Akcja Wisła w Birczy

[kryzys_w_zimbabwe]

Czy w Birczy też przeprowadzono w roku 1947 Akcję Wisła? Moja rodzina
pochodzi z okolic Jarosławia i stamtąd wywieziono dużo ludzi. To chyba
dotyczyło całego województwa przemyskiego z tego co sie orientuję. Mógłby
mnie ktos oświecić.

[darino]

Akcja "Wisła" objęła całą Polskę południowo-wschodnią (na zachód po Pieniny i
Nowy Sącz), na północ po Hrubieszów. W sumie wywieziono kilkaset tysięcy ludzi.
Gmina Bircza odniosła szczególnie duże straty - obecnie liczy niecałe 8 tysięcy
ludzi, przedwojną na tym obszarze żyło około 25 tysięcy ludzi.
Czystki etniczne odbyły się w kilku etapach:
1. W latach 1939-41 okupanci sowieccy wywiezli lub zamordowali kilka tysięcy
osób - inteligencję polską, ziemian, oficerów oraz bogatszych chłopów (kułaków).
2. W latach 1941-44 Niemcy wymordowali (Żeń, Kamienna Górka) lub wywiezli do
obozów zagłady kilka tysięcy Żydów.
3. W czasie okupacji niemieckiej wywieziono na roboty do Niemiec kilkaset osób
(Polaków i Ukraińców).
4. W czasie powojennych bratobójczych walk polsko-ukraińskich zginęło
kilkadziesiąt osób.
5. W latach 1945-46 wysiedlono przymusowo kilkanaście tysięcy osób na Ukrainę.
6. W latach 1947-48 w czasie Akcji "Wisła" wysiedlono kilka tysięcy osób na
ziemie północne i zachodnie.

[darino]

Chciałbym zapytać o to, czy może ktoś się orientuje w jakie okolice Polski
wysiedlano mieszkańców naszej gminy w czasie Akcji "Wisła" ?
Jeżeli chodzi o Ukrainę, to większość osób wysiedlono w okolice Trembowli i
Buczacza.

[holejnik]

Witam , myślę że również wywieziono niektóre rodziny do Odessy, byłem tam to
wiem z rozmów że kiedyś mieszkali na Kamiennej Górece a po wojnie musieli
wyjechać do Odessy ( taki mieli przydział) gdzie do dziś tam zamieszkują,
ponieważ ta sytuacja długo trwa. rodziny potrafiły się zasymilować z
miejscowymi potwożono nowe rodziny i niektórzy zamieszkuja w pobliżu Odessy w
Kominternowskoje ( parę lat temu odwiedzałem tamte strony) Pozdrawiam

[alutok5]

Wiem, że w roku 1947 z Birczy na ziemie obecnego woj. zachodniopomorskiego
zostali wysiedleni krewni mojego taty, dlatego też mam gdzie spędzać wakacje ;w
przepięknym zakątku poj. Drawskiego.

[alutok5]

Właśnie 10 km. od Drawska w Złocieńcu mieszkają moi kuzyni i chociaż to tyle
km. od Rzeszowa ale to tam spędzam każde wakacje a nie w Birczy.Odwiedzam też
forum złocienieckie.

[darino]

Mam prośbę, proszę zareklamuj nasze forum w Złocieńcu, może ktoś ma jakieś
ciekawe informacje na temat naszej gminy ?

[alutok5]

Zrobiłam ale nie ręcze ,że ktoś się odezwie , bo Ci co pamiętają wysiedlenia to
przeważnie już odeszli na wieczną wartę a ich dzieci i wnuki to już wcale nie
pamiętają Birczy, np. moja ciotka miała wtedy 7 lat i nigdy potem nie była w
Birczy, jej mama też nie jedynie tato , bo wtedy odwiedzał nas w Rzeszowie i
jeżdził na Kalwarię.

[alutok5]

Re: Rodziny wysiedlone z Birczy
Autor: zlocieniec
Data: 11.12.2004 16:45

--------------------------------------------------------------------------------
Z Twojego tekstu wynika, że akcja "Wisła" była czystką etniczną

[darino]

Oczywiście, że Akcja "Wisła" była czystką etniczną, z tym że sam
termin "czystka etniczna" powstał dużo pózniej, a zasada odpowiedzialności
zbiorowej, na której oparł się rząd polski sięga najlepszych wzorców
hitlerowskich !
Więcej na tej temat można znalezć na:
akcjawisla.semper.pl/
akcjawisla.fm.interia.pl/

Akcja "Wisła"

[upowiec]

Potępiona akcja - zbrodnia czy konieczność?

Działania Grupy Operacyjnej "Wisła"

28 marca 1947 roku, ok. 9. 30, siedem kilometrów na południe od Baligrodu,
jadące w kierunku Cisnej dwa wozy Dodge i Zis-3 zostały silnie ostrzelane
ogniem z broni maszynowej. Z pojazdów wyskoczyło kilkunastu żołnierzy i
oficerów WP, zajmując pozycje w pobliżu szosy. W czasie krótkiej i chaotycznej
walki, kilku z nich dosięgły kule. Na widok nadjeżdżającego kolejnego pojazdu z
żołnierzami, atakujący wycofali się bez strat. Trzech zabitych złożono na
samochodzie i odwieziono do Baligrodu, wśród nich generała broni Karola
Świerczewski.

"Odkrywca", ŁUKASZ ORLICKI 2005-04-13

Tego samego dnia, w ostatnim wydaniu wieczornego programu Polskiego Radia,
nadano komunikat o śmierci generała, który poległ „od skrytobójczych kul
ukraińskich faszystów”. Po kilkunastu godzinach wiadomość powtórzyły gazety w
całej Polsce. Trzy dni później w środku lasu, gdzieś w rzeszowskim, dowódca
sotni UPA „Chrin”, ogłosił zebranemu pospiesznie oddziałowi „podczas ostatniej
akcji zabiliśmy polskiego generała”. Na pogrzebie, nad trumną Świerczewskiego,
Władysław Gomułka oświadczył: „Pomścimy śmierć Twoją, wytępimy do ostatniego
wszystkich faszystowskich niedobitków”. Wiadomość, która obiegła całą Polskę
wzbudziła, jak pisała ówczesna prasa „żal, ból i gniew”. Żołnierze i oficerowie
9 Zaodrzańaskiego Pułku Piechoty stacjonującego od dwóch lat na Zamojszczyźnie
również płakali, ale, jak wspomina oficer 2 batalionu por. Zygmunt Wysocki… z
radości „serce zadrżało nam z uciechy, że zdejmą z nas w końcu wszy, dadzą nam
jeść, że wreszcie zginął ktoś ważny z Warszawy, i może w końcu nadejdzie dla
nas odmiana na lepsze…”. Śmierć Świerczewskiego stała się pretekstem, bądź
powodem zorganizowania Grupy Operacyjnej „Wisła”, której działanie przyjęło się
określać krótko mianem Akcja bądź Operacja „Wisła”.

Wyrazy te stanowią dzisiaj słowa – klucze, oznaczające cierpienie wysiedlonego
narodu ukraińskiego i łemkowskiego. Na ten temat opublikowano wiele opracowań,
naświetlających sytuację ludności cywilnej, polityczną, powody i skutki, oraz
jednoznaczne oceny potępiające ale również i usprawiedliwiające działania Grupy
Operacyjnej „Wisła”. Wśród historyków i badaczy tego zagadnienia do dzisiaj
istnieją spory dotyczące decyzji przeprowadzenia wysiedlenia. Czy zaplanowana
wcześniej, spowodowana była dążeniem władz komunistycznych do stworzenia z
Polski kraju jednolitego narodowo? Czy podjęto ją wyłącznie z powodu
działalności UPA? Dlaczego Akcja „Wisła” stała się symbolem wysiedlenia, jeśli
we wcześniejszych działaniach GO Rzeszów wyrzucono kilkukrotnie więcej
ukraińskich mieszkańców do ZSRR? Co działo się na nowych rubieżach
rzeczpospolitej (przed wojną był to przecież niemalże środek kraju), że
spowodowało to olbrzymią operację wojskową? Jaki był jej przebieg i jakie
pozostawiła po sobie materialne ślady?

Jeszcze przed zakończeniem wojny – 9.IX.1944 r., USRR i komunistyczny rząd
lubelski (PKWN) podpisały umowę dotyczącą wymiany ludności ukraińskiej
mieszkającej w Polsce oraz Polaków pozostających na ziemiach utraconych w
wyniku konferencji jałtańskiej. Z założenia miała być ona dobrowolna, jednak, o
ile Polacy zagrożeni napadami i powrotem pod władzę sowiecką masowo wyjeżdżali
do Polski, to zamieszkujący tereny Zamojskiego, Rzeszowskiego, Lubelskiego,
Chełmszczyzny oraz Bieszczad, Ukraińcy niechętnie rozstawali się z rodzinną
ziemią. 3.IX.1945 r. władze komunistyczne bojąc się pozostawienia w granicach
kraju niepewnej politycznie ludności ukraińskiej, bądź opierając się na
informacjach otrzymanych od Rosjan, że ludność ta nie chce wyjeżdżać bo nie
pozwala jej na to UPA uznały, że wysiedlanym trzeba „pomóc” i w rejony
południowo-wschodniej Polski skierowano trzy dywizje piechoty WP: 3., 9., i 8
DP. Oficerowie i żołnierze jednostek nie zdawali sobie do końca sprawy jakie
czekają ich zadania związane z „dobrowolnym” wysiedleniem, ani co będzie czekać
ich na miejscu. 9. Pułk Piechoty z 3. Pomorskiej Dywizji Piechoty im.
Traugutta, przebył wraz z 1 Armią cały szlak bojowy. Świeżych, niedostatecznie
wyszkolonych rekrutów rzucono do walki na przyczółku czerniakowskim, gdzie
ponieśli olbrzymie straty, później wraz z całą dywizją pułk walczył pod
Kołobrzegiem i na terenie Niemiec, aż do Łaby. Zmęczonym walkami żołnierzom
zapowiedziano, że trafią nad wschodnią granicę, prawie na „odpoczynek”. Po
męczącej pieszej drodze ze stacji rozładunkowej w Chełmnie Lubelskim dotarli w
rejon Lubaczowa.

Por. Zygmunt Wysocki wspomina: „My pojechaliśmy w tamte rejony, jak nam
mówiono, naprawdę pomagać ludności. Nic nie miało nam grozić. W pierwszy dzień
spokojnie rozstawiliśmy karabiny w kozły, wojsko podjadło kolację i rozłożyło
się w stodołach, a oficerowie zdążyli, po tak długiej drodze, wypić po
kielichu. Na raz o godzinie 11.00 lub 12.00 w nocy ze wszystkich stron
usłyszeliśmy strzały! Z jednej wioski otrzymaliśmy bardzo silny ogień, a z
drugiej ktoś nas atakował. Z zainstalowanej u nas radiostacji dobiegał mnie
tylko głos powtarzający, jak mi się wydawało po rusku, raz za razem >UKA UKA
adieł idit, w boj priedałżajem<. Ja nawet nie wiedziałem, podobnie jak reszta
oficerów, kto nas atakuje. Myślałem sobie >po rusku mówią to Ruscy na nas
nacierają?<. Czy my żeśmy na wojnę jakąś przyjechali? Był taki dowódca kompani
moździerzy, który podjął decyzję aby ogniem moździerzy obłożyć jedną wioskę i
tym samym nas ocalił. Ogień spadł na tę jedną grupę, która nacierała. Gdyby oba
natarcia na raz przeprowadzili a nie tylko z jednej strony strzelali, to by nas
doszczętnie w pierwszy dzień rozbili”. Następne noce wojsko spędziło już w
pospiesznie przygotowanych okopach i zamaskowanych stanowiskach ogniowych. Dla
porucznika Wysockiego, zaczęła się druga wojna w jego życiu, trwająca trzy
lata, tym razem z UPA. „Przez następne lata byliśmy jakby w zupełnym
zapomnieniu, transporty z żywnością po drodze z Lublina były rozbijane przez
Ukraińców. Ginęli nasi żołnierze i oficerowie – całe plutony, najgorsze dla nas
było to, że nikt o tym nie pisał, ani nikt nie wiedział, że toczymy normalną
wojnę, nikogo z dowództwa w Warszawie to nie obchodziło”. Żołnierzy 9 PP użyto
do przeprowadzania wysiedleń, przy których przestała funkcjonować zasada
dobrowolności. Na terenach wschodnich powojennej Polski rozpętał się chaos .

Kim był przeciwnik?

Ukraińska Powstańcza Armia (UPA) została stworzona jako zbrojne ramię
Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Celem OUN, konsekwentnie w miarę
możliwości realizowanym w czasie i po zakończeniu II wojny światowej, było
zorganizowanie na byłych terenach II Rzeczpospolitej i USRR nacjonalistycznego
państwa ukraińskiego. Od 1939 r. działacze nacjonalistyczni wiązali swoje
nadzieje na utworzenie „samoistnej Ukrainy” z III Rzeszą Niemiecką. Jednak
kiedy Niemcy nie zgodzili się na proklamowanie przez OUN państwa ukraińskiego,
nacjonaliści zeszli do podziemia tworząc oddziały partyzanckie przygotowujące
się do przejęcia władzy na terenach należących przed wojną do ZSRR i Polski.
Kierownictwo OUN zdecydowało, że duża liczba ludności ukraińskiej i silne
struktury UPA na Wołyniu pozwalają na podjęcie „akcji” mającą przygotować teren
pod przyszłe jednolite narodowo państwo. W wyniku okrutnych mordów i
eksterminacji ludności, zginęło około 60 tys. Polaków, a ponad 400 tys. musiało
opuścić swoje siedziby. W miarę wypierania UPA z terenów Wołynia i widocznej
przewagi Armii Czerwonej, oddziały ukraińskie zaczęły przenikać na tereny
Podlasia, Chełmszczyzny, Łemkowszczyzny, Rzeszowsz

Akcja "Wisła" II

[upowiec]

Rzeszowszczyzny w celu zorganizowania na ziemiach, do których nie rościło sobie
prawa ZSRR, zalążka przyszłego nacjonalistycznego państwa ukraińskiego.
Tymczasem komunistyczne władze polskie 5.IV. 1946 r. stworzyły Grupę
Operacyjną „Rzeszów” włączając w jej skład siły MO, UB, WOP i 8 oraz 9 Dywizję
Piechoty, przeznaczoną do przeprowadzenia zintensyfikowanego „dobrowolnego”
wysiedlenia. Początkowo UPA zareagowała w charakterystyczny dla rozpętanego
przez siebie wcześniej terroru. W ściśle tajnej instrukcji wydanej w
październiku 1944 roku czytamy: „wśród Polaków rozpuszczać słuchy, że jeśli
ktoś zajmie ukraińskie gospodarstwo, będzie fizycznie likwidowany. Tych, którzy
nie posłuchają, fizycznie likwidować, nie wyłączając kobiet i dzieci”. Jednak w
odróżnieniu od Wołynia nie przystąpiła w tym rejonie do masowych mordów. Za to
w 1945 roku doszło do kilkunastu ataków na wioski zamieszkałe przez Ukraińców
(zabito 2-3 tys. cywilów), w ich wyniku przywódcy nacjonalistycznego podziemia
ukraińskiego natychmiast nakazali ataki odwetowe, Oddział „Chrina” spalił
Borowicę, a kureń „Zalizniaka” Wiązownicę, w obu zabijając ponad 200 Polaków. W
1945 roku na terenie województw krakowskiego, rzeszowskiego i lubelskiego
zginęło około 368 osób cywilnych polskiego pochodzenia. Od września 1945 roku w
trakcie akcji przyjmującej o wiele bardziej brutalny charakter niż
Operacja „Wisła”, do 2.VIII.1946 roku wysiedlono około 482 tys. osoby (w tym
czasie do Polski przyjechało około 800 tys. Polaków z Ukrainy). 25 stycznia
1946 roku doszło do najbardziej znanego przypadku masakry ludności ukraińskiej.
W Zawadce Morochowskiej żołnierze, najprawdopodobniej z 34 PP wraz z
niezidentyfikowanymi członkami polskiej samoobrony z okolicznych wiosek,
zamordowali w okrutny sposób około 72 osoby. W wyniku działań UPA (ataków na
transporty, placówki WOP, Komisje Repatriacyjne, agitację wśród ludności
przeciwko dobrowolnemu opuszczeniu ziemi) rozwiązano GO Rzeszów, a tereny leśne
znalazły się w większości pod kontrolą ukraińską.

Oddziały wojskowe UPA zorganizowane były na zasadzie „trójkowej” (choć warunki
walki partyzanckiej powodowały, że nie zawsze się tego ściśle trzymano).
Najmniejszym związkiem były roje (czyli drużyny), składające się z dowódcy i 9
strzelców, w tym 2 celowniczych rkm i 2 amunicyjnych. Często w ramach roju
wyodrębniano jeszcze sekcje zwane łankami z kilkoma strzelcami i jednym rkm-em.
3 roje wchodziły w skład czoty (plutonu) wyposażonego często w lekkie
moździerze i cięższe karabiny maszynowe. Oddziały UPA podejmowały większe akcje
bojowe w sile co najmniej sotni (kompanii), złożonej z trzech czot, roju
ciężkich karabinów maszynowych i pododdziałów zaopatrzenia. Największymi,
rzadko zgrupowanymi w jednym miejscu oddziałami UPA, były kurenie (bataliony)
złożonymi wg regulaminu z trzech sotni, czot cięższego uzbrojenia (np.
artylerii lub broni rakietowej), sotni ciężkich moździerzy i ckm-ów oraz
oddziałów zaopatrzenia i żandarmerii. Taktyka walki, była elastyczna i
dostosowana do warunków pola walki, na ogół polegała na działaniach ściśle
partyzanckich: sabotażu, rajdu, ataku z zaskoczenia i szybkiego odskoku.
Ciekawostką może być fakt, że w obronie lasu, pododdział UPA przyjmował obronę
albo kilkanaście metrów przed, albo w jego głębi – nigdy na skraju. Żołnierzy
UPA obowiązywała surowa dyscyplina, np. za zaśnięcie na warcie rozstrzeliwano.
Schwytany podczas akcji „Wisła” „upowiec” tak opisywał metodę wystawiania
czujek: „Placówki (…) stoją blisko kwater i nigdy nie będą wystawiane na żadnej
drodze, lecz 5, 10 m z jednej lub drugiej strony ścieżki, za grubym drzewem lub
w krzakach. Jeżeli w dzień wystawiona placówka zobaczy „wojsko”, a ma rkm, to
strzela, natomiast jeżeli tylko karabiny – ucieka”.

Akcja "Wisła" III

[upowiec]

Wsparciem dla sotni były siatki cywilne OUN, zorganizowane w tzw. Samoobronne
Kuszczowe Oddziały (SKW), których członkowie na co dzień mieszkali w swoich
domach, pełniąc różnego rodzaju konspiracyjne funkcje (wywiadowcze,
zaopatrzeniowe) a w razie potrzeby mogli zostać użyci do poszczególnych akcji
zwiększając liczebność „leśnego” oddziału. W 1945 roku UPA w omawianych
rejonach stanowiło poważną siłę, dobrze zorganizowaną, wyszkoloną, mającą silne
oparcie w cywilnej siatce, oraz wyposażoną często lepiej niż oddziały Wojsk
Obrony Pogranicza, Milicji, a nawet skierowane w te rejony dywizje piechoty
(szczególnie dbano nawet w niewielkich oddziałach UPA o wyposażenie w broń
maszynową). Umundurowanie i uzbrojenie było bardzo zróżnicowane, często
przystosowane do zaplanowanej akcji. W zależności od potrzeby oddział UPA mógł
wyglądać i zachowywać się jak żołnierze Armii Czerwonej, Wojska Polskiego lub
AK – WIN – NSZ. Tak naprawdę przeciętny mieszkaniec tamtego rejonu miał poważne
trudności w zidentyfikowaniu wkraczającego do wioski oddziału.

Akcja "Wisła"

29.III.1947 roku, dzień po śmierci Świerczewskiego, na posiedzeniu Biura
Politycznego PPR postanowiono „W szybkim tempie przesiedlić Ukraińców i rodziny
mieszane na tereny odzyskane (przede wszystkim Prusy płn.) nie tworząc zwartych
grup i nie dalej niż 100 km od granicy”. Kilkanaście dni później, 11.IV.1947 r.
BP PPR powołało sztab grupy operacyjnej „Wisła”, który miał przygotować
operację wysiedlania oraz rozbić strukturę UPA przy wschodnich granicach kraju.
Grupa operacyjna miała przeprowadzić całość akcji w dwóch fazach, w pierwszej w
rejonie Sanoka i województwie lubelskim, w drugiej na Łemkowszczyźnie i w
okolicach Przemyśla. Dowódcą całości operacji mianowano zastępcę szefa sztabu
generalnego WP generała bryg. Stefana Mossora. Zgodnie z życzeniem Biura
Politycznego skontaktowano się z Czechosłowacją i ZSRR uzgadniając
uszczelnienie granic. Po sowieckiej stronie, granicy pilnowała 64. Dywizja
NKWD, dowodzona przez ppłk. Dunina. Od strony Czechosłowacji granicę
uszczelniła specjalna grupa operacyjna „Teplice”, na czele z gen. Janem
Hermanem. Uzgodniono, że oddziały wojskowe w razie pościgu, mogły swobodnie
przekraczać granicę do głębokość 30 kilometrów.

Wykorzystując wypracowane w Armii Czerwonej zwyczaje, wprowadzono dosyć
skomplikowany podział taktyczny. Z kilkunastu pułków i dywizji wyselekcjonowano
żołnierzy wcielając ich w skład tzw. specjalnych kombinowanych pułków piechoty
(skpp), które rozwiązano po zakończeniu akcji. Skpp połączono w dywizje liczące
przeciętnie dwa, trzy pułki. Do składu sił operacji „Wisła”, w pierwszej fazie
działań, skierowano pięć dywizji piechoty sformowanych z szesnastu
kombinowanych pułków piechoty, pułk saperów, samochodowy, pułk Milicji
Obywatelskiej. A do rozpoznania i działań łącznikowych, przygotowano samoloty
PO-2. Dodatkowo pod dowództwo Mossora oddano dywizjon pociągów pancernych SOK,
stacjonujący w Zagórzu pod Sanokiem. Wchodzące w jego skład cztery pociągi
tworzono od 1945 roku w celu ochrony linii kolejowych bezustannie atakowanych
przez oddziały UPA. Przy konstruowaniu tych improwizowanych pociągów
pancernych, wykorzystywano wagony opancerzone lub fragmenty opancerzenia
pochodzenia polskiego, czeskiego i niemieckiego[i]. Z rozproszonych do tej pory
oddziałów Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, stworzono najsilniejszą z
użytych w akcji jednostek 1. Dywizję KBW, (około 5000 ludzi w trzech brygadach
z kompanią samochodów pancernych BA-64, i pojedynczymi M2 i M3AI, oraz
sześcioma Su-76). Pospieszne formowanie dało o sobie znać już na samym początku
operacji, brakami w koordynacji akcji bojowych i nieskutecznością działań
przeciwko dobrze wyszkolonym, znającym teren sotniom UPA.

Przesiedlenia

Bezapelacyjnie najtragiczniejszą kartę w historii akcji „Wisła”, stanowią
masowe przesiedlenia (około 140 tys. osób), na które położono szczególny nacisk
w pierwszej fazie operacji oraz zorganizowanie obozu odosobnienia w Jaworznie
(umieszczono w nim 3873 osoby oskarżone o sympatyzowanie z UPA, w tym kobiety i
dzieci, w wyniku złych warunków i znęcania się nad więźniami zmarło 161
osadzonych). Szeregowiec Leon Wróbel z 5 skpp uczestniczył w kilkudziesięciu
akcjach przesiedleńczych: „W nocy jedna kompania otaczała wioskę, a rano
wjeżdżała do wioski druga z podwodami, które brano z Zamojskiego. Po czym
oficerowie wchodzili do przeznaczonych do wysiedlenia domów z zawiadomieniami.
Żołnierze pomagali im się ładować i pakować. Brali wszystko co im się podobało,
cały swój dobytek niektórzy ładowali na dwa wozy inni na cztery, po czym cały
transport był konwojowany po około 50 – 80 wozów do Bełżca na stację
przeładunkową. Stamtąd jechali dalej na zachód…”. Ludność rozmieszczana była na
terenach Ziem Odzyskanych, czyli w północnej i zachodniej Polsce. Rozkazy
zabraniały jakiegokolwiek znęcania się nad Ukraińcami, jednak w atmosferze
rozgardiaszu cechującego pierwszą falę operacji, dochodziło w niektórych
oddziałach do szykan, np. skracano czas przeznaczony na pakowanie, zdarzały się
również pobicia opornych. Co ciekawe, oficerowie i żołnierze w większości
wierzyli, że opuszczający swoje ziemie mieszkańcy wiosek opuszczają nędzne
chaty i zamieniają je na porządne poniemieckie gospodarstwa. Szef sztabu 1.
Dywizji KBW dziwił się podczas rozmowy, „że żaden argument nie trafiał do ich
świadomości. Jeden z rozmówców, właściciel 5 ha gospodarstwa, na pytanie
dlaczego nie wyjechał do USRR w ramach repatriacji, odpowiedział, że tu jest mu
dobrze. Tu się urodził i tu chciałby umrzeć”.

Akcja "Wisła" IV

[upowiec]

Przesiedlenia doprowadziły do prawie całkowitego wyludnienia niektórych rejonów
Polski, szczególnie w Bieszczadach istnieją miejsca, gdzie po 65 latach trudno
jest odnaleźć ślady spalonych i zniszczonych wiosek. Palenie opuszczonych
wiosek przeprowadzane było przez oddziały UPA w celu niedopuszczenia do
przejęcia zabudowań przez sprowadzonych na to miejsce Polaków.

„Lato 1947 roku było inne – pisał w swoich wspomnieniach były żołnierz UPA
OUN. Pola i ogrody leżały odłogiem, a wyludnione wsie straszyły wrogą pustką.
Polskie oddziały dniem i nocą przeczesywały każdą wieś i skrawek ziemi”. Jednak
początkowo oddziały UPA nie ponosiły większych strat. WP stosowało taktykę
wypracowaną jeszcze w 1946 roku: nocne przemarsze połączone z organizowaniem
zasadzek oraz przeczesywanie lasów. O ile efektem było utrudnianie
funkcjonowania sotni UPA, pozbawionej odkrywanych przez wojsko leśnych
magazynów broni i zaopatrzenia, to w oparciu o tę taktykę nie udało się rozbić
żadnego większego oddziału ukraińskiego. W sztabie GO „Wisła” opracowano w maju
1947 roku nowe wytyczne, w których nakazywano odejście od losowego
przeczesywania lasów. Dowódca 1. Dywizji KBW na ich podstawie i w oparciu o
meldunki z terenu, wydał rozkaz operacyjny „z chwilą nawiązania łączności z
bandą lub natrafienia na jej ślad, jedynym i głównym zadaniem jest ścigać.
Zmęczenie żołnierzy nie wytrzymuje krytyki banda też się męczy”. Ale braki
operacyjne dawały o sobie znać jeszcze podczas kilku akcji przeprowadzonych w
rejonie masywu Chryszczatej, na której jeszcze w 1946 roku odkryto olbrzymi
zespół bunkrów UPA. W dniach 12-15.V.1947 r. przeprowadzono tu, pod osobistym
dowództwem Mossora, wielką operację z udziałem dwóch dywizji, brygady KBW, 12
PP i sił WOP. Mimo to okrążonym sotniom „Chrina” i „Stacha” udało się wymknąć.
6 czerwca przeprowadzono dużym nakładem sił kolejną akcję na szczyt
Chryszczatej. Użyto m.in. kompani moździerzy 82 mm i klucza szturmowych
samolotów IŁ-2 z lotniska w Rzeszowie. Cała operacja trafiła w próżnię. Odkryto
jedynie podziemne bunkry i piekarnię, z której korzystały oddziały
kurenia „Rena”.

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów walk na terenie działania
GO „Wisła” było zdobywanie zamaskowanych schronów. Instrukcja rozpowszechniona
wśród oddziałów polskich nakazywała „przede wszystkim schwytanie żywych
bandytów znajdujących w bunkrze. Albo poprzez zorganizowanie w pobliżu, albo
skryte (najlepiej w nocy) podczołganie się kilku saperów i założenie dookoła
bunkra w 4, 5 miejscach ładunków wybuchowych, przeciągnięcie sznura Bickforda i
nad ranem ogłuszenie wybuchem znajdujących się w środku bandytów z równoczesnym
nalotem wojska. Nie pozwalając przez szybkie działanie, zorientować się
bandytom sytuacji, ująć ich żywcem”. Postępując zgodnie z wytycznymi, wojsko
próbowało za każdym razem wziąć „żywcem” obleganych w bunkrze „upowców”, jednak
najczęściej ginęli oni w walce lub popełniali samobójstwo, Jak np. podczas
ataku przeprowadzonego 22.I.1947 r. przez Oddział 4 Grupy Manewrowej (WOP) na
podziemny szpital w rejonie Maniowa. Wiele z zamaskowanych magazynów i kryjówek
znajdowało się również na terenach zabudowanych. – Mieliśmy na stanie takie
szpikulce, którymi kłuliśmy podłoże, jak wymacaliśmy drzewo to oznaczało, że
jest to dach bunkra – wspomina Leon Wróbel, szer. 5skpp. – Brałem udział w
zdobywaniu bunkra w Żurawczy. W momencie kiedy dokopano się do drewnianych
belek i zaczęto je rąbać, ze środka rozległy się strzały. Natychmiast zarzucili
go granatami, a po wybuchu do środka wskoczyło dwóch żołnierzy. Na dole
rozległy się strzały i tylko jeden zdążył wyskoczyć gdy podali mu rękę z
zewnątrz, a drugi, kapral Pyka, został w środku. Okazało się, że bunkier był
rozbudowany i Ukraińcy wycofali się do innych pomieszczeń i w momencie gdy nasi
wskoczyli to od razu puścili serię i trafili tego kaprala, rozwalając mu głowę.
Przez całą noc oblegaliśmy bunkier. (...) Rano okazało się, że wszyscy
banderowcy oprócz jednego popełnili samobójstwo.

Na terenach walk odkryto i zniszczono 1178 podziemnych schronów, jednak nie
wiadomo ile jeszcze pozostało w lasach i w spalonych wioskach. Jeden z
największych kompleksów odkryto na stokach Chryszczatej w Bieszczadach.
Kilkanaście, często dwupoziomowych bunkrów, zajmowało razem powierzchnię prawie
1 km kw., wszystkie były ocieplone i kryte blachą z doprowadzoną do wewnątrz
wodą. Na sąsiedniej Krąglicy znajdował się podziemny szpital, z salą
operacyjną, generatorem, izolatką i kaplicą.

Akcja "Wisła" V

[upowiec]

Akcja „Wisła” została zakończona 31.VII.1947 roku. Uczestnikom rozdano
odznaczenia i ordery, a w prasie ogłoszono wielki sukces. Przez cały jej okres
trwały wysiedlenia i walki z sotniami UPA. Mimo dosyć dużej przewagi WP nad
UPA, nie doprowadziły one do spektakularnych zwycięstw. Właściwie nie rozbito
do samego końca żadnego z kureni działających w Polsce. Mimo olbrzymich strat,
trzy z nich przebiły się na zachód, a jeden „Berkuta” został na Zamojszczyźnie
rozwiązany przez samą UPA w końcu 1947 roku. Na terenie kraju pozostały dobrze
zakonspirowane komórki podziemia, z zadaniem utrzymywania łączności pomiędzy
terenem właściwej Ukrainy i Zachodem, które kontynuowały swoje istnienie do
1948 roku. Patrząc na wojskowy przebieg akcji można powiedzieć, że największy
cios strukturom ukraińskiej, nacjonalistycznej organizacji, zadała właśnie
najbardziej potępiana część operacji „Wisła” – przesiedlenia. Trzeba zaznaczyć,
że władze polskie poszły „na łatwiznę”, obarczając zbiorową odpowiedzialnością
wszystkich Ukraińców i zupełnie nie związanych z UPA Łemków. Nie przeprowadzano
żadnej akcji, która pozwoliła by im uwierzyć, że są pełnoprawnymi obywatelami
Polski. Zamiast tego, zorganizowano ostatni etap wysiedlenia (rozpoczęty
jeszcze przecież przez dużo brutalniejsze działania GO Rzeszów), który
doprowadził do częściowego wyludnienia południowo-wschodnich rejonów kraju.

W 1944 roku, kiedy na te ziemie zaczęła wracać władza polska (w wydaniu Polski
Lubelskiej), cele obu stron były dosyć jasne. UPA – chciała zorganizować
jednolite narodowo państwo, na części terenów należących zarówno przed, jak i
po wojnie do Polski. Rok wcześniej przeprowadziła o wiele bardziej okrutniejszą
wersję wysiedlania na Wołyniu udowadniając, że jest gotowa przeprowadzać
czystki etniczne. Polskie władze komunistyczne niezależnie czy chciały utworzyć
państwo narodowe czy nie, (nie wysiedlono przecież ani Białorusinów, ani
Litwinów z północnych rejonów kraju) mogły, a nawet miały obowiązek bronić
terytorium kraju i jego obywateli. Akcja „Wisła” nie ma usprawiedliwienia w
warunkach pokoju, ale czy może być usprawiedliwiona w czasie wojny?

Porucznik Wysocki (mianowany w międzyczasie dowódcą kompanii przeznaczonej
do „szybkiego reagowania”) pozostał jeszcze w 9 PP w Hrubieszowie do 1948 roku.
Za Akcję „Wisła” nie otrzymał żadnych odznaczeń, pułk wrócił „do starej biedy”,
a gazety już dawno ogłosiły zlikwidowanie problemu ukraińskiej partyzantki. Dla
niego wojna miała jeszcze trwać prawie cały rok „Tydzień po potyczce z UPA,
jesienią 1947 roku, odebraliśmy telefon „kapitan Pirog wzywa pomocy”. Ja z
Waręża razem z 15 ludźmi pojechaliśmy Studebackerami na miejsce, znaleźliśmy
dwa samochody rozbite i pełno trupów. Widać było, że tylko z dowódcą batalionu
samochód przepuścili a resztę czyli dwie ciężarówki na minach poderwali, wyszli
z lasu i zaczęli strzelać rannych…

W 1990 roku przy poparciu czołowych polskich inteligentów oraz opiniotwórczej
prasy senat RP uchwalił rezolucję jednoznacznie potępiającą przeprowadzoną w
1947 roku akcję Wojska Polskiego, Milicji, ORMO, SOK, i funkcjonariuszy UB.

[m.cave]

Zawsze podziwiam ludzi, którzy szukaja obiektywnej prawdy. Pozdrawiam.

[mister1]

Swierczewski mial pseudo "Walter" z tegoz powodu, ze wyroki smierci ( w
Hiszpanii) czesto wykonywal sam, ze swego pistoletu tejze marki."Czlowiek,
ktory sie kulom nie klanial " ? ten "bohater" zasluzony w wojnie 20 roku,
gdzie sluzyl po sowieckiej stronie byl w zasadzie zawsze mniej czy wiecej
pijany. Przez swoje pijanstwo najprawdopodobnie tez zginal pod Baligrodem.

"Operation Wisla - the bloody river of memory"

[darino]

www.calguard.ca.gov/ia/Ukraine-History/Polish-Ukraine%20resettlement.htm

rozmowa z Igorem Hałagidą

[darino]

www.ipn.gov.pl/biuletyn/8/biuletyn8_2.html

wywiad z Grzegorzem Motyką - stary, ale jary

[darino]

weber.is.uw.edu.pl/zaklady/zsocog/joanna/Polecane_Publ/Motyka.htm

[aldon]

Czy są jakies statystyki ilu mieszkańców Birczy wysiedlono do ZSRR i w Akcji Wisła. Czy rodziny mieszane też były wysiedlane czy pozostały na miejscu. Czy jacyś przesiedleńcy wrócili do Birczy z zachodu albo ze wschodu. Ilu Ukraińców uniknęło wysiedlenia. zna ktoś odpowiedzi na te pytania. Może Darino pomoże?

[darino]

Niestety nie mam informacji na ten temat. Jeśli nikt nie zajmie się tym
tematem, to może ja to zrobię, ale dopiero na emeryturze :))
Na razie mieszkam za daleko od Archiwum Państwowego w Przemyślu.
Z tego co wiem, to większość ludności wysiedlono z naszego terenu na Ukrainę w
latach 1945-46. I chyba nikt nie wrócił na swoją ziemię. Słyszałem o kilku
przypadkach powrotu naszych krajanów, ale w Zsrr zadeklarowali się oni jako
Polacy, i zostali repatriowani na Ziemie Odzyskane.
Akcja "Wisła" nie miała wiele do roboty na naszym terenie - trochę osób
wysiedlono, co do powrotów po 1956 roku, to na razie wiem o 2 rodzinach ze
Starej Birczy, 2 z Sufczyny, i 2 z Krzeczkowej (ale to ze źródeł rodzinnych).

[aldon]

Dzięki Darino. Twoja informacja jest dośc wyczerpująca i daje ogólny obraz
przesiedleń. Mam tylko jeszcze jedno pytanie. Czy wiesz może czy rodziny
mieszane tez były przesiedlane czy zostawały na miejscu.

powroty Łemków po Akcji "Wisła"

[darino]

www.beskid-niski.pl/index.php?pos=/lemkowie/historia/powroty