Filozofia- co powinniśmy o niej wiedzieć?

[roterupel]

1. Termin “filozofia" został rzekomo wprowadzony przez starożytnych
skromnych mędrców, którzy nie chcąc się nazywać “mędrcami" użyli
tego wyrażenia i kazali się zwać “miłośnikami mądrości". Dzisiaj
nazwanie się “filozofem" uchodzi już za zarozumiałość - filozofowie
mówią o sobie zazwyczaj, że są “profesorami filozofii" albo
że “zajmują się filozofią". Ponieważ jednak “mądrość" jest
wyrażeniem wieloznacznym, jak wykazał Arystoteles, w
zwrocie “filozofia" używamy go w znaczeniu “wiedzy doty­czącej
wielkich spraw bytu i życia", ściślej - “podstawowych zagadnień
poglądu na świat".
2. W historii różni myśliciele rozmaicie określali przedmiot
filozofii. W starożytności Cycero zdefiniował ją jako “wiedzę o
sprawach boskich i ludzkich", co mniej więcej oddaje starożytny
pogląd na tę sprawę, gdyż myśliciele tego okresu pod nazwą filozofii
uprawiali wszystkie nauki; tak np. Arystoteles omawia w swojej
filozofii nie tylko logikę, etykę i onto­logię, ale także zoologię,
meteorologię, psychologię doświadczalną itp., a Teofrast botanikę.
Także religia niewiele różni się od filozofii, w ostatnim okresie
starożytności myśliciele zupełnie świadomie mieszają teologię z
filozofią. W średniowieczu (u św. Tomasza z Akwinu) nastąpiło jasne
rozgraniczenie teologii od filozofii, tj. wiary od rozumu. Św.
Tomasz definiuje filozofię słowami “wiedza rozumem nabyta"; nie ma
więc tu jesz­cze rozróżnienia między filozofią a naukami
doświadczalnymi. W rzeczy samej taki np. św. Albert Wielki,
znakomity filozof i przyrodnik średniowie­czny, uprawiał z
zamiłowaniem botanikę, równie jak Teofrast sądząc, że
to jest cześć filozofii. W czasach nowoczesnych wysuwa się na plan
pierwszy zagadnienie stosunku filozofii do nauki przyrodniczej i
istnieje pod tym względem znaczna chwiejność pojęć. Jedni, jak wielu
tomistów, uważają całość wiedzy pozateologicznej nadal za filozofię;
inni, jak neo­pozytywiści twierdzą przeciwnie, że filozofii w ogóle
nie ma, gdyż wszystkie jej dziedziny zostały przejęte przez nauki
doświadczalne wzgl. formalne. Inni jeszcze sądzą, że filozofia
powinna się obecnie ograniczyć do jednej dziedziny, np. teorii
poznania (kantyści), ontologii (husserlianie), etyki (Balfour) itp.
3. Z punktu widzenia historii filozofii filozofią jest to, co
filozofowie w danej epoce za filozofię uważali; przyglądając się
jednak ich systemowi stwierdzamy, że na ogół zgodni oni są w
opracowywaniu trzech wielkich grup zagadnień, które od czasów
Sokratesa do chwili obecnej stanowią niezmiennie przedmiot tej
nauki. Są to grupy następujące:
a) zagadnienia teoriopoznawcze, a wiec dotyczące stosunku naszego
poznania do rzeczywistości. Tutaj należy w pierwszym rzędzie logika
i metodologia nauk, których zadaniem jest wskazać, jak należy postę­
pować, aby osiągnąć prawdę. Obok nich występuje jednak także episte­
mologia, stawiająca sobie dwa zagadnienia: (i) Co znaczy słowo “rze­
czywistość" i “poznanie"? Wszystkie nauki, nie wyłączając
psychologii zakładają, i zakładać muszą, że poznajemy jakąś
rzeczywistość; (ii) filozofia zajmuje się zbadaniem, czy np.
przedmiot poznania nie jest wytworem poznającego i w jakim stopniu,
co znaczy słowo “prawda", czy możemy poznać prawdę przedmiotową itp.
b) zagadnienia treści poznania, które dzielą się na ontologiczne i
kosmo­logiczne. Filozofia stara się tutaj odpowiedzieć na takie
pytanie, jak np.: Jaki jest stosunek istnienia do istoty? Jaka jest
wartość przedmiotowa zasady przyczynowości? Czy istnieje
rzeczywista, czy też pozorna tylko mnogość bytów? Czy i jakie
istnieje praźródło bytu (Bóg, Przyroda itp.). Głównym zagadnieniem w
tej dziedzinie było w czasie całego biegu historii myśli ludzkiej
zagadnienie prawa przyrodniczego; skąd ono się bierze, jaka jest
jego natura, na czym jest oparte)
c) zagadnienie aksjologiczne (wartości), które dzielimy na
zagadnienia estetyczne, etyczne i religijne. Chodzi tutaj o
zagadnienie niejako od­wrotne względem pierwszych: tam chodziło o
poznanie, tu o działanie
23
22

ludzkie, ściślej o wartościowanie, które to działanie motywuje. Filo­
zofowie stawiają sobie w tej dziedzinie pytania: Czy istnieje nie­
zmienne prawo etyczne i estetyczne? Na czym jest ono oparte? Co jest
jego najbardziej podstawowym nakazem? Jakie wnioski należy wyciągnąć
z założeń etycznych względem społeczeństwa? I wiele podobnych.
cdn.

Podział filozofii

[roterupel]

4. Podział filozofii. Wskutek tego filozofia dzieli się najogólniej
na trzy części, ustalone już przez starożytnych stoików: logikę,
fizykę i etykę (wszystkie trzy szeroko pojęte). W praktyce stosuje
się najczęściej następu­jący podział, który każdy filozof zresztą
modyfikuje zwykle zależnie od swoich potrzeb:
I. Logika:
a) semantyka
b) logika formalna
c) metodologia
II. Epistemologia (teoria poznania):
a) zagadnienie sceptyczne (czy istnieje coś pewnego)
b) zagadnienie krytyczne (co to jest prawda i poznanie)
III. Ontologia ogólna (zwana także przez niektórych fenomenologią).
Nauka ta zajmuje się analizą takich treści jak byt, ruch, istnienie,
forma, trwanie, przyczyna itp.
IV. Kosmologia, zajmująca się zagadnieniami stosunku materii do
rozcią­głości, ruchu, czasu i przestrzeni, ogólna koncepcja świata i
struktury ciał (np. czy przyrodę należy tłumaczyć tylko przez
przyczyny mechani­czne, czy też przyjąć cele itp.). Działem
kosmologii jest filozofia życia, badająca zagadnienie stosunku życia
do praw fizykochemicznych, ewo­lucji itp.
V. Psychologia filozoficzna bada głównie zagadnienie odrębności
zjawisk psychicznych i ich stosunku do fizjologicznych (czy duch
różni się od materii, czy materia może na ducha działać i na odwrót,
czy duch różni się od życia itp.)
VI. Ogólna teoria wartości zajmuje się samym pojęciem wartości i
jego po­chodzeniem.
VII. Etyka poszukuje podstaw prawa etycznego i stara się tworzyć
system norm moralnych; jej dziełem jest etyka społeczna.
VIII. Estetyka zadaje sobie to samo pytanie odnośnie do piękna i
sztuk pięknych.
IX. Filozofia religii bada samo pojecie religii (czy religia różni
się od etyki
i czym, czy i jaki ma przedmiot itp.).
Na uniwersytetach polskich przed wojną świetnie rozwijała się
logika, kwitła także ontologia ogólna, której wybitnym
przedstawicielem był prof. Ingarden ze Lwowa; niektórzy filozofowie
pracowali także w dziedzinie kosmologii - natomiast zaniedbana była
etyka, a zwłaszcza epistemologia, do której logicy warszawscy
odnosili się z wielką nieufnością, twierdząc na­wet niekiedy, że
takiej nauki w ogóle nie ma.
5. Stosunek filozofii do nauki. Stosunek filozofii do nauk zarówno
przyrodniczych, jak i formalnych był historycznie taki zazwyczaj, że
nauki te zapładniały filozofów zwykle nowymi myślami. Tak np.
Arystoteles w swojej filozofii jest wielce zależny od matematyki,
astronomii i biologii; Leibniz (XVII wiek) - od matematyki (obaj
głównie od własnych odkryć w tej dziedzinie); Bergson (XX wiek) - od
biologii. Platon miał napisać na drzwiach swojej akademii “niech
żaden, kto nie zna geometrii, nie wcho­dzi". Zasada utrzymywania
żywego stosunku z nauką obowiązuje do dziś dnia filozofów.
Wielu filozofów próbowało nie tylko korzystać z myśli zawartych w
nauce, celem zastosowania ich w swojej dziedzinie, ale także wprost
oprzeć filozofię na nauce. Próby takie istniały i w starożytności
(budowa świata u Arystotelesa), i w średniowieczu (system polityczny
u wielu scho­lastyków), a zwłaszcza w czasach nowszych, gdzie
skrajnym myślicielem pod tym względem był Herbert Spencer. Sądząc z
doświadczenia jest to przedsięwzięcie ryzykowne, gdyż po jakimś
czasie teorie naukowe upadają, a razem z nimi wali się system na tak
grząskim gruncie zbudowany. Naj­trwalsze są te wyniki filozofii, w
których nauka przyrodnicza nie jest pod­stawą, ale przedmiotem
badania. W każdym razie istnieje wiele systemów filozoficznych,
które z nauką przyrodniczą jako podstawą nie są wcale związane, i te
właśnie okazały się najtrwalsze (ontologia Arystotelesa i św.
Tomasza, teoria Bóstwa Spinozy, krytyka Kanta).

Stosunek filozofii do religii

[roterupel]

Stosunek filozofii do religii. Religia odegrała w dziejach filozofii
podobną rolę jak nauka, a mianowicie zapłodniła umysły filozofów
szere­giem myśli (orfizm u Platona, chrześcijaństwo u św. Augustyna
itp.)- Tutaj jednak jedną z wielkich zdobyczy średniowiecznej
filozofii jest dyrektywa, powszechnie od XIII wieku uznana przez
filozofów, ze filozofii na religii budować nie można. Obie dziedziny
mają jednak punkty styczne, tak np. jeśli chodzi o teorie Bóstwa,
nieśmiertelność, wolność woli, a nieraz i etykę. Co prawda bardzo
często filozof mówiąc tymi samymi słowami, mówi o czymś zgoła różnym
niż człowiek religijny, tak np. Bóg filozofów jest nie­raz bytem
niezrozumiałym dla wysoko nawet religijnie stojącego człowieka i na
odwrót. Mimo to, miedzy filozofią a religią dochodzi niekiedy do
ostre­go starcia, niekiedy do zgodnej symbiozy; starcie występuje
najczęściej wtedy, kiedy filozofowie wychodzą z założeń poglądu na
świat różnego od założeń danej religii, i na odwrót zgodna symbioza
występuje tam, gdzie założenia (postawa wobec rzeczywistości) są
podobne. Wiek XIX był np. wiekiem, w którym filozofowie na ogół
hołdowali zasadom wielce sprzecz­nym z podstawowymi założeniami
chrześcijaństwa, podczas gdy np. w wie­ku obecnym sytuacja jest już
zupełnie odmienna. Bezstronna obserwacja dziejów pozwala twierdzić,
że tarcia występują jedynie między pewnymi typami myśli
filozoficznej a pewnymi typami religii i nie mają charakteru
ogólnego. Najwięksi myśliciele naszego kręgu religijnego byli na
ogół ludźmi religijnymi (choć nie zawsze typu chrześcijańskiego),
wyjątek sta­nowią bodaj tylko Arystoteles i Kant (choć obaj dowodzili
istnienia Boga i wolności woli). Zarówno Platon i Plotyn, jak św.
Augustyn i św. Tomasz, jak Spinoza i Bergson byli ludźmi głęboko
religijnymi. Tak wygląda problem widziany z punktu widzenia historii.
Pod względem teoretycznym zdania miedzy filozofami są także podzie­
lone, zależnie od ich koncepcji Bóstwa i religii; ktokolwiek
twierdzi, że takie a takie stanowisko w tej sprawie jest prawdziwe,
wygłasza już pewną określoną filozofię osobistą.
7. Znaczenie historyczne filozofii jest bardzo wielkie. Co prawda
inne czynniki (gospodarcze, estetyczne, polityczne itd.) wywierają w
dziejach znaczny wpływ na myśl filozoficzną, ale na odwrót także
myśl filozoficzna jest jednym z ważniejszych czynników
kształtujących dzieje ludzkości. Tak np. starożytny stoicyzm wywarł
wielki wpływ na mentalność mas i przy-
czynił się znakomicie do złagodzenia obyczajów. Spinoza (XVII wiek)
jest twórcą poglądu na świat wyznawanego do dziś przez wszystkich
niemal myślących Europejczyków, którzy nie przyznają się do
chrześcijaństwa; Hegel zaciążył decydująco na myśli socjalistycznej,
która jego właśnie poglądy w pewnej interpretacji (feuerbachowskiej)
głosi. Tzw. ideały demo­kratyczne nie są niczym innym niż
spopularyzowaną formą poglądów Johna Locke'a i Jana Rousseau. Każda
główna filozofia epoki potężnie oddzia­ływuje na wychowanie:
wychowawcy, sami najczęściej nie zdając sobie z tego sprawy, wpajają
w młodzież zasady głoszone przez tzw. “nowo­czesną filozofię"
(wyrażenie wynalezione przez nominalistów XIV wieku); za ich
pośrednictwem filozofia kształtuje umysły mas. Inną drogą, którą
myśl filozoficzna dociera do nich, jest poezja i literatura. Tak np.
Dante podaje jako kościec swoich poglądów na życie tomizm, Goethe
jest spino­zistą, a popularni pisarze francuscy przedrewolucyjni
(Voltaire i inni) popu­laryzowali filozofię deistyczną angielską z
XVII wieku.

Znaczenie kulturalne filozofii

[roterupel]

8. Znaczenie kulturalne filozofii. Człowiek odczuwa potrzebę pewne­go
usystematyzowania swoich poglądów zasadniczych, bez względu na to,
jakie byłoby ich pochodzenie (tradycja, religia, rzeczy zasłyszane w
szkole i przyjęte z gazety). Stąd każdy człowiek jakaś filozofię
osobistą, fragmen­taryczną najczęściej, posiada. Niepodobna np.
obojętnie przejść obok zagadnienia Boga i przynajmniej dzisiaj w
Europie nie znamy ludzi, którzy by nie mieli jakiegoś wobec tej
sprawy stanowiska. Podobnie zagadnienia etyczne bywają nieraz bardzo
żywo odczuwane. Skoro zaś każdy jakąś filo­zofię sobie tworzy,
pożytecznym jest poznać choć trochę dziejów filozofii, abyśmy mogli
uniknąć niepotrzebnego wybijania otwartych drzwi. Poza tym znajomość
dziejów filozofii daje następujące korzyści:
a) Wzbogaca wiedzę człowieka o szczegóły, należące dziś do wykształ­
cenia ogólnego - wypada np. wiedzieć dzisiaj inteligentowi, co to
jest pozy­tywizm albo idea, lub przynajmniej w zarysach móc
powiedzieć, co to jest kategoria (słowo przez wszystkich
dziennikarzy najczęściej bezmyślnie powtarzane: “myśli innymi
kategoriami").
b) Umożliwia wydobycie się z ciasnego dogmatyzmu i uczy poszano­wania
dla poglądów innych, gdyż wskazuje, że genialni nawet myśliciele
różnili się w poglądach na sprawy najważniejsze. Ten ciasny
dogmatyzm, który niestety panuje nagminnie w czasach ostatnich, był
stawiany we
27
26

Francji jako szczególny zarzut nauczycielstwu (esprit primaire),
przy czym twierdzono, że nauczycielstwo tamtejsze posiada skłonność
do dogmatyzo­wania wszystkiego, co znalazło w ostatnim podręczniku.
c) Przynajmniej niektórym zwykła dawać historia filozofii
zrozumienie pewnych problemów filozoficznych, a to jest ogromnym
duchowym wzbo­gaceniem człowieka.

[Gość: Kagan]

Od kogo to przepisales?

Od I.M. Bochęńskiego

[roterupel]

Przepisuję, ku pożytkowi ogółu forumowiczów, co ciekawsze fragmenty
z "Historii Filozofii" tego wybitnego filozofa, którego nazwisko w
Polsce jest, na uniwersytetach, bardzo niechętnie wymieniane
wyłącznie z przyczyn POLITYCZNYCH.
I.M.Bocheński był zdecydowanym wrogiem komunizmu i na ten temat
popełnił interesujacą pracę.
Uważał także, że pierwszym zadaniem Polaków po zmianach 89roku
powinno być "przepędzenie z Polski komunistów".

[Gość: Kagan]

A ja uważam, że pierwszym zadaniem Polaków powinno być "przepędzenie
z Polski klechów".

Arystoteles- kim był i co Mu zawdzięcza nauka

[roterupel]

1. Życie. Arystoteles urodził się w Stagirze (stąd “Stagiryta") w r.
384 przed Chr., jako syn lekarza dworskiego Amintasa, który
pochodził z rodzi­ny od szeregu pokoleń poświęcającej się medycynie.
W 18 roku życia przybył do Aten, gdzie wszedł do platońskiej
Akademii, aby spędzić w niej niemal 20 lat, do śmierci mistrza (347
r. przed Chr.). Te dwa fakty, pocho­dzenie z rodziny o tradycji
empiryczno-naukowej i słuchanie przez 20 lat największego idealisty
dziejów, są do zapamiętania, bo tłumaczą w znacznej mierze charakter
myśli arystotelesowej. Po śmierci Platona Arystoteles podróżował po
wyspach greckich. W r. 342 przed Chr. został wezwany na dwór Filipa
II, gdzie do r. 334 przed Chr. był nauczycielem Aleksandra Wielkiego
(ur. 356 r. przed Chr.) i miał wywrzeć na młodociany umysł tego
geniusza militarnego wielki wpływ, między innymi zapłodnić go ideą
pod­boju świata dla kultury greckiej. W 335/4 r. przed Chr. powrócił
(po objęciu tronu przez Aleksandra) do Aten, gdzie założył własną
szkołę w Liceum, zwaną “perypatetyczną" od zwyczaju przechadzania
się w trakcie wykła­dów. W owym Liceum utworzył Arystoteles pierwszą
znaną nam bibliotekę, a od swojego królewskiego ucznia dostawał
ciekawe okazy zoologiczne, mineralogiczne i inne, zebrane w jego
wyprawach wojennych. Szkoła Ary­stotelesowa była nie tylko szkołą,
ale i instytutem badawczym, w którym szereg wybitnych uczonych
musiało współpracować, inaczej nie można przynajmniej zrozumieć, jak
Arystoteles mógł mieć do dyspozycji tak olbrzymią masę obserwacji,
jak ta, którą zawierają jego dzieła zoologiczne i polityczne. Aby
dać pojecie o ich podbudowie doświadczalnej, wystarczy przypomnieć
np., że przed napisaniem swojej “Polityki" Arystoteles zebrał
nie mniej niż 180 konstytucji różnych miast greckich i wydał je
krytycznie oraz że niemal wszystkie jego dzieła są poprzedzone
bardzo obszernym traktatem historii doktryn z danej dziedziny.
Dzięki temu Arystoteles jest naszym głównym źródłem, jeśli chodzi o
filozofię przedsokratesową. Po śmierci Aleksandra Wielkiego w 323 r.
przed Chr, Arystoteles, który ucho­dził za macedońskiego agenta,
musiał uchodzić do Chalkis, gdzie zmarł rok później w 322 r. przed
Chr., pozostawiając piękny i bardzo ludzki testament.
2. Dzieła. Większość prac Arystotelesa jest zachowana, choć nie
zawsze bez zmian i interpolacji. Nie są to, niemal bez wyjątku,
rzeczy gotowe, lecz notatki do wykładów, wskutek czego Arystoteles,
cieszący się u współczesnych opinią znakomitego pisarza, jest
niezmiernie nużącym i trudnym autorem, gdy go czytamy w obecnie
posiadanych pismach. Obję­tość ich jest duża - około 2500 stron.
Pisma Arystotelesa dzielą się na nastę­pujące grupy:
a) Pisma logiczne, nazwane łącznie w czasach
bizantyjskich “Organon": “Kategorie", “Hermeneutyka", .Analityki
pierwsze" (logika formalna), “Analityki Wtóre" (metodologia
nauk), “Topiki". Ostatnia dziewiąta księga Topik cytowana bywa
oddzielnie pod nazwą “O sofistycznych sprzęgach".
b) Pisma fizyczne (filozofia przyrody): “Fizyka", “O niebie", “O
powsta­waniu i rozpadzie", “Meteorologia", “O duszy", “Opis zwierząt"
(ostat­nia księga nieautentyczna), “O częściach zwierząt", “O
poruszaniu się zwierząt", “O rodzeniu zwierząt" i parę
drobniejszych. Obszerna bota­nika Arystotelesa zaginęła, obecnie
posiadana nie jest autentyczna
c) Pisma metafizyczne, obejmują zbiór różnych notatek, znanych dziś
pod nazwą “Metafizyki" (po grecku: “to, co następuje po fizyce") i
pocho­dzących z różnych dzieł i okresów rozwoju Arystotelesa.
d) Pisma etyczne: Znamy trzy etyki Arystotelesa: Nikomachejska, Eude­
mejską i tzw. Wielką (Magna Moralia). Pierwsza jest na pewno autenty­
czna, druga prawdopodobnie, co do trzeciej sprawa nie jest
wyjaśniona. “Polityka" zawiera wykład filozofii społeczeństwa i
państwa. Prócz tego posiadamy odkrytą pod koniec XIX
wieku “Konstytucję Ateńską" w krytycznym opracowaniu myśliciela.
e) Osobno stoją “Retoryka" i “Poetyka".
57
56

3. Znaczenie. Podobnie jak Platon Arystoteles jest geniuszem. Jego
wpływ na potomność można oceniać jako mniejszy od platońskiego, gdyż
Arystoteles jest mimo wszystko jego uczniem i główne tezy
arystoteleso­wskie są na ogół pewną interpretacją platonizmu. Ale pod
względem potęgi myśli twórczej i ogromu poczynionych odkryć, jeśli
chodzi o położenie podwalin pod naukę i o racjonalność rozwiązań,
Arystoteles jest prawdo­podobnie najwybitniejszym myślicielem naszego
kręgu kulturalnego. W każdym razie dwie różne epoki, o całkowicie
odmiennych założeniach i tendencjach, późne średniowiecze i czasy
najnowsze, są w bardzo wyso­kim stopniu zależne od niego. W średnich
wiekach nazywano go wprost Filozofem (bez dodatku), a wielki uczony
współczesny, Murray, opowiada, że gdy w gronie młodzieży myślącej
zadał kiedyś pytanie, kto z wielkich uczonych ma najsilniejszy wpływ
na czasy obecne, odpowiedzieli mu zgodnie, że Arystoteles ze Stagiry.
W szczególności Arystotelesowi przypisać należy:
a) stworzenie logiki formalnej;
b) stworzenie metodologii nauk dedukcyjnych (system aksjomatyczny);
c) zwrócenie uwagi i pierwsze systematyczne zastosowanie obserwacji
przyrody;
d) stworzenie naukowej psychologii w taki sposób, że choć niektóre
jego myśli zostały zarzucone, nikt nie zdobył się dotąd na
wprowadzenie no­wej zasadniczej kategorii psychologicznej;
e) pierwsze obszerne i systematyczne opracowanie etyki;
f) stworzenie zoologii naukowej;
g) stworzenie meteorologii;
h) pierwszy ścisły traktat prawa konstytucyjnego i teorii państwa;
i) pierwszą systematyczną estetykę.
Można więc bez przesady powiedzieć, że Arystoteles jest twórcą nauki
współczesnej: wypracował jej pojęcie, odkrył podstawowe jej metody,
narzucił nawet swoisty styl naukowy i pierwszy pracował w sposób,
który nazywamy naukowym, w bardzo wielu dziedzinach.

Arystoteles jako filozof i naukowiec

[roterupel]

4. Charakterystyka filozofii. Filozofia Arystotelesa odznacza się
prawdziwie greckim umiarem i harmonijnym połączeniem w rozwiązaniu
każdego zagadnienia wszystkich wchodzących w rachubę czynników, czym
Arystoteles różni się zasadniczo od Platona. I tak, Arystoteles jest
idealistą,
ale nie szuka idei poza światem, lecz znajduje ją w świecie, w
materii. Jest spirytualistą, ale nie sądzi, by dusza była w ciele
jak w więzieniu, lecz prze­ciwnie zakłada jedność psychofizyczną;
stoi na gruncie pierwszeństwa du­cha, ale nie żąda bynajmniej zabicia
ciała, lecz jego harmonijnego rozwoju; stoi na gruncie społecznym,
ale potrafi bronić i zharmonizować z prawami społecznymi prawa
jednostki. Ceni wysoko znaczenie rozumu, jest twórcą logiki
formalnej, ale nie odrzuca ani świadectwa zmysłów, ani intuicji.
Co więcej, te pozornie sprzeczne elementy nie są w filozofii
Arystotele­sa tylko eklektycznie złączone, jak u wielu późniejszych
mniejszych myśli­cieli, lecz jego system może być słusznie nazwany
filozofią jedności. Jedność ta jest i strukturalna w systemie, i
materialna w tym znaczeniu, że w każdej dziedzinie Arystoteles ma
wzrok zwrócony na to, co łączy poszczególne fragmenty rzeczywistości
w całość, i że usiłuje wszędzie znaleźć jedność: jedność bytu,
świata, organizmu, duszy i ciała, rozumu i uczuć, władzy i obywateli.
Wskutek tych cech filozofia Arystotelesa jest zjawiskiem w swoim
rodzaju jedynym, równać się z nią może tylko bodaj tomizm, ale i ten
jest jedynie rozszerzeniem arystotelizmu na dalszą jeszcze
dziedzinę. Jest to filozofia trzeźwa, oparta na doświadczeniu,
postępująca metodycznie i logi­cznie, ale przeniknięta mimo to
potężnym duchem idealizmu, który pozwala Arystotelesowi wznieść się
krokami rozumowania od obserwacji robaka do analizy pojęcia
Pierwszego Motoru - Boga, a mówić o obu z tą samą zimną, pozbawioną
zabarwienia uczuciowego i patosu obojętnością.
Toteż, podczas gdy Platon pociąga każdą duszę, zwłaszcza religijną i
artystyczną, szaleństwem swoich porywów idealistycznych i pięknem
swoich porównań, Arystoteles przemawia tylko do ludzi, którzy za
jego przykładem pokochali naukę. Arystoteles będzie też zawsze
filozofem naukowców nie tylko jako ten, kto pojecie naszej nauki
stworzył, ale i jako jeden z tych, którzy najpełniej urzeczywistnili
jej ideał. Surowa logika i trzeźwość mędrca ze Stagiry przemawia do
tych ostatnich z większym może patosem, niż do miłośników piękna
porywy Platona.
5. Teoria aktu i możności. Ośrodkową doktryną Arystotelesa, na
której niemal wszystko, co on głosił, się opiera, jest jego teoria
aktu i moż­ności. W każdym przedmiocie, jaki spotykamy w świecie,
wykryć można dwa podstawowe, wzajemnie uzupełniające się składniki:
jeden odgrywają-
59
58

cy rolę materii, tworzywa, czegoś nieokreślonego, podłoża, drugi
nadający temu podłożu treść i określoność. Pierwszy, bierny i
nieokreślony czynnik nazywa Arystoteles możnością (dynamis dunamiz),
drugi aktem (energeja energeia). Rzecz, która może się stać rzeczą
taką a taką, nazywa się u Arystotelesa “taką-a-taką w możności". Np.
dziecko jest matematykiem w możności, a biała ściana jest zielona w
możności, bo może być pomalo­wana na zielono; podobnie bryła marmuru
jest posągiem Zeusa w moż­ności, a kupa kamieni domem w możności. Owe
czynniki podstawowe pozostają jednak po nadejściu aktu razem: tak
np. w posągu Zeusa istnieje i sama materia, z której powstał posąg
(marmur), i akt, który Arystoteles na­zywa “formą". Pary: akt-możność
i forma-materia są więc odpowiednikami.
Analizując jakikolwiek przedmiot, możemy w nim odkryć, że zawiera on
szereg częściowych form: tak np. posąg Zeusa ma najpierw formę
Zeusa, ale materia, która po (myślowym) zdjęciu jej zostanie, ma
znowu jakąś treść (powiedzmy pewien skład mechaniczny różnorakich
bryłek wapienia), po zdjęciu tej ostatniej formy znajdziemy się
znowu wobec dalszej materii itd. Czy można iść tak w nieskończoność?
Nie, odpowiada Arystoteles, w koń­cu trzeba nam dojść do tzw. materii
pierwszej, która jest jakimś podkładem zupełnie nieokreślonym pod
żadnym względem. Materia taka jest czystą możnością i jako taka nie
istnieje nigdzie sama, lecz zawsze pod jakąś formą, ale przyjąć ją
trzeba jako realny składnik każdej rzeczy, bez której niepodobna
zrozumieć przedmiotu.
6. Rozwiązanie problemu parmenidesowego. Teoria aktu i możności
służy Arystotelesowi do dania nowego rozwiązania problemu
Parmenidesa, a zarazem do przeniesienia idealizmu platońskiego na
całkiem inną płaszczy­znę. A mianowicie elementem, który daje jedność
wielości, i jest stałym ele­mentem w zmianie, jest forma, ów akt
determinujący rzecz. Natomiast elementem wielości i ruchu jest
materia, nieokreślona, zmienna, podległa raz tej, raz innej formie.
Ruch (zmiana) jest niczym innym, jak przechodzeniem tej samej
materii z jednego aktu do innego. Wielość jest niejako rozbiciem tej
samej formy na więcej niż jedną materię. Tak więc, bez uciekania się
do za­światowych idei, można zrozumieć, jak może istnieć wielość koni
czy ludzi: to ta sama natura (forma) człowieka przejawia się w wielu
materiach.
Nie trzeba sobie jednak wyobrażać, by Arystoteles był monistą; nie
ma wcale takiej jednej rzeczy jak idea platońska, ona nigdzie nie
istnieje, bo
prawdziwe istnienie jest zawsze indywidualne. Tylko jedność
logiczna, ro­dzajowa, formy sprawia, że nasz umysł może wyanalizować
ją z wielości i stworzyć sobie pojęcie ogólne. Powszechniki, jak je
nazwą później schola­stycy (universalia) nie istnieją wcale ante rem,
przed rzeczą, ani nawet nie istnieją jako powszechniki w rzeczy,
która zawiera tylko coś, co stanowi podstawę do stworzenia samej
ogólności w umyśle.

Arystotele -teoria poznania i logika ( dla Kagana)

[roterupel]

Teoria poznania i logika. To rozwiązanie pozwala Arystotelesowi na
połączenie dwóch sprzecznych pozornie twierdzeń: (1) wszelkie pozna­
nie zaczyna się od zmysłów, jest poznaniem przedmiotów konkretnych
na początku; zmysły nas nie mylą, jak chciał Plato, ale dają nawet
zawsze pewne spostrzeżenia (błędy powstają jedynie przez kombinację
wadliwą); (2) mimo to przedmiotem nauki i wiedzy (episteme episthmh)
są pojęcia ogólne, idee platońskie, które za pomocą obserwacji
rzeczy tworzymy, bowiem jedynie one są niezmienne.
Poznanie ma wiec następujący przebieg: najpierw obserwujemy przyro­dę
zmysłami i zbieramy obserwacje; z tego tworzy się doświadczenie empi­
ryczne, na którym za pomocą indukcji budujemy ogólne prawa; z ich
pomocą osiągamy istotę rzeczy (to ti en einai to ti hn einai), która
jest też definicją; z definicji za pomocą rozumowania udowadniamy
cechy drugo­rzędne.
Prócz tych danych zdobytych przez obserwację zmysłową występują w
nauce także “pierwsze zasady", np. zasada niesprzeczności, które są
po części aksjomatami. Zasad tych nie można udowodnić. Arystoteles
ma jasny pogląd na charakter systemu aksjomatycznego, ale musimy
poznać za po­mocą intuicji (nous nous), pojmującej czym rzecz jest.
Naukę należy sobie wyobrażać na kształt olbrzymiej kaskady
sylogizmów, której górną granicą są pierwsze zasady, dolną
jednostki, o których już naukowo mówić nie można. Miedzy tymi dwiema
granicami leży dziedzina logiki.
Tę logikę Arystoteles stworzył, i to od razu w bardzo doskonałej
formie. Jego odkryciem jest prawdopodobnie zmienna, pojęcie
sprawnego sprzęgu logicznego i sylogistyka, opracowana niemal
zupełnie (prócz czwartej figu­ry) z wielką ścisłością. Obok tej
logiki zwykłej ma Arystoteles wielką roz­prawę o logice
prawdopodobieństwa w postaci tzw. sylogistyki modalnej. Natomiast
nigdzie nie znajdujemy u niego, mimo paru wzmianek, teorii do-
61
60

tyczącej logiki zdań. Logika dzieli się na naukową, dialektykę i
sofistykę, przy czym naukowa rozpada się na formalną i metodologię.
Dialektyka podaje mnóstwo mniej ścisłych form rozumowania, platoń­
skiego bodaj pochodzenia; sofistyka stanowi pierwsze opracowanie tej
gałę­zi wiedzy.
8. Na pograniczu logiki i ontologii stoi słynna teoria kategorii,
którą Arystoteles zapoczątkował nowy rozdział w dziejach filozofii.
Pojęcia (a więc i rzeczy) można podzielić na gatunki, te łączyć w
wyższe gatunki, aż dojdzie się tak do gatunków najwyższych. Jest ich
10: substancja (ousia) i 9 przypadłości, tj. cech rzeczywistych
(eumbhbekon). Te ostatnie Arystote­les wymienia w następującym
porządku: ilość, jakość, relacja, gdzie, kiedy, położenie,
posiadanie materialne, czynność, bierność. Owe cechy są czymś
rzeczywistym w rzeczy, choć nie mają pełni bytu właściwej tylko
jednostce substancjalnej - np. ciepłota albo gniew jest czymś
rzeczywistym, choć mniej rzeczywistym od kawałka żelaza czy
człowieka. Przypadłości mają się do substancji jak akt do możności;
niektóre z nich są ściśle związane z istotą rzeczy (właściwości,
idia idia), inne są przypadkowe i zmienne. Dzieląc ka­tegorię czy
inny rodzaj na niższe rodzaje względnie gatunki, postępujemy w ten
sposób, że dodajemy do jego treści nową różnicę gatunkową. Na dole
takiej drabiny stoi gatunek najniższy, poniżej którego są już tylko
jednostki, różniące się wyłącznie cechami przypadkowymi i
nieuchwytną materią.
Byt tak złożony z substancji i przypadłości (cech) podlega w całości
zmianie. Istnieją 4 rodzaje zmian: (a) w samej istocie substancji
(powsta­wanie i giniecie substancji); (b) w ilości (wzrost i
zmniejszanie się); (c) w jakości (zmiana jakościowa); (d) w
przestrzeni (ruch lokalny).
Każda zmiana musi być wytłumaczona przez cztery przyczyny: cel,
motor, materię i formę. A mianowicie motor, czyli przyczyna
sprawcza, działa zawsze ze względu na jakiś cel i swoim działaniem
wyciska niejako formę na materii. W świecie nie ma niczego, co
byłoby pozbawione tych 4 przyczyn, w szczególności nie ma ruchu
żadnego, który by nie miał celu, będącego dla niego aktem ostatnim.

Arystoteles- Fizyka i budowa Świata

[roterupel]

Fizyka. Arystoteles zbudował bardzo obszerną (i pod wieloma
względami przewyższającą współczesne mu teorie) filozofię przyrody,
która zawiera niestety cały szereg tez naukowych
(niefilozoficznych), zgodnych z ówczesnym stanem nauki, które jednak
okazały się później fałszywe.
Olbrzymi autorytet Filozofa sprawił, że te fałszywe tezy utrzymały
się przez długi czas i tym samym zahamowały postęp nauki.
Czas i przestrzeń pojmuje Arystoteles jako byty nierealne (myślne),
nie mogące istnieć tam, gdzie nie ma ciał. Przestrzeń jest bowiem
tylko granicą ciała, a czas miarą (dosłownie liczbą) ruchu. Nie ma
wiec pustej przestrzeni ani pustego czasu.
Sam ruch lokalny nie może wytłumaczyć zjawisk i Arystoteles poddaje
niezmiernie wnikliwej krytyce system Demokryta, który jego analizie,
w ówczesnym stanie nauki, oprzeć się nie mógł. Zmiany zachodzące w
świecie mają charakter jakościowy. Przy pomieszaniu dwóch pier­
wiastków powstaje nie tylko mieszanina, ale z reguły nowa substancja.
Ruch nie może być pojęty czysto mechanicznie, każdy ruch ma cel. Cel
ten jest określony przez tzw. naturę, która u Arystotelesa jest
dynamicznie pojętą istotą (treścią idealną naturalnego przedmiotu).
Zespół wszystkich natur poszczególnych daje Naturę ogólną, czyli
przyrodę. Przyroda ta działa także z celem i stara się zawsze
osiągnąć najlepsze wyniki. Przypadku nie ma, wszy­stko ma swoją
przyczynę (celową) z punktu widzenia ogólnego (przyrody).
Nauka nowoczesna obaliła w znacznej części te twierdzenia Arysto­
telesa. Wydawało się również w tym czasie, że demokrytowe
rozwiązanie zagadnienia budowy materii za pomocą pojęcia atomów
zwyciężyło ostate­cznie. Jak jednak należy być ostrożnym w tego
rodzaju sprawach, świadczy właśnie fakt załamania się demokrytyzmu
pod wpływem odkryć najnow­szych, które zdają się ponownie wskazywać
drogę ku arystotelesowskiej teorii materii pierwszej (Białobrzeski).
10. Budowa świata. Inną teorią Arystotelesa, którą nauka współczesna
miała obalić po długim zmaganiu się z jego autorytetem, jest jego
kosmolo­gia. Jej tezy są dlatego tak ważne, że były podtrzymywane
przez wszystkich niemal myślicieli europejskich aż do czasów
Kopernika.
Świat jest przede wszystkim wieczny, dla Arystotelesa nie ma więc
problemu kosmogonicznego (jak i z czego świat powstał). Interesują
go tylko zagadnienia opisu i funkcjonowania maszyny światowej.
Dzieli się ona niejako na trzy części. U samego dołu, albo raczej w
środ­ku, bo świat jest kulisty, stoi nieruchoma Ziemia - “świat
tutejszy", teren wiecznej zmiany; nad nią (naokoło) mamy świat
niebieski, w którym wystę­puje tylko jeden rodzaj zmiany, a
mianowicie ruch lokalny, i to w najdosko-
63
62

nalszej, bo obrotowej formie; wreszcie nad tym wszystkim stoi
Pierwszy Motor, nieruchomy zupełnie, nie złożony z materii i formy,
a nadający ruch niebu gwiaździstemu i za jego pośrednictwem
wszystkiemu na ziemi.
Ciała gwiaździste są zbudowane ze specjalnej materii nie
podlegającej zmianie i umieszczone w sferach, których w różnych
miejscach wylicza Arystoteles różną liczbę - aż do 52. Sfery te
obracają się naokoło Ziemi, przy czym sfera bardziej wewnętrzna jest
poruszana (i to bodaj tak, jak cel porusza działającego) przez
bardziej zewnętrzną, ta przez dalszą, a wreszcie ostatnia -
“pierwsze niebo" - przez Pierwszy Motor. Miedzy sferami widocznymi
obracają się sfery niewidoczne w przeciwnym niż tamte kie­runku.
Tarcie tych sfer wywołuje światło i ciepło.
Pierwszy Motor jest rodzajem Boga, ale pamiętać należy, że u
Arystote­lesa jest on (l) pozbawiony cech osobowych (2) nie rządzi
światem (3) nie stworzył świata. Ten Pierwszy Motor jest jedynym
wyjątkiem w przyrodzie, o tyle, że jest czystą formą, pozbawioną
materii. Można by wiec powie­dzieć, że u naszego myśliciela występują
dwa absoluty: u góry czysta forma, Pierwszy Motor, u dołu czysta
materia. Między nimi leży świat widzialny i wiecznie zmienny.

Arystotele- Biologia i psychologia ludzka

[roterupel]

11. Biologia. Bez porównania większe filozoficzne znaczenie posiada
biologia arystotelesowska, której Filozof poświęcił prawdopodobnie
bardzo wiele czasu i która wywarła piętno na całości jego systemu,
zwłaszcza poprzez teorię celu, która powstała oczywiście z
obserwacji biologicznych.
Życie definiuje Arystoteles jako zdolność do ruchu spontanicznego.
Otóż każdy ruch zakłada, zgodnie z teorią aktu i możności, dwa
czynniki: materię poruszaną i poruszający akt. Ten akt w zwierzęciu
czy roślinie nazy­wa Arystoteles duszą (psyche entelecheia yuch
enteleceia). Dusza nie jest więc platońskim aniołem, kierującym
maszyną cielesną, ale jest formą ciała, przy czym forma ma ogólne
arystotelesowskie znaczenie: to, co sta­nowi treść i istotę danej
rzeczy. A że między materią a formą związek jest możliwie
najściślejszy, Arystoteles broni jedności organizmu. Wszystko, czym
zwierzę czy roślina jest, wszystkie jego tendencje, życie itd., jest
wynikiem posiadania takiej czy innej duszy.
Zgodnie z różnymi funkcjami biologicznymi rozróżnia Arystoteles trzy
rodzaje dusz: roślinną, której funkcje ograniczają się do wzrostu,
rodzenia i żywienia się, zwierzęcą, posiadającą poza tym funkcje
poznania zmysło-
wego, wreszcie ludzka, odznaczającą się ponad to wszystko jeszcze
zdol­nością do rozumowania i intuicji.
Arystoteles zajął się bardzo szczegółowo rozmnażaniem zwierząt; zgod­
nie ze swoją teorią aktu i możności twierdzi, że samiec odgrywa rolę
aktu, podczas gdy samica pełni funkcję materii, samiec daje duszę,
samica ciało, co w konsekwencji powoduje niezmiernie poniżający
pogląd na kobietę. Obok rozradzania przez parzenie się, uznaje
Arystoteles także samoródz­two, i to nawet na bardzo wysokich
stosunkowo szczeblach rozwoju, np. u ryb i owadów.
Arystoteles jest twórcą pierwszej systematycznej i porównawczej
zoolo­gii. Warto wspomnieć, że odróżnia 9 klas zwierząt: czworonogi
żyworodne, czworonogi jajorodne, ptaki, ryby, wieloryby, mięczaki,
skorupiaki, skoru­piaki z miękką pokrywą i owady.
Także botanika jest dziełem Arystotelesa, ale jego dzieło bądź
zaginęło, bądź zostało przejęte i rozwinięte przez (istniejące)
obszerne dzieło jego ucznia, Teofrasta.
12. Psychologia ludzka. Człowiek jest najwyższym ze zwierząt i
odznacza się posiadaniem nous - duszy duchowej, która zawiera w
sobie także duszę zwierzęcą i roślinną. Jako zwierzęca, posiada ona
pięć klasycz­nych zmysłów, które z punktu widzenia psychologicznego
nie są organami, ale dyspozycjami do odpowiedniego typu poznania.
Poznanie zmysłowe (aistesis aisJhsiV) jest niezawodne w swoich
granicach. Ponad zmysłami zewnętrznymi przyjmuje Arystoteles zmysły
wewnętrzne: zmysł wspólny, który z poszczególnych wrażeń konstruuje
spostrzeżenie, wyobraźnię i pa­mięć. Poznaniu zmysłowemu odpowiada
uczucie (epithumia epiJumia), które jest u Arystotelesa funkcją
zmysłową, w przeciwieństwie do woli (thymos JumoV). Cała ta sfera
psychiczna jest najzupełniej zależna od sfery fizjologicznej.
Jako duchowa, dusza wyposażona jest w nous, sprawność intuicji i
myślenia, którą człowiek za pośrednictwem zmysłów poznaje idealne
treści. Ten nous musi być podwójny. Arystoteles przyjmuje
mianowicie, że przed poznaniem zmysłowym dusza nic nie wie i dopiero
działanie przedmiotów na zmysły pobudzają do poznania. Otóż nie
można przyjąć, by zmysłowe wrażenia mogły się mieć do ducha jak akt
do materii. W tym celu trzeba przyjąć istnienie umysłu biernego,
który jest niejako materią dla
64
5 — Bocheński: Zarys historii
65

poznania, i czynnego, który będzie działał na wyobrażenia, aby z
nich nieja­ko wywabić treść intelektualną i wycisnąć ją na umyśle
biernym. Ów umysł czynny opisany jest jako wieczny, zawsze czynny,
zawsze w akcie, co spra­wia, że wygląda on jak rodzaj Boga czy część
Boga. Ten ustęp psychologii Arystotelesa dał powód do nadzwyczaj
interesujących interpretacji w staro­żytności i średniowieczu.
Nie ma u Arystotelesa śladu nauki o nieśmiertelności duszy, mimo
wzmianek o owym czynnym umyśle, wydaje się nawet pewne, że dusza
ludzka, podobnie jak wszystkie inne formy, rozpływa się po śmierci w
nicość.
Psychologia jest być może, obok ontologii, metodologii i etyki,
najbar­dziej pomnikowym dziełem Arystotelesa, które przetrwało
wszystkie burze intelektualne. Dzisiejsza psychologia nie zajmuje
się samą istotą duszy, ale dała masą swoich odkryć znakomite
potwierdzenie tezy Filozofa o jedności psychofizycznej, a obraca się
cała w granicach przez niego już nakreś­lonych.

Arystotele- Etyka i Polityka

[roterupel]

13. Etyka. I tu Arystoteles jest pierwszym autorem naukowej doktry­
ny, która jak wiele innych miała przetrwać do dzisiaj. Oto jej
główny zrąb. Celem każdej działalności ludzkiej jest eudajmonia,
szczęście, jako że wszystkiego innego pożąda się dla szczęścia, a
tylko szczęście jest celem samo w sobie (celem ostatecznym). Otóż
najwyższym szczęściem nie może być możność, lecz sam akt, a więc u
człowieka działalność, tj. działalność doskonała. Ale taką
doskonałość umożliwia tylko cnota (arete areth), będąca po prostu
dyspozycją do sprawnego spełniania czynów. Cnota taka wymaga
zdrowia, zamożności, dobrych stosunków rodzinnych i z reguły łączy
się z przyjemnością. Arystoteles twierdzi więc, że nonsensem jest
tym wszystkim pogardzać. Ale to są tylko warunki niejako negatywne
cnoty. Istota szczęścia polega na czynieniu tego, co jest piękne i
dobre, poświece­niu wszystkiego innego dla tej czynności, a tą
czynnością jest w pewnym względzie kontemplacja naukowa
Cnota sama dzieli się na intelektualną i moralną. Arystoteles
odróżnia S cnót intelektualnych, dając tym samym genialną analizę
wieloznacznego słowa “mądrość": (i) odnośnie do wielkich celów
życiowych (filozofia); (ii) nauka (sprawność rozumowania w danej
dziedzinie), (iii) inteligencja (zdolność pojmowania); te trzy są
teoretyczne; praktyczne zna Arystoteles
dwie: (iv) technika (techne tecnh, sztuka), dotycząca rzeczy
zewnętrznych i (v) roztropność (odnośnie do własnego życia).
Cnota moralna nie leży w intelekcie, cnota nie jest tym samym co wie­
dza; jest sprawnością woli. Pochodzi z dyspozycji wrodzonych, ale
staje się pełną cnotą dopiero wówczas, gdy połączona jest ze
zrozumieniem i wol­nym wyborem. Cnota każda jest w środku miedzy
skrajnościami, wprowa­dza umiar do życia i czynu. Arystoteles omawia
w nieprzewyższonych dotąd rozważaniach kilka cnot głównych:
sprawiedliwość, męstwo, umiar­kowanie, przyjaźń.
14. Polityka. Człowiek jest z natury zwierzęciem społecznym. Stąd ro­
dzina, gmina i miasto (państwo) są instytucjami naturalnymi.
Pierwsze miejsce, chronologicznie, zajmuje rodzina, bo przyroda każe
przede wszy­stkim żyć mężczyźnie z kobietą; rozszerzeniem rodziny
jest rodzina z nie­wolnikami, bo instytucja niewolnictwa jest też
naturalna, jako iż dla wielu ludzi lepiej jest być niewolnikami, nie
są oni zdolni do niczego innego prócz pracy fizycznej pod nadzorem.
Po rodzinie powstaje państwo, to jed­nak jest z innego punktu
widzenia tworem pierwszym, a mianowicie jako instytucja naturalna,
której zadaniem jest zapewnienie szczęścia obywate­lom. Państwo jest
więc przede wszystkim wychowawcą. Ma się ono do ro­dziny, jak całość
do części, a więc jak akt do możności. Nie wynika stąd jednak, by
państwu wolno było znosić rodzinę, ani własność prywatną, i
Arystoteles w świetnej dyskusji przeciw tezom platońskim dał nam
jedną z najlepszych dotąd apologetyk człowieka w walce z państwem
totalitar­nym. Państwa nie trzeba pojmować jako zbioru jednakowych
elementów, ale niejako organicznie, jako całość złożoną z różnych
części dla dobra wspólnego.
Nie ma idealnego ustroju. Zależnie od okoliczności jeden albo drugi
może być najlepszym. Na ogół można pomyśleć 6 i tylko 6 form ustrojo­
wych, z których 3 pierwsze są w zasadzie dobre, a 3 dalsze powstają
przez korupcję pierwszych:
1. Monarchia 4. Tyrania
2. Arystokracja 5. Oligarchia
3. Politeja 6. Demokracja
Przy czym pierwsze trzy są dlatego dobre, że w nich rządzący dbają o
dobro całości, a dalsze trzy dlatego złe, że rządzący troszczy się o
własne
66
67

dobro ze szkodą ogółu. Teoretycznie najlepiej byłoby, gdyby była
monar­chia, ale obecnie trudno znaleźć człowieka, który by na tyle
przewyższał współobywateli, aby mógł zostać samowładcą. Ostatecznie
więc najlepsza jest arystokracja, podobna do platońskiej, ale mocno
ograniczona, z udzia­łem wszystkich we władzy. W “Polityce"
znajdujemy mnóstwo niezmiernie ciekawych uwag o ustroju. Tak np., ze
władza może się opierać na kulcie dla dynastii, poszanowaniu prawa
albo na sile; najlepiej jest, gdy na wszy­stkich trzech, najgorzej,
gdy na samej sile.

Arystoteles-Estetyka i Filozofia religii

[roterupel]

15. Estetyka. Jest to najsłabiej rozbudowana część olbrzymiego i
niemal wszystko co ludzkie ogarniającego systemu Stagiryty. Sztuka
jest naśladownictwem, podobnie jak u Platona, nie naśladuje jednak
zjawisk zewnętrznych, lecz to, czym rzeczy być powinny. Formy sztuki
są typami ogólnego prawa. Sztuka może mieć cztery cele: (i) zabawę -
jest to cel, który nie jest godny sztuki, a w każdym razie nie
powinien być jedynym celem; (ii) kultura moralna, (iii) oświecenie,
(iv) oczyszczenie (uwolnienie od niepokojących uczuć). Trzy ostatnie
cele uwarunkowane są tym, że sztuka daje wyraz ogólnemu prawu czasu.
Arystoteles daje w swoim dziele drobiazgowy opis i analizę pojęcia
komedii, tragedii itd.
Pokrewną nauką do poetyki jest retoryka, której przedmiotem jest
sztuka przekonywania za pomocą prawdopodobieństwa; dzieło o retoryce
Arysto­telesa zajmuje się teorią dowodu retorycznego.
16. Filozofia religii. Jest niezmiernie zdumiewającym faktem, że
myśliciel tej miary co Arystoteles, który żadnego zdawałoby się
działu wie­dzy nie pominął, by nie stworzyć go, albo nie posunąć
ogromnie naprzód, zdaje się nie widzieć zjawiska religijnego, choć
jest ono jednym z najbar­dziej bijących w oczy zjawisk ludzkich. W
rzeczy samej Plato ma znacznie więcej filozofii religii niż
Arystoteles. Możemy o nim powiedzieć tylko tyle, że jest deistą i że
z religii greckiej przyjmuje jako prawdziwe tylko wiarę w istnienie
bóstwa, podczas gdy “cała reszta jest mitem". Twierdzi także, że
państwo powinno zachować istniejącą religię. Są to jednak raczej
wierzenia i wskazówki polityczne niż filozofia religii.
Nie ma większego paradoksu w dziejach kultury niż fakt, że ten
prawdo­podobnie religijnie ślepy myśliciel odegrał w życiu zarówno
chrystianizmu, jak judaizmu i islamu, rolę większą niż jakikolwiek
inny, nie wyłączając może nawet Platona.

Czyż nie był to prawdziwy Geniusz?

[roterupel]

[Gość: Stalin]

Tylko ja bylem prawdziwym geniuszem!

[Gość: Kagan]

Arystoteles nie potrafil nawet policzyc zebow u konia...

Liczenie zębów u zwierząt to dla Kagana

[roterupel]

odpowiedniejsze zajęcie, zdaniem moim, niż "filozofowanie.

[Gość: Kagan]

Tyle, ze liczenie zebow u konia ma sens, a filozofowanie nie za
bardzo...

Co Kagan wiedzieć powinien:

[roterupel]

Mówiąc o filozofii niepodobna nie wspomnieć o stanowisku pewnej,
przed wojną bardzo ruchliwej, a dość już starej grupy filozofów,
którzy twierdzą, że filozofii zupełnie nie ma. Są to tzw.
neopozytywiści, których głównym przywódcą można nazwać Rudolfa
Carnapa. Podstawową prze­słanką rozumowania neopozytywistów jest
twierdzenie, że wszystkie zdania nie dotyczące zjawisk materialnych
są pozbawione sensu; ponieważ zaś zdania zawarte w filozofii niemal
bez wyjątku nie dotyczą zjawisk material­nych, filozofia pozbawiona
jest ich zdaniem sensu. Warto podkreślić, że neopozytywiści z
wielkim szacunkiem odnoszą się do religii, którą uznają za odrębną
dziedzinę, ale filozofii nie uznają w ogóle.
Stanowisko neopozytywistyczne nie da się jednak utrzymać ani w
teorii, ani w praktyce. Teoretycznie zostało ono w roku 1937 obalone
przez Romana Ingardena, filozofa lwowskiego, który przeciwstawił
rozumowaniu powyższemu następujący sylogizm:
- wszystkie zdania nie dotyczące zjawisk materialnych są pozbawione
sensu; otóż założenie neopozytywistów nie dotyczy zjawisk material­
nych; a wiec jest pozbawione sensu. Na ten zarzut (sprowadzenie do
sprzeczności, jako że każdy wygłaszający jakieś twierdzenie musi
przy­najmniej uznawać jego sensowność) neopozytywiści nie potrafili
nigdy z sensem odpowiedzieć.
Praktycznie zaś filozofia potwierdza swoje istnienie przez bardzo
znaczny wpływ wywierany na ludzkie poglądy i pojęcia (panteizm współ­
czesny - Spinoza; marksizm - Hegel; pojecie męstwa - Kant), a i sami
pozytywiści, dyskutując typowe zagadnienia filozoficzne dają
przekony­wujący dowód, że bez niej się obejść nie można.

[Gość: Kagan]

Ingardena ("W Ogrodzie") szanuje, ale to nie znaczy, ze mial on
zawsze racje. I czy wiesz, ze Ingarden dorabial przed wojna uczac
(chyba matetematyki) w gimnzjum czy liceum lwowskim, do ktorego
uczeszczal mlody polski geniusz (podobno IQ w okolicach 160) -
niejaki Staszek LEM?

A czy wiesz,że wtym gimnazjum czy liceum

[roterupel]

( wszak to wsio rawno) sikał i kakał myślący, bo starszy uczeń,
roterupel?

[Gość: Kagan]

Domyslam sie. Skakal i sikal, ale na 100% nigdy samodzielnie nie
myslal... :(

Kakał, nie skakał, koniku św.Józefa!

[roterupel]

Twoim powolaniem nie jest jednak liczenie czegokolwiek.Nie masz
zdolnosci koncentracyjnych.
Twój umysł, po zerwaniu, przed laty, okowów logicznego myślenia i
wnioskowania przypomina umysł filozofującego nieszczęsliwca
(Nietzsche) trzymającego się kurczowo końskiej szyi.

[Gość: Nietzsche]

Rotelcie aus Lemberg! Du bist eine kleine Scheise... Enstschuldigung
fuerre meine Franzozische Sprache... ;)

[Gość: Fedra]

Gość portalu: Nietzsche napisał(a):

> fuerre meine Franzozische Sprache... ;)

He, he, Friedrich! Wie ich sehe der Wein erqickte Dich, Deine Augen bekommen
wieder Glanz!

[Gość: Nietzsche]

Ganz bezofen ich...

[abmiros]

Podejmuje wypowiedz roterupela na forum "Filozofia", na
watku "Wymiana mysli z przyjacielem n.t...." w
poscie "Neopozytywizm".

[robakks]

roterupel napisał:

> 1. Termin “filozofia" został rzekomo wprowadzony przez
> starożytnych skromnych mędrców, którzy nie chcąc się
> nazywać “mędrcami" użyli tego wyrażenia i kazali się
> zwać “miłośnikami mądrości". [...]
> cdn.
> /Od I.M. Bochęńskiego/

Najkrótsza po "umiłowaniu mądrości" definicja filozofii,
to ta stworzona przeze mnie na własne potrzeby, ale ponieważ
moim zdaniem jest dobrą definicją - to ją nagłaśniam, bo może
ktoś też będzie miał a niej pożytek.

FILOZOFIA
to zdolność świadomego podmiotu do nadawania NAZW
i wyciągania uzasadnionych WNIOSKÓW.

W takim rozumieniu filozofii - każda działaność człowiecza,
w każdej dziedzinie ludzkiej penetracji JEST filozofią,
gdy opiera się na uzasadnionych wnioskach i jednoznacznych nazwach.
przykład:
kucharka, która przesala zupę i nie wyciąga z tego wniosków
nie jest filozofem, lecz jeśli wyciągnie wniosek z krytyki
i nauczy się dawkować sól, aby nie przesalać - to będzie filozofem.
Nie ma takiej nauki, która nie opierałaby się na tak pojętej j.w.
filozofii. Socjotechnika to także "filozofia zniewalania";
a więc filozofia (mądrość) służy nie tylko sprawie ogółu,
ale również może być wymierzona przeciwko jednostkom i
społecznościom, np. palenie na stosie naukowców za odkrywanie
tajemnic przyrody sprzecznych z obowiązującymi teoriami.
To "filozofia bezkarności"
Inne przykłady filozofii:
"jak kraść aby nie zostać złapanym?"
"jak podrywać panienki aby były chętne?"
"jak robić sobie dobrą opinię, kosztem innych?"
itd, itd, itd ... :-)
Edward Robak* z Nowej Huty
~>°<~
"Prawda nie kłamie"

Intetresująca jest pierwsza część zdania.

[roterupel]

Nadawanie nazw czemukolwiek wg. doświadczeń nie tylko naszej
kultury (cywilizacji) to po prostu "powoływanie do życia". Filozofia
jako KREATOR rzeczywistości?
Takie podejscie do filozofii wyklucza ją,moim zdaniem, w sposób
oczywistyz rodziny nauk, które z definicji zajmują się przecież
badaniem RZECZYWISTOŚCI już zastanej.

[robakks]

roterupel napisał:

> Nadawanie nazw czemukolwiek wg. doświadczeń nie tylko naszej
> kultury (cywilizacji) to po prostu "powoływanie do życia".
> Filozofia jako KREATOR rzeczywistości?
> Takie podejscie do filozofii wyklucza ją,moim zdaniem, w sposób
> oczywistyz rodziny nauk, które z definicji zajmują się przecież
> badaniem RZECZYWISTOŚCI już zastanej.

Filozofia jako KREATOR rzeczywistości? :o)
Zapewne masz Pan na myśli rzeczywistość psychiczną a więc świat
LOGOSU w którym słowami nie jest tylko tekst pisany ale także
obrazy, muzyka, zapachy, smaki, intonacje, mimika, gesty.
Czyż nie od tego zaczyna się filozofia, by własnym doznaniom
nadawać konsekwentnie nazwy lub opisy tych bodźców, które
docierają do świadomości? Tu źródło jest zarówno zewnętrzne,
np. mama, pić, kupę - jak i wewnętrze takie jak nastroje, ból
czy miłość. Wiele z tych doznań nie ma nazwy sformalizowanej
werbalnie ale ma nazwę we własnym języku odczuć.
Filozofia oczywiście sama w sobie nie jest nauką
ale jest zdolnością do uczenia się i zapamiętywania.
Filozofia to sztuka a umiejętność wyciągania uzasadnionych
wniosków świadczy o mądrości. To także sztuka i talent.
Uczyć można mądrości wyjaśniając na czym mądrość polega,
ale aby docenić mądrość - samemu trzeba mieć ten dar. :-)
Edward Robak* z Nowej Huty
~>°<~
"Głupiec rozumiejący swoją głupotę jest mądrzejszy od mędrca
nie rozumiejącego swoich mądrości" [prof. Goldsteinwisz]

[Gość: KarlMarx]

Inni filozofowie tylko objasniali zastany swiat, ja zas pokazalem
jak go nalezy zmienic!

[europitek]

I w nagrodę za to wdzięcznie ludkowie nazwali Twoim imieniem jedno miasto i dziesiątki ulic w innych.

[mrzorba]

I wciaz nazywaja - moze nie miasta, ale ulice na 100%!

Moim zdaniem rzeczywistość jest jedna ale

[roterupel]

posiada niejako dwoistą strukturę. Część jej odbierają zmysły a
rozum "spożytkowuje" natomiast część druga powstaję wskutek
przemyśleń przyczyn i skutków tej pierwszej części.
Mówiąc inaczej materializm i idealizm razem tworzą rzeczywistość, w
której żyje człowiek.

Moim zdaniem rzeczywistość jest jedna.

[homosovieticus]

Moim również.
Kartezjusz popełnił błąd i skutkiem tego "korpuskuła walczy z falą"
zamiast ją "kochać" bo stanowią jedno.

Ciekawym czy Ty sam siebie uważasz za mądrego

[roterupel]

człowieka?

[mrzorba]

A ty?

[roterupel]

mrzorba napisała:

> A ty?
Nie. Nie uważam się za mądrego człowieka.Brakuje mi wiedzy i dobroci.

[Gość: Kagan]

A kogo wiec uwazasz za madrego? Papieza? Jak tak to ktorego?
Pozdr. :)

Mądrzy ludzie trafiają się bardzo rzadko.

[roterupel]

Chrześcijanie nie mają glejtu ani na wiedzę, ani na dobroć.
ps
Dobroć rozumiem jako wyraz uwielbionego i użytecznego szacunku do do
życia jako takiego.
Łatwiej znacznie posiąść wiedzę niż zostać dobrym
człowiekiem.Chrystus wiedział o tym i ...nawet mówił.

?

[europitek]

Cytat:
> Mądrzy ludzie trafiają się bardzo rzadko.

Ja myślę, że nie trafiają się w ogóle. W tym przejawia się ich mądrość, że nie strzelają do siebie.

Te dwa zdania są sprzeczne. Myśl jak piszesz!

[roterupel]

europitek napisał:

Cytat:
> > Mądrzy ludzie trafiają się bardzo rzadko.
>
> Ja myślę, że nie trafiają się w ogóle. W tym przejawia się ich
mądrość, że nie
> strzelają do siebie.

[europitek]

Chcesz powiedzieć, że nie jest prawdą jakoby mądrzy ludzie do siebie nie strzelali i dlatego w ogóle się nie trafiają?

[homosovieticus]

Twierdzę,że mądrzy ludzie do siebie nie strzelają i nie bawią się
jezykiem.

[europitek]

A czym się bawią?

[homosovieticus]

Wiedzy pragniesz czy poplotkować chcesz?

europitek napisał:

> A czym się bawią?

[europitek]

Najlepiej jest połączyć przyjemne z pożytecznym (np. ploteczki z wiedzą).

Chętnie poplotkuje na temat sensu ludzkiego życia

[homosovieticus]

"Ludzkiego" bo o sensie życia jako takiego najdoskonalej, zdaniem
moim, "plotkował" Prof. W. Sedlak.
Nie wiem czy europitek dumał kiedykolwiek nad sensem swojeo życia i
czy dumanie to uczyniło go bogatszym w wiedze.

[europitek]

Plotkowanie o samym sobie jest operacją, której żaden pitek się nie podejmie z powodu jej bezsensowności. Nawet jeśli jest ono w cudzysłowie. Zresztą nie jest to potrzebne, gdyż sens życia piteków jest znany od dawna - to lenirwana, czyli stan idealnej równowagi między lenistwem a nudą.
Co do dumania nad sensem <ludzkiego życia>, rozumianego jako ugólnienie sensów jednostkowych, to jest ono (dumanie) również bez sensu. Wyobrażenie sobie wszystkich możliwych sensów życia ludzkiego i następnie poddanie ich procesowi uogólniania w celu odkrycia sensu sensów trwa zbyt długo, by dało się zrealizować w czasie ludzkiego życia. Trzeba się więc zdać na przypadek - dużo chodzić w różnych kierunkach i miejscach, co zwiększa szansę natrafienia na przedmiot poszukiwań. Niestety, wbrew temu co sądzi wielu, wykrywacz metali tu nie pomoże, ani radar. Najlepsze są własne gały, które widziały na co natrafiały.
Po znalezieniu należy dany okaz odpowiednio spreparować. Najpierw opłukać w letniej wodzie (najlepiej dwukrotnie przegotowanej), a później wysuszyć suszarką do włosów (w żadnym wypadku nie wycierać ścierką do naczyń lub ręcznikiem - sens jest delikatny i łatwo się ściera) trzymaną w odległosci ok. 30 cm. Po tych zabiegach można przystąpić do jego prostoplacji (tak jak kątemplacja, tylko na wprost). Seanse prostoplacyjne nie powinny być zbyt długie ze względu na możliwe osłabienie wzroku w wyniku długotrwałego wpatrywania się w jeden punkt. Bezwzględnie należy je przerywać, gdy oczy zaczynają łzawić. I nie chodzi tu jedynie o ochronę ogranów wzroku, lecz również o uzyskanie prawidłowego (nie-załzawionego) obrazu prostoplowanego sensu. Seanse należy powtarzać, aż do całkowitego zrozumienia danego sensu.
Uwaga! Sensu życia nie należy przechowywać w zamrażalniku, jego delikatna truktura może ulec wypaczeniu przez zamarzające cząsteczki pary wodnej, jakie mogą się dostać na jego powierzchnię podczas prostoplowania.
Uwaga końcowa!!!
Po zrozumieniu danego sensu sam będziesz wiedział co z nim zrobić dalej.

[Gość: CDA]

nie spodziewalem sie tego po europit(e)ku!! splaszczyl ten sens
zycia bardzo, zdwuwymiarowal go. jak wiadomo nad sensem zycia sie
powaznie duma (a nie wklada go do zamrazarki!!!).

dumu dumu dumu dumu dumu......*)


*) odglos dumania.

W zamrażalce mieszczą się trzy i więcej wymiarów.

[roterupel]

Podumaj nad tym.

Pytając o sens życia pytam o jego cel.

[roterupel]

To pytanie podejmowało wielu myślących. Fakt ten inspiruje do
kontynuacji szukania odpowiedzi wbrew panującym w mediach trendom.
Więc szukam celu życia ludzkiego bo wierzę,że "szukajcie a
znajdziecie" jest zachętą.

[europitek]

> "dużo chodzić w różnych kierunkach i miejscach"
też spełnia wymóg zawarty w "szukajcie a znajdziecie".
A dlaczego wiążesz <sens> z <celem>? A w szczególności, co będzie po osiągnięciu <celu>?

Nauczyciel i Mistrz wie zazwyczaj więcej.

[roterupel]

Wiązanie "sensu" życia z "celem" ma w jezyku polskim niepodwazalne
uzasadnienie. Bardzo często w języku potocznym określenia te są
stosowane zamiennie.Mówiąc wprost sens to bardzo często po prostu
cel ludzkiej postawy.


Z przekonaniem polecam:
www.polonica.net/Sens_Zycia_JMBochenski.htm

[dalatata]

jak slysze o rzechach niepodwazalnych, to od razu mam ochote
podwazyc...

tak czy owak. Bochenskiego czytalem dawno temu i wtedy mi sie
podobal. teraz nie wiem. a co do sensu zycia, to i tak mysle to
nieustanne osiaganie (ale nie osiagniecie celu). osiagac mozna celki
male, moze i pomniejesze cele, ale nigdy nie celu.

osiagniecie to stagnacja. a to ruch jest dobry....isc ciagle dalej.

sens zycia to chec osiagniecia horyzontu :-)

[europitek]

Roterupel pisze o Mistrzu, a ja się nawet na "pudło" nie załapuję, więc nie mam obowiązku wiedzieć więcej.
Poza tym wyznaczanie sensu lub celu życia (nie czuję się związany potocznością znaczeń) to zajęcie dla kogoś, kto uważa, że wie dostatecznie dużo by takiż wyznaczać. A już jak se go wyznaczy, to mu się życie musi zrobić strasznie nudne - nic tylko "do celu, do celu". To zachwianie proporcji między lenistwem a nudą jest przerażające.

[dalatata]

nie wiem jak dla pitekow, ale dla mnie nuda i lenistwo (czy
popieprzanie na forach, przed kotrymi sie dlguo bronilem), to sposob
na to zeby przypomniec sobie ze ja lubie to 'do celu'.

a z mistrzem to mnie sei podbaja chiny. tam relacja miedzy
nauczycielem a uczniem trwa cale zycie. mnie brakowalo tego za
studenckich czasow i brakuje tego teraz. ciezko o dokotranta jtory
jest uczniem, (mnie sie raz zdarzylo i to jest fajna relacja)

[europitek]

Życie nie powinno być zbyt monotonne, bo to osłabia wartość głowy jako narzędzia pracy - zwłaszcza u osób nie pierwszej młodości. To jest trochę tak, jak ze "świeżością" u sportowców - przetrenujesz i na zawodach klapa.

[dalatata]

zwlaszcza u osob niepierwszej mlodosci.....

[europitek]

Broda mi zaczyna już siwieć ...

[dalatata]

to ja mam siweijaca brode i to coraz bardziej. prosze mi sie tu nie
podszywac

[europitek]

Niejedna broda jest na tym forum.

[dalatata]

dobra dobra! podszywacz brodny!!
dobranoc.

[dalatata]

jesli sens jest celem to ja wysiadam, dziekuje, nie chce.nie
wyobrazam sobie osiagniecia celu zycia. szczeoglnie tak po 40tce....
to tak jak spelnienie wszystkich marzen. brrrr.

sesnem zycie moze byc nieustanne dochodzenie do celu. a dojscie na
dzien przed smiercia. wtedy mamy Tatarkiewiczoe szczescie :-). czego
wszystkim i sobie zycze :-). bo ja jestem mily :-)

Zanim "wysiądziesz" poczytaj Nauczyciela

[roterupel]

nie samego życia ale myślenia o jego sensie - celu.
W każdym wieku ludzkie życia człowieka myślacego ma sens-cel. Trzeba
go tylko UMIEĆ odnaleźć.
Ja mam z tym kłopot od kilkunastu lat. nie tracę jednak nadziei i
nie ustaję w poszukiwaniach.To nadaje sens mojemu życiu.
W roli Twego Nauczyciela niech wystapi wybitny nasz Rodak -logik-
filozof:
www.polonica.net/Sens_Zycia_JMBochenski.htm

Sens ludzkiego życia zależy od wizji człowieka.

[homosovieticus]

Natomist przyjecie wizji jest konieczne dla zbudowania spójnego
swiatopogladu.
Inna wizje przyjmowali Akwinata a inną Hegel.

[Gość: Kagan]

Chrystus byl zydem (i Zydem) a nie zadnym chrzescijaninem! Jak rabe
mogl byc chrzescijanin? Panie Roterupel, co tez Panu sie stac? Czy
to przez te weksle ktores Pan podzyrowal Adasiowi M.?

[roterupel]

Chrystus przyjął chrzest a więc był chrześcijaninem.

[Gość: Kagan]

Ale to byl 100% ZYDOWSKI chrzest polaczony z obrzezaniem!

Plączesz chronologie zdarzeń. Wróć do czytania NT

[roterupel]

[Gość: Kagan]

Konkretnie w ktorym miejscu?

[europitek]

Robaks napisał:
> FILOZOFIA
> to zdolność świadomego podmiotu do nadawania NAZW
> i wyciągania uzasadnionych WNIOSKÓW.

Trudno jest dyskutować o gustach, lecz ta definicja jest chyba zbyt ogólnikowa. Gdyby przy jej pomocy próbować ocenić "zdolność filozoficzną" różnych istot żywych, to trzeba by uznać filozoficzne uzdolnienia wielu gatunków zwierząt. A to sugeruje jeszcze inne wnioski.

[dafude]

A tych którzy chcą dowiedzieć się więcej o filozofii, mimo że wcześniej nie mieli nic wspólnego chciałabym zaprosić na komparatystyczny kurs filozofii Wschodu i Zachodu. Informacje, mapki, program kursu:
www.nowa-akropolis.pl/kursy/kurs-wstepny

Chciałbym poznać nazwiska wykładowców i ich

[roterupel]

naukowe osiągnięcia (prace).
Czy to możliwe?

[europitek]

A co w tym ciekawego?
Taki kurs to jak historia motoryzacji dla uczestników kursu na prawo jazdy.

[petrucchio]

europitek napisał:

> A co w tym ciekawego?
> Taki kurs to jak historia motoryzacji dla uczestników kursu na
> prawo jazdy.

Może z tą różnicą, że uczestników kursu motoryzacji nie zapoznaje się z wiedzą
okultystyczno-teozoficzną i sekretną doktryną Mme Blavatskiej w zastosowaniu do
silników spalinowych. Tak szczerze mówiąc, to różnie powiadają o tej Nowej
Akropolis (Nueva Acrópolis), i to niekoniecznie przyjemne rzeczy:

en.wikipedia.org/wiki/New_Acropolis
es.wikipedia.org/wiki/Nueva_Acr%C3%B3polis

Nie chcę być posądzony o plotkarstwo, ale gdyby ktoś z moich znajomych chciał
pójść na taki kurs, doradzałbym skrajną ostrożność i dokładny wywiad na temat
organizatorów.

[europitek]

Moim zdaniem stosunek do takiego kursu zależy od celu, jaki chce osiągnąć ewentualny kursant. Jeśli szuka wiedzy (ale nie w sensie historycznego przeglądu różnych idei), to powinien sobie dać spokój. Ale jeśli chce się rozerwać, to jak najbardziej polecam - lepsze to niż szwendanie się całą niedzielę po supermarkecie lub oglądanie mydlanych seriali w TV.

[Gość: Kagan]

Masz absolutna racje. Lepsza pseudofilozofia niz oddawanie czci
Bogowi Mamonie w jego Swiatyniach zwanych dzis dla
niepoznaki "centrami handlowyni"... ;) Okazalo sie, ze Walesa mial
Matke Boska w klapie, ale Boga Mamone w sercu!

[Gość: dafude]

no prosze bardzo. taki Platon chociazby.

[petrucchio]

Gość portalu: dafude napisał(a):

> taki Platon chociazby.

To on jeszcze wykłada? Daję słowo: staruszek ma zdrowie!

[europitek]

Pobił "na głowę" Gadamera!
A swoją drogą, to jest dowód, że świat schodzi "na psy". Chyba nawet Leonard3 nie jest w stanie "wyprodukować" takiego żywotnego egzamplarza.

[Gość: CDA]

wszystko dzieki tej Blavatskiej. niesamowita kobieta

[Gość: dafude]

no prosze bardzo. taki Platon chociazby.

Wnioski z historii filozofii

[roterupel]

Ktokolwiek naukowo, tj. bez uprzedzeń i nastawienia uczuciowego,
starał się poznać dzieje filozofii, zarówno europejskiej, jak
hinduskiej, stwierdził, że filozofowie wypowiadają na temat samej
filozofii, i dawniej, i dzisiaj, zdania wzajemnie sprzeczne. Można
oczywiście stanąć na stano­wisku zajętym przez jednego z nich,
możliwa jest też jednak inna metoda, a mianowicie próba wyciągnięcia
wniosków z empirycznego materiału historii, bez zajęcia stanowiska w
sporach dzielących filozofów. Przy bliż­szym zbadaniu okazuje się, że
takich dających się empirycznie (redukcyj­nie) uzasadnić wniosków
jest stosunkowo wiele. Będę się starał zebrać te, które mi na myśl
przyszły w niniejszym wykładzie.
I. Najpierw historia filozofii pozwala na opis samego przedmiotu
filo­zofii. Nie chodzi tutaj o przedmiot, którym filozofia powinna
się zajmować, bo filozofowie do dziś dnia nie są pod tym względem
między sobą zgodni. Naszym celem jest po prostu empiryczne
stwierdzenie, co w dziejach, do chwili obecnej, stanowiło przedmiot
tej dyscypliny. Nie trzeba oczywiście sądzić, by wszystkie
zagadnienia stwierdzone w dziejach zawsze były badane; mamy na myśli
tylko te, które, choć zapominane w pewnych okre­sach, powracały
później z nie mniejszą żywotnością niż przed okresem zapomnienia.
Zagadnienia takie można podzielić na 5 grup następujących:
1) Teoria poznania w szerokim słowa znaczeniu. Należą tutaj takie
pro­blemy jak: czym jest poznanie (idealizm i realizm); czy człowiek
może osiągnąć pewność (problem sceptyczny); które sprzęgi logiczne
są sprawne
207
i dlaczego? Jakich metod używać należy w nauce? Jaka jest wartość
teore­tyczna nauki?
2) Ontologia, obejmująca np. zagadnienie powszechników (jedno z naj­
bardziej żywotnych w całych dziejach filozofii), zagadnienie rzeczy,
względnie substancji, zagadnienie wielości (monizm, pluralizm),
zagadnie­nie ruchu i bytu (dynamizm i statyzm). Problemy te (wyjąwszy
zagadnienie powszechników) mają tendencje do zanikania w pewnych
okresach (późna starożytność, wczesne i późne średniowiecze,
częściowo czasy nowożytne), ale później zawsze powracają.
3) Kosmologia, czyli filozofia przyrody, rozpadająca się na
filozofię materii i filozofię psychiki. Należą tu zagadnienia tego
rodzaju jak problem teleologii i mechaniki, problem pojęcia materii,
ruchu, czasu, przestrzeni itp., z drugiej strony zagadnienie
psychiki (spirytualizm, sensualizm, mate­rializm) i problem
psychofizyczny. Ten dział filozofii był ostatnio atakowa­ny przez
myślicieli, którzy sądzili, że powstanie nauk specjalnych np. fizyki
lub psychologii, uniemożliwia filozofii badanie danego odcinka
rzeczywi­stości, lepiej opracowywanego przez przyrodników. W
rzeczywistości jednak, gdy tylko pojawiła się nauka specjalna,
natychmiast okazywała się konieczność omówienia niewyczerpanych w
niej zagadnień przez odpo­wiednią filozofię, np. filozofię życia,
psychiki, fizyki itp. Faktem jest, że i dzisiaj istnieją liczni i
poważni myśliciele uprawiający tego rodzaju filozofię.
4) Metafizyka, której głównym problemem jest zagadnienie tzw. Abso­
lutu, jego istnienia, identyczności lub nieidentyczności ze światem,
posiada­nia cech wartościowych itp. Metafizyka zdawała się być umarła
zarówno po Ockhamie, jak i po Kancie, za każdym jednak razem
powróciła do dawnego znaczenia.
5) Aksjologia, rozpadająca się na filozofię estetyki, etyki religii
itp. z mnóstwem problemów coraz bardziej się komplikujących w miarę
postępu badań.

ps
Są to oczywiście wnioski Autora czyli śp. I.M. Bocheńskiego.

Wnioski z historii filozofii - cd-1

[roterupel]

Z tego jednak, że filozofia posiada w historii mniej więcej zawsze
ten sam przedmiot, w postaci określonej grupy zagadnień, nie wynika
by­najmniej, by filozofia mogła być porównana do np. matematyki,
która prócz badania tych samych problemów odznaczała się stale także
zgodnością
poglądów w jej dziedzinie. W filozofii przeciwnie można stwierdzić
przy­najmniej dwa prawa odmienne:
1) Prawo wielości poglądów. W każdej znanej nam epoce dziejów filo­
zofii istniała wielość poglądów, miedzy sobą sprzecznych pod wieloma
względami. Okres, w którym by panowała wyłącznie myśl jednej szkoły
filozoficznej, nie jest nam znany, a im świetniejszy był okres, tym
tych po­glądów było więcej. W szczególności, zarówno w dziejach myśli
europej­skiej, jak i hinduskiej można zauważyć stale przeciwstawienie
prądów idealistycznych i pozytywistycznych, a w obrębie idealizmu,
tendencji pery­patetyckiej i neoplatońskiej.
2) Prawo powracających rozwiązań. Mimo że główny kierunek myśli
filozoficznej ulega ciągłym zmianom, tak dalece, że pewne poglądy (a
nawet pewne zagadnienia) bywają zapominane na długie okresy,
niektóre typowe rozwiązania podstawowych problemów filozoficznych
powracają stale w nowej postaci. Są to zwykle poglądy
najznakomitszych myślicieli jak np. Arystotelesa (św. Tomasz,
Leibniz, Nikolai Hartmann), Plotyna (Spinoza, Bergson), Kanta (wielu
współczesnych, Husserl) i in. Ten powrót owych “wiecznych" tez jest
być może najbardziej zadziwiającym zja­wiskiem w dziejach filozofii.

[roterupel]

Wysuwa się zatem pytanie, czy istnieje postęp w filozofii? W tej
dziedzinie, aby nie popaść w fantazjowanie, trzeba mieć na uwadze
dwa fakty: (a) że samo istnienie postępu kulturalnego nie zostało
nigdy udo­wodnione empirycznie na dłuższej przestrzeni dziejów (choć
istnieje w poszczególnych odcinkach historii, np. między wiekiem
VIII a XII) i jeśli się go przyjmuje, to zawsze na gruncie
określonej filozofii (np. św. Augus­tyna albo Hegla) a priori; (b) że
nawet przyjmując istnienie postępu kultu­ralnego ludzkości, w świetle
tego, co dzisiaj wiemy o jej trwaniu (najmniej 300 000 lat), trudno
przypuścić, aby tak olbrzymi postęp musiał się dokonać w ciągu
znanych nam lat 3 000 w dziedzinie, w której nie posiadamy dotąd
żadnych lepszych narzędzi niż starożytni Grecy.
Niemniej empiryczne zbadanie dziejów filozofii pozwala na stwierdze­
nie następujących praw jej postępowego rozwoju:
1) Prawo nowych problemów. W miarę upływu wieków pojawiają się w
filozofii coraz nowe, nieznane dawniej zagadnienia. Takim zupełnie
no­wym zagadnieniem jest np. zagadnienie stosunku woli do uczuć, nie
znane
209
208
14 — Bocheński: Zarys historii

przed Arystotelesem, a mało znane przed św. Tomaszem. Jeszcze
bardziej uderzającym przykładem jest zagadnienie teoriopoznawcze w
sensie Berke­leya. Historia filozofii uczy, że w miarę postępu ilość
zagadnień nie maleje, jak chcieli niektórzy pozytywiści, ale
przeciwnie rośnie.
2) Prawo rosnącej komplikacji rozwiązań. W miarę rozwoju filozofii
te same stanowiska, które dawniejsi myśliciele wypowiadali w sposób
bardzo prosty, przedstawiane są w sposób zazwyczaj coraz bardziej
skomplikowa­ny i ścisły. Tak np. Anaksagoras swoją teorie Bóstwa
zawiera w jednym zdaniu, podczas gdy św. Tomasz lub Spinoza muszą o
nim pisać duży tom; Ockham operuje w swojej filozofii logiki paroma
prostymi kategoriami, jego następcy w 100 lat później mają ich już
znacznie więcej; idealizm prymitywny i prosty u Berkeleya staje się
niezmiernie złożoną strukturą u Kanta.
3) Prawo rozwoju sinusoidalnego. Rozwój filozofii pod wspomnianymi
dwoma względami nie jest jednak ciągły, ale linia rozwojowa wznosi
się i upada na przemian, zazwyczaj równolegle z wzrostem i upadkiem
kultury (koniec starożytności i średniowiecza), niekiedy jednak
niezależnie od niej (wiek XV i druga połowa XIX).

[roterupel]

Obserwacja dziejów filozofii pozwala również na stwierdzenie
pewnych praw dotyczących stosunku filozofii do nauk przyrodniczych.
W szczególności stwierdzamy:
1) Prawo wpływu nauk przyrodniczych na filozofię. Jest on najwidocz­
niejszy w dziedzinie kosmologii, co do innych działów może zachodzić
obecnie wątpliwość. Rzecz zastanawiająca, że wpływ ten nie tylko nie
rośnie, ale raczej maleje w dziejach myśli europejskiej. U
prearystotelików filozofia jest po prostu syntezą nauk. U
Arystotelesa, podobnie u wielu scholastyków, opiera się na nich
ustawicznie. W czasach nowszych jednak, wyjąwszy pewne szkoły
(pozytywizm, neoarystotelizm i neotomizm) wpływ nauk przyrodniczych
wydaje się mniejszy. Niemniej wpływ ten jest stały i widoczny.
2) Prawo chronicznego scjentyzmu. “Chronicznym scjentyzmem" nazy­wamy
tutaj postawę uczonych, którzy pragną za wszelką cenę całość filozo­
fii budować na podstawie ostatniej teorii naukowej. Prawo nasze
głosi, że w każdej epoce istnieje nieodmiennie tendencja tego
rodzaju. Scjentyzm
ten przejawia się jednak najczęściej nie u zawodowych filozofów,
lecz u naukowców bez filozoficznego przygotowania.
V. Wreszcie znamy z historii parę szczegółów dotyczących stosunku
filozofii do tzw. poglądu na świat. A mianowicie jest rzeczą
oczywistą, że niemal każda filozofia jest próbą zracjonalizowania
określonego poglądu na świat, czym tłumaczyć należy prawdopodobnie
prawo wielości systemów i powracających rozwiązań. Dla właściwej
oceny wysiłku filozoficznego zrozumienie tej prawdy jest sprawą
zasadniczą; bez tego łatwo jest wpaść w sceptycyzm i zwątpienie co
do możliwości osiągnięcia jakiegokolwiek poznania filozoficznego,
gdyż wieki pracy wykazały, że pogodzić się w filo­zofii nie możemy.
Jeśli natomiast uznamy, zgodnie z doświadczeniem dzie­jów, że
wszystkie systemy filozofii są tylko próbą bardziej logicznego i
pełniejszego przedstawienia określonych i nie dających się naukowo
uza­sadnić poglądów na świat, wówczas stwierdzimy, że postęp dokonany
przez filozofię jest olbrzymi.

Wnioski z historii filozofii - and!

[roterupel]

Tak np. teistyczny pogląd na świat o podkładzie idealistycznym jest
bar­dzo stary, a jednak, jeśli przejdziemy w myśli kolejne fazy
rozwoju pojęcia Boga: Anaksagorasa, Platona, Plotyna, św. Augustyna,
św. Tomasza, Spinozy, Kanta i Schelera, okazuje się, że ten sam w
zasadzie pogląd na świat zyskał ogromnie dzięki wysiłkowi filozofów,
którzy w jednym czy innym szczególe posunęli naprzód naszą wiedzę.
Zupełnie podobnie rzecz przedstawia się np. jeśli chodzi o tak zwany
materializm: jeśli porównamy prymitywny materializm joński z
demokrytowskim, następnie sięgniemy do stoików, Hobbesa, a wreszcie
do szkoły Spencera, stwierdzimy z łatwością, że i ten pogląd na
świat zyskał znakomicie wskutek rozwoju pracy filo­zofów-
materialistów.
Samego sporu między poglądami na świat filozofia rozstrzygnąć nie
może i nigdy nie potrafi. Natomiast dostarcza ona ustawicznie
argumentów to zwolennikom tego, to innego poglądu, tak np. zależnie
od tego, którego typu filozofowie mają w danej epoce
najwybitniejszych przedstawicieli. Gdy zdarzy się, że szkoła X
góruje, półinteligenci czerpiący ją z trzeciej ręki są zwykle
przekonani, że odkryto “całkiem nowoczesną" prawdę. Ci, którzy znają
historię filozofii, wiedzą, że nie przejdzie to pokolenie, a
filozofia będzie się wydawała stać po przeciwnej stronie.