podkarpacie
15.07.03, 19:54
W roku 2004 bedziemy mieli rocznice nadania praw miejskich Rzeszowowi
Niewiedza buchająca na tym forum od niektórych forumowiczów zwłacza
niejakiego Rycha dotycząca dziejów Rzeszowa, zmusiła mnie do napisania tego
postu, na dole macie historie Waszej regionalnej stolicy ! Pozdrawiam
HISTORIA MIASTA RZESZÓW:
Archeologiczne znaleziska dowodzą, że jeszcze przed uzyskaniem prawa
lokacyjnego Rzeszów był dużą osadą posadowioną w rejonie dzisiejszego
Staromieścia (Antiqua Reschow). Pierwsza udokumentowana wzmianka o mieście
pochodzi z 1354 roku, w którym Rzeszów otrzymał prawa miejskie, a król
Kazimierz Wielki darował miasto rycerzowi dyplomacie Janowi Pakosławicowi.
Nowy właściciel przyjął nazwisko Rzeszowski. Zgodnie z jego wolą miasto
przeniesiono w miejsce dzisiejszego Starego Rynku. Ród Rzeszowskich władał
miastem do roku 1583. W 1363 roku istniał w Rzeszowie kościół parafialny, a w
roku 1406 otwarto szkołę parafialną. Na początku XV wieku miasto zniszczył
pożar. Odbudowane, otrzymało wiele przywilejów: pozwolenie na sprzedaż piwa,
wina oraz soli, zgodę na prowadzenie kramów rzemieślniczych oraz pobieranie
opłat celnych i myta przewozowego. Dzięki temu oraz wytyczeniu głównych,
przebiegających przez Rzeszów szlaków komunikacyjnych do Krakowa i Lwowa oraz
Dukli i Sandomierza - znaczenia miasta nad Wisłokiem szybko rosło. W roku
1430 Rzeszów uzyskał prawo pędzenia bydła z Rusi do Krakowa i dalej, aż do
Niderlandów. W 1589 r. Sejm Warszawski uznał rzekę Wisłok za spławną, dzięki
czemu powstał nowy szlak handlowy, wiodący przez San i Wisłę do Gdańska.
W wieku XVI miasto posiadało już dobrze zorganizowaną administrację, na którą
składały się sąd i rada miejska (od 1633 r. zwana Magistratem). Jej
członkowie pełnili kolejno funkcję burmistrza. Kupcy rzeszowscy utrzymywali
rozległe kontakty handlowe z Warszawą, Krakowem, Wrocławiem a także Litwą,
Mołdawią i Węgrami. Mieszczanie szybko się bogacili, rozwijało się rzemiosło
zorganizowane w cechach. I chociaż nie omijały Rzeszowa częste pożary, wojny,
łupieskie napady Wołochów i Tatarów - miasto za każdym razem podnosiło się z
upadku i rosło.
Ostatnie ćwierćwiecze XVI w. i pierwsze czterdzieści lat XVII w. to czas
największej świetności miasta, które stało się ważnym ośrodkiem handlu i
rzemiosła. Ten "złoty okres" w rozwoju Rzeszowa związany jest ściśle w nowym
suwerenem - Mikołajem Spytkiem Ligęzą. Właściciel rozbudował i ufortyfikował
Rzeszów w sposób na owe czasy nowoczesny, fundował wyposażenie kościoła,
łożył na nowe budowle municypalne. W roku 1591 wzniósł ratusz miejski, w 1600
r. rozpoczął budowę okazałego zamku, a następnie otoczył miasto wałami
obronnymi (1627 r.). W latach 1624 - 1629 ufundował warowny klasztor oo.
Bernardynów, w którego świątyni miało znaleźć się przyszłe mauzoleum rodu
Ligęzów. O zamożności Rzeszowa świadczą księgi miejskie z końca XVI i
początku XVII wieku, które wymieniają wielu działających na jego terenie
złotników. Wśród nich wyjątkową pozycję piastował mistrz Wawrzyniec
Kasprowicz.
W roku 1638 Rzeszów wraz z okolicznymi włościami przeszedł we władanie rodu
Lubomirskich. Jerzy Sebastian Lubomirski - potomek bogatej magnackiej
rodziny - był człowiekiem wykształconym, politykiem, utalentowanym dowódcą
wojskowym. Założył w roku 1658 słynne później Kolegium Pijarów, będące
wówczas jedną z nielicznych w Polsce szkół średnich. Wśród jego wykładowców
był ksiądz St. Konarski. Na przestrzeni wieków podwoje szkoły opuściło wielu
sławnych później Polaków m. in. : Ignacy Łukasiewicz, Władysław Sikorski,
Władysław Szafer, Julian Przyboś.
Na przełomie XVI i XVII wieku miasto rozrosło się, wykraczając poza
dotychczasowe średniowieczne granice. Szybko jednak - na skutek wojen,
tragicznego pożaru w roku 1681 oraz niefortunnej polityki kolejnych
właścicieli z rodu Lubomirskich, zaczęło podupadać.
Lubomirscy, czerpiąc znaczne korzyści z handlu zbożem, dążyli równocześnie do
ograniczenia swobód mieszczan, rzemieślników i kupców. Rzeszów, zyskując jako
siedziba magnatów tracił jednocześnie znaczenie gospodarczo - handlowe.
W okresie konfederacji barskiej 13 sierpnia 1769 roku pod Rzeszowem - w
rejonie dzisiejszej dzielnicy Pobitno - doszło do bitwy pomiędzy oddziałami
konfederatów a oddziałami rosyjskimi. Po bitwie ciała zabitych pochowano, a
nad mogiłą Polaków, dla upamiętnienia batalii, usypano zachowany do dziś
kopiec ziemny.
Upadek miasta ostatecznie przyspieszyło zajęcie Małopolski - w roku 1772 -
przez zaborcze wojska austriackie. W rok później uczyniono z Rzeszowa
siedzibę obwodu administracyjnego - cyrkułu. W zamku Lubomirskich władze
austriackie ulokowały sąd i więzienie.
Liczące 3,3 tys. mieszkańców miasto wraz z rozległym terytorium Małopolski
(zwanej przez zaborców Galicją) na okres 146 lat weszło w skład imperium
Habsburgów. Jego położenie na rubieży monarchii, bliskość granicy z
Cesarstwem Rosyjskim, w strefie potencjalnego konfliktu dwóch mocarstw (a
więc i wysokiego ryzyka inwestycyjnego), spowodowało odpływ lokalnego
kapitału. Rzeszów jako ośrodek miejski coraz bardziej tracił na znaczeniu.
Ożywcze impulsy w rozwoju miasta pojawiły się dopiero w połowie XIX wieku. W
roku 1844 Rzeszów nabył od księcia Jerzego Lubomirskiego prawo dominalne i w
rok później stał się miastem wolnym.
Uzyskanie przez Galicję znacznych swobód politycznych i gospodarczych w
ramach Austro-Węgierskiej Monarchii było kolejnym wydarzeniem sprzyjającym
rozwojowi miasta Rzeszowa. W roku 1858 do miasta doprowadzono linię kolejową,
którą następnie, w 1863 roku, przedłużono do Lwowa.
W roku 1848 w Galicji zniesiono pańszczyznę. Oznaczało to w pełni rynkową
gospodarkę w rolnictwie, ale także wolną konkurencję o miejsca pracy na wsi.
Ujawniło się ogromne bezrobocie. Mieszkańcy przeludnionych, ubogich
galicyjskich wiosek emigrowali "za chlebem" do Ameryki, Niemiec i Francji,
ale także do pobliskich miast. W roku 1910 Rzeszów liczył 23 tysiące
mieszkańców. Połowę z nich stanowiła ludność pochodzenia żydowskiego.
Niewielkie miasteczko zaczęło się przekształcać w miejski ośrodek
kapitalistyczny. W roku 1888 pojawiły się w nim telefony, w 1900 powstała
gazownia i gazowe lampy uliczne, a 11 lat później uruchomiono elektrownię
oraz rozpoczęto zakładanie sieci wodociągowej.
W latach poprzedzających wybuch I wojny światowej, Rzeszów zyskał poprzez
swoje peryferyjne położenie. W tym czasie, na północnych krańcach Austro-
Węgierskiej Monarchii trwała intensywna rozbudowa infrastruktury militarnej.
Dla Rzeszowa oznaczało to poważny dopływ kapitały z kasy cesarskiej. Ten
okres koniunktury wykorzystał, sprawujący przez 17 lat swoją funkcję,
burmistrz Stanisław Jabłoński. Za jego urzędowania ukończono wiele inwestycji
budowlanych (koszary, szkoły, przebudowę ratusza) oraz stworzono
infrastrukturę miejską (oświetlenie elektryczne, gaz, nowe wodociągi,
brukowane ulice). Zbliżający się kres monarchii austriackiej sprzyjał
narastaniu nastrojów niepodległościowych. W roku 1918 rozpoczęła w Rzeszowie
działalność Polska Organizacja Wojskowa, której komendantem był Leopold Lis-
Kula, późniejszy bohater walk o niepodległość Polski.
Z okresu II Rzeczypospolitej najlepiej zapisały się w historii Rzeszowa lata
1937-1939. W ramach rządowego programu rozwoju polskiego przemysłu obronnego,
w środkowej Małopolsce powstały podwaliny tzw. Centralnego Okręgu
Przemysłowego. W Rzeszowie zlokalizowano Państwowe Zakłady Lotnicze,
produkujące do dziś silniki lotnicze oraz filię poznańskiej Fabryki H.
Cegielskiego, wytwarzającą działa przeciwlotnicze. To spowodowało ożywienie
inwestycyjne Rzeszowa i zapewniało mieszkańcom liczne miejsca pracy. W czasie
II wojny światowej Rzeszów uległ częściowemu zniszczeniu. W gruzach legły
zabytki, kamienice, zakłady przemysłowe. Hitlerowcy wymordowali również
tutejszą społeczność żydowską, p
