więc drugiego dnia na stół trafiały potrawy wzmagające
apetyt, wśród nich kiszona kapusta (no nie wiem, czy to taki dobry pomysł). Tak
to jednak opisano:
Lecz późnym popołudniem (następnego dnia) znów wszyscy się zbierali. Stoły
nakryte, jedzenie podane, dla pobudzenia żołądka stawiano wielką michę stynek
oraz kiszonej kapusty. Bogate mazurskie gody trwały trzy, a z wieczorem
przedślubnym cztery dni. Często w następnych dniach przyjaciele i krewni
rodziców państwa młodych zapraszali gości do siebie.

[rita100]

A zauważyłas , że w tradycji weselnej i innej nie wspominają nigdzie o tradycji
sprzataniu po weselu i na weselu i o najwazniejszej tradycji, to znaczy o
bójce. Tak było i na Warmii, pijani goście wszczynali awanture, wychodzili na
dwór i musieli sie bić na pięści, a goście starali się ich rozłączyć i
pogodzić. Ciekawe dlaczego o tym nie wspominają. Nie ma prawdziwego wesela bez
bojki :)
prawda ?

[Gość: tralala]

Dobrze, że bili się na pięści a nie sztachetami! No cóz, pewne zwyczaje
zwyczaje pozostają niezmienne (tak mi się przypomniało Wesele w Atomicach
krakowskiego Pana Mrożka - tam to dopiero się pobili, aż się zamienili w
chrabąszcze).
A dorzuce jeszcze jedną ciekawostkę współczesną. Pozmieniały się dawne Prusy
Wschodnie, zrobiły się takie wielkulturowe, bywają i wesela polsko-ukraińskie,
na których można zaśpiewać tak:
Bida Polku pidkusiła
Oj da, ruda ja
Wyszła Polka za Rusyna
Oj da, ruda ja
Rusyn każe żyto żaty*
Oj da, ruda ja
Polka chocze dowho spaty**
Oj da, ruda ja
Rusyn każe borszcz waryty***
Oj da, ruda ja
Polka cocze kawu pyty****
Oj da, ruda ja.
*żyto żąć; **długo spać, ***barszcz gotować, ****kawy się napić

[rita100]

Cięzki ten ukraiński, ale chyba wszystkie wesela są podobne - najpiękniejsze są
zawsze śpiewy i teksty tych przyspiewek.
Czas się wyspać i pomyśleć o tym, że czas wszystkich się kończy, a jak to
wygląda w tradycji zobaczymy jutro.

[Gość: tralala]

No jo, trzeba się wyspać przed pustą nocą. To tedy aż drugi roz. Dobranoc.

[rita100]

Śmierć i pogrzeby
Nadejście śmierci symbolizowały rózne znaki - pianie koguta, wycie psa,
pohukiwanie sowy i dziwne stukania.
Wedle wierzeń starych Mazurów, jeśli w domu miał ktoś umrzeć, w przeddzień z
wieczora sowa albo puchacz siadał nieopodal chałupy i wołał żałośnie: "puść,
puść". Oznaczało to niechybną smierć.

Śmierć przychodzi przez trzy wieczory z rzędu, ażeby oznajmić o czyimś zgonie.
Za każdym razem stuka do okna albo do drzwi. Psy widzą ją i wyją.
M.Toeppen

Na Mazurach umierającego wyjmowano z łózka i układano na podłodze na słomie,
później odmawiano modlitwy i palono świece. Gdy zmarł gosodarz od razu
powiadamiano jego zwierzęta i pszczoły, powtarzając: "dawny gospodarz zdechł
(tj, oddał dech), ja jestem waszym panem". Do każdego ula przypinano czarną
szamtę, aby pszczoły nie wymarły. Dopóki nieboszczyk był w domu nie wykonywano
żadnych prac, żeby nie niepokoić zmarłego. Zasłaniano wszystkie lustra w domu,
aby nie spowodować śmierci ktoregoś z domowników.
Jak cięzko o tym pisać , ale niestety ,obrzęd musiał sie odbywać przy calym
szacunku do nieboszczyka.
Ciało nieboszczyka myto, grzebień jego do czesania wyrzucano, ubierano buciki
by nie spóżnił się na Śąd Ostateczny. Zmarłemu wkładano do ręki pieniądz jako
wynagrodzenie za jego pracę. Mówiono przy tym: "Otrzymałeś teraz wynagrodzenie,
nie masz zatem po co wracać".
Od dnia śmierci aż do pogrzebu co wieczór śpiewano pieśni i modlono się przy
świecach. Był to czas pustych nocy. Następnie odbywał sie pogrzeb i stypa.

[Gość: tralala]

taki to smutny temat, ze postanowiłam go nieco obejść i wykorzystać najnowszą
zbobycz 'Kapliczki Warmii południowej' Janusza Hochleitnera. Przy okazji
zobaczymy jak katolicka Warmia różniła się od ewangelickich Mazur. Tam tego
zwyczaju nie było.
Ze wspomnień warmińskich Alojzego Śliwy – w chwili śmierci kogoś ze wsi
dzwoniono z kapliczki. ‘gdy głos taki zabrzmiał, wtedy wszyscy wiedzieli, że
jakiś mieszkaniec wioski pożegnał się z tym swiatem. Przez całe następne trzy
dni, dopóki zmarły leżał jeszcze w domu – po każdym dzwonieniu na „Anioł
Pański” dzwoniono dodatkowo ku pamięci zmarłego i w tym czasie każdy odmawiał
za spokój jego duszy pobożnie „Wieczny Odpoczynek”.’

[Gość: tralala]

Podczas ostatniej drogi zatrzymywał się kondukt przy każdej kapliczce i krzyżu,
aby zebrani mogli modlić się za zmarłego. Do czasu, gdy nie skradziono (!)
dzwonka w kapliczce w Garzewie, dzwoniono z informacją o śmierci, jak również w
trakcie wyprowadzania ciała na cmentarz. Podobnie czyniono do niedawna w
Stękitach. Ten zwyczaj utrzymuje się nadal w kilku wsiach warmińskich.*
* Tu chyba autor jest niekonsekwentny, bo w podsumowaniu (w tabelach) podaje,
że zwyczaj powiadamiania o śmierci mieszkańca za pomocą dzwoneczka w kapliczce
utrzymuję się obecnie aż w 25 wsiach Warmii południowej (okolice Olsztyna), np.
Dorotowo, Giedajty, Kaborno, Łęgajny, Marcinkowo, Nowa Stawiguda, Radosty, Ruś,
Tomaszkowo, Unieszewo, Wołowno, Woryty, Wójtowo. W 19 wsiach dzwonek kapliczki
towarzyszy także wyprowadzaniu Ciała na cmentarz.

[rita100]

Tak prawdę mówiąc to i dziś codziennie od poniedziałku do piatku słyszę dzwony
kościelne na pogrzeb, jako , że mieszkam blisko kościoła.
Czy zauważyłas , że teraz wchodzi w mode kremacja zwłok i szybciutko i po
pogrzebie - błyskawicznie.
Ale pamiętajmy tez o stypie. Może stype na jutro zostawimy .

[rita100]

Na wsiach szczegolnie godnie żegnano ludzi, poniewaz wszyscy się znali i zyli
razem jak w rodzinie , dlatego też godnie żegnano ludzi.

Stypa

[Gość: tralala]

No cóż, żyjemy teraz dłużej ale umieramy jakby gorzej, często w szpitalu, zdala
od rodziny i domu, jak pisze pani Dorota Simonides w otoczeniu 'skomplikowanej
aparatury, kroplówek i monitorów.' A czy istnieje jeszcze tradycja wyprawiania
stypy? Sama mam mieszane uczucia, zwłaszcza gdyby na stole miał pojawić się
alkohol, bo on godności nie sprzyja. A kiedyś stypa wyglądała tak:
Po pogrzebie goście zbierają się w domu żałoby. Najpierw podaje się kawę z
ciastami, potem przeważnie jeszcze dwukrotnie posiłek z obfitością napitków, i
tak do późnej nocy. Podczas głównego posiłku przystawia się do stołu puste
krzesło, i całe towarzystwo po jedzeniu idzie w kierunku cmentarza do
najbliższego skrzyżowania. (Unsere masurische Heimat; rok wyd. 1926).

[rita100]

gorzałeczka musiała być - i zawsze jest. Ta tradycja nigdy nie zniknie, musi
być w takich chwilach. Jutro uciekniemy z tego watka, przejdziemy do obrzedów.
dobra ?

[Gość: tralala]

A pewnie, trzeba ten wątek skończyć przed niedzielą, bo i takie było dawniej
wierzenie - jeśli zmarły nie został pochowany przed niedzielą ('przeleżał
niedzielę w trumnie') to rychło zabierał kogoś z rodziny lub sąsiadów ze sobą
na tamten świat.
Lecz przedtem jeszcze tylko jedna opowieść o pogrzebie. Otóż we wczesnych
latach 80-tych zmarł w Olsztynie pewien pan, wielce zasłużony w umacnianiu
władzy ludowej na Warmii i Mazurach, tak wielce, iż władze miasta postanowiły
uczcić go miejscem w Alei Zasłużonych i uroczystym pogrzebem na koszt miasta.
Postawiły tylko jeden warunek rodzinie - pogrzeb bez księdza. Rodzina zgodziła
się, pogrzeb zgromadził wielu ówczesnych notabli z miasta i województwa, także
z władz PZPR. Ich zdumienie nie miało granic, gdy na miejscu pochówku, przed
wszystkim uczestnikami pogrzebu stanął pan w czarnym garniturze i czymś białym
pod szyją, wyciągnął Biblię i zaczął odczytywać stosowne fragmenty, tudzież
zachęcać wszystkich do wspólnej modlitwy. Wyobraź sobie miny tych wszystkich
notabli! Rodzina dotrzymała słowa, księdza na pogrzebie nie było, za to był
pastor, bo zmarły był Mazurem i ewangelikiem, o czym rządzący miastem, w swojej
ignorancji, nie wiedzieli. Tak to w czasach komunistycznych odbył się państwowy
pogrzeb religijny.
Hm, tylko jak tu teraz powiedzieć dobranoc?

[rita100]

może gorzałeczki z jednej szklaneczki

Wyczytałam , ze własnie przy zmarłym , kiedy świeciły się swieczki , po jednej
stronie siedziały baby, a po drugiej chłopy. Kobiety grzecznie się modlily i
plakały , a mężczyżni uraczali się kieliszeczkiem gorzeałeczki , który krązył z
reki do ręki.
Jutro dołaczymy do folkloru i dołaczymy obrzędy jak dożynki , chyba na czasie
jeszcze i spiewy dożynkowe.

uciekamy
zamykamy watek
Łostańta sia z Bogam !

Po burzy - dożynki

[Gość: tralala]

'Chocby padały z nieba powrozy
ty, gburze, szykuj do żniwa wozy.'
Już po burzy, więc nieco spóźnione ale jednak dożynki:
Gdy ustawiony jest już ostatni mendel, żniwiarki z ostatniego snopka wyciągają
kłosy zboża i z trzech pasm splatają wieniec lub koronę, śpiewając przy
tym ‘Bogu tylko bądź chwała na wysokościach’. Potem wszyscy z wieńcem udają się
do domu, spiewając ‘Plon niesiem, plon’, przekazują go, spiewając
teraz ‘Wszyscy dziekujemy Bogu’. Gospodarz wygłasza krótką mowę, po czym
następuje wielkie oblewanie wodą, które trwa dopóty, dopóki ostatni człowiek w
zagrodzie nie jest przemoczony do suchej nitki. Tylko państwu tu i ówdzie z
szacunkiem oszczędza się polewania. Potem następuje suta uczta, na której nie
skąpi się napojów, i tańce, przeważnie przy ulubionej harmonii, z niezwykłą
wytrwałością (Unsere masurische Heimat; rok wyd. 1926).

[rita100]

hehe, myslałam Tralala, że wyjeżdzasz na weekend i zgłaszam nieprzygotowanie do
lekcji ;) Dziś zajmowałam sie legendami i dozynki ominełam. Jutro sprawdzę czy
w moich zródłach jest podobnie.

wielkie oblewanie wodą, które trwa dopóty, dopóki ostatni człowiek w
> zagrodzie nie jest przemoczony do suchej nitki. To jak smingus dyngus ;)

[Gość: tralala]

Nic nie szkodzi, tak sobie pomyślałam, że trzeba się pospieszyć z tymi
dożynkami, bo przecież 'Na świętego Augustyna (28 sierpnia) zboża w polu nima'.
Za to teraz chyba szykują się żniwa dla grzybiarzy! Niech tam rosną prawdziwki,
podgrzybki, kozaki, kołpaki, maślaki, opieńki i choć parę rydzy na patelnię -
mniam, mniam. Dobranoc i do usłyszenia w poniedziałek. Zdam relację z wizyty w
OBN-ie.

[rita100]

Dobranoc - na ten deszcz wszyscy czekali ze wzgledu na grzyby i chyba dawniej ,
dawniej to bardziej się grzybami zajmowano, przeciez Warmiacy to specjalisci
grzybów. Powiem Ci, że tylko w Olsztynie widziałam taką ilośc grzybów - kilka
emaliowanych miednic i to same kurki. Już nigdy wiecej takiej ilości nie
widziałam, nawet na targu.
Tez jesteś grzybiarzem ?

[rita100]

Czas żniw był wydarzeniem niezwykle ważnym, bo jak wcześniej pisaliśmy chleb
jako dar bozy jest najważniejszy. Zboże żęto poswięconymi sierpami i kosami.
Pierwsze kłosy ścięte błogosławiono znakiem krzyża i pierwsze snopy w stodole
również. Idąc do pracy i wracając z niej śpiewano pieśni głownie religijne, a
wszystkie prace wykonywano z "z Bogiem"
Dzień św. Jakuba (25 lipca) stanowił zwyczajowo poczatek żniw na Warmii i
Mazurach.
W niedzielę przed św. Jakubem w kościołach rozbrzmiewał hymn żniwiarzy Bernarda
Rostkowskiego z osiemnastego wieku.

Pola już białe, kłosy się kłaniają,
Stworzycielowi czaść i chwałę dają.
Wołają: pójdźcie, sierpy zapuszczajcie !
A Pana chwalić nie zapominajcie !

Czekalim przez rok, dobrotliwy Boże,
Pókiś gotował na pokarm to zboże.
Gdy je już dajesz, ochotnie zbieramy,
Tylekroć z twej szczodrej ręki żywność mamy..."

W przeddzień rozpoczęcia żniw w domach gburów czyniono wielkie przygotowania.
Gospodynie piekły i robiły jadło, a gospodzarze ostrzyli kosy i sierpy. Warzono
też piwa.

[rita100]

W czasie żniw ludzie wstawali o świcie wraz ze wschodem słońca. Po
przygotowaniach i wspolnym wyjściu na pole to pierwszą garść zboża ucinał
gospodarz za słowami " w Imię Boże" co oznaczało gotowość do pracy. W tym
czasie kobiety przynosiły jadło na pole. Prace zakańczano gdy słońce
zachodziło. Na zakończenie zbiorów zostawiano na polu babe lub pępek, była to
ostatnia kępka zboża, którą zostawiano na robu polu. Wokół pępka zbierali się
wszyscy żeńcy i spiewali różne pieśni na przykład :

bierzta myszki knozie
a nie liżta do gospodarza w zboże !

Według wierzeń ludowych pępek miał chronić zboże w stodołach przed myszami.

Teraz czas na dożynkowanie - czyli wesołą zabawę.

Tralala dodam jeszcze, że powracających z pola żniwiarzy dziewczęta znienacka
oblewały wodą, a następnie szybko uciekały. Biada było tej , ktorą złapano.
Wrzucano ją do stawu lub do jeziora, a w najlepszym wypadku oblewano obficie
wodą ze studni. Dodatkowo każdy parobek mógł taką dziewkę wycałować do woli.
Panny najbardziej oblewane i całowane mogły spodziewać się rychłego
zamążpojścia.
Następnie , wieczorem przybywali grajcy z kapelą i były tańce przez całą noc.
Gospodarz tańczył ze wszystkimi zniwiarkami, a najbardziej z przodownicą :)))))

Mazurski obrzęd żniwny zwany plonem odtworzenia i wydał drukiem Karol Małłek w
latach trzydziestych XX wieku.
Tralala - jak myślisz , w jakim języku jest ta książka ?

[rita100]

Pobutka do żniw

Ustańcie na zagony
Zacząwszy od odłogu,
Zbierajcie żniwne plony,
Oddając chwałę Bogu.

Niech z piersi waszej płynie
Przy żniwie lub dożynki
Pieśń wdzięczna po dolinie
W ojczystym wam języku

Pośpieszajcie już do żniwa
Formując sie parami,
Niech nasza żyzna niwa
Okryje się snopami...

M.Kajka

albo
Plon
Plon niesiem plon,
ze wszystkich stron.
Krążylim , krązylim,
już żytka dożylim,
dożęła dziewaczka
w upale słoneczka.
Plon niesiem plon.

Plon niesiem plon,
ze wszystkich stron
Dożął już mlodzieniec,
z kłosów uwił wieniec.
Niesiem, go, żniwiarze,
swemu państwu w darze.
Plon niesiem plon...

G.Gizewiusz

I jak co teraz ?
Masz propozycje ?

[Gość: tralala]

Piękne piosenki, aż słychac w nich, jak żniwiarze radośnie wędrują do dworu -
praca skończona, teraz tylko jeść, pić i tańcować. Co dalej? Chyba czas na siew
ozimin (Matka Boska Siewna) na wykopki, nie tylko te wyjazdy z klasą do PGR-
u :), a potem marcinki, no i gody (mam już teksty do Jutrzni spisane przez
Karola Małłka). A czy uda na się znaleźć coś o zwyczajach miejskich - o
rzemieślnikach, cechach, kupcach, targach?
Ale przedtem dorzucę jeszcze dwa teksy o dożynkach - dopiero teraz je
znalazłam.

[Gość: tralala]

Po ostatnim pokosie z najpiękniejszych kłosów przyozdobionych polnymi kwiatami
wiązano bukiet, zwany ‘plonem’ i pozostawiano go na polu. Miało to magiczny
sens, w którym chodziło o podziękowanie demonom polnym, a zwłaszcza ‘żytniej
babie’ (Często plon nazywano babą) za zebrane plony. Gdyby nie zostawiono
ostatniego snopa na polu, jako podziękowania, cały zbiór zwieziony do stodół i
spichlerzy mógłby ulec zniszczeniu. W późniejszej interpretacji ‘plon’
pozostawiano dla myszy, które nakarmione w ten sposób miłay dać spokój zapasom
zgromadzonym dla ludzi.
Wątki nam się splatają jak kłosy - tu zwyczaje (dożynki) a tu czary-mary
(żytnia baba)

[Gość: tralala]

Za sprawą dworu rozwineła się widowiskowa strona dożynek. Dwory miały swój
udział w podtrzymywaniu tego obrzędu, dlatego przetrwał on nieco dłużej na
Mazurach niźli na Warmii, która (w jej południowej części) była krainą przede
wszystkim chłopskiej gospodarki. W tej ‘dworskiej’ wersji dożynkowy bukiet
zanoszono panu lub gospodarzowi, w ktorego żniwowano, stawiano go w izbie
w ‘świętym kącie’ i na Matkę Boską Zielną zanoszono do kościoła, by podziękować
Bogu za zebrane plony. Zboże z tego bukietu dodawano do przyszłego siewu, co
miało zapewnić dobre zbiory i oznaczało zachowanie ciągłości.

[rita100]

Tak , po tych czarych marach możemy bardziej zrozumieć obrzędy i zwyczaje jak i
te legendy warmińskie w gwarze. Wcześniej bym ich nie zrozumiała o co w nich
chodzi.
No to jeszcze o plonie - to napewno znasz ;)

Nazwa "plon" pochodzi od wieńca robionych z kłosów zboża i przyozdobionego
kwiatami i wstążkami. Taki wienieć przejmował przodownik i na czele całej
gromady żeńców wręczał gburowi. Śpiewano wtenczas rózne piosenki związane z
plone. To tez przeczytałam, warto to wspomniec nawet podwójnie .

Plon
Plon niesiem plon
ze wszystkich stron.
Ucichły już na polu
sierpa chrzęst, brzęk kosy;
wystroiły dziewki
w kwiaty swoje włosy.
Plon niesiem plon.

Plon niesiem plon
ze wszystkich stron.
Idziem, wyspiewując,
żniwny wianek niosim,
a o suta ucztę
gospodarza prosim.
Plon niesiem plon.

Plon niesiem plon
ze wszystkich stron.
Zboże złotym klosem
ozdabiało pole,
teraz nam napełni
sąsieki w sodole.
Plon niesiem plon.

Plon niesiem plon
ze wszystkich stron.
Mamy znowu chleba
dosyć tak dalece,
bo nam Pan Bóg z nieba
ma w swojej opiece.
Plon niesiemy plon...
G,Gizewisz

To co jutro ?

[Gość: tralala]

Na jutro znalazłam tyci-tyci o jesiennych siewach. Na marcinki jeszcze za
wcześnie (11 listopada), na gody tym bardziej. Ale przecież zawsze możemy
zignorować kalendarz, więc może gody i jutrznia?
Zwyczaje mieszczan też mogą być ciekawe, ale trudniej coś znaleźć. Jak
zakładano miasta, kto mógł mieszkać w mieście, co to są wilkierze, i te prawa
miejskie, kim był czeladnik a kim mistrz, czym były cechy, kogo nazywano
budnikiem, czym faktycznie były szpitale, czy istniały szkoły, jakie płacono
podatki - mnóstwo pytań, tylko gdzie szukać odpowiedzi? Poszperam tu i tam, ale
trochę czasu mi na tym zejdzie.

[rita100]

Ogrom tematów, a to trzeba stopniowo - mam propozycje - przygotujemy sobie
tematy zaskakujące. Czyli cos juto, a Ty jutro coś :)
Ciekawe czym się pochwalimy ? hehe

[Gość: tralala]

jaz siurpryza to siurpruza: jeszcze pod koniec XIX wieku na Podlasiu wierzono,
że Mazur rodzi się z jednym okiem!
Ja zamykam obydwa i idę spać. Dobranoc.

[Gość: tralala]

Jeszcze nie niespodzianka, tylko zakończenie prac w polu, czyli jesienna orka,
na Warmii:
'Najpierw trzeba było wymłócić cepami tyle zboża i ozimej pszenicy, żeby
wystarczyło na zasiew i nowy chleb. Pierwsze żyto wysiewano w dniu Matki
Boskiej Siewnej (8 września). Ziemia była już zaorana i starranie wybronowana,
zaś gospodarz z taką samą pobożnością jak na wiosnę i zachowaniem wszelkich
nakazów magicznych brał z płachty pierwsze garści ziarna i rzucał je w glebę'.
(Życie codzienne na dawnych ziemiach pruskich).
I jeszcze wiersz okazjonalny, choć nie warmiński, ale w bardzo jesiennym
nastroju:

Poprzez liliowe wrzosowisko,
Wśród gęstej, białej mgły porannej,
Płyną spokojnie, płyną nisko
Nitki z sukienki Marii Panny.
Wiatr je pozrywał nocą z wrzecion
Wytrwałych, niewidzialnych tkaczy -
I oto płynie w świat rozmiecion,
Welon zszarpany i tułaczy.
Na zadumanych drzew konary,
Na źdźbła pożółkłe, na badyle, -
Spływają pasma przędzy szarej,
Srebrzącej się w słonecznym pyle...
(Wanda Miłaszewska)

[Gość: tralala]

Oj, nie jeśnień, tylko jesień na pole zawitała. Poprawiam i dorzucam jeszcze
jedną zwrotkę takiego wiersza:
Chodzi, chodzi Matka Boska Siewna przez te nasze pola,
przepasana białą wstęgą i rozrzuca ziarno.
Chodzi, chodzi i obsiewa ziemię czarną,
a pod miedzą gdzieś się czai bieda i niedola...
(Stanisław Buczyński)
- też nie z Warmii i Mazur, ale taki 'smętkowy'.

[rita100]

Czyli zasiew oziminy :)
To prawie brzmi jak Babie lato, ktore już czuć w naszych rejonach. Ciekawe jak
Warmiacy mieli obrzędy leśne, kiedy zbierali grzyby , nic o tym nie słyszałam,
oprócz tego , z eWarmiacy słysza w domach jak rosną grzyby :)
Też coś przygotowalam
Przeciez trzeba za pracę sezonową zapłacić :)

[rita100]

Święty Marcin
Na św. Marcina czyli 11 listopada kończyła sie roczna służba i czeladź służebna
dostawała wypłaty od gbura.
Był to obrzęd na Warmii bardzo rozpowszechniony i rytuowany. W ten dzień służba
mogła długo spać , a gbur z gburką przygotowywali dla nich jadło i gorzałeczkę.
Po śniadaniu następowało rozlicznie się z myta. Po czym parobek i dziewki
odjeżdzały do swoich domów na trzydniowy urlop. W tym czasie wszyscy się bawili
i tańczyli. Traktowanie służby oczywiście zależało od gburów i nie zawsze było
dobrze. Wtenczas taka dziewczyna w domu przędąc śpiewała o swojej doli
piosenkę :

Marcin niedaleko, ino za łolszyną:
Rozstaniem się dzisiaj z naszą gospodynią.
Nasza gospodyni rzadko krupy warzy,
Czeladź pomorzuła, sama ledwo łazi.
Służebny chleb dobry, ale łopłakany.
Jeszcze go nie dają, już ci wymawiają.
Łukrajali ci go jek klonowy listek,
Jeszcze sie pytają, czym go zjadła wszystek.
Oj ! Zjem ci ja go, zjem w sieni za dźwierzami,
Łojczulek łobaczy, zaleje się łzami.
Oj ! Kieby tak można we gbura bronować,
Ziedzieliby z gburką , jek ludzi szanować.

[Gość: tralala]

Święty Marcin, czyli marcinki - to musiał być najmilszy dzień dla służby!
Ciekawe, czy na obiad była gęś z modrą kapustą? W Wielkopolsce dorzuciliby do
tego jeszcze pyzy (te drożdżowe, nie ziemiaczane).

[rita100]

Mnie to bardziej interesują trunki - czy był wybuchowy szampan ? hehe

[Gość: tralala]

Łe, no tego to nigdy nie zabraknie, ale do tłustej gęsi to chyba lepsza gorzka
żołądkowa, a szampan dla państwa we dworze, do kuchów i tortów.

[Gość: tralala]

Zakręciłam kółeczko, wracam do twojego pierwszego postu i wklejam kilka słów o
Prusach, tych pradawnych.
‘Wytęż wzrok’ i ...zauważmy ślady obecności na tej naszej ziomecce jej
najdawniejszych mieszkańców, bałtyckich Prusów. Nie będzie łatwo, bo Prusowie
nie stworzyli własnego państwa, nie budowali miast, nie mieli nawet pisma.
Mieszkali w lasach, które wówczas gęsto porastały cały teren obecnej Warmii i
Mazur, a w razie zagrożenia (bo wojny międzyplemienne nie były rzadkością)
chronili się w grodziskach na wzgórzach, często sztucznie usypanych, otoczonych
wałami ziemnymi, gdzieś nad jeziorem, jakimś przesmykiem wodnym lub w pobliżu
bagnisk. I właśnie tych grodzisk dziś poszukamy.
Pierwsze znajduje się o rzut beretem od Olsztyna, nad jeziorem Wulpińskim, w
miejscu, gdzie to duże jezioro przewęża się (tam, gdzie jeszcze po wojnie był
prom łączący oba brzegi jeziora) – kto był nad jeziorem Wulpińskim, pewnie zna
to miejsce. Dojść do tego miejsca można od strony osady Sząbruk-Siła, a
zobaczyć na stronie: www.rowery.olsztyn.pl/photo.php?r=65&i=010 (uf, mam
nadzieję, że zadziała) - to zdjęcie, a także jedno przed i co najmniej dwa
po.

[rita100]

bardzo ładna historyczna stronka
Czyli o danych, dawnych Prusach mowa, poszukam coś więcej

[rita100]

Plemie Prusy
to jeszcze nazwa z IX wieku inaczej określali ją "Bruzi"
sami Prusowie, czyli lud zamieszkały na obszarze Puszczy Galindzkiej. Obok
znajdowało sie plemie Warmii. Dowiedzieliśmy się o tym plemieniu dopiero po
podboju Prus przez Zakon Krzyżacki.
29 lipca 1243 roku legat papieski Wilhelm z Modemy dokonał podziału ziemi na
cztery diecezje. Pierwszym biskupem warmińskim został biskup Anzelm. Ponieważ
ludności było mało tereny te skolonizowali i zasiedlali.
U wyjscia rzeki Pasłeki powstało pierwsze miasto warmińskie Braniewo. W 1310
roku obdarzono przywilejem lokacyjnym miasteczko Frombork.
Kolonizacyjna polityka wymagała obronności dlatego wszystkie miasta Prus
wymagały fortyfikacji czyli budowano zamki wraz z zespołem obronnym. Czyli
najwazniejszy był tu aspekt militarny. Cała tą politykę prowadził Zakon
Krzyżacki.
Stopniowo opanowano także puszcze i w Barczewie wybudowano strażnicę obrony o
nazwie Wartburg czyli Góra Strażnicza, dzisiejsze Barczewo. Następnie inny brat
zakonny Henryk von Luter poszerzał granice i podbijał plemiona i tak sobie
doszedł do zakola Łyny gdzie w 1334 zbudowano drewnianą strażnicę obronną o
nazwie zamek nad Łanią czyli w mowie pruskiej Allenstein a dziś Olsztyn -
dawniej Łolsztyn, Łolsztain ....
Zakon Krzyżacki szedł i szedł i doszli do następnego plemienia nad jeziorem
Bertings i znów zalożyli sobie strażnicę o nazwie Bertingen - dziś Barłążek.

Ziemiczka nasza nigdy nie miała spokoju, wrogość miedzy Prusami i Litwinami
była wielka i często toczyły sie boje i wzajemne najazdy. Plemiona ciągle były
wyniszczane.

[Gość: tralala]

To prawda, że plemiona pruskie były wyniszczane, także w trakcie walk
międzyplemiennych oraz wojen z Liwtinami i Polakami, ale nie zginęły bez śladu.
Po dokonanym przez Krzyżaków podboju pozostało jeszcze ok. 50 do 80%
pierwotnych mieszkańców Prus. Na początku XVw. na terenie Prus i pobliskiego
Pomorza mieszkało jeszcze ok. 140 tysięcy Prusów. Prusem był na przykład
zasadźca Olsztyna, Jan z Łajs.

[Gość: tralala]

‘Są tu też olsztyńskie baby, ale niektóre z nich to nie baby, tylko chłopy,
mają 700 lat i stoją na dziedzińcu zamku olsztyńskiego’ – wbrew pozorom nie
jest to fragment programu kabaretowo-satyrycznego, tylko cytat, choć
niedosłowny, z wczorajszego komentarza do Tour de Pologne.
Baby są pruskie, nie olsztyńskie; wszystkie przedstawiają postaci męskie – co
niektóre mają oblicza ozdobione sumiastymi wąsami; w ręku trzymają często róg
(być może bojowy, być może ofiarny, a są tacy, co przypuszczają, że był to róg
do picia?), za pasem mają miecz (oczywiście pod warunkiem, ze upływ czasu,
wiatr i deszcz nie zatarły wyrzeźbionych kształtów); baby mają więcej niż 700
lat, powstawały najprawdopodobniej od IX do XI w. naszej ery, a tworzyli je
Prusowie, którzy zamieszkiwali te ziemie od co najmniej V-VI w. naszej ery. A
jeśli chodzi o baby z olsztyńskiego zamku – to są to ponoć kopie, a oryginały
skrywa magazyn muzealny – ale to tylko niepotwierdzona informacja, zasłyszana
od jednego z przewodników olsztyńskich.
W czasach wprowadzania chrześcijaństwa na ziemie pruskie baby tępiono – do
naszych czasów przetrwało ich około 20. Czy uda nam się je odnaleźć, jak
sądzisz Rito? Dwie już mamy (tak czy siak - w muzeum olsztyńskim), a pozostałe?

[rita100]

Ciekawy temat - baby pruskie - to one powinny rosławiać Olsztyn, chyba zadne
miasto ich nie ma. Ale dlaczego takie szpetne ? Ciekawe jaka rolę odgrywały w
tych czasach ? Nie widziałam ich , nawet nic o nich nie słyszalam, pierwszy raz
słyszę. W ksiązce historycznej na 650-lecie Olsztyna tez nie wspomniano. Masz
jakieś zdjecie tych bab ? Zapytam się na garerii, może pokażą. Byłam na zamku
i tez nic takiego nie spotkałam.
Z nich mozna dośc śmieszne postacie stworzyć , by bawiły turystów na zamku.
IX wiek, to chyba najstarsze baby na świecie, przy dużej fantazji mozna by sie
nimi zainteresować :).

[Gość: tralala]

Mam tu cztery baby na 'przymusowej emigracji' w Gdańsku
rzygacz.webd.pl/index.php?id=24,104,0,0,1,0 to w sumie już sześć (dwie
olsztyńskie, też 'emigrantki' i cztery gdańskie) - zostaje nam jeszcze 14 do
odnalezienia. Ale dziś muszę już zmykać. Jutro spróbuję podrzucić zdjęcie
olsztyńskich bab, chyba że ktoś mnie ubiegnie w galerii. Dobrej nocki.

[rita100]

Wiesz, że wczoraj nie zauważyłam tego wpisu, ja nie wiem ale wydaje mi sie z
wielki opóznieniem ukazują się wpisy.
Temat tych bab jest bardzo ciekawy.
"Najbardziej mi się podoba ta, że po prostu przyszły, żeby się nami opiekować.
Ich opiekę można na sobie odczuć, bo jeżeli każdą z nich pogłaszcze się trzy
razy po głowie, mrucząc w tym czasie swoje życzenie (to samo przy wszystkich
czterech babach) to to życzenie się sprawdzi. Murowane! Gwarantowane! Na Bank!"

hoho, ja nie wiem czy Olsztyniacy o tym wiedza, bo gdyby wiedzieli to
zagłaskały by je na śmierć. I ja będąc w Olsztynie nic o nich nie wiedziałam.
Ale powiem Ci , że kiedy wycieli topole nad j. Dlugim to na pniach poukładał
ktoś ogromne rzezby z drewna i nie wiem czy tam nie była własnie baba - miała
duzy nos , a na tym nosie zostawiłam swój podpis. Gdybym wiedziała napewno bym
i poglaskała trzy razy - szkoda, szkoda. Nawet i te rzeźby ponoć znikneły, ale
zostały zdjecia - postaram się je poszukać.

[Gość: tralala]

Trochę się już splatały te wątki i dlatego czasem trudno wypatrzeć ostatni. Ale
udało mi się wyszukać zdjęcia bab 'olsztyńskich' i jeszcze
dodatkowo 'bartoszyckiej' perkuns.fm.interia.pl/Galerie/bk01.html
Choć trudno mi uwierzyć, że ta z kulką to też baba. Piszesz, że nie są piękne -
to prawda, żadna z nich nie może się równać z Wenus z Milo, ale przecież to nie
bziałki )) Poza tym spójrz na zdjęcia ich twarzy, na zbilżenia - mają takie
ciekawe, smutne spojrzenia. Zasługują na to, by stać się jeszcze jednym
symbolem Warmii i Mazur. Byle tylko nikt ich nie zagłaskał 'naśmierć'.

[rita100]

Tak Tralala, zasługuja.
Jak zobaczyłam zbliżenie to mam podobne odczucie do Twojego - Smutne,
zmęczone , pogrążone w myślach kamienne baby . To jest to czego szukał Olsztyn,
to jest symbol tej naszej ziemiczki , to jest cudo innego rodzaju, a patrząc na
nie to nie smucę się ... nie , ale ulegam pewnemu czarowi.
Wiesz coś więcej o nich ?
Zalozyłam watek w galerii o babach , jesli ktoś znajdzie to napewno je zamieści.
Cos jeszcze mamy o babach pruskich.
Tralala , dlaczego nie ujęte sa one w historii Olsztyna ?

[Gość: tralala]

Wątek w galerii? O to świetnie, może uda się odnaleźć pozostałe baby. Policzmy,
ile ich już mamy: 4 'emigrantki' w Gdańsku, 3 na dziedzińcu zamku olsztyńskiego
(no, może 4 jeśli doliczymy tę kulkę na słupku), 1 w Bartoszycach, a powinno
być ich ok. 20. Ja znam jeszcze jedną - stoi koło ratusza w Piszu a pochodzi ze
wsi Wejsuny. Niestety, nie mam jej zdjęcia. Może ktoś w galerii zamieści?
Olsztyn jest młodszy od bab, więc pewnie dlatego w historii miasta o babach nie
wspomniano.
A co jeszcze o nich wiadomo - właściwie same domysły: być może były to
wyobrażenia jakiegoś bóstwa, bardziej prawdopodobne jest, że stawiano je przy
grobach słynnych wojowników i wodzów plemiennych. Sama nazwa też jest zagadkowa
i tak bardzo myląca. Sama słyszałam, jak ktoś na zamku olsztyńskim mówił po
angielsku, że są to 'Prussian old women' - z wąsami :0 (nie był to zawodowy
przewodnik!). Pruskie baby są bardzo tajemnicze, jak posągi z Wysp
Wielkanocnych.

[rita100]

Jan z Łajs - mial chyba największe zaslugi dla Olsztyna.

[rita100]

Tralala, mam pomysł - jak tylko Borasca zamiesci zdjecie przejścia pod Wysoka
Brama z 2002 roku czyli przed remontem to tam zobaczysz lezy duży kamień. Tego
kamienia po remoncie nie ma, ale czy tam własnie nie powinna stac taka kamienna
baba pruska, by kazdy mógł ją głaskać po głowce i wymruczeć życzenia ?
Ten symbol powinien miec swoje miejsce, a nie gdzies w ukryciu chowane.

[rita100]

Będę się o nie rozpytywać - a jak brzmi to po niemiecku ?

[Gość: tralala]

In German? I don't know :( ale po angielsku to już lepiej powiedzieć 'Old
Prussian stone statues', albo 'effigies', a nie sugerować, że kobiety (women) z
pruskich plemion nosiły wąsy.

[Gość: tralala]

Pomysł super ale ... dyrektor Muzeum nigdy się na to nie zgodzi. Nawet te baby
na dziedzińcu zamku to pewnikiem repliki, a oryginały skrzętnie ukryte, żeby im
się żadna krzywda nie stała. Ale przecież mozna tam postawić kopię pruskiej
baby - efekt turystyczny będzie ten sam, będzie można do woli głaskać taką babę
po głowie, a zaciekawieni powędrują na zamek, by zobaczyć jej 'koleżanki'!
Świetny pomysł, dużo lepszy niż kolejna fontanna na Starym Mieście! Muszę to
rozgłosić.

[rita100]

Widziałam tą fontannę i jestem niezadowolona, nawet bardziej niż niezadowolona -
zobacz na fontanne gliwicką w wątku - o podrózach , jest tam zdjecie,
zamieściłam , piękna fonntanna - ta w Olsztynie nie ma zycia, jest jakby
zwykła, pospolita i nic w sobie nie kryje. Zapomnialam tam wrzucic monete nawet.
To nie krytyka , żeby krytykować , to tylko moja opinia.
Oj, Tralala - a gdzie stary dworzec ?
Tak , pach i go zburzono !
A w Krakowie dorzec stoi , stary i piekny i chyba nikt nie myśli o wyburzeniu
zabytku, tak jak to hop siup zrobił Olsztyn.

[rita100]

Zapomnialam powiedzieć o babach - tak powinno sie je zpopularyzować i to jak
najprędzej, by zobaczyły światło dzienne , a turysci odkryli następną atrakcję.
Musi się je zrobic , czyli dublikaty identyczne , inaczej świat się o nich nie
dowie.

[Gość: tralala]

Nie znalazłam zdjęcia baby z wejsun, widocznie jeszcze nie trafila do
internetu, albo się dobrze ukrywa, za to mam nieco o niej wiadomości:
Niedaleko Ratusza w Piszu znajduje się najstarszy piski zabytek - kamienna baba
pochodząca ze wsi Wejsuny i licząca sobie najprawdopodobniej ponad 1000 lat
(datę jej powstania określa się na VIII wiek n.e.). Stanowiła ona
prawdopodobnie ważny przedmiot kultu staropruskiego plemienia Galindów. W samym
Piszu stoi od 1969 roku. Jak podają przekazy, w 1872 roku natrafili na nią dwaj
mieszkańcy wsi - Wielk i Sadowski. Znajdowała się pod lasem na kupie kamieni.
Początkowo chcieli zrobić z niej nagrobek dla zmarłego członka rodziny.
Później, za namową miejscowego nauczyciela, wkopali posąg w pobliżu drogi do
Pisza. Jak mówią podobno rocznie wędrowała 2 centymetry w kierunku miasta...
Prawda, że ładna legenda (o tym wędrowaniu)? To ja też powędruję już w stronę
łóżka. Dobrej nocy.

[Gość: tralala]

Tak zwane baby kamienne odnajdowano głównie w trzech regionach wczesno-
średniowiecznego osadnictwa pruskiego (współczesne nazwy miejscowości): barcko-
natangijskim (Barciany, Elanowka, Młynisko, Nagornoje oraz dwa egzemplarze z
Bartoszyc), galindzkim (Kalinowo, Piętki, Targowo, Wejsuny i dwa zabytki z
miejscowości Jelitki) oraz pomezańsko-sasińskim (z zabytkami z Boreczna,
Bratiana, Bronowa, Dzierzgonia, Gałdowa-Jędrychowa, Mózgowa-Laseczna, Nipkowa-
Susza i Prątnicy). A tu zdjęcie pruskiej baby z Prątnicy:
www.aefl.de/sewerynhistory/prontnikau02.jpg

[Gość: tralala]

Fontana jest o h y d n a - wygląda jak wodopój dla krów. W latach 70-tych na
rynku w Gnieźnie wybudowano też paskudną fontannę - długą, wąską i niską z
czegoś, co przypominało beton. Wzdłuż dłuższych bokow miało to takie
sikaweczki, ale woda rzadko z nich ciurkała. Załóżmy, ze ówczesny prezydent
miasta nazywał się Małolepszy - gnieźnianie szybko znaleźli odpowiednią nazwę
na tę fontannę 'koryto Małolepszego'. No to my mamy teraz wodopój Małkowskiego.
Koryto już dawno zniknęło z gnieźnieńskiego rynku, mam nadzieję, że wodopój
prędzej czy później pójdzie w jego ślady. Tak trochę off-topic.

[rita100]

Tralala, tak mnie zafascynowałaś tymi Babami pruskimi, że o niczym innym nie
myślę. Wyobraź sobie , że już mam nawet imiona dla nich. I nie wiem jak je
uporzadkować - to ile mamy ich w Olsztynie, a co z resztą będzie ?

[rita100]

popatrz co czytam
perkuns.blog.pl/
W Gliwicach podał mi stronke Ballest

Zobacz jaka ciekawa i jest nawet zdjęcie Baby :)

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=708&w=28756942&a=29098030
Taralala , zobacz , to ten kamień pod Wysoką Bramą, moze czas tam postawić Babe
Pruską. Od kogo to zalezy, bo je porostawiać po Olsztynie , by były widoczne ?

Co do fontanny, to nie mam pomyslu, ale chyba nie chcesz ją zburzyć ?
Masz jakiś projekt do fontany ?
Może własnie taką babę tam umieścić ? Nie wiem, dużo by tu trzeba pomysleć.

[Gość: tralala]

Baby pruskie zasługują na pruskie imiona, a te brzmią czasem bardzo dziwnie.
Wyszukałam kilka przykładów, może przydadzą się jako trop:
wieś Bartąg, powstała w 1345 roku, a jej założycielem był Prus imieniem Mekede
wieś Tomaszkowo, której założycielami byli Prusowie - bracia Mileszen i
Wolfshain
Wieś gminna Stawiguda powstała 1357 r. Wtedy wieś nazywała się Stabegoide a jej
założycielami byli Prusowie: Surgeden i Cristian
(to troszkę tak a propos pruskiego założyciela Olsztyna, Jana z Łajs).

[Gość: tralala]

A jak podobała Ci się baba z Prątnicy? Dosłownie ją zamurowało, w życiu to się
rzadko zdarza, żeby babę zamurowało :)
Skorzystam z opisu przy jej zdjęciu (w nieco skróconej wersji):
Kościół parafialny św. Katarzyny w Prątnicy, wzniesiony w 1330r., posiada
wmurowany w północną ścianę kruchty, pogański posąg kamienny. Baba ta,
spoczywająca obecnie w pozycji poziomej, wykonana została z jednego bloku
granitu. Z całego widocznego fragmentu, jedynie w górnej części przedstawienia
wyodrębniono dobrze czytelną twarz, z silnie zaznaczonym czołem i nosem, który
od spodu ogranicza łódkowate wyżłobienie ust, a u nasady wyraźne zagłębienia
oczodołów z łukami brwiowymi. Głowa przechodzi bezpośrednio (bez zaznaczania
szyi) w korpus postaci, stwarzający jedynie w swej górnej części wrażenie
ramion. Figura ma ok. 207 cm długości (w tym głowa 32 cm), przy średniej
szerokości ok. 50 cm. Baba z Prątnicy nie posiada jakichkolwiek widocznych
atrybutów (jak np. miecz, róg do picia), typowych dla tego rodzaju zabytków z
terenu Prus. Jej twórca nie zadbał także o przedstawienie rąk.
No to spójrzmy na nią raz jeszcze
www.aefl.de/sewerynhistory/prontnikau02.jpg

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=708&w=27624684&a=28572642
zaraz będę czytać poprzedni wpis, a tymczasem zobacz co Sola znalazła i jest w
galerii - mialam racje , że podobna do Baby, choć uśmiech tylko nie pasuje.

[rita100]

Jeszcze jedno :)
A nie myślisz czasmi , że te Baby pruskie pochowały wojowników z bitwy pod
Grunwaldem ? Pytanie jest takie , archeolodzy nie znaleźli tam kości - czy
mozliwe jest , że Baby je wyniosły i spaliły lub pochowały osobno przy swoich
zagrodach lub specjalnych kopcach ?

[rita100]

www.aefl.de/sewerynhistory/prontnikau02.jpg
Faktycznie, że to leżąca kamienna Baba pruska - jak to znaleziono ?- alez
zabytek. Nie chce mi sie wierzyć, że to my tylko te Baby promujemy, ale jak już
wszystko sie dowiemy , mozemy kiedyś zalożyć specjalny watek promujący je - ja
jestem w szoku , naprawdę, to cuda natury, by takie babay stare były i ta ich
magia - to naprawde przyciąga tutystów.

[Gość: tralala]

Nie jest tak źle, nie tylko my pamiętamy o babach pruskich. Szukając informacji
w internecie (a nie ma tego wiele) natknęłam się na taką wypowiedź na forum
gazety olsztyńskiej w wątku 'Szukamy pamiątki regionalnej'(nie podaję linka bo
zbyt długi; tylko cytat)
Krzych75 napisał: Pytanie tylko co można lansować jako oryginalną pamiątkę
prosto z pruskich ziem? Odpowiedź jest banalna, bo przykład stoi na środku
naszego zamku. Chodzi mi o tzw. baby pruskie. Wyrzeźbiona w kamieniu byłaby o
wiele atrakcyjniejszą (i bardziej tajemnieczą, bo do dzisiaj nie wiadomo czemu
służyły) pamiątką. (27 lipca 2005). Więc może jest szansa?
A baba prątnicka pewnie stała gdzieś w pobliżu budowanego kościoła, może nawet
na tym miejscu, na którym wybudowano kościół. I nie przypadkiem trafiła w
podmurówkę - chodziło o pokazanie mocy nowej religii. Podobno pod kościołem
ewangelickim w Olsztynie jest zakopany ołtarz ofiarny Prusów, ale nie wiem ile
w tym prawdy.
Ta strona, którą podałaś (i z której ściągnęłam zdjęcia bab olsztyńskich)
prowadzi linkami w baaardzooo dziwne strony. Poczytam dokładniej, ale najpierw
muszę się wyspać. Miłych snów, Rito.

[rita100]

Idziemy spać, ale otworzyłas mi oczy Tralala tymi kamiennymi Babami pruskimi,
ja to własciwie idę z nimi spać i mysle co one mogą oznaczać?

[Gość: tralala]

Muszę dziś posiedzieć na innych stronach w internecie, więc wpadam tylko na
chwilę, żeby powiedzieć co znalazłam na stronie
www.radiobartoszyce.pl/stopa/index.php?tekst=bartoszyce
Okazuje się, że niektóre baby mają już swoje imiona. Tak jest w przypadku dwóch
bab bartoszyckich. A to ich historia:
W Bartoszycach, na skwerze przy skrzyżowaniu ulic Bohaterów Warszawy i Curie-
Skłodowskiej stoi grupa pomników, złożona z dwu kamiennych posągów i kamiennej
misy. Mieszkańcy Bartoszyc przechodzą codziennie koło tych pamiątek odległej
przeszłości. Nazywają je ‘bartkami’, lecz nazwa ta nie ma żadnego historycznego
uzasadnienia. Przed drugą wojną światową nazywano je Bartel i Gustebalde.
Uczeni zwą je ‘babami kamiennymi’. Gustabalda przez stulecia znajdowała się
wewnątrz kościoła Świętego Jana Chrzciciela, gdzie zapewne umieścił ją jakiś
przemyślny kapłan, pragnąc świeżo nawróconym Prusom uprzyjemnić mszę. Bartel
jeszcze w roku 1706 stał przed gospodą przy (nie istniejącej obecnie) bramie
miejskiej na drodze do Królewca. W roku 1769 przeniesiono go na rynek
bartoszycki. Następnie po zburzeniu ratusza w roku 1819, obydwa posągi
powędrowały na plac przed szkołą, w roku 1825 na górę zamkową, a po zbudowaniu
tam w 1902 roku, na fundamentach zamku krzyżackiego, rezydencji
starostwa ‘bartki’ umieszczono na skwerze, gdzie stoją do dziś.
Gustlaba i Bartek - jedno imię tak jakby niemieckie, drugie staropolskie, chyba
może tak zostać? Muszę już wracać do pracy - miłego wieczoru, Rito!

[rita100]

Tralala, czyli musimy teraz uporządkowac nasze Baby pruskie, choć jeden z Bab
okazuje się meższczyzną :)w Bartoszycach.

Posągi te obtoczone są licznymi legendami. Według jednej posąg mniejszy, niby
to żeński, to przeklęta przez matkę dziewczyna, skamieniała w progu kościoła
Świętego Jana Chrzciciela. Z pewnych motywów tej legendy można wnioskować, że
powstała ona jeszcze przed reformacją w Prusach. Dzięki przedsiębiorczemu
grafowi posągi bartoszyckie zyskały europejską sławę. Ich wizerunki oglądano na
filiżankach najlepszych fabryk porcelany i na fajeczkach wyrabianych w
Berlinie. Bartoszyczanie uwierzyli w stworzone przez grafa legendy (męska
figura miała przedstawiać apostoła Bartłomieja, rzekomo legendarnego
założyciela Bartoszyc, a żeńska - księżniczkę pruską Gustabaldę) i tak przez
długi czas kościół parafialny nazywano kościołem Świętego Bartłomieja, tworzono
wiersze i piosenki na cześć apostolskiego założyciela miasta, nie kwestiono
imienia Gustabaldy. Poza Bartoszycami sława "bartków" trwała dość krótko,
ponieważ dość szybko poznano się na mistyfikacji.

I nawet legendę mamy.
pozdrawiam rownież

[Gość: tralala]

Bartel i Gustelabe znaleźli się także na niemieckiej stronie
www.ostpreussen.net/contents.php?bericht=06&kreis=15&stadt=01
Jest tam też krótki opis bab, ale po niemiecku - już znalazłam kogoś, kto mi
przetłumaczy :) Na dobry początek ich niemiecka nazwa Steinmütterchen, czyli
kamienne mamuśki, więc i Niemcy dostrzegali w nich kobiety a nie mężczyzn.
Ile ich już odnalazłyśmy: Olsztyn 3 (albo 4), Bartoszyce – 2, Pisz – 1, Gdańsk –
4, Prątnica – 1 = ?
A tu, cicho sza, drobna podpowiedź do zagadki fotograficznej z galerii:
www.moje-fotografie.olsztyn.pl/index.php?idd=16&ido=125

[rita100]

Dzieki Tralala - mamy odpowieź.
A czy ktos się bardziej zajmuje tymi Babami pruskimi i wyda album ich razem z
ich historią ?
Czy nie lepiej je trzymac w jednym miejscu np. w zamku jako eksponaty do
zwidzania, bo jednak malo tam co zwiedzać w tym zamku .

[Gość: tralala]

Album o babach pruskich byłby chudzieńki, choć na pewno ciekawy! A może by tak
kalendarz? Wszak udał się ich odszukać 12 (wliczając ten słupek z kulką na
dziedzińcu zamkowym w Olsztynie). Na zamku rzeczywiście ciągle jest zbyt mało
atrakcyjnych wystaw, ale może to się zmieni. Trwa remont drugiego skrzydła -
tam też mają być ekspozycje, no i dawny magazyn soly, za murami zamku, powoli
odzyskuje gotycki blask - tam też mają być wystawy. Może wtedy dyr, Cygański
pokaże, co tam skrzętnie zgromadził w magazynach muzeum. A ja do tej pory
pamietam arcyciekawą wystawę o Prusach (sprzed kilku lat), głównie opartą o
wykopaliska z grodu Truso. Może w nowych salach znajdzie się miejsce na stałą
ekspozycję o Prusach?

[Gość: tralala]

A tu mam tłumaczenie tekstu z niemieckiej strony o Prusach Wschodnich i naszych
bartoszyckich babach:

Te dwie figury kamienne, zwane kamiennobrodym gburem [chamem; chłopem], były
niegdyś szeroko znane. Stoją one po lewej stronie drogi prowadzącej do
szpitala. Figury te są wyciosanymi z grubsza z granitu postaciami
ludzkimi ze stożkowatymi czapkami. Wyżłobienia oznaczają oczy i usta,
wypukłości opracowano dla brody i nosa.

Chodzi tu o przykłady owych mamusiek kamiennych, które spotkać można w
Rosji az po Mongolię. Naukowcy nie wypracowali jednak jednolitego poglądu co do
pochodzenia tych figur. Ich pojawienie się we Wschodnich Prusach mogło być
związane z inwazjami ludów koczowniczych ze wschodu w czasach
przedzakonnych. Inni uważają kamienne mamuśki za dzieła sztuki Prusów,
powstałe w 1 tysiącleciu naszej ery. Mogły one przedstawiać boga wojny
Potrimkusa, przy czym róg i miecz miałyby być symbolami wody i wojny.

[rita100]

No widzisz, zgadzasz sie ze mną , że muzeum w zamku nie ma dużych atrakcji, a
jak tam byłam to wszystko jest piekne, ale nie zachwycające. Tam na górze była
wystawa pewnej malarki, obrazy piękne, ale do tego slużą galerie.
Tak dobrze mowisz, taki zamek powinien mieć duszę wnętrza czyli bardzo dużo z
Prus i Zakonu Krzyżackiego , tego nie można taić - pomysłów duzo by się
zrodzilo.
Ale wieszcz czego się boję, że jak się wszyscy dowiedza , ż ete Baby pruskie są
magiczne to tłumy będa tam jeżdzić i zagłaskają ją na śmieć ;)
Wawel miał klopot z ludźmi przybywającymi pod ścianę na dziedzińcu gdzie ponoć
odkryto ..... kurcze , zapomnialam jak to sie nazywa - chyba czekram.
A czy wiesz , że uczyłam grać w tenisa dziecko dyrektora Wawelu. Może ich
skontaktujemy ?
;)))))))))Dyrektor Ostrowski. Ale już straciłam kontakt.hehe

muzeum

[Gość: tralala]

O, wystawa gościnna z Muzeum na Wawelu to by była wielka atrakcja! Ale na to
zbraknie nam grosza, nawet tego krzyżackiego. za to nie trace nadziei, że jak
już dyrektor pootwiera te wszystkie sale i piwnice zamku olsztyńskiego, i
otworzy skrzynie magazynów, to coś tam ciekawego znajdzie. I żeby było jak
najwięcej tych rzeczy, których gdzie indziej w Polsce nie ma - i Prusów, i
krzyżaków, i ... co by tu jeszcze?
Mam jeszcze nieco ciekawostek o Prusach, o ołtarzach ofiarnych, które można
wypatrzeć w lasach wamińskich i mazurskich, ale poczekam z tym do jutra, bo to
temat mroczny. Jeśli się nie boisz, to zobacz to zdjęcie:
www.poganin.most.org.pl/zdjecia/sjuchy.jpg
Ale jeśli chcesz mieć sen spokojny, to lepiej poczekaj do jutra. Dobranoc.

[rita100]

Nie boje się takich teamtów, są bardzo ciekawe i odkrywcze, wyzwalają fantazje.
Własnie tak myślałam, że w lasach musi być duzo skarbów pruskich, o ktorych
świat nie wie. Warto jenak ciągle badać i szukać.
dobranoc
Ten głaz jest ogromny , ale to wszystko , wszystkie odkrycia musza mieć swoja
scenerie , więc i muzeum musi taką scenerię zrobić, by poczuć sie w tych
czasach.

Pruskie ołtarze ofiarne

[Gość: tralala]

www.poganin.most.org.pl/zdjecia/sjuchy.jpg

Prusowie byli poganami. Nie budowali świątyń a swoich bogów czcili w świętych
gajach. Składali im ofiary z płodów ziemi, zwierząt, ale też i jeńców wojennych
(według Aleksander Brücknera). Na Warmii i Mazurach można znaleźć wiele dużych
głazów narzutowych. Niektóre z nich służyły za ołtarze ofiarne plemionom
pruskim. ‘Wśród wielu miejsc niewątpliwie na uwagę zasługuje głaz leżący nie
opodal Starych Juch. Lokalne władze poleciły nawet wyryć na nim specjalny napis
nawiązujący do przekazywanej od pokoleń legendy. Dzisiejszy pomnik przyrody
miał być kamieniem, na którym składano ofiary dawnym bogom. W czasie wiosennych
wycieczek warto odwiedzić to miejsce. Za kościołem w Starych Juchach należy
pójść wzdłuż torowiska na wschód (ok. 1000 m). Głaz znajduje się po lewej
stronie torów, na zalesionym wzgórzu przed polami uprawnymi.’ (Sławomir
Kędzierski)

[rita100]

Tralala, własnie studiuje archeologie Olsztyna - temat fantastyczny.
Zaloże nowy watek, by zainteresowni, a temat Twój jest ciekawy mieli jasność i
lepszy dostęp.
wieczorkiem , bo jeszcze jestem przy kolacji :)

[sccyzor]

forum.gazeta.pl/forum/71,1.html?f=29088