Skąd ten ungur?

[ungur]

Przyznam,że słyszałem parę razy to słowo,znaczy ono tyle co 'dziecko,bachor'.
No ale od czego pochodzi?
Tylko dzisiaj zapisałem kilka nowych słówek.
Ta koleżanka mojej matki,Marynia to może pisać książki!
Ma potwornie duże słownictwo(chyba tylko zasadniczą zaliczyła).
Jak komuś przygryzie to tylko włazić na drzewo!

Dzisiok zapisałem jeszcze:
znańduch(to znałem)
surtać się-sadzić się;rzucać się
skrzek-świerk
pachołek,pachoł-dziecko(też mi się przypomniało)
wywalić się hają do góry(wywalić haję do góry).
Marynia to chodząca encyklopedia...

[ungur]

No iy przyjechali do nas pani Matracka ze z Goszczewic.
Gadają 'nich' zamiast ich a 'nich' zamiast'nikt';'chto' zamist kto.
('k' wymienia się na 'ch'!!!).
'Może się spopadnie'-może się zorientuje...
(Ta jej mowa przypomina 'ruskie konstrukcje').

..Jak kupię ten dyktafon to wreszcie będzie z górki...

[ungur]

Kupiłem dyktafon,nawet siebie nagrałem(bardziej Małopolska niż na Podhalu!!!).
No,ale zabrał mi sprzęt taki jeden 'który mówi,że nagra sobie lekcje
z fizyki,bo jest słuchowcem i tak lepiej się uczy.'
Tak,zwłaszcza muzyki która się sączy z głośnika...
Ale w czwartek z powrotem będę go miał.

[ungur]

'ungur' od węgorza albo węża.
Dawniej dzieci były'wężami'?

[ungur]

Jak się u nas wymawia:'mielę' i 'pielę'

'mielę'

ml'y-miele('y'słyszane często krótko)

mlym(jak ml'm),m'yijylym-mielę(może być podwójne'l')
mlysz(jak ml'sz lub 'mlisz),m'yijylysz(może być myijeliyższ)
mly(może być mliy),m'yijyly

mlum,myijylum,myijelajum
mly'ćyje(ou),myiylyćyje
mlymy(ml'm'y),myijylymy

ply(pl'y)-piele i podobnie jak wyżej.

[zygan]

Jednak 't' jest wymawiane a nie 'd'.
W mowie dźwięcznej jest ono 'zagłuszane' i przypomina 'd';podobnie 's' brzmi
podobnie do 'z' ale nim nie jest.
Kiedy mówi się rozciągle i ścieśnionie to niektóre głoski się zacierają i
upadabniaja do siebie('a' przypomina 'o','p'-'b','t'-'d','s'-'z').

'twoooojjaaa'-przypomina 'dwojo'(ścieśnionie i rozciągle).

Nasza gwara przypomina bardzo wielkopolskie dialekty i kaszubskie.

[dialektolog]

Szkoda by było, żeby ten wątek zaginął w przepaściach serwerów Gazety.

[ungur]

Dźinkujym!

Słowa dziadka Bilskiego rocznik 1910,parafia Mniszek,20 km na zachód od Radomia

poszedym,widzioym,znoym,zjodym-poszedłem,widziałem,znałem,zjadłem
prażok-rodzaj placka(wcześniej nie znałem)
my pośli na Oruńsk -poszliśmy do Orońska(wieś 'Orońsko'-dziadek mówi
natomiast 'Oruńsk')
sto chłopa-stu chłopów;dużo ludzi
myśleli my-myśleliśmy
kuńj-koń
pierun, a pies go jebał!
na bosso-boso
muchor,machor-muchomór
80 morgów-80 mórg
2 młynarczyków i kobita do roboty-2 pomocników młynarza i służąca
dzisiej-dzisiaj
bierum-biorą
20 świniów-20 świń
od raz-od razu
nie pognymbi a przybyńdzie-będzie dobrze rządził(o polityku)

Matrackie z Goszczewic parafia Wrzos,25 km na północny-zachód od Radomia

pełen wóz-pełny,nałodawany wóz
mama plewi -mama piele
ryncamiy-rękami
misiorze-mięsiarze(lubiący mięso)
jedzum,chodzum,bierum,siedzum-jedzą,chodzą,bierą,siedzą
jeich-ich
niemu,nich-jemu,ich(w okolicach na północ od Przytyka bardzo częste)
cheba-chyba
abo-albo
mryko,mruko-o pięciodniowym cielęciu które lekko pobekuje,stęka
tyko aby mry i mry-o pięciodniowym cielęciu które stęka
omłócił-wymłócił
sójka-rodzaj pieroga(Goszczewice,Powiśle,Gołąb koło Puław)(pierwsze słyszałem)
od łungiy-od łąki
ze śfyńmiy-ze świniami
dał my-dał mi
przylato,dolato-przylatuje,dolatuje(Goszczewice,Powiśle)


POZDROWIUM I ŻYCYM SCYNŚCIO W NOWEM ROCKU CO TO LODO DŹIŃ KU NUM PRZYŃDZIE

[ungur]

No chopy!!!
Idzie Nowy Rocek
Dziunek dluzsy na boruni skocek!!!

Życym wum scyn'ścio
Życym wum zdro'wio
Życym wum wszeeeel'gkiy pumyl'źnooooździ

A i zeby wum sie to wef polu roudziło
A i zeby wum sie to we chołupie dorzyło
A i coby wum piniundzów do guńca misiundzo storcało
A i coby wuma na kupecce grozicgków pomaluźgu przybywało


Wrocum sie ju do dum na powroty to i od syrdzco wum gospodorze jescek a o
takh oto powim:zawdy my zo wumi stojeli!!!
I zawdy my bydzima za wumi stojeli!!!
Jachkg sie co wuma złego zdorzy-nie byńdzie to zez numiy tak co my sie to
bojemy i od wos do jeiich ucikumy .
...Od nos do wos...Od nos do wos...Nijy!To inie my!!!My swój rozum mumy!!!Wimy
chkto je wroug,a hw'kogo trza sie to num a i o trzymać od ijego a i na
odległoście!!!Hyy!!
Bedum to na wos wrogi nostowoły-przylecijcie biegim ku num!A i nie
wstyźdźśjcie sim!
Przyńdziewka!!!A i rozym domy jeijim rodym!!!Tyaaa!!!

...Bywojcie to zdrowe!
A i na odchodnem jescek a i jescek to roz to wum a i powim co by wum a i w
pumińci a i wum a i sie a i o i a ostało:
Zdrowie nojwożnijszye!
No!Tylem nagadoł!Wincy sim inie byńdym jus inikumu naprasouł...cheba co w
nostympnym rouku!!!Hyy!!!
Z Bogim!


Rodumiok

[szwager_z_laband]

Tys Ci winszuja wszyckego nojlepszego) !!!

ale prziznom sie, co za kozdym rozym jak sam szkryfniesz to mie ze stouka
sciepuje

[borzymir]

Dzinki!
A i niepotrzebnie!W radomskim taka gwara jest ino sie do niy nie kchcum
ludziska przyznawać.
Tu jest 'mowa mądra'-warszawska i 'mowa głupia'-ludowa.
Przecież nikt nie chce gadać 'po głupiemu'.
A wy na Śląsku tego nie znacie???)

[olszako]

Kiedys tu byla dyskusja o tem jak sie mowi na zone.
I mi sie wydaje,ze rozne formy jakimi ludzie okreslaja kobiety zamezne sa
uzaleznione od wieku i od tego czy mowimy o nich grzecznie czy tez lekko
pogardliwie.
Zasadniczo biorac najbardziej rozpowszechniony jest w radomskim wzorzec z
koncowka 'owa' lub 'ska'.

1.Wymowa 'czka'zczesniaczka(zona Szczesniaka),Kowalszczaneczka(zona

Kowalskiego) jest obrazliwa i przewaznie adresowana do mlodych,niedojrzalych

malzonek...Zdarza sie nawet u nas ale z odcieniem deprecjacji tej osoby:

zrobienie z niej 'takiej dziewczynki'...Prawde powiedziawszy to zwyczajowo

by tych pan nie urazic,nie mozna tak powiedziec.

(Rowniez gdy powiemy 'Szczesniaczek' czy 'Kowalszczyk' na Szczesniaka i

Kowalskiego to ich zinfantylizujemy.Swobodnie mozemy rzec 'Kowalszczak'

i na pewno nie jest to odebrane pejoratywnie,raczej swojsko)

2.Wymowa Szczesniakowa(j.w.),Kowalska(j.w.) sa bardzo grzeczne i dostojne.

Przewaznie tak sie mowi o kobietach dojrzalych.

3.Szczesniaczyna(j.w.),Kowalszczyna(?)(j.w.) -tak najczesciej mowi sie o wdowach

lub damach w podeszlym wieku.Nie mozna rzec ,ze jest to jakos niemile dla nich

ale na pewno niezbyt pochlebne.

(O mezczyznachzczesniaczyna,Kowalszczyna-pogardliwie).

[olszako]

Jeszcze chcialem dodac,ze wymowa mazowiecka w polnocnej czesci radomskiego

byc moze wystepuje(rownolegle do czysto malopolskiej-bo u nas mowi sie na wiele

sposobow).

I tak 'psinkny','pxiesek','mniasto','bsialy','pjwo',glyzda',rynkamy' wystepuja

ale Polnocny Radomiak na pewno nie powie 'bzic'-tego nie bedzie mogl w zaden

sposob


wymowic, jak i calego szeregu mazowieckich slow!!!(Na Powislu tez)...

W Polnocno-Zachodnim Radomskim dodatkowo, mimo mnogiej liczby slow

odmazowieckich,

wymowa jest malopolizowana w przeciwnienstwie do Powisla ktore mowi czysciej

po mazowiecku(mniej melodyjnie i bezdzwiecznie).

W oklicach Przytyka i Zakrzewa wystepuja silne tendencje do udzwieczniania

wyrazow.

Mowi sie tez wasko na podobienstwo Wielkopolski (z duzym zasobem leksyki

i zwrotow z tej krainy ).

Na pewno reliktowo kolo Radomia wystepuja typowo malopolskie formacje z koncowka

'k':tyndyk,'moze byk','jeszczek','starczyk','bedziek','niek'...To i dzisiaj

czasem slychac(chociaz praktycznie zamiera)...(Nie mam pojecia czy w okolicach

Zakrzewa(dawniej wszyscy mowili 'Zakrzow',a sasiedni Natalin nosi potoczna

nazwe'Zakrzowek') byla tylko taka 'wyspa tej wymowy' czy na calym obszarze na

poludnie

od Przytyka az po Szydlowiec tak niegdys gadano?).

Typowo malopolsko-wielkopolskie 'ino' slysze nie tak rzadko u starszych .

Dodatkowo sa u nas 'przeglosy','zaniki glosek' i 'skroty' ktore wybitnie

przypominaja mowe gorali i innych Malopolakow,np.'beeeje'(bedzie),'pa'(popatrz),

'a iniy'(a widzisz),'apumnioym'(zapomialem),'daaai'(dawaj).

Chyba tez i takie konstrukcje(?):'bedziezszesz cicho?','a dajzesz mi spokoj!',

'a zesz ty !' sa odmalopolskie.

I zamiast 'j' jest 'i' :'idz'(jedz),'inzyk'.

Roznica gwarowa miedzy Zakrzewem a Powislem jest nie mniejsza niz

miedzy ta miejscowoscia a Zakopanem, choc to moze sie wydawac nieprawdopodobne.

Ja jednak znam te obie mowy i wiem,ze naprawde nie ma co nawet ich zrownywac

a sam fakt,ze wystepuje na tym obszarze olbrzymi wplyw Mazowsza w obu

przypadkach nie stanowi o jakims bliskim ich pokrewienstwie .

Polnocno-Zachodnie Radomskie mimo wszystko najbardziej podobnie mowi do

Zachodniokieleckiego,tak sadze(troche znam z autopsji te sprawy,a tez

i poczytalem w internecie ).


Pozdrawiam.

[oblas]

[oblas]

[oblas]

[oblas]

Mazowsze blisko

[oblas]

Miejscowosci gminy Przytyk i ich odleglosci od historycznej granicy

z Mazowszemem:

1.Kaszewska Wola-8 km

2.Glinice:11 km

3.Wrzeszczów:11 km

4.Wola Wreszczowska:11 km

5.Sukowska Wola:11 km

6.Suków:11 km

7.Studzienice:12 km

8.Wygnanów:13 km

9.Dęba:13 km

10.Pogdajek:14 km

11.Goszczewice:14 km

12.Żerdź:14 km

13.Przytyk:15 km

14.Stefanów:15 km

15.Wrzos:15 km

16.Potkanna:16 km

17.Oblas:17 km

18.Posada:18 km

19.Gaczkowice:18 km

20.Domaniów:18 km

21.Młódnice:20 km

22.Krzyszkowice:21 km

23.Żmijków:21 km


Miejscowosci gminy Zakrzew(znane mi blizej):


1.Kozia Wola:15 km

2.Gulin:15 km

3.Gulink:16 km

4.Zakrzewska wola:17 km

5.Zakrzew:18 km

6.Natalin:19 km

7.Kolonia Jaszowice:19 km

8.Kolonia Zakrzew:19 km

9.Mleczków:20 km

10.Podlesie Mleczkowskie:20 km

11.Jaszowice:21 km

12.Golędzin:22 km


Jarosławice(Wolanów):21 km

'Ummmmmm'i 'Ymmmmmmmmm'

[oblas]

'Um' lepsze co 'u'

Zauważyłem,że niektórzy mają tendencję do tego by silnie podśmiewać się z wymowy

nosowej 'um','ym' uznając ją za dużo gorszą od 'u' lub'o'...

Rzeczywiście ,jeśli ktoś wymawia krótko 'um' lub 'ym' -na pewno nie jest to

bliskie prasłowiańskiemu nosowemu przegłosowi.

Ale tak samo 'u' i 'o' jest 'bezgłośne'...

U nas na wsiach(w tym ja) wymawiamy nie 'um'i 'ym' lecz 'uummmmmmm'

i 'yymmmmmm'...Ta gadka jest skrajnie wąska i wyciągła ...Usta są

ściśnione jak przy gwizdaniu przy wymawianiu 'uu' lub 'yy',potem zaś całkowicie

zamnknięte na kończeniu 'mmmmmmmmmmm'...Dźwięki nie są takie same jak w

krótkiej wymowie' um' ,'om'...To nie jest wcale 'chodzym ' lub 'chodzum'

a 'chodzymyyyy' lub 'chodzumuuuuooouuu'...Ta wymowa jest bardzo bliska

pierwowzorowi gdyż 'm' jest takim zduszonym jodłującym,rozciągnionym

nosowo-gardłowym pomrukiem...

Natomiast wymowa 'u','o' -jeśli wymawia się ją krótko i normalnie- jest zupełnie

pozbawiona 'wyjącego przegłosu'...Śląskie krótkie 'jada','chodza' to już

całkowita utrata 'przegłosu'...Można też i 'u', 'o' lub 'a' wymawiać 'poprawnie'

gdy je 'rozciągniemy' i zrobimy ścieśnione 'uuuuuułł',''oooouuł' ,'auuuł'...

Tym niemniej nasze mruczące 'ummmmmm' i 'ymmmmmmm' jest dużo,dużo lepsze ,niemal

prasłowiańskie!!!

Pielę

[oblas]

WYMOWA W SŁABEJ PÓŁGWARZE

'PLĘ'

ja

ple(m)

pielam

plewie(m)

ja(m)

żem/ plił

żem/ pielił

żem /plewił


ty

plisz(plesz)

pielisz(pielasz/pielesz)

plewisz


ty(ś)

żeś /plił

żeś/ pielił

żeś /plewił


on

pli(ple)

pieli(piele/piela)

plewi


on

pli

pieli(piela/pieli)

plewi


on

pielił(pilał)

plił

plewił


my


plimy(plim/a/o)


pielimy(pielim/a/o)/pielemy(pielem/a/o)

pielewa


plewimy(plewim/a/o)/plewiem(a/o)


my(śmy/żeśmy)

żema(o/y) plili(pleli)(Zakrzew, dawniej dosc czeste,teraz nie wiem)

żema(o/y)pielili(pielali)

żema(o/y)plewili/plewieli


wy


plicie(plita)


pielicie(pielita)/pielecie/pielacie(...)


plewicie(plewita)


wy(ście-żeście/śta-żeśta)


plili

pielili(pielali)

plewili/plewieli


oni


plili

pielili(pielali)

plewili/plewieli


on


plułł

plał

plewiuł


('uł' jest bardzo popularne,występuje chyba najczęściej?).

'Mielę','wełna'

[oblas]

Wymowa w wersji polskiej 'on miele'

mli(a?/e)

mieli(a/e)

mełła

miełła

mła

miułła(często)

młułła(często ; na Powiślu chyba bardzo?)

miołła(rzadko;mołła-jeśli to sporadycznie-może być na Powiślu )

miełli(a/e)

mełli(a/e)

miołli(a/e)

miolli(e)

miulle(i)

młułli(e/a)

miałła(?)(na Powiślu)

miałle(i)(?)(na Powiślu)

W książce Rosponda'Gramatyka języka polskiego' wymowa 'młuł' umieszczana jest

na Pomorzu,a według mnie u nas też się tak mówi(skąd bym to znał?).


Wymowa 'wełna'

wlna

wełna

wiełna(rzadziej od 'wełna')

wiołna(rzadziej od 'wiełna')




wołna(u nas jeśli jest to bardzo rzadko;na Powiślu może być częściej)

Słownictwo

[oblas]

flinta-strzelba

rozgardiasz-balagan

'wezmij sie w garsc'

'grzyby w lesie wyrwane do golego'

gluma-glamie

golec-biedaczyna

goraczka-nadpobudliwiec

graba-reka

gumla-gamla

Halka,Halusia-Helena

'ani chybi'-na pewno

'i tak mu bedzie tykol!'-przygadywal,dokuczal

'obejdzie sie!'

'napakowal(napchal)kabze'

'kielbie we lbie'

'niezly kipisz w domu'

kluka-wydaje dzwiek

pliska-ptaszek ktory wydaje dzwieki

zagon-dlugi przedzial pola

('zagon kartofli')

kostrzewa-rozgalezienie(?)

krasny-czerwony,zdrowy

'pokrasnial na twarzy'-rozweselil sie

'dzieci jak cwikly'-zdrowe i ladne

kuika,kujka-o swiniach (prosiakach) ktore kwicza w specyficzny sposob

kumotrze-kumie,brachu

kurzajka-krosta na dloni

kuźdub-kurdupel

kuśta-dynda(tez i 'kuleje')

'kurdwa mac!'-kurwa mac!

kutek-cyndzel(?),maluch(?)

kuśpit-kurdupel

'ma liszaja na gebie'

liszaj-choroba objawiajaca sie wysypem krost

'wygladarz jak (ten ) Lazarz!'

'pakuj manatki!'

'jak ten mich!'-gruby,zdrowy(o dziecku)

mikrut,mikry-mały,słaby

mizerota,mizera-biedny,słaby

mizeria-słabo,nie udało się

('mizeria z tego wszystkiego')

namotal-skomplikowal sprawe

mycac-pycac

'eh!bo jak cie mucne(macne)!

'co nagle to po diable!'

narowisty jak koń(narowisty koń)-tez o czlowieku

znarowił się-zbiesił sie

'nasiadły na mnie'

'na skrecie drogi'

'naumiec sie'

'grabisz sobie u mnie'

'na zaraz'

'bida z nedza(cie zjedza/dopadna)'

'nici z tego'

'i skopsalo sie'

nicpoń-łobuziak

'nic po nim'-nic z niego nie bedzie

'nic tu po nim!'-on tu nie potrzebny

'a niech ta i bedzie!'

'a niechaj!'-j.w.

'nie dobil sie!'-nie przebil w kolejce;nie dostukal

'Eh!Ty!Niemcu(cze) glupi!'-niedojdo,glupi czlowieku

piekli sie

'na pewniaka(na pewnego)'

'a i nie spodziewalem sie tego po tobie!'

'dobry,nikomu nie wadzi(nie zawadza)'

niezgoda-klotliwy

niedogoda-zle,biednie

'nitka(jak nitka)'-chudzina

'a i co tak nagli?'

'na gwalt potrzebna mi Aska!'-bardzo jest mi potrzebna Aska

'nie obiegnie (drutem)'-nie obstani

'obieglo go'-udalo mu sie;przeszla jego kolejka(np.przy piciu)

pci-pszczy,kszczy

pełka-wydaje dzwieki(ptaszek)(?)

'cos sie tak zaperzyl?'-zawzial

'pedzi wiatr'-robi cos glupiego;maci(?)

'ugodzic komu do imienia'

'ugodzi komu do zywego'

jarzyny-jezyny(w dziecinstwie wszyscy tak mowilismy)

plizga sie-slizga,rozslizguje

zadorżny-zadrożny

pomagier-pomocny

zdzirtus-np.o handlarzu

'zedrze z czlowieka ostatnigrosz(do ostatniego grosza/do ostatniej koszuli'

'skore z czlowieka zedrze(by zdarl)(nienachlaniec jeden)!'

niespodziany-niespodziewany

'nie ma co palic jak cieplo w chalupie!'

'porosły drzewa,chwasty,dzieci'-urosly

pypla,pyple glupoty

pypla-kretosi,miesza

'Leszek,powiedz mi,dlaczego ty jestes taki glupi?'(Zakrzew 'kulturalnie')

Rosjan,Słowian-Rosjanin,Słowianin

rozlazły-ciapowaty

'Stachiera,chaliera'(Powisle)

przyfasowal-przyfasolil

'beda cugowac po tym wszystkim!'-biegac,szalec itp.

strepło sie-scielo,skrzeplo

'do dumu!'-tez i na Powislu

piźga-miźga

dyżdż(dżdż)-deszcz(bardzo dawniej czeste;teraz spotyka sie)

wołna-burza,mgla,chlapa;rzeczka(?)

szufla!-czesc!

czpion-trzpion

'pewnie chyba tez!'(b.czeste)

'twardy chleb'-stary,zeschly

ukuć-ukłuć

chrapecie-chachmęcie,krzaczki itp.(Przytyk)

'sznurek od źelazka'-kabel od zelazka

'A z tamty,a struny,a Wisły,a lecioł,a zajunc,a ściśly'

'A bylym,a widzioym,a przyszedym,a do dumu,a nazod'

'A cos,a myslol,a ze i ci sie a i udo?'(Zakrzew,Oblas dawniej;Powisle?)

wypopchnal-wysunal

wypomknal-wypomnial

'tam sie wkitra(je)'-wpycha

'zmyslny,przemyslny'

skarwasy,skarwy-zbite bryly poweglowe(Przytyk,Wolanow)

'Przityk,prziniesie'(Oblas ,Gaczkowice-to jest bardziej miekkie 'rz')

[oblas]

'ch'-często przechodzi w 'k':kwila,krzest,krzan,kwała
'św'-często wymawiane jako'dźw':'dźwinia','dźwiat';
-wymawiane jako 'siw':'siwinia','siwiat'
-przechodzi w 'ź(ź)św':'źświat','źświnia'- lub nawet w 'źdźśw'
-jest redukowane do 'si':'sinia','siat'
-jest redukowane i zmienione na 'f':'fiat','finia'
-jest przekręcane:'siawt','siwnia'(tak dawniej dla zabawy mówiły dzieci
w szkole-na pewno wystepowało i poniekąd występuje)
(być może ,że u nas występuje też i 'śwat'?)
'k'-przechodzi w 'ch':'chto'
-przechodzi w 'w':'wowalcyk'-kowalczyk
-jest 'głuche':'owalcyk'-kowalczyk
-czesto poprzedza je 'w':'wkiedy','wkto'
-przechodzi w 'g':gdóry'-który?
'dla'-wymawiane jest jako 'lo'
'g'-czesto przechodzi w 'k':kcie'-gdzie
-przechodzi w 'h':'xdźżie' lub 'xkźźdźżie'-gdzie
'd'-przechodzi jakby w 't'(albo przypomina 't'?):'tawaj'-dawaj
't'-przechodzi w 'd'(albo przypomina'd'?):'dwojo'-twoja
't'-przechodzi w 'k':kwordy-twardy
'x'-przechodzi w 'f':'xałat'-fałat
'f'- przechodzi(lub przypomina'w'):'wiołek'-fiołek
'w'-przechodzi w 'f':'kfiotek','Farszafa'-kwiatek,Warszawa
'w'-przechodzi w 'u'(albo jest bardzo 'delikatne' lub przypomina 'u'?)
'b'-przechodzi w 'p'(albo je przypomina?):'pałym siym'-bałem się
'p'- przechodzi w 'b'(albo przypomina 'b'?):'biezs'-pies
'z' -przechodzi w' s '(lub jest delikatne i przypomina 's'): s 'chtóry struny?-
z której strony?
's'-przechodzi w 'z'(lub przypomina 'z'?):'zamochód'-samochód
'cz' -przechodzi w 'dz':'burdzcy'-burczy
'cz','sz','ż','rz'-są zmiękczane:'cziorny',szija'(może nawet 'szije'?),'żiaba',
-'rziyka'
-przechodzą
w 'ci',si',zi''rziy':'ciorny','sija','ziaba','ziyka'(?)
'dz'-przechodzi w 'źzdzz':źżzdzżzwuuni'-dzwoni
'z'-przechodzi w 'zdz':'z'dzzobożdzzc'ż'-zobacz
'ź'- może przejść w 'ż'-'żrubok'-źrebak
w głoskach rytmizujących chyba nie nastąpiło 'mazurzenie'?
'ż'wróbel'-wróbel( 'ż' jest 'ciche' lub nawet 'bezgłośne')
'sz'-przechodzi w 'ż':żewc'-szewc
'ż'-przechodzi w 'sz'-'szerdź'-żerdź

*te 'podwojenia głosek' są przeważnie ciche lub głuche tak że je przeważnie nie
słychać,chociaż też można je wymawiać...
Jeśli kto ciągnie twardo-nie musi tak gadać bo melodia i rytm są
zachowane:puo'szedym duo du'mu'(szybko,mocno i melodyjnie wymawiane)...
Ale jeśli kto moi 'po polsku',tj.'miękko' to musi sobie dodawać różne inne
dźwięki żeby był i śpiew i rytm...

Wymowa

[oblas]

Wymowa :'taką' lub 'take'-mówią i tak i tak ludzie mówią:

'Dej mi 'te 'gruszke ' lub 'dej mi tum gruszkym'

Wymowa 'te' : 'te wiadro','te jezioro','te miasto' itd.

Wymowa 'te gruszke' rozpowszechniona jest głównie na północ od Radomki...
Wg mnie wypiera 'tum gruszkym'-w ten sposób mówi jeszcze tylko starsze
pokolenie i to gł.na południe od Radomki...

W okolicach Przytyka rzadko obecnie można usłyszeć 'tą parasolkę',przeważa 'te
parasolke',w Radomiu sprzedawczyni mi powiedziała:'tą parasolkę pan chce?'.
Dawniej w Oblesie i Zakrzewie nikt nie mówił 'te parasolke',wszyscy na wsi
używali zwrotu 'tum parosolkym'....

Wygląda na to,że zwrot 'te ' wypiera 'tum'....

...W Golędzinie zasłyszałem :
'Gdzie idzies!Puś-tuuuu!'
...W Kolonii Las(przysiółek Kolonii Zakrzew):'Wio-ooo!Wio-ooo!'
Na zwierzęta ludzie raczej 'huczą' niż krzyczą,tzn.'wyrywają głos jakby z
piersi'...Te okrzyki są bardzo nisko wymawiane('grubym głosem'),to nie jest
polskie,delikatnie wykrzykiwane(choćby i w złości) tylko takie jak mowa
Ślązaków...Dawniej to wszyscy na wsi tak 'ciągnęli twardo i grubo'...
...Chyba 'ten gruby głos' bierze się z 'wąskiej wymowy'?

[oblas]

...Na naszym terenie(a też i na Powślu) prawie całkowicie wśród młodych zanikła
wymowa 'chodźwa','róbwa'...
Stary Kosiec(urodzony jeszcze w latach 70/80 XIX w.-ja go jeszcze pamiętam)
mówił:'chodźwa za stodołę'....
Mój dziadek (z Gołębia koło Puław) do końca życia wyłącznie
używał 'chodźwa','róbwa' -nigdy nie pamiętam by powiedział inaczej...
...W Oblesie dawniej mówiono 'u Kosieca'(tak mówi zresztą do dziś Kosiec z
Radomia który urodził się i wychował w tejże wiosce)....

....W okolicach Zakrzewa i Przytyka jeszcze 30 lat temu były w powszechnym
użyciu rytmiczne 'chlaśnięcia':yyy,ooo,aaaa,iiii,jjjjj,hhy,u,w,eeee,ajj...i
różne 'stęknięcia' czy bezgłośne 'napięcia głosu'...Oto przykłady:

ż'wróbel-wróbel
ź'bioły-biały
h'kto-kto
ż'w'jak?-jak
ż'drzrzwi-drzwi(ja tak mówię;dużo gada'dźwi')
j'piwo-piwo

Na naszym obszarze 'chlaśnięcie' 'j' większość wymawiała jako 'i':

'i im'-jem
'i igła'-igła
'i wio!'
'i dawaj!'
'i chodź!'

W latach 70. większość dzieciaków szkoły zakrzewskiej liczyła tak pieniądze:

'i jeden'
'i dwa'
'i trzy'
'i cztery'
'i pięć'
'i sześć'
'i siedem'
'i osiem'
'i dziewięć'
'i dziesięć'

W Oblesie i Zakrzewie nawet obecnie u części ludzi jest maniera dodawania 'i'
przed słowo,ale koś niezorientowany może pomyśleć że to 'i' jest częścią
zdania...A to jest 'część' ale słowa!!!

Chociaż większość mówi 'i' to są tacy co wymawiają 'j'....
Ja np.od dziecka mówię 'jijij'jem-jem
'jijij'igła-igła....
Na pewno nie mówię zwykłego,szybkiego,pojedynczego 'j' gdyż wyszłoby mi wtedy
'j'em' 'im' lub ''ym'(zakrztusiłbym się!!!)
...Jeszcze w latach 80.nie mogłem się nadziwić głupocie komentatorów z
telewizji i radia którzy mówili krótkie'jem'...

W książkach pisze,że to jest pojedyncze 'j'...Nieprawda!!!!
Nie wiem jak to zapisać,ale w słowach 'jem' i i 'igła' 'j' jest rozciągnięte o
zmiennym natężeniu...
Tak o tym piszę jak słyszę u siebie!!!
...U nas ludzie mówią jeszcze:
'im' i 'igieła'....
...Pojedyńcze 'j' jest w słowie 'iskra':'j'iskra'...

[oblas]

'j'jyskra lub 'j'iyskra lub 'j'iskra'-ja tak wymawiam to słowo...(mogą też być
i inne warianty)...

[oblas]

Różne warianty rytmów 'j' i 'i'....

Jadę:

1.jjadę:

'i' krótkie+'j'
'i'- rozciągnione+'j'
'j' krótkie+'j'
'j' rozciągnione+'j'
'j'pulsujące i rozciągnione+'j'

'iade'-'i' krótkie
'ijade'-'i' rozciągnione
'iijade'-'i'średnio rozciągnione+ 'i'średnio rozciągnione
'ijadę'-'i' pulsujące rozciągnione


Ja najczęściej mówię:

'ijadę'-i'rozciągnione+'j'

'ijadę'-'i' pulsujące rozciągnione
'jjadę'-j' pulsujące rozciągnione
'jodym'(jod'm)


Jem

Ja najczęściej mówię:

'jjem'-'j' pulsujące rozciągnione
'ijem'-'i'+'j' pulsujące rozciągnione
'iim'-'i'pulsujące rozciągnione+'i'


Igła

Ja najczęściej mówię:

'jigła'-'j'pulsujące rozciągnione+'i'
'iigła'-'i'rozciągnione+'i'
'i'g'ł'a'-igła(lub 'iygyłya')
'ijegła'-'i'rozciągnione+'j'


Łyżka

Ja najczęściej mówię:

'ł'łyżka'-'ł'pulsujące rozciągnione+'ł'
'ł'y'ż'sz'g'k'a'(łyżyszygkkya)
'ły'żysz-kaaa'
'ł'ł'yższ'ka'
'ły'yyższka'
'łżka'

Łza

Ja mówię:

'łza'-bardzo szybko
'ły'zy'a'
'ł'zza'
'łzza'-'ł'pulsujące rozciągnione+'zz'
'ły'ży'szy'kya(a)'

Iskra:

Ja mówię:

'jiskra'-'j'+'i'
'jiskra'-'j' pulsujące rozciągnione+'i'
'jjezss(g)k(k)rya'
'jskra'-'j'

Skra

Ja mówię:

'z's's'g'k'r'a'
'zysygykyrya'
'zs'kra'

Szczę

Ja mówię:

'jscę':'j' pulsujące rozciągnione
'jscę'-'j'
'ż'szczcyyę'
'iscę'-'i'
'ż'szcz'cz'ę'

Małopolska czy Wielkopolska???

[oblas]

U nas poniekąd wymowa jest bardziej małopolska niż na południu Polski.
Rzadko występuje 'sz' i 'cz' zamiast 'strz' i 'trz'(najczęściej przy wymawianiu
słów:'strzelił')...Na Powiślu dużo częściej niż u nas to słychać.

W gminachrzytyk,Zakrzew i Wieniawa jest silna tendencja do bardzo dźwięcznej
wymowy...Na tym terenie 'strz' przeszło w 'żdż'a 'cz' w 'dż'.'C' i 's','sz' też
są udźwięczniane(często zmiękczane przy tym)...Udźwięcznianie obejmuje też 'k'
i 't' ale chyba w mniejszym stopniu...Można też czasem usłyszeć 'dado'
zamiast 'tato',przeważnie jednak jest to coś pośredniego między 'd' lub 't' lub
jakby podwojenie'dt'....
Przykłady:

żdżeluł-strzelił
żdżecha-strzecha
odzimdziedziud-osiemdziesiąt
dzworty-czwarty
dzilny-silny
dżydzieździ-trzydzieści
dyżdż-deszcz
ojdziedz-ojciec


...Dawniej to było u nas powszechne(słyszałem zwłaszcza w Oblesie i Przytyku)...
A kiedy jeszcze się do tego dodało rytm ,wychodził przeciągły lament...
...Chyba że to jest bardziej po wielkopolsku???...

Wymowa

[oblas]

Różne warianty wymowy:

BIAŁY

Najczęściej występujące:

1.bioły(szybko powiedziane)
2.bijiouły
3.bixiouły(jakby 'x' i 'i' było wypowiadane razem)

Inne:

bioxły
bxiouły
bixiołhły
biołky
bjouły
bjouy
biouy
bźdźźijiouły
bździouły(rymowanka :bioły-bździoły)

(Występują jeszcze i drugie)


PIESEK

1.piesek(bardzo szybko,brzmi jak'psk','psek')
2.pieeeeesek
3.pjeeeeesek
4.pijieesek
5.psiusiek(mały piesek-Zakrzew)
6.pisek

Inne:

pixiesehgk('hgk'-gardłowy zanikajacy dźwięk przypominający 'q'lub 'qh')
pxiesehgk
pijesehgk
pies'ss'ehgk (j)
pijies'ss'ehgk
psiezeg
bziezeghk
bźdźziesek(taka rymowanka:piesek-bździesek)
bździesek

(Występują jeszcze i drugie)

Różne warianty wymowy:

PIWO

Najczęściej występujące:

1.piwo(szybko i delikatnie powiedziane )
2.piewo
3.pij(e)iwo
4.pjiiwo

Inne:

pihiwho
phiwho
piffo
piyyfwo
piwwo
phiwo(fo)
pwo
pywo
phwho
bździwo(bździhwuo)

(Występują jeszcze i drugie)


PIORUN

1.pierun(najczęściej u nas i na Powiślu też)
2.pijierun
3.pixierun(pixiehrunh)(kakby zanikały dźwięki zwłaszcza końcowe 'nh')
4.pxierun
5.pirun

Inne:

piorun(na Powiślu częściej niż u nas)
pśsierun(dość częste u nas)
bźziorun(bziorun)
pieron((dość częste u nas)
bźzijierunh


(Występują jeszcze i drugie)

[oblas]

Różne warianty wymowy:

LIS

Najczęściej występujące:

1.lis(szybkie ,hukające,nie przypominające 'ls')
2.l'll(y)s(l'jest pulsujące)
3.ls(szybkie,wypcnięte)
4.liys
5.lys
6.lis's'ss(następne 's' jakby gasną)
7.l's'



LIZAK


Najczęściej występujące:

1.l...zoq(według mnie tam jest jer albo coś bardzo podobnego;qh)
2.l'zoq
3.liiiizoq(rozpociągnięte 'i')
4.lyzoq
5.l'll(y)zoq(pulsujące'l')
6.l'z'oq


LIŚĆ


Najczęściej występujące:

1.liiiiść(i)(rozpociągnięte 'i')
2.l...ść(jer?)
3.l'ść
4.lijiiść
5.lyść
6.l'll(y)ść(pulsujące 'l')
7.liści(wypchnięte,huknięte)
8.liźdźśćiji('iji'-nie czytać 'iji' tylko jako zgłuszony dźwięk trudny do
oddania)
9.l'ś'ć'i("l'ś'ć'-zgłudszone;'i' głośnawe)


MLEKO

Najczęściej występujące:

1.mliqo(Mleczków,Golędzin)
2.mlyqo(Przytyk,Gaczkowice)
3.mliiiiqo(rozpociągnięte 'i')
4.ml...qo(jer?)
5.m'''ylyqo(zmiękczone m'-jakby 'i')
6.my-ly-qo(Jankowice)
7.ml'll(y)qo(ja tak często mówię)\
8.m'l'q'o'

[oblas]

...W słowach:'lis','liść' i 'łyżka' 'l' i 'ł' brzmią jakby pośrednio między 'l'
i 'ł'-taki nowy dźwięk...

Mazowszanizmy inne:

MIASTO:

1.miasto(miozsdthooo'u)
2.mijiasto(mijioozsdthooo'u)
3.mniasto(mniozsdthooo'u)
4.mnijasto(mnijiozsdthooo'u)
('mhiasto,mnihasto-nigdy nie słyszałem)


SARNA:

1.sornaa(sornao'u')
2.siorna(źśjiornao'u)


Wierzba:

1.wirzba(wirzboa'u)
2.wiiiiirzba(wirzboa'u)('rz' jakby rozciągnięte)
3.wirzrzrzba(wirzrzrzbao- 'ao'-pomiędzy 'a' i 'o')
4.wyirzbya(wyirzbyao-bardziej 'a' niż 'o')
5.wjiyrzba(wjiyrzbao-bardziej 'on' niż 'a')
6.wrzba(wrzba-może letko w kierunku 'o')


Serce:


1.srce(małe 'y' w środku;'e' pośrednie między 'y' i 'e')
2.syrcyee'u
3.zyrsdzzcye'u
4.siiiyrcye'u ('si' bardziej przypomina 'si' niż 'ś')
5.źśiyrzdzzcye'u


Z KONIAMY


1.(z)s(z) kuniumy(yyyy)(krótkie 'y' lub rozpociągnięte)
2.- kunijomy(-)
3.- qńjmy(-)
4.-kuńjomijiy(krótkie 'ijiy' lub rozpociągnięte)
5.-kuńjamyyi(chyba występuje?)


RYBA-w tym słowie 'y' jest wąskie i może przypominać 'i' ale nim nie jest albo
jest to 'i' i 'y' jednocześnie,w każdym razie na pewno nie 'i',nigdy nie
słyszałem 'riba'(tego się nie da wypowiedzieć!!!)

[oblas]

Jeszcze może być:

irzba
iiiiirzba
ijirzba('j' rozpociągnięte)
uuirzba
ł(ł)irzba('ł' przypomina 'l')

[oblas]

Kwaśniewski:

1.ky fy y a ź dź ź ś ś i y y ńi i y y e fff w y z s h g k i('ky' przed 'i' jest
silne napięte,zduszone,przypomina 'kh' i 'ky'-ale krótkie;rozpociągłe
zduszone 'i' na końcu przypominające 'y' lub nieco 'j';'h' może być za 'g';w'
jest wyjące i delikatne podchodzące pod 'u')

2.x'qgkfaźdźźśśśiińiiieufwzsshgkiiy('iiy' może przypominać 'j' lub 'y')

3.k'śń'ś'ki(ściszone,zdudszone,wypowiadane po dziecinnemu;wypowiadane szybko)

Jest to wymowa jodłująca.Wymawia się jednocześnie wciągając i wypuszczając
powietrze.(Połowa dzieciaków w Zakrzowie 35-30 lat temu w ten sposób dukała na
polskim.Nauczyciele myśleli,że to przez to,że one nie umieją poprawnie czytać,a
one owszem,ale nie potrafiły wymawiać słów polskich!!!)...


KAMIŃSK

1.qumiiiiiiińńńzsgk(h)(iiii-ooooo-i)
2.x'gkhumiiińjizssgk('yue'-gardłowe chlaśnięcie)
3.q'u'm'i'ń'z's'g'k'(h)
4.ky-u-my-i-iii-i-ń-i-zgk
5.k'mńsk(wypowiedziane szybko i huknięte)


Płock

1.py-ły-ouz-sdzs-hgk
2.bpłyozdzzsyehgk
3.p'ł'ou's'dz's'c'-ek
4.płocek(wypowiadane szybko,lekko po dziecinnemu,jodłująco)....

Pogranicze

[oblas]

Dnia 24 października przed południem wybrałem się na wycieczkę rowerową.
Nigdy jeszcze nie byłem na rowerze na Mazowszu,postanowiłem wykorzystać ciepłą
pogodę do przejeżdżki.

Przytyk leży w wyrazistym dole.Dopiero tuż przed kościołem zaczyna się
wyniesienie.
Teren jest wyraźnie pagórkowaty ze stromymi podjazdami i zjazdami.
Wsie północnoradomskie są bogate:gdzie okiem sięgnąć stawiane są niemal na co
drugiej placówce nowe,potężne domy.
Od Przytyka do samego Radzanowa przeważają pola i łaki z niewielkimi chłopskimi
laskami.
Dopiero za tą drugą miejscowością zaczyna się typowa kresowa kraina z przewagą
lasów i nieużytków.
Granica między dawnymi dzielnicami :Małopolską a Mazowszem jest zauważalna.
Błeszno leży na zalesionym wzgórzu,naprzeciwległa osada-już mazowiecka-Kożuchów
też usytuowana jest na sporym,stromym wyniesieniu.
Prawdopodobnie dawniej na tychże pagórach stały kiedyś jakieś strażnice
strzegące granic Polski Średniowiecznej.
Ścisłe rozdzielenie krajów biegło doliną pomiędzy nimi...
Z Kożuchowa ponownie ostra jazda w dół.Niedaleko ,po przejechaniu drogi
asfaltowej wskroś znajduje się maleńka i biedna wioseczka Redlin.
Dalej za nią,w kierunku Białobrzeg dojeżdżam do Korzenia,a potem do Klam które
to są już bardzo blisko miasta.
Strasznie biedne obejścia,drogi u nich piaszczyste,krzyżujące się wpośrodku
wiosek,dokoła głusza :rachityczne lasy,puste pola i łęgi nadpilickie.
Widać stamtąd wyraźnie wypiętrzone,pokryte drzewostanem brzegi po drugie
stronie rzeki.
(Ładne okolice,jeszcze dość mało tam komercji a Warszawa przecież nie tak
daleko)....
Pobłądziłem trochę,w Redlinie zobaczyłem piękną dziewuszkę strojącą drewnianą
chałupę (którą zdziwił mój widok),potem przysiadłem na kamieniu,odpocząłem...i
w powrotną drogę...
Rozśmieszyła mnie wcale młoda kobieta prowadząca rower pod górkę.
Z pobłażaniem i wyższością w oczach zacząłem podjeżdżać szybko pod górę.Gdzieś
w połowie podjazdu opadłem z sił...Ale idą młode dziewczyny...No nie mogę się
zbłaźnić!!!Przemknąłem jak strzała,dopiero na szczycie mało nie wyzionęłem
ducha.
(Patrząc w mapę,widzę, jest tam zaznaczone około 178 m npm a tuż przy
rozlewisku Pilicy 111 m npm.).

...Różnica w wymowie mieszkańców zmienia się na przestrzeni zaledwie kilku
kilometrów.
Zacharzów i Błeszno mówią ospale i bardzo delikatnie.
Radzanów i Młodynie jakby trochę bardziej wyraziście.
Maksymilianów jwszcze więcej dźwięcznie jodłuje.
Zaś już Kaszewska Wola i Sewerynów ciągną długo słowa silnie je akcentując.
Ludność tamejsza podsięga bardziej pod Radom aniżeli pod Białobrzegi....

Stary Młyn i Jarosławice

[oblas]

jagodzina-krzew jagody(Jarosławice/Maciek Wiaderek))

mularka-murarka(Stary Młyn/Zbyszek Stani)

fudament-fundament(Stary Młyn/Z.S.)

'zaopuszcz.../zapuszczone miejsce'(Stary Młyn/Z.S.)
(nie wiem czy to uznać bo skapował się,że źle mówi i poprawił
na 'zapuszczone',no ale skąd by znał 'zaopuszczone' jak nie z domu?)

prostość-prostota(Stary Młyn/Z.S.)

-------------------------------------

Szczerze i z całego serca pozdrawiam Szacowne Gremium ,
Życzę Miłych i Wesołych Świąt
oraz Szczęsliwego Nowego Roku

Oblas

(po prawdzie 'Przytyk'-rodzony tutoj ;krzcili mnie w kościele 'dzie ślub brali
Jan Kochanowski
z Podlodowską)