roztoczanskie nekropolie

[szekla]

temat moze zbyt wczesny, do zaduszkowych odwiedzin jeszcze troche czasu
mamy.Znam tylko jeden cmentarz na Roztoczu, cmentarz w Szczebrzeszynie.Idzie
sie na ten cmentarz pod gorke, wsrdo wawozu droga prowadzi.A stojac juz tam
wysoko wsrod grobow rodzinnych ma sie wspanialy widok na czesc Roztocza z
wijacym sie leniwie Wieprzem.Kto zna ten cmentarz wie, ze sa tam zabytkowe,
siegajace odleglych czasow nagrobki.Od nich to wlasnie potezna historia Polski
wieje.Bedac tam latem tego roku pokazywalam je synowi, zadawal pytania a ja
bylam dumna, ze go to interesuje, ze moge mu cos powiedziec.
Pamietam doskonale swietlista lune bijaca od cmentarza, widoczna kilka
kilometrow dalej, te male ogniki zlewajace sie w jedna, wielka gore pamieci o
tych co odeszli.
Nie pojade tam na zaduszki, spedze je w Niemczech przy grobach znajomych,
ktorzy tak niedawno odeszli.Pojedziemy jak co roku w Dzien Wszystkich Swietych
do Dachau, do obozu zaglady.Tam zapalimy znicze, polozymy bukiet
hryzantem.Spotkamy tam innych, ktorzy w ten sam sposob czcic beda to swieto

[miet.b]

Kiedyś chodziłem Szlakami Bitew i Potyczek Powstania Styczniowego to głównie
odwiedzałem, cmentarze, kurhany, krzyże przydrożne na naszym Rozrtoczu, Puszczy
Solskiej, Lasach Janowskich i Lipskich i naliczyłem samych bitew i potyczek
czterdzieści parę, niektóre pomniki niestety są opuszczone, jak np. w Ciosmach
Pszczelich, koło Banachów, był krzyż na miedzy, ale chłopi tak zaczęli orać, że
na krzyż drewniany zbrakło juz miejsca. Cieszanów znów na pomnikach gdzie byli
pochowani powstańcy, widnieją inne nazwiska, a prawdziwe wyryte były z tyłu
krzyża pomalowane białym wapnem, gdyż wtedy groziła kara za chowanie powstańca,
który zginął.

[tomalab1]

Nie wiem czy zauważyłeś że w Cieszanowie są pochowani żolnierze Jana
SObieskiego-jest tam ciekawy pomnik z napisami w języku polski i ukraińskim

[miet.b]

Ale chyba nie na cmentarzu. Jest pomnik na jakimś skwerku, to wiem, ale czy w
tym miejscu są ciała, żołnierzy Sobieskiego?, a może...

[tomalab1]

Rzeczywiście nie jest to na cmentarzu-według opisów w przewodnikach
znajdują sie ta, ciała poległych w walkach z Tatarami-Rusinów i Polaków

[benia30]

szekla napisała:

> Znam tylko jeden cmentarz na Roztoczu, cmentarz w Szczebrzeszynie.Idzie
> sie na ten cmentarz pod gorke, wsrdo wawozu droga prowadzi.A stojac juz tam
> wysoko wsrod grobow rodzinnych ma sie wspanialy widok na czesc Roztocza z
> wijacym sie leniwie Wieprzem.(...)
> Pamietam doskonale swietlista lune bijaca od cmentarza, widoczna kilka
> kilometrow dalej, te male ogniki zlewajace sie w jedna, wielka gore pamieci o
> tych co odeszli.
>

Świetlistą łunę bijącą od cmentarza oglądam w wieczór Wszystkich Świętych zza
stodoły mojej Ś.P. babci, która spokojnie spoczywa sobie na górze...

[benia30]

Skoro Roztocze rozciąga się aż po Lwów, to warto wspomnieć tu o cmentarzu
Łyczakowskim.
Byłam, widziałam i jestem pod ogromnym wrażeniem. Jest to malowniczo położony
zakątek o charakterze krajobrazowo - parkowym. Niezwykłe zdobnictwo nagrobne,
setki pomników o wysokiej wartości artystycznej, rzeźby i płaskorzeźby
najwybitniejszych artystów rzeźbiarzy i architektów. Pojawiają się postacie
zmarłych, płaczek, kobiet obejmujących sarkofagi, aniołków na mogiłach dzieci,
a także kaplice, obeliski i kolumny w różnych stylach.
Byłam tam zaledwie kilka godzin i odczuwam ogromny niedosyt. Potrzeba kilku
dni, by wszystkiemu dokładnie się przyjrzeć, poznać, popaść w zadumę.
b...

-

[arwen.a]

Masz rację, to niesamowite wrażenie.
Mogłabym błakać się po tych wzgorzach całe godziny, co ja piszę, całe dnie.
Setki przepięknych, zabytkowych pomników... Wielkie wrażenie zrobił na mnie
posąg na grobie Grottgera - rozpaczająca dziewczyna. Bardzo smutny obraz.
A pomiędzy nimi nowsze (brzydsze)płyty ukraińskich osobistości.
Wszędzie polskość i... "koniecznie" ukraińskie akcenty.
Chciałoby sie zajrzeć w każdy kąt, pójść w mało uczęszczane aleje, chłonąć
krajobraz, zamyślić się.
A za Cmentarzem Łyczakowskim Cmentarz Orląt Lwowskich. Zupełnie inne wrażenie
uporządkowanych geometrycznie białych krzyży na mogiłach dzieci...
I te opowieści jak cmentarz ten wyglądał jeszcze niedawno, ile potrzeba było
starań aby pozwolić dzieciom tym spoczywać godnie...

[benia30]

arwen.a napisała:

> .
> Mogłabym błakać się po tych wzgorzach całe godziny, co ja piszę, całe dnie.
>

Gdyby tak można było błąkać się tam całymi dniami... Niestety błąkanie się z
wycieczką jest zupełnie niemożliwe. Ta walka z czasem, bieganie (dosłownie!)
od grobowca do grobowca to po prostu profanacja tego miejsca...
Dla miłośników tego miejsca (miłośnik cmentarza, brzmi nieźle) wskazany jest
wyjazd indywidualny na kilka dni.

Cmentarz za Bukową Górą - Sochy

[miet.b]

Spotkałem tam osobę, która pielęgnowała groby bo udało się jej ukryć a zbożu w
1944 roku. Opowiedziała mi swoją historię. Wstrząsające wyznanie i pamięć po
latach. Rodzice tak jak i jej chłopak, których wspominała na cmentarzu. Była
nastoletnią dziewczyną znalazł ją Niemiec, kazał jej cicho siedzeć, jak
wspominała chyba on nie zabił nikogo, gdy tymczasem własowcy, zabijali wszystko
co ruszało się. Dwóch "partzantów" chciało dołączyć do oddziału zrobiło
penetrację w terenie. Niestety byli to szpiedzy niemieccy. Wieś została
zbombardowana o świcie potem okrążona, uszli z życiem tylko ci co poszli na
targ, oraz parę osób w tym ta, która mi opowiadała. Niemcy i własowcy z
karabinami maszynowymi schodzili w kolinę z pobliskich wzgórz, zabijając prawie
wszystkich, którzy ukryli sie w zbożu. Nie było do czego wracać, domy zostały
podpalone, jednak chęć zycia oraz determinacja tych co ocaleli pozwoliła
odbudować wieś, oraz cmentarz, który jest świadectwem tragedii sprzed lat.
Tu ukłon w stronę Nefri to też jak i historię trzeba pokazać Niemcom.

[lalka_01]

Pokazac Niemcom? Oni juz swoje sie napatrzyli, tak w kazdym razie uwazaja.
Teraz kolej na co innego, na oplakiwanie wypedzonych i
zbombardowanych "niewinych". Ale to temat nie na to forum.
A my? A mieszkancy Roztocza? Czy oni sa w zgodzie ze swoja pamiecia? Co mowia
np.o "likwidacji" zydowskich spolecznosci swich miasteczek? O tym, jak pomagali
Niemcom w wyszukiwaniu kryjowek i wyciagali z nich swoich w koncu sasiadow? Jak
potem zabrali sobie ich dobytek? Np. w Jozefowie?
Ale to tez nie na to forum -wybaczcie.

[blotniarka.stawowa]

lalka_01 napisała:
> A my? A mieszkancy Roztocza? Czy oni sa w zgodzie ze swoja pamiecia? Co mowia
> np.o "likwidacji" zydowskich spolecznosci swich miasteczek? O tym, jak
pomagali Niemcom w wyszukiwaniu kryjowek i wyciagali z nich swoich w koncu
sasiadow? Jak potem zabrali sobie ich dobytek? Np. w Jozefowie?
> Ale to tez nie na to forum -wybaczcie.

Czesc Lalko, alez oczywiscie, ze to temat stosowny na to forum. Myslalam o tym
przejezdzajac przez Jozefow tego lata. Przeczytaj jakze smutny, ale na pewno
prawdziwy wpis Szekli na jednym z zamojskich watkow:
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=100&w=16773136&a=16776991Pozdrowienia,
B.

[ralston]

A spośród tych najpiękniejszych a niemal całkiem zapomnianych trzeba chyba
wspomnieć o cmentarzu w Starym Brusnie. Na mnie zrobił swego czasu niesamowite
wrażenie...

[czuk1]

Temat niewyczerpany. m

[ralston]

Oczywiście, że nie wyczerpany. Ale tematu nekropolii roztoczańskich nie sposób
pisać z pominięciem Brusna. Nagrobki i krzyże bruśnieńskie spotyka się nawet
daleko poza Roztoczem. W trakcie moich wędrówek spotykałem je na południe aż
pod Przemyślem, a na północ - dotarłem do Hrubieszowa i też je po drodze
spotykałem. Najwięcej jest ich oczywiście na cmentarzach w Nowym Brusnie i w
Starym Brusnie z racji na obfitość występowania surowca - piaskowca i skały
wapiennej. Podobno wydobywano ją i obrabiano już w XVI w.
Ciekawy jest cmentarz w Nowym Brusnie - jest tam sporo ewangelickich nagrobków
z dawnego Deutschbach (obecnie Polanka Horyniecka), zamieszkiwanego przez
austriackich osadników. Obok leżą unici i katolicy. Możnaby rzec ekumenizm w
czystej formie - trzy nacje, trzy wyznania - wszystko dokładnie wymieszane leży
zgodnie pod nagrobkami rzeźbionymi tą samą ręką.
Ale jeszcze lepszy kondensat tej kresowej mozaiki odnaleźć można na cmentarzu w
Starym Brusnie. O ile tylko uda się sam cmentarz, a to niełatwa sprawa, bo wieś
nie istnieje (wysiedlona w akcji Wisła i spalona) a nekropolii należy szukać w
środku lasu. Ale wracając do tego ducha Kresów, zaklętego w jednym kawałku
kamienia - jest nim jeden z nagrobków w Starym Brusnie. Nazwisko niemieckiej
kobiety - w związku z tym któryś z mistrzów bruśnieńskich wybrał gotycki krój
czcionki. Niby nic niezwykłego, zwłaszcza dla kogoś, kto oglądął cmentarze w
Prusach czy austriackie nagrobki z I -wojny w okolicach Przemyśla. Ale tutaj
ten gotyk był pisany cyrylicą! - bo tym alfabetem posługiwali się miejscowi
kamieniarze... Pięknie ilustruje wielokulturowość tamtych ziem.

Siedliska

[ralston]

Cmentarz w Siedliskach sam w sobie nie porywa może urodą, ale można na nim
odnaleźć mogiłę księcia Pawła Sapiehy. Pierwotnie pochowany był w dzisiejszym
kościółku, który przed laty pełnił funkcję kaplicy grobowej Sapiehów. Jak mi
opowiadała staruszka, która sprzątała tam i układała kwiaty, kiedy do Siedlisk
weszli sowieci - porozbijali stalle, odkryli wieko od krypty i wywlekli trumnę
ze zwłokami księcia. Te sprofanowali, wyrzucając je po prostu pod płotem.
Pochowano go ponownie - zakopując przy przykościelnych drzewach a potem w nocy
chłopi przenieśli zwłoki potajemnie na cmentarz. Tyle z relacji babci.

[benia30]

Dobrze mieć na podorędziu kogoś, kto zna każdy grobowiec, każdy najmniejszy
pomnik, a także kilka ciekawostek i historyjek dotyczących rodu, rodziny czy
poszczególnych jej członków. To takie niesamowite...

[ralston]

Naprawdę znasz takiego kogoś? Chętnie bym posłuchał...

[benia30]

ralston napisał:

> Naprawdę znasz takiego kogoś? Chętnie bym posłuchał...

Znałam... Ale w Szczebrzeszynie...

[tomalab1]

ralston napisał:

> Cmentarz w Siedliskach sam w sobie nie porywa może urodą, ale można na nim
> odnaleźć mogiłę księcia Pawła Sapiehy. Pierwotnie pochowany był w dzisiejszym
> kościółku, który przed laty pełnił funkcję kaplicy grobowej Sapiehów. Jak mi
> opowiadała staruszka, która sprzątała tam i układała kwiaty, kiedy do
Siedlisk
> weszli sowieci - porozbijali stalle, odkryli wieko od krypty i wywlekli
trumnę
> ze zwłokami księcia. Te sprofanowali, wyrzucając je po prostu pod płotem.
> Pochowano go ponownie - zakopując przy przykościelnych drzewach a potem w
nocy
> chłopi przenieśli zwłoki potajemnie na cmentarz. Tyle z relacji babci.
A dwa lata temu odbyła się uroczystość poświęcenia grobu Sapiehy z udziałem
biskupa
diecezji lubaczowsko-zamojskiej i wnuczki Sapiehy która opwiadała dzieje
rodu i Siedlisk.Muszę się pochwalić że byłem świadkiem tych uroczystości

[ralston]

Ha! O wnuczce i całej rodzinie też babinka w kościele opowiadała. O
mezaliansach, lotnikach i innych historiach. Także i o tym, że na dworze
straszyło i tak Sapiehom dopiekło, że dwór rozebrać książe kazał i cerkiew z
tych materiałów pobudować...

Radruż

[ralston]

Przy starej cerkwi w Radrużu są dwa cmentarze - po obu stronach zespołu
cerkiewnego. Na obu - oczywiście nagrobki bruśnieńskie - charakterystyczne,
grubo ciosane krzyże. W dużej ilości, pośród drzew. Wyrastają jakby wprost z
ziemi. Pośród mogił można odnaleźć nagrobek ostatniego proboszcza Radruża -
księdza Wasilija Huczko (Guczko?). Został zastrzelony strzałem w tył głowy przez
NKWD, w chwili kiedy otwierał na ich polecenie piwnicę. Jego żona i córka
również zostały zamordowane. Ciała spłonęły w podpalonej plebanii...

Kirkuty

[mamix]

Kirkuty na Roztoczu - zaledwie kilka przetrwało do dzisiejszych dni. Wiele
zostało zniszczonych, zarosły zielskiem, macewy "zapobiegliwi" miejscowi wzięli
w celach gospodarczych do swoich zagród. Chyba największy i najlepiej zachowany
cmentarz żydowski jest w Lubaczowie, robi niesamowite wrażenie ta ilość macew,
stojących w szeregach, pochylonych od starości, zadumanych nad losem tych, co
pod nimi leżą. Jest ich ponad 200. A przy bramie rośnie wielki wiąz, który
rosnąc pochłonął częściowo kilka macew. Widać je w jego korzeniach już zaledwie
w połowie...

[czuk1]

Wniosek mój będzie bulwersujacy. Trudno . Im wiecej oszołomstwa i braku
tolerancji religijnej na danym terenie tym bardziej zaniedbane sa kirkuty i
cmentarze prawosławne. Niby nikt nie broni porzadkować ale też zniecheca,
mówiąc - nasza wiara jest najważniejsza, jedyna.
Uporządkowane cmentarze wojenne i innych religii - pomniki kultury - są jej
odzwierciedleniem. m

[hubertus_zamoscicus]

kilka refleksji z czasów młodości (z Białegostoku):
- mieszkałem niepodal dużego bazaru który (jak mi uświadomiła babcia) został
zbudowany na cmentarzu żydowskim. obecnie bazar przeniesiono a zlokalizowano tu
parking dla klientów ZUS.
- znalazłem z kumplami świetny, zapomniany i zarośnięty cmentarz żydowski na
obrzeżach miasta - kompletna cisza, głusza i zapomnienie. pozostały z tych
wizyt nostalgiczne fotografie.


czuk1 napisał:

> Wniosek mój będzie bulwersujacy. Trudno . Im wiecej oszołomstwa i braku
> tolerancji religijnej na danym terenie tym bardziej zaniedbane sa kirkuty i
> cmentarze prawosławne. Niby nikt nie broni porzadkować ale też zniecheca,
> mówiąc - nasza wiara jest najważniejsza, jedyna.
> Uporządkowane cmentarze wojenne i innych religii - pomniki kultury - są jej
> odzwierciedleniem. m


- podpisuję się obiema rękami pod tym stwierdzeniem. młodzi nie są wychowywani
w naszym kraju w duchu tolerancji i poszanowania "innej"??? tradycji
(kulturowej, religijnej)

[ralston]

A ja z kolei mogę podać przykłady czegoś dokładnie odwrotnego, dlatego
prosiłbym o nie generalizowanie, bo zawsze niesie ono w sobie groźbę
zafałszowania rzeczywistości. Kresy są pięknym przykładem tolerancji właśnie,
ale i ostrzeżeniem przed tym, do czego jej brak może doprowadzić.

[benia30]

Posprzątanie starego cmentarza w ramach czynu społecznego współczesnej młodzieży
by nie zaszkodziło...

[ralston]

No więc ta współczesna młodzież już niejednokrotnie sprzątała cmentarz w Starym
Brusnie. Gdyby nie studenci pewnie nie dałoby się go dziś wcale oglądać, tak by
był poprzerastany krzakami.
W Ełku (d. Prusy Wschodnie) młodzież rokrocznie sprząta kwatery niemieckich
żołnierzy poległych w obu wojnach. W Brylińcach (Pogórze Przemyskie) - starczy
pojechać, żeby zobaczyć jak pięknie zadbany jest cmentarz Austriaków poległych
w trakcie próby przedarcia rosyjskiego pierścienia wokół twierdzy Przemyśl.
Robi to cała wioska i starzy i młodzi.
W Kobylej Górze (pd Wielkopolska) władze biednej w końcu gminy usiłowały
przekonać różne organizacje żydowskie do wyasygnowania jakichś kwot na
uporządkowanie starego kirkutu. Nadaremnie. Własnym sumptem pozbierano więc
kamienne płyty i poustawiano w dwa, czy trzy równe rzędy. Pozostałościami
kamiennego muru wyznaczono narożniki dawnego cmentarza. I tu nie brakowało
młodzieży przy pracach. We wszystkich tych miejscach byłem i widziałem efekty.
Przykłady można mnożyć. W obie strony oczywiście. Dlatego nie lubię
generalizowania...

Temat poważny

[czuk1]

.

nekropolie

[szekla]

deszcz padal a my swiatla na grobach palilismy.....
duzo tych grobow, od tamtego roku kolejne przybyly....
grob mlodego chlopca, kolegi syna...zginal tak mlodo, tak niepotrzebna byla
jego smierc,tyle osob zasmucil, rodzicow zaplakanych zostawil
grob trenera ....czy juz pora byla? nie mial juz zadan przed soba?
i inne, inne groby
i ten deszcz, uciekalismy przed nim do domu, do ciepla do zacisznego kata

[czuk1]

Niektórzy unikają tych smutnych spotkań przy grobach.
Napewno przygnebiające spotkania nie służa dobrze zdrowiu
ludzi starych i chorych.
m

[benia30]

szekla napisała:

> deszcz padal a my swiatla na grobach palilismy.....
>

A na "górce" w Szczebrzeszynie słonko przygrzewało jak we wrześniu. Ciepło było,
gwarnie i kolorowo, aż do nieprzyzwoitości. W takich warunkach trudno popaść w
zadumę i zastanawiać się nad sensem istnienia...

[lealuc]

Cmentarz w Szczebrzeszynie robi wrażenie.

[czuk1]

Ważna jest pamięć o tych co odeszli.