Periodyzacja dziejów ludzkości

[redykolek]

Sądzę, że przydałoby się jakoś uporządkować obecny bałagan związany z
periodyzacją historii uniwersalnej. W jaki jednak sposób można sensownie
podzielić dzieje ludzkiej kultury i cywilizacji na odcinki? Otóż proponuję
zastosować w tym celu dziesięć "jednostek periodyzacyjnych", tworzących
następującą hierarchię:

1. eon
2. era
3. subera
4. stadium
5. okres
6. podokres
7. epoka
8. etap
9. faza
10. subfaza

Ich konkretne zastosowanie omówię w kolejnych postach.

Eon

[redykolek]

Proponuję całe dzieje rodziny człowiekowatych podzielić na trzy eony (poniżej
wymieniam ich początki i podaję krótki opis):

Eon I - Ok. 7 mln lat temu, pojawia się najstarszy znany przedstawiciel
człowiekowatych - Sahelanthropus tchadensis.

Są to czasy pojawiania się i zaniku różnych przedludzkich form człowiekowatych.

Eon II - Ok. 2,5 mln lat temu, pojawia się Homo habilis - najstarsza istota
zaliczana do rodzaju Człowiek.

Czasy pojawiania się i zaniku dawnych gatunków człowieka.

Eon III - Ok. 250 tys. lat temu, pojawia się gatunek Homo sapiens.

Rozwój naszego gatunku, który z różnych powodów możemy uznać za
najważniejszy. :)

Era, subera i stadium

[redykolek]

Eon trzeci podzielić możemy na dwie ery:

Era I - Ok. 250 tys. lat temu.

Ówczesny Homo sapiens pod względem umysłowym niewiele różnił się od innych
gatunków człowieka (zamieszkujących wówczas razem z nim Ziemię), zamieszkiwał
wyłącznie Afrykę oraz był bardziej niż obecnie zróżnicowany genetycznie.

Era II - Ok. 74 tys. lat temu, ogólnoświatowy kataklizm związany z wybuchem
superwulkanu Toba, przetrwało najwyżej kilka tysięcy przedstawicieli naszego
gatunku.

Pojawia się kultura duchowa (sztuka) oraz wzrasta innowacyjność techniczna.
Nasz gatunek dokonuje ekspansji na inne kontynenty (w wyniku konkurencji lub
walk stopniowo zanikają inne gatunki człowieka), a jego zróżnicowanie
genetyczne drastycznie maleje (w całej ludzkości jest mniejsze niż w stadzie
szympansów, skutek naszego pochodzenia od niewielkiej liczby przodków, którzy
przetrwali kataklizm).

Erę drugą podzielimy na dwie subery:

Subera I - Ok. 74 tys. lat temu.

Z grubsza biorąc jest ona tożsama z Górnym Paleolitem, którego początek
tradycyjnie jednak datuje się na ok. 40 tys. lat temu.

Subera II - Ok. 9600 r. pne, koniec młodszego dryasu bedący tradycyjną granicą
między Plejstocenem a Holocenem oraz między Paleolitem a Mezolitem.

Gwałtowny rozwój ludzkiej kultury i cywilizacji w ostatnim interglacjale (w
pobliżu jego początków dokonano udomowienia różnych gatunków roślin i zwierząt).

Ostatnią suberę także dzielimy na dwie części:

Stadium I - Ok. 9600 r. pne.

Rozwijają się kultury oparte na zbieractwie dzikich zbóż i prymitywnym
rolnictwie (także początki rzemiosła jako odrębnej gałęzi gospodarki). Klimat
jest na ogół cieplejszy i wilgotniejszy niż obecnie (na Saharze istnieją stałe
rzeki, porośnięta ona była roślinnością stepową i zamieszkana przez plemiona
zajmujące się zbieractwem i pasterstwem).

Stadium II - Ok. 3500 r. pne, pojawiają się pierwsze cywilizacje historyczne,
zorganizowane w miasta, znające pismo i wytop brązu (Egipt, Mezopotamia).

Klimat bardziej suchy i chłodniejszy niż poprzednio (okresy subborealny i
subatlantycki) wymusza przejście od zbieractwa dzikich zbóż do rolnictwa
irygacyjnego. Rozwój cywilizacji historycznych.

Okres, podokres i epoka

[redykolek]

Czasy historyczne podzielić możemy na trzy okresy:

Okres I - Ok. 3500 r. pne

Głównymi centrami kultury są Egipt i Mezopotamia. Cywilizacje rozwijają się
głównie w pasie tzw. Żyznego Półksiężyca, niewiele poza niego wystając (Kultura
Doliny Indusu, Kultura Egejska).

Okres II - Ok. 1500 r. pne, w okolicach tej daty wystąpiły takie zdarzenia jak:
początek epoki żelaza w Państwie Hetytów, początek Nowego Państwa Egipskiego,
najazd Ariów na Indie, powstanie Kultury Mykeńskiej w Grecji oraz początki
rolnictwa w Meksyku i Peru.

Rejon Bliskiego Wschodu stopniowo podupada i ulega unifikacji (wędrówki Ludów
Morskich, powstanie perskiego Imperium Achemenidów, podboje macedońskie i
rzymskie), rozwijają się natomiast mniej lub bardziej izolowane cywilizacje w
innych częściach świata: cywilizacja grecko-rzymska, Indie, Chiny, Meksyk i
Peru.

Okres III - 476 r. ne, upadek cesarstwa zachodniorzymskiego.

Rozwijają się dwie nowe (lub odnowione) cywilizacje: europejska - na gruzach
cywilizacji grecko-rzymskiej oraz arabsko-muzułmańska na Bliskim Wschodzie.
Ponadto wzrost liczby ludności oraz ekspansja handlowa i polityczną
doprowadzają do stopniowego przełamania izolacji poszczególnych ośrodków
cywilizacyjnych i względnego zjednoczenia ludzkości.

Okres trzeci możemy podzielić na cztery podokresy:

Podokres I - 476 r. ne

Wczesne średniowiecze w Europie. Kształtowanie się podstaw cywilizacji
europejskiej i próby uratowania resztek kultury antycznej w czasach wędrówek
ludów.

Podokres II - 955 r., Otto I Wielki gromi Węgrów w bitwie nad rzeką Lech.

Względna stabilizacja gospodarcza i polityczna Europy w późnym średniowieczu.
Rozwój kultury: romanizm, gotyk, epos i romans rycerski, scholastyka i początki
rozwoju nauki.

Podokres III - 1453 r., koniec Wojny Stuletniej i upadek Konstantynopola.

Czasy ekspansji Europy, dominacji szeroko pojętego klasycyzmu w europejskiej
literaturze i sztuce oraz wzrastającej z upływem czasu wynalazczości
technicznej i rozwoju nauki.

Podokres IV - 1945 r., koniec drugiej wojny światowej i początek około tego
roku rewolucji naukowo-technicznej.

Europa traci przodującą pozycję na świecie i staje się jednym z wielu niemal
równoważnych ośrodków cywilizacji (ale znaczącą pozycję posiada, wywodzący się
z Europy, ośrodek północnoamerykański). Tzw. rewolucja naukowo-techniczna oraz
rozwój informatyki i astronautyki (internet i początki ekspansji kosmicznej).
Awangardowe do niedawna kierunki w literaturze i sztuce stają się normalnym
składnikiem kultury.

Ze względu na krótkość ostatniego podokresu dalszego podziału dokonamy na
trzecim z nich:

Epoka I - 1453 r.

Apogeum i schyłek renesansu we Włoszech oraz upowszechnianie się kultury
renesansowej w innych krajach Europy (jej szczytowa faza w państwie polsko-
litewskim przypada na wiek XVI). Czasy wielkich odkryć geograficznych,
reformacji i reformy katolickiej oraz przełomu kopernikańskiego w nauce.

Epoka II - 1609 r., pierwsze obserwacje teleskopowe nieba dokonane przez
Galileusza.

Gwałtowne przemiany w różnych dziedzinach cywilizacji europejskiej: kryzys XVII
wieku i początki rewolucji przemysłowej w Anglii (XVIII w.); Barok (a wcześniej
manieryzm) odchodzi w praktyce (lecz nie w teorii) od klasycystycznych kanonów
w sztuce; narodziny nowożytnej fizyki będącej podstawą późniejszego rozwoju
technologicznego. Jeszcze w XVI wieku Europa stanowiła jedną z równorzędnych
części świata, natomiast w XVII wieku (w niektórych przypadkach wcześniej) inne
ośrodki cywilizacyjne zaczął ogarniać postępujący kryzys (np. upadek Songhaju i
Timbuktu pod koniec XVI w., jeszcze wcześniej podbój Meksyku i Peru przez
Hiszpanię, rozpad Etiopii w XVII w., kryzys Imperium Osmańskiego, rozpad Indii
na początku XVIII w. będący skutkiem polityki religijnej Aurangzeba, podbój
Chin przez Mandżurów itd., itp.), co pozwoliło na wzmożenie ekspansji
handlowej, kolonialnej, a także kulturowej Europy.

Epoka III - 1789 r., początek Wielkiej Rewolucji Francuskiej. (Trwała do 1945
roku).

Rewolucja przemysłowa ogarnia inne kraje Europy i Ameryki Północnej. Są to
czasy destabilizacja gospodarczej, społecznej i politycznej (liczne rewolucje,
powstania, wojny domowe, a także strajki i zamachy terrorystyczne, pod koniec
zaś tego etapu dwie wojny światowe). Apogeum kolonialnej ekspansji Europy w
Afryce i Azji. Od czasów Romantyzmu wzmagają się kierunki awangardowe w
literaturze i sztuce.

[filimer]

Nie da się zastosowac uniwersalnego wzorca dla całego świata, a zaproponownay
tutaj od wielkiej biedy pasuje dla Europy, gdyż zupełnie inaczej wyglądały
dzieje w poszczególnych rejonach świata, tworzenie sztywnych schematów już dawno
zawiodło.

Etap, faza, subfaza

[redykolek]

Epokę trzecią możemy podzielić na trzy etapy:

Etap I - 1789 r.

Czasy rewolucji we Francji i w innych krajach Europy (m. in. w Polsce) oraz
wojen rewolucyjnych i napoleońskich wywołanych przez Francję.

Etap II - 1815 r. zakończenie Kongresu Wiedeńskiego.

Najbardziej stabilna faza tego etapu, pierwszy w historii dynamiczny wzrost
gospodarczy i towarzyszący mu gwałtowny rozwój techniki oraz ekspansji
kolonialnej (w początkach tego etapu wyzwoliły się jednak kolonie
latynoamerykańskie).

Etap III - 1914 r., wybuch I wojny światowej.

Światowy kataklizm lat 1914-1945.

Etap trzeci podzielimy na trzy fazy:

Faza I - 1914 r.

Czasy pierwszej wojny światowej, pierwsze apogeum kataklizmu.

Faza II - 1918 r., koniec Wielkiej Wojny.

Czasy względnej stabilizacji okresu międzywojennego, na które przypada jednak
drugie apogeum kataklizmu - wielki kryzys gospodarczy.

Faza III - 1939 r., wybuch II wojny światowej.

Czasy drugiej wojny światowej, trzecie apogeum kataklizmu (i pierwsza w
dziejach wojna atomowa).

Drugą, najdłuższą fazę możemy podzielić na trzy subfazy:

Subfaza I - 1918 r.

Czasy powojennej destabilizacji: kryzys gospodarczy, pandemia
grypy "hiszpanki", liczne konflikty lokalne (np. związane z kształtowaniem się
granic Polski lub wojną domową w Rosji).

Subfaza II - 1921 r., po raz pierwszy zastosowano szczepionkę przeciw gruźlicy.

Najsympatyczniejsza część okresu międzywojennego, słynne "szalone lata
dwudzieste". Czasy wzrostu gospodarczego (w Polsce poprawę sytuacji życiowej
odczuli nawet chłopi), ale także prohibicji i zorganizowanej przestępczości w
Stanach Zjednoczonych.

Subfaza III - 1929 r., czarny czwartek na giełdzie nowojorskiej, początek
wielkiego kryzysu gospodarczego.

Czasy kryzysu oraz wzrostu faszyzmu, nazizmu, stalinizmu oraz nacjonalizmu
japońskiego (1931 r. - agresja na Mandżurię, a w 1937 r. na Chiny: prawdziwy
początek II WŚ?).

I tak przedstawia się w zarysie moja propozycja podziału dziejów. Teraz trzeba
tylko bardziej ją uszczegółowić i ponadawać nazwy poszczególnym periodom. A
jakie jest Wasze zdanie na ten temat?

[ben-oni]

A duuuupa zbita i blada. Wstrząśnięta nie mieszana!
Ja żyję poza czasem historii dostepnym.

[eeela]

Nie spodobalo ci sie, ze ktos ma smialosc zlekcewazyc twoja, ekhem, wyrafinowana
klasyfikacje dziejow? ;-P

[redykolek]

Jak powiedział starożytny filozof: "Lekceważyć najlepiej milczeniem", czy jakoś
tak. ;-) :-P

[eeela]

Milczeniem, a nie eksterminacja!
Ty sobie mogles uznac, ze wypowiedz, ktora skasowales, jest godna lekcewazenia.
A w moim odczuciu byl to dosc trafny komentarz do twoich klasyfikacyjnych
zapedow ;-P

[redykolek]

W porządku. Mogę przywrócić komentarz, który według Ciebie jest trafny.

[eeela]

Brawo!