21.37

[vobiska1]

Składamy Panu dziękczynienie za to, że dał Kościołowi tego wiernego
i odważnego sługę" - powiedział Benedykt XVI podczas mszy,
odprawionej w trzecią rocznicę śmierci Jana Pawła II. I porównał
życie swego poprzednika do życia Jezusa. Zwracając się do Polaków,
Benedykt XVI podziękował za jego życie i dzieło.

[vobiska1]

Religia


Tadeusz Szawiel/01.04.2008 14:42
Czas na charyzmatyków
Gwałtowne i głębokie procesy modernizacji w Polsce nie wywarły
praktycznie wpływu na poziom praktyk religijnych
Europejskie chrześcijaństwo także nie jest przeszłością zamkniętą w
muzeum.
REKLAMA
Czytaj dalej



Polska to najbardziej religijny, obok Irlandii i Włoch, duży kraj
Unii Europejskiej. Od początku lat 90. dokonują się w nim jednak
radykalne zmiany ustrojowe, polityczne i gospodarcze. Wiadomo, że
procesy modernizacji zwykle pociągają za sobą zmiany w wartościach.
Setki tysięcy młodych ludzi wyjeżdżają – na dłużej lub krócej – do
krajów Europy Zachodniej.

I jeszcze jedna kwestia: odszedł Jan Paweł II. Jego śmierć zamknęła
pewną epokę i stała się okazją do nowego spojrzenia na siebie.
Spowodowała, po pierwsze, zmiany w samoświadomości; jednym z
rezultatów jest pojawienie się określenia "pokolenie JP2". Po
drugie, trwa proces instytucjonalnego upamiętniania i dokumentowania
dziedzictwa Jana Pawła II, choć trudno powiedzieć, na ile będą to
inicjatywy żywe i kreatywne. Można powiedzieć, że istnieje potencjał
i oczekiwanie, brakuje natomiast "formuły", która by spięła jedno z
drugim. Być może, jak to ujął Benedykt XVI, potrzebni są "przede
wszystkim charyzmatycy – ci, którzy potrafią rozpalić życie". Na to
jednak nie mamy wpływu.

Wiara mimo Europy

Wiara religijna to nie tyle rodzaj przekonań i odpowiadające mu
zachowania, ile pewien sposób życia. A życie jest także, a może
przede wszystkim, tym, co się z nami dzieje i kim się staliśmy poza
horyzontem naszych wyborów i samoświadomości. To, w jakim kraju i w
jakiej rodzinie się urodziliśmy, jaki język jest naszym językiem,
nie jest sprawą naszych wyborów. Podobnie wiara. Szansa, że ktoś,
kto urodził się w Dreźnie, będzie osobą wierzącą, wynosi 27 proc.,
ale jeżeli urodził się w Krakowie, to z prawdopodobieństwem ponad 90
proc. będzie osobą wierzącą.

Od początku polskich przemian formułowano obawy, że wraz z
polityczną, gospodarczą i kulturową obecnością procesów, które w
wielu krajach Europy Zachodniej doprowadziły do osłabienia
religijności i Kościołów, odchodzenie od wiary i praktyk będzie
miało miejsce również u nas. W Hiszpanii, z którą często się
porównujemy, na początku lat 80. XX w. praktykowało regularnie (co
najmniej raz w tygodniu) ponad 40 proc. dorosłej ludności, 25 lat
później, w 2006 r. już tylko 19 proc., a wśród młodzieży (18-24
lata) tylko 4 proc. Podobnie w Irlandii, gdzie w 1990 r.
praktykowało regularnie 81 proc. dorosłych, niespełna 15 lat później
(2004 r.) już 56 proc., a wśród młodzieży (18-24 lata) spadek
praktyk był jeszcze wyraźniejszy: z 70 proc. do 26 proc.

W Polsce w latach 1992–2006 wiara i praktyki pozostawały na
stabilnym poziomie we wszystkich grupach wiekowych. Wśród młodzieży
(18-24 lata) praktyki co najmniej raz w tygodniu oscylowały w
zależności od badań wokół 40-50 proc., wśród starszych (powyżej 29
lat) wokół 55 proc. Procesy modernizacji nie wywarły tu więc
praktycznie żadnego wpływu. Można nawet powiedzieć więcej: kolejne
grupy wiekowe Polaków urodzonych w okresie od końca lat 50. do
początku lat 80. (a więc na przestrzeni ponad 30 lat) cechują się
podobnym poziomem praktyk religijnych.

Religijność jedno, wartości drugie

Europa stanowi dla Polski kontekst, ale i problem, a wiara i religia
to dobry tego przykład. O ile nikt poważny nie kwestionuje roli
chrześcijaństwa i Kościołów w historycznym i kulturowym
ukształtowaniu Europy, o tyle najbardziej rozpowszechniony obecnie
stereotyp to zlaicyzowany kontynent "pustych kościołów".
Chrześcijaństwo miałoby być przeszłością zamkniętą w muzeum.

Oba twierdzenia nie są prawdziwe. Kraje Unii są zróżnicowane pod
względem wiary i więzi z Kościołami, i te różnice się utrzymują. To
prawda, że szczególnie od początku lat 60. spada odsetek wierzących
i praktykujących w Europie Zachodniej. Ale np. w Wlk. Brytanii,
Włoszech czy Grecji poziom religijności jest w długim okresie
stabilny. Nawet gdyby założyć, że wszystkie kraje Unii będą kiedyś
krajami postindustrialnymi, a więc takimi, w których procesy
modernizacji są najbardziej zaawansowane, to obecnie w takich
krajach regularnie praktykuje średnio 20 proc. ludności, 26 proc.
modli się co najmniej raz dziennie i ponad dwie trzecie wierzy w
Boga.

Autorzy nowej wersji teorii modernizacji (Ronald Inglehart,
Christian Welzel), opartej o dane z kilkudziesięciu krajów z lat
1981–2001, piszą, że zmiana kulturowa jest zależna od
ścieżki: "Fakt, że społeczeństwo było historycznie ukształtowane
przez protestanckie, konfucjańskie czy muzułmańskie tradycje
kulturowe, pozostawia trwały wpływ, który nadal warunkuje kolejne
fazy rozwoju – nawet jeżeli obecnie bezpośredni wpływ instytucji
religijnych jest niewielki. Chociaż niewiele dziś osób praktykuje w
kościołach protestanckiej Europy, to społeczeństwa, które zostały
historycznie ukształtowane przez protestantyzm, nadal manifestują
wyraźnie odrębny zespół wartości i przekonań. To samo dotyczy
społeczeństw historycznie katolickich oraz muzułmańskich,
prawosławnych czy konfucjańskich".

Jeżeli więc Europa ma chrześcijańskie korzenie, to chrześcijaństwo
nadal jest w niej obecne i jest to obecność nie powierzchowna, ale
wyraźnie i trwale określająca wartości i przekonania. Laicka Europa
z chrześcijaństwem zamkniętym w muzeum to raczej szeroko
rozpowszechniony przesąd niż rzeczywistość społeczna.

1

W pierwszej lidze

Badacze z European Social Survey pytali o poziom wiary poprzez
samookreślanie się respondentów na skali od zera ("w ogóle
niereligijny") do dziesięciu ("bardzo religijny"). Średnia z
odpowiedzi wskazuje, że najbardziej religijni są Polacy, Włosi i
Irlandczycy, a następnie Hiszpanie i Niemcy. Ale tylko we Włoszech i
w Polsce nie występuje wyraźna różnica między ogółem ludności a
młodzieżą.

Podobnie z praktykami: Irlandia, Polska i Włochy to kraje, gdzie od
jednej trzeciej do połowy dorosłej ludności praktykuje regularnie
(co najmniej raz w tygodniu), ale wśród młodzieży (18-24 lata) tylko
w Polsce praktykuje regularnie 40 proc., w Irlandii dużo mniej, bo
26 proc., a we Włoszech 14 proc.; w pozostałych krajach praktykuje
regularnie jedynie kilku na stu młodych ludzi.

Kiedy bierzemy pod uwagę modlitwę, obraz jest podobny. W Irlandii i
w Polsce co najmniej raz dziennie modli się co druga osoba, we
Włoszech i w Hiszpanii co czwarta. Polska młodzież modli się
najczęściej (33 proc. co najmniej raz dziennie), z taką samą
intensywnością modli się co piąty młody Irlandczyk i Włoch.

To skrótowe spojrzenie pokazuje, że Europejczycy nie przestali być
religijni. W takich krajach jak Włochy, Irlandia i Polska znaczna
część ludności jest nie tylko przywiązana do religii, ale też
praktykuje regularnie i regularnie się modli.

Czynnik papieski

Co wyjaśnia wysoki poziom religijności polskiej po 17 latach
przemian? Po pierwsze, rewolucja z 1989 r. nie naruszyła tego, co ma
dla wiary wielkie znaczenie: istniejących więzi społecznych. Zmiany,
nawet poważne, odbywały się w ramach stosunkowo stabilnych środowisk
lokalnych, które je absorbowały i akomodowały. Struktura ludności
według wielkości miejsca zamieszkania pozostawała w latach 1992–2005
taka sama. Stabilny pozostawał także skład ludności w miejscu
zamieszkania – w ciągu ostatnich kilkunastu lat Polacy stawali się
społeczeństwem przestrzennie zasiedziałym. Drugi czynnik to
sprawność instytucji kościelnych – przynajmniej na poziomie parafii
Kościół pracował jak zawsze, a może i lepiej. Trzeci – to lekcje
religii w szkole, które w skali masowej podtrzymywały, a może nawet
pobudzały motywacje religijne.

Trzeba też wziąć pod uwagę wpływ jeszcze jednego czynnika –
"papieskiego". Badana młodzie

[vobiska1]

Trzeba też wziąć pod uwagę wpływ jeszcze jednego czynnika –
"papieskiego". Badana młodzież to pokolenie, któremu w religijnych
biografiach towarzyszył Jan Paweł II – także poprzez pielgrzymki,
które w Polsce miały zawsze charakter narodowego i religijnego
wydarzenia.

Trudno powiedzieć, w jakim stopniu Polacy będą w stanie przełożyć
dziedzictwo Papieża na instytucje i formy życia mogące być duchowym
i kulturowym wkładem do unijnej Europy. W latach 70. i 80. Polska w
znacznej mierze takie instytucje i formy życia "importowała" (np.
ruchy odnowy). Czy stanie się ich "eksporterem"? Warunki temu
sprzyjają – przede wszystkim zaplecze instytucjonalne na różnych
poziomach i w różnych sferach. W sferze akademickiej po 1989 r.
nastąpiło istotne wzmocnienie: od wydziałów teologicznych na
państwowych uniwersytetach po nowe placówki akademickie związane z
Kościołem. Do tego dochodzi działalność wydawnicza – istnieją
periodyki poświęcone religii i jej historycznym, kulturowym i
społecznym uwikłaniom. Poszerza się i różnicuje środowisko
katolickich intelektualistów, których oddziaływanie ulega
wzmocnieniu. To ostatecznie od ich kreatywności i zdolności do
instytucjonalnej innowacji będzie zależała skuteczność
zagospodarowania polskich religijnych zasobów.

Tadeusz Szawiel jest socjologiem, pracownikiem naukowym Uniwersytetu
Warszawskiego, prezesem Instytutu Badań nad Podstawami Demokracji.
Ostatnio w wydawnictwie Scholar ukazała się zredagowana przezeń
książka "Pokolenie JP2. Przeszłość i przyszłość zjawiska
religijnego".

[vobiska1]

Kiosk
Religia


Ks. Konrad Krajewski/01.04.2008 13:33

Świat się zatrzymał, ja płakałem
Nieznane epizody z życia Jana Pawła II wspomina ks. Konrad
Krajewski*, papieski ceremoniarz
– Dzień zaczynał od leżenia krzyżem w kaplicy. Podczas ostatniej
procesji Bożego Ciała schorowany Papież uparł się, żeby
uklęknąć: "Tu jest Chrystus!".
REKLAMA
Czytaj dalej



Kiedy umarł Ojciec Święty, chodziłem po korytarzach watykańskich i
płakałem. Chyba pierwszy raz w moim dorosłym życiu nie wstydziłem
się łez. Były to łzy nad samym sobą. Że nie jestem taki jak on. Że
nie jestem świętym kapłanem. Że nie jestem całkowicie oddany Panu
Bogu. Że nie jestem Totus Tuus.


Papież Jan Paweł II podczas audiencji generalnej na Placu św.
Piotra, 17 March 1999, fot. AFP



Widziałem, jak leżał krzyżem

Miliony ludzi są przekonane, że znały Jana Pawła II z bliska,
osobiście. Kiedy cierpiał, odchodził, umierał, świat się zatrzymał,
zapłakał, przyklęknął. I nie dziwię się temu. Bo Papież
reprezentował Boga całym sobą. Dlatego ludzie tak bardzo się
spieszyli, aby się z nim spotkać. Bo kto do niego przychodził,
spotykał Chrystusa. Oto tajemnica jego świętości – całym sobą
reprezentować Boga. Proces przygotowujący orzeczenie świętości to
nic innego, jak świadectwo wielu osób o tym, że Jan Paweł II wybrał
Boga, że ogołocił samego siebie z tego wszystkiego, co nie jest
Bogiem, że zrezygnował ze swojej woli, ze swych słabości,
skłonności, kaprysów, fantazji… Że uczynił z siebie wielkiego
niewolnika Boga, stając się całkowicie wolnym, pełnym obecności
Bożej.

Swój dzień najczęściej zaczynał od leżenia krzyżem w prywatnej
kaplicy. Sam na sam z Bogiem. Doskonale rozumiał, że między
przedsionkiem a ołtarzem muszą płakać kapłani, słudzy Pańscy! Muszą
mówić: Przepuść, Panie, ludowi Twojemu (por. Jl 2,17). Dzień
rozpoczynał od adoracji. Bycie z Chrystusem postawił w centrum
swoich codziennych zajęć i posług. Był "umówiony" z Nim każdego
dnia. Ponieważ postawił modlitwę w samym centrum, potrafił radzić
sobie z najbardziej wypełnionym programem dnia, a każdy z nich był
na większą chwałę Boga. Widzieliśmy to w Krakowie na Wawelu podczas
ostatniej wizyty w Polsce. Papież, jak każdy kapłan każdego dnia,
potrzebował rozmawiać z Tym, którego reprezentuje. Nie przejmował
się tym, że media nie znoszą ciszy. Poprosił o brewiarz i modlił się
słowami psalmów, których używał także Jezus. Rozważał słowa Pisma
Świętego przeznaczone na dany dzień. Tak było podczas wielu podróży
apostolskich. Zawsze znajdował czas na prywatną rozmowę z Bogiem.
Zanim rozpoczął rozmowę z ludźmi, najpierw napełniał się Bogiem!

Chciałbym uklęknąć

Ostatnia procesja Bożego Ciała, której przewodniczył Jan Paweł II.
Już nie chodził. Wraz z arcybiskupem Marinim pomogliśmy Ojcu
Świętemu zająć miejsce na platformie specjalnie przygotowanego
samochodu. Na klęczniku, w monstrancji, znajdował się Najświętszy
Sakrament. Ruszyliśmy ulicą Merulana w kierunku Bazyliki Matki Bożej
Większej. W pewnym momencie Papież dał znak, by się zbliżyć.
Powiedział po polsku: "Chciałbym uklęknąć". Byłem tak zaskoczony tą
prośbą, że zupełnie nie wiedziałem, co odpowiedzieć. Zdawałem sobie
sprawę, że fizycznie jest to niemożliwe. Z wielką delikatnością i
drżącym głosem tłumaczyłem, że samochód bardzo trzęsie i będzie
trudno uklęknąć. W odpowiedzi usłyszałem dobrze mi znane: mmm… Kiedy
byliśmy na wysokości Uniwersytetu Antonianum, Papież powtórzył
jeszcze raz: "Chcę uklęknąć". Nieśmiało powiedziałem, że lepiej
jeszcze trochę poczekać, że może jak będziemy bliżej bazyliki. I
znów usłyszałem znajome: mmm…

Kiedy mijaliśmy kościół redemptorystów, powiedział stanowczo i
głośno: "Tu jest Chrystus! Proszę!". Nie odważyłem się sprzeciwić.
Arcybiskup Marini domyślił się, o co chodzi. Od ponad 20 lat znał
dobrze Papieża. Spojrzeliśmy na siebie i bez słowa pomogliśmy Ojcu
Świętemu uklęknąć. Z wielką trudnością trzymał się oburącz
klęcznika, na którym stała monstrancja. Trwało to tylko kilkanaście
sekund, choć wydawało mi się, że cały wiek. Musiał usiąść, bo kolana
nie były w stanie utrzymać ciała w pokornym skłonie.

Uczestniczyliśmy z mistrzem celebracji papieskich w wielkim
świadectwie wiary. Choć ciało było już słabe, a cierpienie nie do
zniesienia, wiara pozostawała silna i zawsze gotowa do składania
świadectwa. Na nic podpowiedzi, że taki gest jest już niemożliwy i
nawet ryzykowny. Kiedy jest się przed Bogiem, trzeba zawsze być
pokornym. Nawet kiedy ciało odmawia posłuszeństwa, powinno razem z
sercem taką właśnie postawę wyrażać.
niosłem Ewangeliarz...

Po śmierci Jana Pawła II, godzinę przed rozpoczęciem egzekwii,
arcybiskupi Dziwisz i Marini zakryli jego twarz jedwabną chustą.
Jakby na znak, że całe jego życie zostało zasłonięte i ukryte w
Bogu. Tak o tym geście mówi odmawiana wtedy modlitwa: "Jego oblicze,
w którym zabrakło światła tego świata, niech będzie opromienione
zawsze prawdziwym światłem, które w Tobie ma niewyczerpane źródło.
Jego oblicze, które poznawało Twoje drogi, by ukazywać je
Kościołowi, niech zobaczy teraz Twoją Ojcowską Twarz. Jego Oblicze,
które zostaje ukryte przed naszym wzrokiem, niech kontempluje Twoje
Piękno i poleca całą Owczarnię Tobie, Wieczny Pasterzu, który żyjesz
i królujesz przez wszystkie wieki wieków".

Podczas zakrywania twarzy Papieża stałem przy trumnie, trzymając
Ewangeliarz. Jan Paweł II nie wstydził się Ewangelii. Ona
porządkowała całe jego życie. Miał ją nieustannie w pamięci. Według
niej żył. Zgodnie z nią rozwiązywał wszystkie problemy świata i
Kościoła. Według niej urządził całe swoje życie wewnętrzne i
zewnętrzne.

Nie pamiętam, co myślałem, kiedy niosłem Ewangeliarz przed papieską
trumną. Chciałem jedynie nieść go godnie. Tak jak się niesie
najważniejszą Księgę swojego życia. Księgę życia Jana Pawła II. Tę
najważniejszą Księgę świata kładłem na jego trumnie, czując, że nie
jestem godzien czynić tego gestu. Czułem się mały i grzeszny.
Prosiłem Pana Boga, bym mógł ją nieść w moim życiu, tak jak to
czynił Jan Paweł II. I żebym jej nigdy nie zamknął.

Spowiedź w Godzinie Miłosierdzia

Od czasu odejścia Ojca Świętego do domu Ojca, każdego dnia o godz.
15 chodzę spowiadać do kościoła Ducha Świętego in Sassia. To Godzina
Miłosierdzia… Kościół wypełnia się śpiewem Koronki do Miłosierdzia
Bożego, po niej jest Droga Krzyżowa. Zdarzyło mi się wielokrotnie
sugerować wielu osobom, by poszli do Grot Watykańskich i polecili
swoje problemy Bogu za pośrednictwem Jana Pawła II, ponieważ on
pokazał, jak można przezwyciężać samego siebie. Pokonywał cierpienia
własnego ciała. Kiedy ukazywał się w oknie – chociaż nie mógł już
mówić – dobrze wiedzieliśmy, co nam chciał powiedzieć. Gdy z
trudnością podnosił drżącą dłoń, natychmiast czyniliśmy znak krzyża.
Bo on nam zawsze błogosławił.

Wiele osób mi wtedy odpowiadało: ale ja właśnie przychodzę od grobu
Jana Pawła II i dlatego się spowiadam, nie wiedząc, że o tej
godzinie można przyjść do spowiedzi. Widząc światełko w
konfesjonale, zrozumiałem, że jest to moja Godzina Miłosierdzia.

Przez liturgiczną posługę przy Ojcu Świętym także i moje życie jako
człowieka i jako kapłana się zmieniło. Papież nauczył mnie, że
prawdziwym przyjacielem jest ten, dzięki któremu staję się lepszy.
Pamiętając o tym, mogę powiedzieć, że Jan Paweł II był i jest moim
przyjacielem.

*Ks. Konrad Krajewski (ur. 1963) kapłan archidiecezji łódzkiej,
doktor liturgiki. Od 1998 papieski ceremoniarz liturgiczny, najpierw
u boku Jana Pawła II, a obecnie Benedykta XVI.