Język polski - język zawiści

[reptar]

Rozpoczynam nowy wątek pod (mam nadzieję) prowokującym hasłem. Pewnie aż tak
źle to nie jest, ale czy zauważyliście, że słów na rzeczy złe, słów
obraźliwych, mamy dużo więcej niż dobrych? Że o zjawiskach złych można pisać
całymi ryzami, a kiedy przyjdzie do opisania czegoś dobrego, to po paru
zdaniach słownictwo zaczyna się wyczerpywać?

Pierwszy z brzegu przykład - ile jest wulgarnych słów na określenie stosunku
płciowego, a ile ładnych? Samego "stosunku płciowego" też bym do ładnych
określeń nie zaliczył, bo to nazewnictwo oficjalno-medyczno-fachowe.

Ale to był tylko pierwszy z brzegu przykład, i pewnie nieraz powoływano się
na niego w różnych sytuacjach. Ja bardziej chciałem o czym innym: taki łotr
- ile ma antonimów, ile synonimów? Łajdak, szubrawiec, kanalia, nikczemnik,
gadzina, skurwysyn, kreatura, bydlak, drań... długo by można ciągnąć tę
wyliczankę. A podajcie choć jeden rzeczownik określający człowieka, który
jest przeciwieństwem łotra, który jest dobry, szlachetny, prawy. Nic mi nie
przychodzi do głowy

Albo wygląd: obszarpaniec, łajza, niechluj, łachmaniarz, obdartus, dziad - co
możemy im przeciwstawić? Eleganta? Przecież nawet taki 'elegant' używany jest
dziś głównie w kontekście ironicznym, ewentualnie w inny sposób pejoratywnie.

Zaznaczam, że nie potrafię porównać rozmiarów tego zjawiska pomiędzy językami.
Być może tak samo jest na całym świecie, wtedy temat tego wątku należałoby
zmienić na "Język ludzki - język zawiści".

[sze]

Nie przesadzajmy. To, jakie określenia wydają nam się najczęstsze, zależy od
środowiska, w jakim się obracamy i od tego, czego sami najczęściej używamy w
mowie i w myśli. Oczywiście nie bierz tego za przytyk do Ciebie.

Jestem zdania, że można by znaleźć całkiem sporo określeń człowieka porządnego,
choć nie chce mi się w tej chwili wynajdywać synonimów, bo i tak dowód to
marny: zawsze ktoś może powiedzieć, że te określenia słyszy się rzadziej
od "skurwysyna" czy choćby "gnojka".

Choć nie mówię, że tych wyrazów będzie równie dużo. Liczebna przewaga określeń
na rzeczy oceniane nagannie jest zresztą dość łatwo wytłumaczalna. Nazwanie
kogoś z potępieniem wywołuje emocje czyli ekspresję. Jak wiadomo, słowa ulegają
dewaluacji - często używane tracą wartość ekspresyjną, tępią się. Trzeba
wynajdywać nowe. I tyle. Myślę, że to proces nie związany jakoś szczególnie z
polszczyzną.

Co do neutralnych określeń związanych z seksem i intymnością - masz rację. Są
określenia z jednej strony wulgarne, a z drugiej techniczno-naukowe. Trudno
kulturalnie określić wiele spraw związnych z płciowością, jeśli nie odwołamy
się na przykład do żartu czy jakiegoś słowa z języka dziecięcego. Nie wiem, czy
podobnie jest w innych językach, ale zarzuty takie słychać dość często. Na
marginesie: pasjonujące są etymologiczne dociekania Roberta Stillera co do
polskich określeń różnych czasowników związanych z - nazwijmy to - życiem
uczuciowym. Okazuje się, że wiele z nich pochodzi z... nobilitowanych
wulgaryzmów. Jeśli tak jest, ciekawy jest obraz naszych czcigodnych przodków.

A wracając do meritum: polszczyzna - jak zresztą inne języki słowiańskie - jest
językiem wielce ekspresywnym. W porównaniu z takim na przykład angielskim ma
bardzo wiele środków do wyrażania emocji - zarówno pozytywnych, jak i
negatywnych - obfite słowotwórstwo, zdrobnienia, zgrubienia, modyfikacje szyku
zdania, manipulacje odmiennością. To też jego wielka siła.

Pozdrawiam

[reptar]

sze napisał:

> Nie przesadzajmy. To, jakie określenia wydają nam się najczęstsze, zależy od
> środowiska, w jakim się obracamy i od tego, czego sami najczęściej używamy w
> mowie i w myśli. Oczywiście nie bierz tego za przytyk do Ciebie.


Nie biorę. Ale chcę sprecyzować, że nie chodziło mi o częstość, tylko właśnie
o różnorodność. Zresztą wypisując te łańcuszki synonimów wziąłem sobie po
prostu do ręki „Słownik synonimów”. Tam one są dużo dłuższe

Jeśli chodzi o wyraz, który oznaczałby przeciwieństwo „łotra”, to naprawdę nie
znajduję nic. Mówimy „dobry człowiek”, „porządny gość”, „poczciwa dusza”,
„złoto nie człowiek”, „gołębie serce”, ale chcąc to wyrazić, musimy się uciekać
do całego wyrażenia, do frazeologi i ornamentyki. I do przymiotników, bo
pojedynczego rzeczownika po prostu nie ma. Są co najwyżej pewne przybliżenia,
jak np. „równiacha”, ale to dalej nie jest to, o co mi chodzi, bo równiacha
może być równie dobrze gangsterem i nic nie wiemy o tym, czy osoba określana
tym mianem jest dobra. Nawet słowa, które dają się utworzyć od pozytywnych
przymiotników, np. „poczciwiec” od „poczciwy”, stają się negatywne (słownik
przy „poczciwiec” podaje: pobłażliwie lub z lekceważeniem).

Jak widzisz, potrafimy osiągnąć cel (tzn. mówić o kimś dobrze), ale tylko jeśli
stać nas na to językowo. Konkluzja jest może taka: język jest gorszy od ludzi?

[tomi469]

Może nie ma zbyt wielu określeń na porządnego człowieka, ale nasz piękny język
pełen jest słow pieszczotliwych i zdrobniałych.
Jako przykład wezmę mojego ulubieńca - psa, i tylko warianty tego jednego
słowa:

pies (neutralne)
psisko (jak paskuda warczy na nas)
piesek, pieseczek, psiak, psiaczek, psina, psinka, psineczka, psiątko, (jak
nie warczy akurat ))

Nie mówię już o synonimach, bo można łatwo wyrazić swoje uczucia za pomocą
wyżej wymienionych słów, słówek i słóweczek.

[kicior99]

To ja na mojego kota:
kicior - neutralnie
kiciorne - kiedy kot miauczy na dzwiek slowa "jedwabne"
kiciorzasty - kiedy sie jeży (kiciorzy?)
kiciornik - porzadek w jego kuwecie (u co niektorych "kjuwecie") =(
kiciorstwo (sie szerzy)
kiciorek - pieszczotliwie

Wiecej nie pamietam albo tworze ad hoc i zapominam

[sullivan1]

Mysle, ze nie jest az tak zle. Kilka przykladow porownawczych z francuskim i
angielskim, bo tylko tymi jezykami obcymi jako tako wladam :

Np. w dziedzinie cnoty wojennej (to lekki oksymoron, no ale coz...) mamy :
pl : bohaterski, waleczny, odwazny, mezny, zuchwaly (z odcieniem pozytywnym)
fr : courageux, vaillant, brave, intrepide, temeraire (ale z odcieniem
negatywnym)
ang : brave, courageous, intrepid, doughty, stouthearted
czyli ogolnie podobnie, (5-6 przymiotnikow)

Dalej, w dziedzinie urody meskiej, mamy po polsku "przystojny" , ktory istnieje
tez w angielskim (handsome) ale nie we francuskim (oni mowia tylko "beau", co
znaczy zarowno piekny jak i przystojny). Anglicy za to nie mowia o
mezczyznie "beautiful", a my mozemy powiedziec i "piekny" i "przystojny" i
jeszcze pare innych rzeczy (chocby "ladny", "urodziwy"...)

Z uroda kobieca tez niezle :
pl : ladna, sliczna, piekna, urodziwa, urocza, wdzieczna, urokliwa
fr : jolie, belle, mignonne, gracieuse, charmante
ang : pretty, beautiful, lovely, gorgeous, cute

a co do seksu, to wcale nie jesteme przekonany, ze polski ma sie
gorzej...ostatecznie "literackie" slownictwo w tej dziedzinie jest takze dosc
ubogie we francuskim i angielskim, a jest to glownie domena jezyka ulicznego,
ze spora doza wulgaryzmow, ktore nam w obcym jezyku wydaja sie moze mniej
szokujace.

Nagła anabioza

[reptar]

Podciągam wątek, bo od kiedy się przyhibernował, zaglądnęło na to forum tylu
nowych, znakomitych dyskutantów.  

[wind-eye]

a ja się zgadzam niestety (
może to w ogóle wynika z faktu że większość Polaków (a może nie tylko Polaków)
woli wynajdywać, podkreślać, uwypuklać i nagłaśniać przede wszystkim negatywne
cechy u innych ludzi
a może nawet i u siebie
a co najgorsze - u własnych dzieci....

co mówią Polacy jak się ich spyta co u niech słychać? stara bieda )))
zero optymizmu

[gacus2]

Podpowiem reptar, ze wkazdym (zapewne) a przynajmniej romanskich na pewno
okreslen zlych jest wiecej niz dobrych...

[reptar]

A może rzecz ma się dokładnie odwrotnie. Może to nie pociąg do zła, lecz
właśnie strach przed nim powoduje, że mamy takie bogactwo określeń negatywnych.
Na przykład dawniej istniał formalnie, a dziś zapewne wciąż tli się
w podświadomnościach przesąd, który zakazuje wymawiania imienia złego. Ludzie
bojąc się słowa "szatan" zaczynali mówić "diabeł". Ale że nie w głoskach, lecz
w znaczeniu tkwi diabeł, po jakimś czasie zaczęto bać się wymawiania słowa
"diabeł" - więc powstał bies, dalej czart, kusy... Bo czy się bano, czy nie,
to istniało zapotrzebowanie na jakieś słowo, którym by się dało powiedzieć to,
o czym mówić nie było wolno...

To taka domorosła hipotezka...