Górny Śląsk jakiego nie znacie

[slezan]

W Polsce o tym regionie mówi się dużo a mało się wie. Pora nadrobić
zaległości.

Czym jest Górny Śląsk?

[slezan]

To wchodnia część regionu europejskiego zwanego Śląskiem, położona w dorzeczu
górnej (stąd nazwa) Odry i częściowo Wisły. Dziś Górny Śląsk to region
hsitoryczny (nie ma takie jednostki administracyjnej), obejmujący większą część
woj. opolskiego (bez Brzegu i Namysłowa - to powiaty dolnośląskie i gminy
Praszka w powiecie oleskim - to w ogóle nie Śląsk), zachodnią część woj.
śłaskiego (około połowy jego terytorium) i część kraju slezko-moravskeho w
Republice Czeskiej.

Nazwa i terytorium

[slezan]

Nazwa Górny Śląsk (Sieksia Superior) pojawiła się w dokumentach dopiero w XV
w., ale już wcześniej zaznaczył się podział Śląska na dwie części. Tej
wschodniej długo nie nazywano nawet Śląskiem, lecz księstwem opolskim.
Rdzeń Górnego Śląska to posiadłości Mieszka Plątonogiego, który władał w
Raciborzu, Cieszynie i Opolu. Ok. 1177 otrzymał on od Kazimierza Sprawiedliwego
kasztelanie bytomską i oświęcimską, które wcześniej były częścią dzielnicy
krakowskiej.
Pod koniec średniowiecza do Górnego Śłaska włączono księstwo opawskie (przez
pewien czas część Moraw). Na wschodzie Górny Śląsk uszczuplony został o
księstwa oświęcimskie i zatorskie oraz Siewierz, zakupiony przez biskupa
krakowskiego. W ten sposób ustabilizowała się wschodnia granica Górnego Śląska.
Zachodnia ukształtowała się na poczzątku XIX w., kiedy do rejencji opolskiej
(pruski Górny Śląsk) włączono dawne księstwo biskupie nysko-grodkowskie i
okolice Kluczborka.

Podziały

[slezan]

Górny Śląsk kilkukrotnie dzielony był między różne państwa. W 1740, w wyniku
najazdu Fryderyka Wielkiego, więsza cześć znalazła się w Prusach, a południowa,
z Opwą, KArniowem, Cieszynem, pzoostała przy Habsbuurgach. Po I wojnie nastąpił
podział między Niemcy, Polskę i CZechosłowację. Po II wojnie, między Polskę i
CZechosowację. Obecnie region podzielony jest między Polskę i Republikę Czeską.

Stolica

[slezan]

Powszechnie mówi się o Katowicach jako o stolicy Górnego Śląska. Tymczasem do
miana stolicy historycznego regionu pretendować mogą Opole, w mniejszym stopniu
Racibórz. Katowice były w historii admiistracyjną stolicą jednostki o
nazwie "Górny Śląsk" jedynie w czasach Adolfa Hitlera. W 1941 uwtorzył on
Prowincję Górnoślaską (wcześniej zlikwidowaną przez nazistów), a siedzibę jej
władz umieścił w Katowicach.

[silesia7]

dlatego w woj. gornoslaskiem siedzibą wojewody powinno byc Opole, a Sejmu Katowice (po to zeby zachować równowagę).

Przynależność

[slezan]

Była mowa o podziałach, teraz może o przybnależnści czy zależnosci politycznej.

1. Wielkie Morawy - hipoteza, choć przyjmowana przez większość historyków
2. Czechy - do ok. 990
3. Państwo Polan - od ok. 990 do 1035
4. Po najeżdzie Brzetysława ponownie Czechy do ok. 1050 znowu Czechy
5. Monarchia piastowska
6. Od upadku zsady senioratu na początku XIII w. rozpoczyna się okres
faktycznej niezależności księstw śląskich
7. XIII/XIV w. - proces hołdowania księstw śląskich przez królów czeskich;
pierwsi hołd składają książęta górnośląscy
8. 1526 - wraz z całą Koroną Czeską Górny Śląsk przechodzi pod panowanie
Habsburgów
9. 1740 - większa część Górnego Śląska przechodzi pod panowanie pruskie
10. 1871 - w cesratswie niemieckim (i austro-węgierskim)
11. 1918-1922 - kolejne podziały - Provinz Oberschlesienw Republice
Weimarskiej, autonomiczne województwo śląskie w II RP oraz cześć regionu w
Czechosłowacji
12. 1938 - Polska zabiera Czechosłowacji południową częśc Ślaska Cieszyńskiego
(tzw. Zaolzie), a III Rzesza Opawę, twortząc prowincję Sudetenland.
13. 1939 Hitler ączy pod swoim panowaniem wszystkie ziemie górnośląskie
14. 1945 -podział miezy Polskę i Czechosłowację

Laureaci Nagordy Nobla

[slezan]

Z całego Śłaska pochodzi 11 noblistów, z Górnego czworo:
1. Otto Stern z Żor, fizyka - 1944
2. Kurt Adler z Królewskiej Huty (dziś Chorzów), chemia - 1950
3. Maria Goeppert-Mayer z Katowic, fizyka - 1963
4. Konrad Bloch z Nysy, fizjologia/medycyna - 1964

[rico-chorzow]

www.przyroda.katowice.pl/przyrodnicy.html
Przyrodnicy śląscy.

Plebiscyt

[slezan]

Jak większość pewnie wie, po I wojnie światowej o przynależności państwowej
części Górnego Śląska miał zadecydowac plebiscyt. Części, bo Śląsk Cieszyński
podzielono między Polskę i Czechosłowację bez głosowania (choć pierwotnie takie
planowano), Opawski wlączono w większości do Czechosłowacji, podobnie jak
południową część powiatu raciborskiego, tzw. kraik hulczyński.
Obszar plebiscytowy objął zatem większą część pruskiego/niemeickiego Górnego
Ślaska oraz skrawek Dolnego (okolice Namysłowa). Wyłączono zeń zachodnią część
prowincji górnośłaskiej z Nysą, Grodkowem, Niemodlinem i Prudnikiem, zunając,
że nie ma tam jakiegokolwiek ciążenia ku Polsce.
Na wniosek polskiej delegacji na konferencję paryską do głosowania dopuszczono
emigrantów, tj. Górnoślązaków zamieszkałych w Niemczech i w Polsce. Wbrew
nadziejom Polaków większośc z nich głosowała na Niemcy.
Za Niemcami opowiedziało się 59,6%, za Polską 40,4% gosujących.
W plebiscycie nie dopuszczono opcji, która zdaniem wielu cieszyła się
największym poparciem - opcji utworzenia Wolnej Republiki Górnośląskiej.

Co Chopin zawdzięcza Górnemu Śląskowi?

[slezan]

Jozepf Elsner (1769-1854), nauczyciel Chopina, pochodził z Grodkowa. Wybitny
kompozytor, który zmarł w Warszawie, w Polsce został nieco zapomniany. Pewnie
dlatego, że napisał mszę na cześć cara:-).

Chopin był Górnoślązakiem

[ukos]

Do pewnego stopnia, poprzez nauczyciela.

[slezan]

Hehehe. Nie miał tego szczęścia.

Literatura

[eichendorff]

W tym podwątku proponuję zaprezentować przedstawicieli śląskiej literatury. Z
racji tej, że język śląski do tej pory nie został skodyfikowany, ślacy poeci
czy powieściopisarze byli zmuszeni do pisania swoich utworów po polsku, czesku,
niemiecku czy po łacinie.

Joseph von Eichendorff *1788 - +1857

[eichendorff]

Pozwólcie, że rozpocznę od mego idola :-)

"Jeden z najważniejszych twórców niemieckiego romantyzmu urodził się na zamku
Lubowitz (Łubowice) pod Raciborzem.
Jego opowiadania: "Das Marmorbild" - 1819 r. ("Obraz z marmuru"), "Aus dem
Leben eines Taugenichts" - 1823 r. ("Z życia nicponia"), "Das Schlos Durande" -
1837 r. ("Zamek Durande") to najlepsza niemiecka proza doby romantyzmu. W
dodatku arcydzieło późnego romantyzmu "Z życia nicponia", czyli pochwała
wędrującego po świecie romantyka, to najczęściej czytana nowela tego czasu w
Niemczech. Eichendorff był także autorem nastrojowych wierszy. Do najlepszych
dzieł należą: "O Thäler weit, o Höhen" ("O doliny szerokie, o góry") oraz "In
einem kühlen Grunde" ("W chłodnym uroczysku").
Jego poezja należy do stałego repertuaru śpiewaków, ponieważ muzykę do niej
skomponowali m.in. Felix Mendelssohn i Robert Schumann. Eichendorff był wielkim
przyjacielem Polaków i kultury polskiej. Jak sam pisze w pamiętnikach, w
Łubowicach rozmawiał z mieszkańcami po śląsku."
Prawie wszystko w tej krótkiej notce biograficznej się zgadza - za wyjątkiem
tego, że J.v.E. był Niemcem. 200 lat temu tożsamość narodowa dopiero się
rodziła, więc on pewnie uważał się głównie za Ślązaka a nie za Niemca.
Jeszcze jeden cytat: "Joseph von Eichendorff miał pecha. Gdy żył, był
urzędniczyną, marzącym o burzliwym losie artysty. Po śmierci naziści zrobili z
niego swego idola, a Polacy unikali jak ognia. Czy przyszedł wreszcie czas,
by "śląski Mickiewicz" stał się symbolem dobrego sąsiedztwa Polaków i Niemców?"

Stanisław Bieniasz

[slezan]

Zmarły niedawno pisarz - dramaturg, publicysta. W latach 80-tych na emigracji w
Niemczech. Jego utwory ("Niedaleko od Koenigsallee", "Stary
portfel", "Biografia kontrolowana") koncentrują się na problematyce
górnośłaskiej. To rozrachunek z najnowszą historią, uwikłaniem w totalitaryzmy,
rozdarciem między Polską a Niemcami.
Zapytany o to, czy jest pisarzem polskim czy niemeickim, Bieniasz
odpowiedział: "Jestem pisarzem śląskim piszącym po polsku".
Wielki zwolennik autonomii Górnego Śląska (opublikował w paryskiej "Kulturze"
artykuły na ten temat).

Janosch (Horst Eckert)

[slezan]

Pisarz z Zabrza (obecnie mieszka na Wyspch Kanaryjskich). Jeden z
najpopulraniejszych na świecie autorów bajek dla dzieci. Na Górnym Ślasku znany
gó..e dzięki osadzonej w zabrskich realiach pełnej gorzkiego humoru
powieści "Cholonek, czyli dobry pan Bóg z gliny". Podobnie jak u Bieniasza mowa
tu o czasch totalitaryzmu i postawach górnośląskich proletów - bez znieczulenia.

Henryk Waniek

[slezan]

Znany glównie jako malarz. W roku 2004 został nominowany do Nike za
powieść "Finis Silesiae", która jest wizją upadku starego Śląska zniszczonego
przez nazizm i komunizm.
Autor w wywiadach wielokrotnie podkreślał swe poparcie dla autonomii Górnego
Śląska. Nie ukrywa też, że w spisie zadeklarował narodowość śląską.

Janosch (właśc. Horst Eckert) *1931

[eichendorff]

Najsłynniejszy żyjący śląski pisarz i grafik. Znany w świecie pod literackim
pseudonimem Janosch. Urodził się Zaborzu, dzielnicy Zabrza. Mówi o sobie, że
jest Ślązakiem i zawsze podkreśla silne związki łączące go z rodzinnymi
stronami. Ojciec Janoscha był robotnikiem, a on sam jako pierwszy w rodzinie
nauczył się czytać i pisać. Wyjechał po wojnie wraz z falą repatriantów do
Olenburga. Imał się różnych zawodów, pracował fizycznie. Chciał być artystą
malarzem, ale nie zagrzał długo miejsca w monachijskiej Akademii Sztuk.
Przypadkowo zadebiutował jako autor książeczek dla dzieci, które sam
ilustrował. Dziś ma na swoim koncie ponad sto książek dla najmłodszych, a z
jego nazwiskiem wiąże się cały przemysł wydawniczy: książki, gadżety, a nawet T-
shirty, filmy i spektakle teatralne. Jego powieściowym debiutem był "Cholonek,
czyli dobry Pan Bóg z gliny". Gdy książka na początku lat 70. ukazała się w
Polsce, wzbudziła mieszane uczucia. Janosch dosadnie przedstawił śląską
przedwojenną rzeczywistość - ze wszystkimi jej przywarami. Potem napisał
m.in. "Polski blues". Kilka lat temu pisarz postanowił zmienić swoje życie.
Wyjechał z Niemiec i osiedlił się na Teneryfie. Mieszka tam do dziś. Nie ma
telefonu ani komputera. Śpi w hamaku i pisze powieści.
Krótka notka biograficzna na Wikipedii
pl.wikipedia.org/wiki/Janosch
Ostatnio było o nim bardzo głośno gdyż odwiedził swoje "stare śmieci"
miasta.gazeta.pl/katowice/1,35063,2742533.html

Ingmar Villqist (Jarosław Świerszcz)

[slezan]

Najbardziej wzięty z żyjących w Polsce dramatopisarzy, pochodzący z Chorzowa.
Jak mówi w wywiadach, w spisie zadeklarował narodowość sląską.

Angelus Silesius *1624 - +1677

[eichendorff]

Ślązak z urodzenia, lekarz z wykształcenia, ksiądz z powołania, poeta mistyk z
potrzeby ducha. Angelus Silesius to imię zakonne. W rzeczywistości jeden z
najsłynniejszych poetów XVII wieku nazywał się Johann Scheffler. Jego ojciec,
Stanisław, ożeniony z Marią Hennemann, był krakowskim mieszczaninem, który
przeniósł się do Wrocławia, prawdopodobnie po to, aby uniknąć presji
wywieranych na innowierców.
I tak syn Johann, urodzony w 1624 r., został wrocławianinem. Choć dobrze poznał
Europę - studiował medycynę i filozofię w Strasburgu, Lejdzie i Padwie - wrócił
na Śląsk i w 1649 r. został nadwornym lekarzem księcia oleśnickiego Sylwiusza
Nimroda. Zrażony ciągłymi sporami w środowisku ówczesnych protestantów,
przeszedł w 1653 r. na katolicyzm i zamieszkał w klasztorze Krzyżowców z
Czerwoną Gwiazdą przy kościele św. Macieja (dziś siedziba Ossolineum). Tu
powstały jego poezje i pisma polemiczne w duchu mistyki katolickiej, zebrane
pod tytułem "Ecclesiologia" (1667 r.).
Twórczość Angelusa Silesiusa jest dziś o wiele bardziej znana w Niemczech niż w
Polsce, choć sam Mickiewicz tłumaczył we fragmentach zbiór jego poezji z 1657
r. pt. "Pątnik anielski".
Scheffler zmarł w 1677 r. i został pochowany we wrocławskim kościele św.
Macieja. Podobno jednak tam już nie spoczywa. Krypta, do której spuszczono
trumnę Angelusa Silesiusa, została w czasie wojny zamieniona na schron i
szpital.
Twórczość wrocławianina miała ogromny wpływ na pisarzy, myślicieli i naukowców
również Górnego Śląska.

[slezan]

No tu już naciągnąłeś:-). Zostaw coś Dolnoślązakom.

[eichendorff]

Uważam, że XVII wiek to jeszcze wspólna historia Dolnego i Górnego Śląska.
Dopiero później (po zajęciu Śląska przez Prusy w 1740 r.) drogi Dolnego i
Górnego Śląska się rozeszły.

[slezan]

No ale wątek dotyczy Górnego. Proponuję tego się trzymać.

Horst Bienek

[slezan]

Pisrz bliski Górnoślązakom,choć nie szczędził im gorzkich słów. Pochodził z
Gliwic. Po wojnie wylądował w Workucie. Autor górnośląskiej trylogii. Duże
wrażenie robi jego "Podróż w kraine dzieciństwa".

[silesia7]

napisal trylogie? nie wiedzialem naprawde! a o czy jest ta powieść?

[slezan]

www.haus.pl/pl/opis/pub16.html

Najwybitniejszy górnośląski poeta

[slezan]

Ten tytuł bezapelacyjnie przyznać należy Josephowi von Eichendorff (1788-1857),
urodzonemu w Łubowicach pod Raciborzem. Uchodzi on za najwybitniejszego
niemieckojęzycznego poetę późnego romantyzmu. Jego utwór "Z życia nicponia"
(pisany prozą) to lektura w niemieckich szkołach. W śląskich niestety nie:-).

Krem Nivea zwdzięczacie Górnemu Śląskowi:-)

[slezan]

Jego recepturę opracował Oscar Troplowitz - górnośląski Żyd z Gliwic.

Król cynku - czyli od pucybuta do milionera

[slezan]

Kariera w parwdziwie amerykańskim stylu. Karl Godula (1781-1848) z rodziny
leśniczego, ur. w Makoszowach (dziś dzielnica Zabrza), osiągnął stanowisko
zarządcy majątków rodu Ballestremów, bynastępnie samemu zakładać kopalnie i
huty. Największe pieniądze zrobił na produkcji cynku - Górny Śląsk pkrywał 60%
światowego zapotrzebowana na ten metal.

[rico-chorzow]

Bernhard Grzimek,urodzony w Nysie (1909-1987),studiuje zoologię i
weterynarię,uniwersytet w Lipsku,promuje w Berlinie,wiele wydań w tych
kierunkach oraz ochronie środowiska,150 filmów,za film dokumentarny - Serengeti
nie może zginąć - otrzymuje Oskara,wiele wyróżnień i odznaczeń,także profesora
honorowego Uniwersytetu Łomonosowa w Moskwie.

Ród Donnersmarcków

[eichendorff]

Jedna z najbardziej zasłużonych rodzin w dziejach Śląska.
Ich siedziba, w Świerklańcu nieopodal Piekar Śl. to perła architektury. Pałac
zwany śląskim Wersalem spłonął w 1945 r. podpalony przez żołnierzy Armii
Czerwonej. Resztę rozgrabili szabrownicy i ...gen. Jerzy Ziętek wydając rozkaz
wysadzenia ruin w powietrze. Zabytkowa brama kompleksu parkowo-pałacowego zdobi
teraz wejście do ...chorzowskiego zoo.
Donnersmark to również pierwotna nazwa dogorywającej obecnie Huty Zabrze.
Również zabytkowa kopalnia Guido w Zabrzu, swoje imię zawdzięcza Gwidonowi von
Donnersmarck. Był on także budowniczym pałacyku w Nakle Śląskim, w którym
znajduje się Mauzoleum całej rodziny.

Oscary dla Waxmanna

[slezan]

Franz Waxmann z Królewskiej Huty (dziś Chorzów) - kompozytor muzyki filmowej,
zdobywca dwóch Oscarów.

Pierwszy żeliwny most wiszący na kontynencie

[slezan]

... też jest u nas. W Ozimku (woj. opolskie), gdzie działała huta.

[silesia7]

i chyba działa nadal.

[silesia7]

i chyba działa nadal.

[arnold7]

Masz jakies zdjecie?

[slezan]

www.miasto.ozimek.net.pl/index.php?page=most

Gaude Mater Polonia

[slezan]

Utwór ten skomponował Wincenty z Kielczy na Górnym Śląsku (woj. opolskie,
powiat strzelecki).

Krzyż Żelazny

[slezan]

Czy wiedzieliście, że to najbarziej znane na świeci eodznaczenie wojskowe
ustanowiono we Wrocławiu w 1813 r.? Pierwsze krzyże odlano w hucie w Gliwicach,
a więc na naszym niepowtarzalnym Górnym Śląsku:-).

Maszyny parowe i wielkie piece

[slezan]

Zdaniem niektórych pierwsza maszyna parowa na kontynencie europejskim została
zainstalowana w Tarnowskich Górach, a pierwsze wielkie piece opalane koksem w
Gliwicach. Inni uważają, że były to jedne z pierwszych urządzeń tego typu poza
Wielką Brytanią.

O księdzu co wynalazł ul

[slezan]

A był to Jan Dzierzon (1811-1906) z Łowkowic pod Kluczborkiem. Nikt nie zrobił
dla pszczelarstwa tyle co on.

Pierwszy kodeks prawa górniczego

[slezan]

Tzw. Ordunek Gorny wydany w 1528 przez księcia opolskiego Jana Dobrego i
Jerzego Hohenzollerna, księcia karniowskiego.

PAR w Prószkowie

[slezan]

To nie błąd - nie chodzi o Pruszków, ale o podopolski Prószków, gdzie w 1847 r.
powstała Pruska Akademia Rolnicza, a przy niej w 1867 rolnicza stacja
doświadczalna i w r. 1874 stacja botaniczna.

Górnośląskie korzenie Piusa X?

[slezan]

Podobno ojciec Piusa X był Górnoślązakiem spod Błotnicy Strzeleckiej, który
uciekł do Włoch przed poborem do armii.

Elza z afrykańskiego buszu

[slezan]

Autorka, Jooy Adamson, urodziła się w Opawie.