Pałac przy Wiatraku, czyli Grochów niezbudowany

[e-mka]

Trudno dziś w to uwierzyć, ale mogliśmy mieć Pałac Kultury i Nauki przy
Rondzie Wiatracznym! Rok 1951. Józef Sigalin, szef Biura Odbudowy Stolicy
i Naczelny Architekt Warszawy w jednej osobie, dowiaduje się od tow.
Mołotowa, prawej ręki Stalina, że stolica otrzyma w darze od narodu
radzieckiego wieżowiec. Architekci rzucają się do opracowania polskiej
koncepcji budowy daru. Mają wiele wątpliwości – czy wzorować się na
Uniwersytecie Moskiewskim im. Łomonosowa? Czy brać pod uwagę inny radziecki
wysokościowiec? Odpowiedzi szukają m.in. w miesięczniku "Architektura
i Stroitielstwo” i wreszcie przygotowują pięć koncepcji lokalizacji i
realizacji niesprecyzowanego radzieckiego wieżowca.
Jedna z nich zakładała wybudowanie dokładnej kopii wysokościowca
administracyjnego wzniesionego w Moskwie na Placu Smoleńskim na Grochowie,
na skrzyżowaniu Grochowskiej z Al. Waszyngtona, czyli przy Wiatraku.
Co było dalej, wiemy.
Ile jeszcze podobnych planów zabudowy Grochowa istniało? Czy słyszeliście
o innych niezrealizowanych projektach epoki socrealizmu? A może
i przedwojennych? Jak wygląda Grochów niezbudowany?

PWK

[andrzej_b2]

Był rok 1938. Warszawa szykowała się do Powszechnej Wystawy Krajowej, która
miała odbyć się w 1944 r. jako przegląd 25-letniego dorobku Polski Niepodległej.
Po rozpatrzeniu wielu lokalizacji, tereny wystawowe wybrano na prawym brzegu
Wisły, obok mostu kolejowego, mostu Poniatowskiego, Parku Skaryszewskiego i Al.
Zielenieckiej, nad wodą, z możliwie najlepszą i prostą komunikacją z dworcami
Wschodnim, Wileńskim i Głównym. Miejsce to wskazano z inicjatywy inż. arch.
Juliusza Nagórskiego, który opracował szkice i plany. Przewidziano tu budowę
Muzeum Przemysłu i Techniki wg projektu prof. Bohdana Pniewskiego i pawilony
wystawiennicze. Prace były już w pełnym toku, ponieważ termin 6-letni nie był
odległy dla tak dużego przedsięwzięcia. Wszystkie te zamierzenia przerwał wybuch
wojny. Wiemy, że PWK w Warszawie nigdy nie doszła do skutku.
Pozdrawiam

Zielony Grochów i baseny

[pol-a]

Pałąc na Grochowie, to w latach 40./50. wcale nie była mrzonka. Robotniczy
Grochów się wówczas rozbudowywał i władza chciała dopieścić lud pracujący
wysokościowcem biurowym (notabene byłby mniejszy od znanego nam PKiN). Gdyby
budowa doszła do skutku, to zapewne nie mielibyś „ronda” lecz socrealistyczny
plac z kandelabrami, a pod kilof poszedłby Zakład Albertynów i kilka okolicznych
kamienic oraz piekarnia Reicherta. Towarzysze radzieccy uznali jednak, że jest
to zbyt mało reprezentacyjna lokalizacja i projekt wyrzucono do kosza.
A inne planowane a niedokończone inwestycje grochowskie? Właściwie całe
założenie urbanistyczne Grochowa jako nowoczesnego, zielonego przedmieścia, w
ramach forsowanej przez prezydenta Starzyńskiego koncepcji Wielkiej W-wy. Jak
mogło być widać po międzywojennej zabudowie Grochowskiej, Waszyngtona, placu
Sembeka czy tzw. kolonii posłów i senatorów.
W latach 20. planowano też m.in. rozbudowę Portu Praskiego, którego baseny miały
sięgać aż do Al. Zielenieckiej i Ronda Waszyngtona.

Miasteczko akademickie w porcie

[e-mka]

To prawda – pałac grochowski miał mieć kubaturę mniejszą niż PKiN. Polscy
architekci, jak pisałam, zaprojektowali pięć wersji wieżowca, bo nie byli
pewni, czego się od nich oczekuje. Próba skontaktowania się z radzieckimi
twórcami stalingotyku był wszak pomysłem niepewnym politycznie. Co do Portu
Praskiego – i on był rozpatrywany jako możliwa lokalizacja daru. Na Pradze
miała stanąć kopia moskiewskiej uczelni oraz miasteczko akademickie (sam port
miał zostać przeniesiony do planowanego wielkiego portu na Żeraniu).

Podwieszany most

[e-mka]

Pierwotny projekt Mostu Łazienkowskiego był podobno piękny. Tylko piekielnie
drogi – kosztował dwukrotnie więcej, niż znana nam konstrukcja. Długo rozważano
stalowy most wiszący, z trzema poziomami na niektórych węzłach, z rezerwą na
SKM i z tramwajem. Ostatecznie wybrano most stalowy o jednakowej wysokości na
całej długości, bez żadnych fajerwerków. Jego 8-metrowa makieta była
eksponowana w przeszklonym pawilonie tuż przy Pl. Na Rozdrożu. Obok makiety
stała skrzynka, do której warszawiacy mogli wrzucać kartki z uwagami. I jeszcze
ciekawostka – podwieszany most miał prowadzić do dwupoziomowego ronda
Wiatraczna : )

Aleja Sławy

[andrzej_b2]

Około 1931 r., na fali obchodów 100 rocznicy Bitwy Grochowskiej, powstał projekt
Alei Sławy, poświęconej bohaterskim obrońcom ojczyzny. Miała ona prowadzić od
Wiatracznej ku Mauzoleum na Olszynce Grochowskiej. Ogłoszony był już nawet i
rozstrzygnięty konkurs na projekt owego monumentu. Upływ lat stopniowo urealniał
ten zamysł. Jeszcze na mapie Warszawy z 1935 r. widać projektowaną Aleję Sławy –
Aleję Olszynki Grochowskiej, która miała mieć już charakter ulicy biegnącej na
Olszynkę Grochowską od przedłużonej w kierunku Wawra ul. Perkuna.
www.trasbus.com/planywarszawy/1935/104.jpg
śladem ul. Kanałowej i Zawichowskiej. Następne lata zweryfikowały i ten pomysł.
Już na planie z 1939 r. widać Aleję Olszynki Grochowskiej jako ulicę łączącą
pole bitewne z ul. Grochowską w okolicy Gocławka.
www.trasbus.com/planywarszawy/1939/2204.jpg
Jak widać wszystkie zamiary skończyły się na krótkiej uliczce łączącej
Grochowską (w okolicy Gocławka z lokalną ulicą Markowką
www.trasbus.com/planywarszawy/1946/446.jpg
Epilog tej chlubnej idei dopisały czasy współczesne. Aleją Sławy staje się
obecnie ul. Traczy na Wygodzie.
www.trasbus.com/planywarszawy/1989/1989_41.jpg
W ostatnich latach została uporządkowana. Ustawiane są tam ogromne głazy,
poświęcone dowódcom bohaterskich formacji wojskowych. Szkoda jednak, że uliczka
łącząca Mogiłę na Olszynce z ul. Chełmżyńską nie koresponduje z wielkością
legendy Olszynki. Wiedzie wśród parterowych domków o nieurodziwej architekturze,
a głazy są ogałacane z wszelkich elementów metalowych przez ludzi z marginesu. :-((

Miało być lotnisko : )

[e-mka]

A może ktoś przypomni, jak to na gocławskich łąkach miał powstać międzynarodowy
port lotniczy? : )

[Gość: mlp]

Należy wspomnieć jeszcze Trasę Tysiąclecia co miała w poprzek przeciąć Pragę i
Grochów /pod torami obok Dworca Wschodniego są jeszcze gotowe tunele na pasy ruchu/.

[dzikiedziecko2]

MLP, napisz więcej o tych tunelach pod Wschodnim. Gdzie dokładnie są? Skąd masz
te intormacje?

[e-mka]

O! Ja też bardzo poproszę o szczegóły! Nie natknęłam się nigdy na żadne
wzmianki na ten temat.

A ja się natknęłam

[adminppdwir]

I to na naszym forum
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=292&w=18242229&a=22192312
Oraz dyskusja powyżej tego przykładowego postu.

Ażur roztapiający się na tle nieba

[e-mka]

Sylweta grochowskiego pałacu przy rondzie Wiatraczna miała imponować. Dlatego
projekt stworzono wzorując się na laureacie Nagrody Stalinowskiej – wieżowcu
przy Pl. Smoleńskim w Moskwie proj. arch. W. Gelfrejcha i M. Minkusa. Jego
forma realizowała pięknie ideologię stalingotyku i opierała się na ludowym
rozumieniu piękna : )
Tak więc: wygląd monumentalny – wys. 120 m (razem dekoracyjnymi elementami
wieńczącymi), dł. fasady głównej 160 m, 20 „roboczych pięter”, 850 pokojów
biurowych o pow. 22,5 tys. m. kw. Oprócz tego sala zebrań na 500 osób,
restauracja - stołówka, biblioteka, oddziały bankowe, kasy oszczędnościowe,
poczta, telegraf, itd. Całości dopełniał system 16 bezszmerowych, szybkich wind
i 4 eskalatorów. Wszystko oparte na stalowym szkielecie z obetonowanymi
kolumnami i belkami. Fasada pałacu miała mieć jasny i radosny koloryt,
a cokół i wejście miały być obłożone granitem.
Budowla w miarę oddalania się od ziemi zmniejszała się. Przy zwieńczeniu
przechodziła w ażur, który miał się roztapiać na tle grochowskiego nieba.
Na taką rozrzutność architekci mogli sobie pozwolić. Nieba, w odróżnieniu od
pustaków i cementu, był ci u nas dostatek : )
Nie mogę tylko jakoś wyobrazić sobie lokalizacji tego pałacu. Jak myślicie –
w którą stronę zwrócona byłaby fasada? ; )

[Gość: Krop]

Obstawiam że stałby frontem do Waszyngtona, tak by go było widać cały czas
jadąc zza Wisły. No chyba że już wtedy planowano trasę łazienkowską - ale chyba
nie, do przedwojennych planów trasy wrócono chyba dopiero w latach 60-tych.

Kierunek wschód?

[e-mka]

A jaki to byłby kierunek, jeśli chodzi o strony świata? zawsze mi się mylą : (

Grochowska Marianna

[e-mka]

W XXI wiek Grochów miała wprowadzić posągowa blond dziewica
w rozwianym purpurowym płaszczu. To nie żart! Tak właśnie wyglądał
projekt pomnika autorstwa Stanisława Lipskiego, który miał stanąć
na Placu Szembeka. Czterometrowy gipsowy model piękności w skali
1:1 prezentowany był w Łazienkach, a potem w Centralnej Bibliotece
Wojskowej. Ciężar gatunkowy dzieła oddawała jego nazwa - "Pomnik
Chwały i Pamięci Obrońców Wolności i Niezawisłości Ojczyzny 1944-
80". Odlana z brązu postać kobiety jedną ręką wskazywała
nieokreślony punkt w przestrzeni, drugą wręczała miecz nagiemu
młodzieńcowi w laurowym wieńcu na głowie, korzącemu się u jej stóp.
Czoło dziewicy zdobiła gwiazda, kibić zakrywał pancerz, całości
dopełniała kolumna z orłem białym, pazurami lewej nogi wspartym na
symbolu Polski Walczącej. Ta zawiła kompozycja, wg wyjaśnień
autora, symbolizować miała nakaz walki z wrogiem po 1944 roku. Za
bezpośrednią inspirację dla grochowskiej Marianny posłużyła ponoć
postać Polonii pędzla Artura Grottgera.
Pomnik wzbudzał wiele kontrowersji. Lipskiemu wypominano wykuwanie
socrealistycznych posągów w młodości, krytykowano rozdętą, fałszywą formę
dzieła, kicz i jarmarczną estetykę. Autor traktował je jednak zupełnie serio.
Zawiązał komitet budowy, uzyskał zgodę komisji planowania rady
gminy Centrum dla lokalizacji przy Pl. Szembeka (wcześniej brano
też pod uwagę skrzyżowanie ulic Ostrobramskiej i Motorowej, a
później Targówek). Na szczęście projekt ugrzązł w gąszczu wymogów
urzędniczych i grochowska Marianna nigdy nie spojrzała w niebo nad
kościołem pw. Najczystszego Serca Maryi. A może jednak szkoda?
Mielibyśmy lokalną legendę, patronkę kupców z pobliskiego
targowiska i towarzystwo dla św. Ekspedyta, zam. Chłopickiego
34 : )
***
Pomnik Chwały i Pamięci Obrońców Wolności i Niezawisłości Ojczyzny
1944-80 proj. S. Lipskiego musiałby zmierzyć się z dominantą estetyczną
okolicy - neogotyckim kościołem przy Pl. Szembeka:
img370.imageshack.us/img370/8571/pict0197large2no.jpg

[pantalon]

a kiedy powstal ten projekt konkretnie?
I czy moza zrodlo wiadomosci prosic?

PanTalon

Pomniki, których nie postawiono

[e-mka]

Projekt Marianny - Polonii autorstwa S. Lipskiego miał kilka wersji
(np. w jednej zamiast młodzieńca występował harcerz) i kilka potencjalnych
lokalizacji. Powstawał w drugiej połowie lat 90-tych lub wcześniej, a gipsowy
model pokazywano warszawiakom w 1999 roku.
Najbardziej prawdopodobne lokalizacje to był właśnie Pl. Szembeka, a później
Targówek, o czym więcej tu:
www.ngp.pl/str/tekst688.html
O lokalizacji grochowskiej donosiła GS (m.in. artykuł T. Urzykowskiego
"Dziewica wraca" z 08.03.2000), pewnie też inne stołeczne gazety,
bo pomnik budził wiele kontrowersji.
A może ktoś widział gipsowy odlew dziewicy? Ciekawe, jak potoczyły się
jej dalsze losy : ) I czy istniały jeszcze jakieś projekty pomników, których
na Grochowie nie postawiono?

[Gość: Tomasz]

Przy Rondzie Wiatraczna.