stefan4
13.03.05, 20:24
Pytanie do Ardjuny albo do innego speca równej Mu klasy.
Otóż wpadła mi w rękę odbitka rysunku z XVII wieku przedstawiającego
rozstawienie wojsk (zapewne szwedzkich) pod Warszawą z długim podpisem po
niemiecku.
PYTANIE 0: Czy ja dobrze tłumaczę ten podpis (patrz niżej)?
Nie mam pojęcia, kto był autorem podpisu, czy jakiś Niemiec, czy Szwed. I to
jest
PYTANIE 1: Czy w tym tekście brzmi jakiś obcy (nieniemiecki) akcent?
Nad obrazkiem jest napisane gotykiem:
> Beschreibung der Bataille, wie sie vor Warschau den Dritten tag als den 30/20
> Julii Anno 1656 gestanden.
,,Opis batalii, jak ona przed Warszawą trzeciego dnia jako to 30/20 Julii Anno
1656 stała''
PYTANIE 2: Czy typowe jest kapitalizowanie ,,Dritten'' a niekapitalizowane
,,tag''? Takich małych liter na początku rzeczowników i wielkich liter na
początku zaimków i innych śmieci jest w dalszym tekście więcej (patrz niżej); to
nie są moje literówki.
PYTANIE 3: Czy typowy jest brak ,,ist'' na końcu zdania? Takich braków słów
posiłkowych jest w dalszym ciągu tekstu więcej (patrz niżej).
PYTANIE 4: Co może znaczyć data ,,30/20 Julii''? tylko że to raczej problem
łacińskiego wtrącenia a nie niemieckiego podpisu... Dalej wystąpi jeszcze data
,,20/19 Iulij'' i tak samo jej nie rozumiem; jak również zmiany pisowni nazwy
miesiąca.
Podpis pod obrazkiem nie jest w gotyku tylko w bardzo starannym i wyraźnym
piśmie ręcznym. Niewspółczesne jest małe ,,d'' wyglądające jak symbol pochodnej
cząstkowej; oraz wydłużone ,,s''. Ale na przykład w wyrazie ,,Wasser'' pierwsze
,,s'' jest wydłużone a drugie zwykłe. W ,,Fussvölckern'' są dwa wydłużone ,,s''
zamiast ,,ß'', chociaż w ,,Barfuß'' jest ,,ß''.
> Wie allhier die Esquadronen und Brigaden gestanden, ist aus der beschreibung
> der Bataille des vorhergehenden tages, als den 20/19 Iulij nach den Buchstaben
> und Ziffern zu ersehen. Nur ist allhier vor das Erste zu mercken, das beij
> No.35. der Ob: L.Barfuß mit 300 Commandirten Pferden gestanden. Vors Andere,
> hat der H.F.M.Sparr beij No.36. mit 500 Chursb. Fussvölckern den Wald beij
> No.37. welcher verhauen gewesen, und mit polnischen Tragonern und Fussvölckern
> besetzt, erobert, und solche heraus und in die Flucht gejaget. Nach dem dann
> die übrigen Polnische Fussvölcker und Reuter, wie beij No.38. zusehen, auch
> die Flucht gegeben, und über die Schiffbrücke beij No.39. gegangen. Die
> Husaren aber haben ihre flucht genommen nach dem Morast zu, bei No.40 und
> 41. zusehen. Die übrigen Tartarn haben vollends ihre Flucht genommen durch
> das Wasser, da Sie den vorigen tag schon deurchgegangen, als beij H.
,,Jak przeto eskadrony i brygady stały, jest widoczne według liter i cyfr z
opisu batalii poprzedniego dnia jako to 20/19 Iulij. Tylko należy przeto
zauważyć po pierwsze, że przy numerze 35 stał Ob.L.Barfuß z 300 podkomendnymi
końmi. Po drugie, H.F.M.Sparr przy numerze 36 z 500 [?] pieszymi zdobył las,
który był otoczony zasiekiem i obsadzony polskimi dragonami i pieszymi, i owych
zmusił do ucieczki. Po tym wtedy pozostali polscy piesi i jezdni, jak widać
przy numerze 38, także podali tyły i poszli przez most statkowy przy numerze 39.
Huzarzy natomiast swoją ucieczkę przybrali przez bagno, jak widać przy numerze
40 i 41. Pozostali Tatarzy wzięli w końcu swoją ucieczkę przez wodę, którą już
poprzedniego dnia przeszli, jak przy H.''
PYTANIE 5: Co to znaczy ,,allhier''? Przełożyłem na ,,przeto'' ale bez
przekonania.
PYTANIE 6: Co to za forma ,,vor das Erste [...] vors Andere [...]'' (przełożyłem
na ,,po pierwsze [...] po drugie [...]'')? Czy dawniej mówiono ,,vor'' z
biernikiem zamiast dzisiejszego ,,für''?
PYTANIE 7: Co mogą znaczyć numery od 35 do 41 oraz ,,H'' i dlaczego na ogół
kończą się kropkami w środku zdania? Na rysunku nie ma żadnych takich liczb.
PYTANIE 8: Czy ,,Ob.'' i ,,H.F.M.'' to jakieś tytuły/szarże wojskowe? Co to
jest ,,Chursb.''? Tu jest coś niewyraźnie, mogłem zrobić literówkę.
PYTANIE 8: Zdanie zaczynające się od ,,Vors Andere'' w ogóle słabo kumam.
PYTANIE 9: Czy ,,Tragonern'' to dragoni? Dlaczego w takim razie wymienieni są
oddzielnie od pieszych?
PYTANIE 10: Czy ,,Reuter'' to ,,Reiter''? Przełożyłem na ,,jezdni''.
PYTANIE 11: Co to jest ,,Schiffbrücke''? Dlaczego nie ,,Brücke''? Na statkach
jest ,,mostek'', ale to przecież nie może być o tym.
Jeszcze dla orientacji: z rysunku wynika, że cała scenka toczy się na prawym
brzegu Wisły (,,Weissel''). Narysowana jest wieś ,,Kamin'' (Kamionka?) z
kościołem i dwa małe umocnienia otoczone wałami o nazwach ,,Scarzowa''
(Skaryszew?) i ,,Praga''. Przez Wisłę na prawo (czyli na północ) od Pragi
wiedzie most i jego praski koniec też jest obwałowany. Dalej na prawo na Wiśle
jest duża długa wyspa. Po drugiej stronie Wisły naprzeciwko Pragi są rozrzucone
małe osobne domki a dalej w tle miasto ,,Warschau''. Żadnych murów ani wałów
dookoła tego miasta nie widać (może artyście zabrakło inkaustu).
- Stefan
www.ipipan.gda.pl/~stefan/Irak
