ignorant11
05.08.03, 02:36
KASZUBSKI DIALEKT
Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA
KASZUBSKI DIALEKT, używany przez Kaszubów (ok. 0,5 mln) na Pomorzu Gdańskim i
we wsch. części Pomorza Zach.; najbardziej odrębny z dialektów języka pol.
(choć silnie genetycznie z nim związany), uznawany też za język bądź za
dialekt przejściowy między językiem pol. a wymarłymi językami Ranów,
Obodrytów i Drzewian; jako argumenty świadczące o odrębności d.k. wymienia
się archaiczność (akcent), także m.in. specyficzne zmiany fonetyczne (i ≤ *ę,
tzw. kaszubskie szwa oraz stwardnienie s', c', z', ') oraz w stopniu
większym, niż w innych dialektach, nowsze zmiany, np. innowacje fleksyjne,
bogactwo słownictwa i frazeologii; cechą odróżniającą d.k. od innych
dialektów jest też tradycja lit.; silne zróżnicowanie wewn. utrudnia
stworzenie normy lit. (ukazują się słowniki oraz tłumaczenia z kaszubskiego i
na kaszubski).
Językoznawstwo
Dialekty polskie widok strony
znajdź podobne
pokaż powiązane
Dialekty polskie, współcześnie wyróżnia się pięć odmian języka narodowego:
1) dialekt małopolski obejmuje m.in. gwarę podhalańską, krakowską, sądecką,
żywiecką, kielecką. Ich cechą wspólną jest mazurzenie (wymowa głosek
oznaczonych literami sz, ż, cz, dż jak s, z, c, dz), największą odrębność
zachowała podhalańska: archaiczna końcówka -ech w 1.os., np. byłech,
spółgłoska -ch na końcu wyrazu wymawiana jak -k; występowanie dźwięcznego h;
akcent wyrazowy na pierwszej sylabie;
2) dialekt wielkopolski charakteryzuje: ścieśnienie samogłosek e/ę, np. zymby
(zęby); dyftongiczna wymowa samogłosek, np. kueza (koza), guyra (góra), tue
(to);
3) dialekt śląski różniący się w części północnej, gdzie występuje
mazurzenie, i południowej (Śląsk Cieszyński), tzw. sziakanie, czyli jednakowa
wymowa szeregów sz, ż, cz, dż oraz ś, ź, ć, dź jako zmiękczonej głoski
pierwszego z nich, np. sziano (siano). Ponadto na całym terenie: wymowa
samogłoski ę bliska a, np. kans (kęs), zanik nosowości na końcu wyrazu, np.
lubią muzyka (zam. muzykę);
4) dialekt mazowiecki – ważne cechy fonetyczne to: mazurzenie, wymowa
samogłosek nosowych ą jak o, ę jak e, np. wzioł (wziął). Największą
odrębnością fonetyczną charakteryzują się Kurpie;
5) dialekt pomorski z najwyraźniejszym wydzieleniem Kaszub charakteryzujących
się: wymową głosek s, z, c, dz zamiast ś, ź, ć, dź, np. sedzec (siedzieć) i
dyftongiczną wymową spółgłosek, silnym zmiękczeniem głosek ki, gi brzmiących
ci, dzi, ruchomym akcentem wyrazowym.
Hasło opracowano na podstawie “Słownika Encyklopedycznego - Język polski”
Wydawnictwa Europa. Autorzy: Elżbieta Olinkiewicz, Katarzyna Radzymińska,
Halina Styś. ISBN 83-87977-20-9. Rok wydania 1999.
