Kopernikus

[lech_niedzielski]

Immer wieder Kopernikus. In einem
ganzseitigen Artikel über Polen und dessen
bevorstehenden Beitritt zur Europäischen
Union nennt Adam Krzeminski, ein guter
Kenner der deutsch-polnischen Geschichte, in
der Zeitung „Die Welt" unter den Großen der
Vergangenheit für die Tschechen Hus und für
die Polen Kopernikus. Dieser berühmte
Astronom und Mathematiker, übrigens auch
Arzt, wird seit Jahr und Tag von den Polen als
großer Pole in Anspruch genommen. Von
Kopernikus gibt es kein polnisches Zitat, er
sprach deutsch und publizierte in Lateinisch.
Seine Vorfahren stammen aus dem Kreise
Neiße. Ein Deutscher aus Westpreußen,
Geburtsort Thorn 1473, Studium in Krakau,
Bologna und Padua, wirkend im
westpreußischen Frauenburg, gefördert durch
seinen Onkel, Bischof des Ermlandes Lukas
Watzenrode, als Domherr 1543 in Frauenburg
gestorben. Die vorletzte Ausgabe der
Brockhaus-Enzyklopädie nannte noch die
deutsche Abstammung von Kopernikus, 1990
wurde diese brav totgeschwiegen.

[ballest]

Mikolaj Kopernik

Urodzony 19 lutego 1473 roku przy ulicy Świętej Anny w Toruniu (obecnej ulicy
Kopernika). Syn Mikołaja - kupca z Krakowa oraz matki torunianki - Barbary z
domu Watzenrode. Naukę rozpoczął w szkole parafialnej, która mieściła się w
pobliżu kościoła farnego pod wezwaniem Świętego Jana. W szkole tej uczył się
łaciny, rachunków i ¶piewu. W pobliskim kościele został ochrzczony nad
chrzcielnicą, którą można jeszcze dzisiaj oglądać.

Kopernik posiadał rodzeństwo: starszego brata Andrzeja oraz dwie siostry
Barbarę i Katarzynę. Krótko przed śmiercią ojca w 1483 roku rodzina Koperników
przeniosła się do kamienicy przy Rynku Staromiejskim. W 1489 Łukasz Watzenrode,
wuj i opiekun Mikołaja Kopernika, zostaje obrany biskupem warmińskim. W 1491
Kopernik kończy naukę w szkole przy kościele Św. Jana w Toruniu.

W osiemnastym roku życia za sprawą wuja Łukasza Watzenrode Mikołaj Kopernik
udał się do Krakowa na studia uniwersyteckie, które kończył w latach 1491-1495.
Pobierał wówczas nauki akademickie w dziedzinie geometrii, trygonometrii,
matematyki oraz astronomii. Następne lata to kolejne studia we Włoszech w
Bolonii na wydziale prawa kanonicznego (1496-1500), a następnie w Padwie w
latach 1501-1503, gdzie studiuje medycynę. W 1497 zostaje przyjęty do kapituły
warmińskiej i za pośrednictwem pełnomocników obejmuje kanonikat fromborski.
Zostaje wpisany do albumu korporacji studenckiej. W 1500 odbywa praktykę
prawniczą w kancelarii papieskiej w Rzymie. Wygłasza publiczny wykład z zakresu
matematyki.

W 1501 kończy czwarty rok studiów, upływa mu zarazem statutowy okres trzech lat
studiów od chwili przyjęcia do kapituły, co zobowiązuje go do osobistego
stawienia się we Fromborku w celu ewentualnego przedłużenia nauki o dalsze dwa
lata.

Staje przed kapitułą i uzyskuje jej zgodę na dokończenie studiów. Rozpoczyna
studia medyczyne w Padwie i kontynuuje prawnicze.

W roku 1503 Kopernik obronił przewód doktorski z prawa kanonicznego, ale na
doktorat z medycyny nie starczyło już czasu, ani pieniędzy. W tym samym roku za
pośrednictwem pełnomocników obejmuje drugi kanonikat - scholastykę kościoła Św.
Krzyża we Wrocławiu.

Uzyskuje dyplom doktora prawa kanonicznego w Ferrarze. Kończy drugi i zarazem
ostatni rok studiów medycznych w Padwie, uzyskując prawo wykonywania praktyk
lekarskich.

Mikołaj Kopernik podczas swego pobytu we Włoszech cenił sobie bardzo znajomość
z astronomem włoskim Domenico Maria di Novara, z którym zapewne obserwował
ciała niebieskie i przy którym umocnił swoje zainteresowanie gwiazdami i
tajemnicami wszechświata. Po okresie nauki wraca Kopernik na Warmię, aby służyć
kapitule, która umożliwiła mu ukończenie studiów.

W latach 1504-1507 uczestniczy wraz z wujem, biskupem warmińskim w zjazdach
stanów Prus Królewskich w Malborku, Elblągu i Toruniu.

W 1507 z nominacji kapituły fromborskiej zostaje osobistym lekarzem biskupa.
Przebywając nadal we Fromborku zajmuje się astronomią i pracuje nad swym
wiekopomnym dziełem o wszechświecie. Przy obserwacji planet posługuje się
głównie trzema instrumentami: kwadrantem słonecznym służącym do obliczenia
szerokości geograficznej miejsca obserwacji, sferą armilarną (tzw.
astrolabium) - do wyznaczania kątów współrzędnych planety oraz triquetrum
(narzędzie paralaktyczne) do obserwacji księżyca. Swą nową teorię podaje w
zarysie w tzw "Komentarzyku", który w odręcznych odpisach krąży po całej
Europie.

W latach 1509-1510 opuszcza dwór biskupa warmińskiego w Lidzbarku i przenosi
się do kapituły we Fromborku.

W latach 1510-1512 sporządza mapę Warmii i zachodnich granic Prus Królewskich,
przeznaczoną na zjazd rady królewskiej w Poznaniu.

ełni urzędy kanclerza i wizytatora kapituły. W 1511 r. pełni urząd przełożonego
kasy aprowizacyjnej. Na Warmii Mikołaj prowadził szeroko zakrojoną działalność
publiczną. Brał udział w zjazdach stanów pruskich u boku swego wuja Łukasza
Watzenrode, biskupa warmińskiego. Był współautorem pierwszych map Warmii, Prus
Królewskich, Zalewu Wiślanego i Królestwa Polskiego. Tłumaczył dzieła greckie
na łacinę, najwięcej jednak czasu poświęcił obserwacji gwiazd.

W roku 1512 wraz z kapitułą fromborską składa przysięgę wierności królowi
Polski Zygmuntowi I.

W latach 1512-1513 pełni urząd kanclerza kapituły. W 1513 na apel soboru
laterańskiego opracowuje i wysyła do Rzymu własny projekt reformy kalendarza.

W roku 1514 Kapituła fromborska zwalnia Mikołaja Kopernika od pełnienia
urzędów. Nastepnie nabywa dom w miejscu dogodnym do obserwacji astronomicznych
i na jego zapleczu buduje płytę obserwacyjną, sporządza instrumenty
astronomiczne. Obserwacje prowadzi do roku 1516.

W roku 1515 rozpoczyna prace nad dziełem "De revolutionibus..." i właściwie do
końca życia ciągle wnosił do niej poprawki.

W roku 1516 Mikołaj Kopernik zostaje mianowany administratorem dóbr wspólnych
kapituły. W 1517 roku dokonuje 29 wyjazdów lokacyjnych na wieś zasiedlając
pustełany w dobrach kapituły.
Rok pozniej Dokonuje 16 wyjazdów lokacyjnych na wieś. W tym samym roku po
kilkuletniej przerwie powraca do obserwacji planet.

W 1519 roku sporządza mapę zachodniej części Zalewu Wiślanego. Opracowuje
traktat monetarny tj. rozprawę o sposobie bicia monet, w której jako pierwszy
wśród ekonomistów udowadnia, że dobra moneta wypierana jest z obiegu przez
gorszą. Dokonuje 18 wyjazdów lokacyjnych na wieś. Składa urząd administratora i
obejmuje urząd kanclerza kapituły we Fromborku.

W latach 1519-1520 wybucha wojna polsko-krzyżacka.

W 1520 roku bierze udział w poselstwie do wielkiego mistrza krzyżackiego w
sprawie zwrotu zagarniętego przez Krzyżaków Braniewa. Ponownie zostaje
administratorem dóbr kapituły. Organizuje (jako administrator) obronę Olsztyna.

W styczniu 1521 roku do murów Olsztyna zbliżają się Krzyżacy. Dzięki wzorowemu
przygotowaniu atak krzyżacki został odparty i miasto nie zostało zdobyte. Była
w tym wielka zasługa Kopernika. Jeszcze w tym samym roku Kopernik złożył urząd
administratora w związku z powołaniem go na wyższe stanowisko - komisarza
Warmii w celu rewindykacji zagrabionych przez Zakon posiadłości warmińskich;
zwalnia urząd administratora. Przenosi się do Fromborka i otrzymuje urząd
wizytatora. W 1522 roku na zjeĽdzie stanów Prus Królewskich w Grudziądzu
wygłasza traktat o monetach.

W roku 1523 został wybrany generalnym administratorem diecezji warmińskiej. W
tym czasie wrócił do Fromborka i tam pozostał już do śmierci. We Fromborku
zajmował się sprawami administracyjnymi, leczeniem chorych oraz dalszymi
pracami nad nowym układem słonecznym.

W latach 1523-1524 pełni urząd posła i kanclerza kapituły.

W roku 1524 w liście naukowym do Bernarda Wapowskiego polemizuje z wywodami
astronoma noryberskiego Jana Wernera, zawartymi w traktacie "O ruchu ósmej
sfery".

W 1526 roku współpracuje z Bernardem Wapowskim w opracowaniu mapy Królestwa
Polskiego i Litwy.

W 1528 roku opracowuje ostateczną wersję traktatu o monecie.

W latach 1530-1532 pełni urząd opiekuna stołu kapituły fromborskiej.

W latach 1531-1537 pełni urząd wizytatora kapituły.

Kiedy w roku 1537 umiera biskup Ferber, kapituła warmińska wśród 4 kandydatów
na to stanowisko wysunęła między innymi kandydaturę Kopernika. Jednakże król,
do którego należała decyzja w tej sprawie wybrał na biskupa warmińskiego Jana
Dantyszka. Była to jednak mimo wszystko propozycja najwyższej rangi jaką
Kopernik w swoim życiu otrzymał.

W latach 1537-1538 obrany zostaje urzędnikiem do spraw nadzoru nad uzbrojeniem
warowni fromborskiej oraz urzędnikiem do spraw nadzoru nad egzekucją
testamentów. W 1538 roku rezygnuje ze swego kanonikatu w kościele Św. Krzyża we
Wrocławiu. Pełni urząd posła kapituły.

W latach 1538-1539 Biskup Jan Dantyszek posądza Mikołaja Kopernika o
konkubinat, nakazuje mu zwolnić gospodynię i przygotowuje proces