Gleiwitz w wikipedii

[ballest]

de.wikipedia.org/wiki/Gleiwitz#Geschichte
Cos za malo historii?

[szwager_z_laband]

o chmielu niyma nic ...

o gwozdziach i o cieslach tysz :(

[ballest]

Jakos slabiutenko, Szwager, na Twoj wpis uech czekou, moze ich tam poprawisz!

[szwager_z_laband]

jeszcze na to przinda, a narazie ino to:)

schlesien.nwgw.de/38x5x0.xhtml

[ballest]

No to fajnie , wciepni to tam!

[szwager_z_laband]

Cesta kero kedys szua tak jak puynie nasza staro Kuodka richtowaua tysz
zabudowa Glywic. Bouy kedys dwie bramy: Bytomsko(Biouo) i Raciborsko(Czorno).
Te bramy roztwiyrauy dalyj cesta do handlyrzy kere przijyzdrzali a bo jechali
weg. Kole Czornyj Bramy stou na wielkim placu kosciou. a kole niego szkoua(juz
od 1379 roku). Na srodku tego placu, kery bou z kozdyj strony zabudowany
domami, stou ratusz. Richtung wschod cionguy sie suynne chmielowe ogrody, z
kerych zyli kedys ludzie z Glywic. Glywice miauo sroge mury ze basztoma i
warowniom(do 1431r.), a potym na tym miejscu bou zamek(od 1561r.), kery ale
szybko juzas stou sie ruinom. Juz kedys spominouch ize we czasie wojnow
husyckich Gliwice miauy dosc wazno rola i jedyn z prziwodcow husytow, Zygmunt
Korybutowicz, chciou zrobic ze Glywic stolica jednego wielkego panstwa(podobno
suowianskego). Wojna czidziestoletnio tysz niy oszczyndzioua Glywicow.

Dryny we Glywicach, za murami, bou browar i gorzelnia. Wodociong tysz miauy
Glywice( od 1531r.), a leciou an ze Wojtowyj Wsi do takyj wielkyj "kadzi" kero
boua na rynku. We archiwum miejskim stoi ize we 1534 roku bouo we Glywicach 187
domow we cyntrum i 16 na tzw. przedmiesaciach. Jak to downiyj czynsto bouo,
domy sie polouy, i tak tysz Glywice sie pora rozy polouy. We 1601r. cyntrum sie
prowie couke spolouo. W 1626r. bouo juz odbudowane, ale prawie Szwedy stoli pod
Gliwicoma i ludzie z Glywic coby sie lepiyj obronic przed Szwedoma same musieli
spolic couke Przedmiescie Raciborske. Potym jeszcze sie pieronym polouo we 1711
i 1730 roku.


Piwo a raczyj chmiel z kerego suynouy Glywice prziszuo ku koncowi(XVIIw.), a we
Glywicach zaczuo terozki zondzic sukno. Cech sukiynnikow bou nojwiynkszy i
handlyrze suknym byli najbogatsze we Glywicach. Mocka sukna sie wysyuauo do
pobliskyj Polski. We pouowie XVIII wieku prziszou ale kryzys tego fachu i w
roku 1744 ze 24 majstrow tego fach 11 zrobiouo plajta i poszuo robic za
czeladnikow u inkszych. We Glywicach miyszkali wtedy ludzie wsumie we 146
domach, kere bouy przewaznie maue/jednorodzinne. Slonsk prziszou terozki do
Prusow. Zaczuo sie rozwijac hutnictwo.

Przida sam jeszcze mozno konsek nazod ku chmielowi, z kerego Glywice bouy kedys
pieronym znane. U mie na placu rosnou jeszcze dziko chmiel - pieron wiy mozno
sie ostou z tych czasow. Chmiel - Hopfen - homulus lupulus - Tyn "Lupulin" kery
je we chmielu dowo couki tyn typowy do piwa smak. Dane kronikarske o Glywicach
jako o terynie kaj sie uprawio chmiel momy juz ze 1476 roku i przi okazji
spomniane je o monopolu kery mieli miyszkancy Gliwic na sprzedowanie piwa. W
1507 roku Bartel Stein pisou ze glywicki chmiel bou uzywany we coukim Slonsku
do warzynia piwa. Ale nazod do glywickyj kroniki. W 1534 w piwincy ratusz bouo
rozlywane wino i piwo. W 1560 roku je w glywickyj kronice spomniane
o "kwitnoncyj" uprawie chmielu obywateli Glywic. W 1711 roku bou wielki fojer
i miyndzy inkszymi spolou sie Malzhaus (niywiym eli mielcarnia abo mielcuch je
dobrym tuplikowaniym tego wyrazu?). We oktobrze 1730 juzas sie polouo(naiprzod
u postmajstra kerymu bouo joseph Schedo,, a potym ogyn sie przenios na 68
domow) i zapolou sie MALZHAUS: Ostatni roz (chyba) wiadome je o uprawie chmielu
we Glywicach ze 1774 roku. Rozijac sie zaczuo hutnictwo i teryny uprawy chmielu
przestauy istniec. Dopiyro we 1892 roku wiymy o czech braciach (Hugo, Heinrich
i Ernst)Scobel, kere pochodziyli ze Wohlau(Wołów)i kere we Glywicach na
Geraniaplacu (Plac Pistow)odkupiyli Jungbier-Brauerei i zauozyli "Brauerei
Brüder Scobel". Tukej Beno by nom pmog bora swoich materiauow dociepnonc(!?)
Potym nazywauo sie to juz "H.Scobel, Löwenbierbrauerei". Dodom sam jeszcze , co
na Karlstraße(ul.Krupnicza) boua tysz mauo browarnia "Einfach-Bier-Brauerei",
keryo nalezaua do Kochmanna.

Zrobiouech tam w tym tekscie mauy buond(za kery przepraszom). To o Bartelu
Steinie mo byc z datom 1505.
Data 1507 je datom kero dokumyntuje miejski"Malzhaus", o kerym tam pisza.
chyba to Ci bydzie odpowiedziom na twoje pytanie.
Dodac idzie jeszcze ze w 1507 roku w tym "Malzhausie" warzyli !weißes und
schwarzes Bier". Jak na pieronach znoida jedyn moj wpis o piwie to go sam dosla.
W kazdym bondz razie kedys piwo sie konsek inaczyj robiouo.

Piyrszy i nojstarszy fridhof Gywic, zauozony we 1679 roku, bou kole (a
dokuadnie w kouo) koscioua p.w. Wszystkich Swiyntych. Bou on otoczony wysokim
murym. Kostnica tysz boua murowano. Na tamte czasy tyn fridhof styknou; Glywice
miauy w czasie jak zauozono boua piyrszo ksiynga zmaruych(1635r.) ino niycauy
tysion ludzi. Jak boua wojna czidziestoletnio chowali tam tysz jyj ofiary.
Generauy, ksiyndze i zakonnice bouy pochowane we grobowcu pod kosciouym. We
1634/35 umaruo we Glywicach poraset ludzi na zaraza. Tych ale chowauo sie
oddzielnie daleko za miastym, pod Labyndzkim Lasym. Tam pod tym lasym pochowane
bouy tysz w 1831 roku ofiary cholery. Na poczontku dwudziestych lot
dwudziestego wieku przeniesione zostauy resztki kosci przeniesione na stary
kozielski fridhof, a to skiz robot kanalizacyjnych i w zwionzku z robotami przi
modernizacji drog. We 1792 roku zauozony zostou drugi fridhof, z prawyj strony
na poczontku ul.Kozielskyj. Tam kaj do 1945r. bou miejski dom starcow.
We 1808 roku powstou nastympny fridhof, tzw hutniczy(Hüttenfriedhof) kero bou
zniydaleko staryj huty. Tam je tysz pochowany np. we 1827 roku August
Holtzhausen(szpec od maszyn parowych). Inksze znane ludzie kere tam som
pochowane to Ferdinand Graf Einsiedel, Prof. Theodor Erdmann Kalide, Johann W.
Ottomar i John Baildon. W 1881 roku powstou fridhof na Trynku. W 1885r. Glywice
podzielone zostauy na dwa okryngi podzielone, kere przipozondkowane bouy
odpowiedni do fridhofow; na Kozielskyj i innymu kery sie nazywou Lindenfriedhof
(kole ul.Poniatowskiego). stary "kozielski" fridhof skuadou sie z dwoch
czynsci, jednyj staryj i jednyj nowyj(nowo doparcelowanyj). Przi wejsciu do
nowyj czynsci postawiony bou wielki kamiynny krziz. Jeszcze jedyn stary fridhof
cza spomniec. to je tyn we Petersdorf(Sobiszowice)przi drodze na Pyskowice -
Toszek. Tam kole starego kosciouka tyn fridhof ale szybko stou sie za mauy i
powstaua jego drugo czynsc na teryn(tysz przi cescie na Toszek) na przeciwko
szkouy(w tedy Volksschule 6.). I tyn fridhof po dwustu latach okazou sie za
mauy i kole roku 1900 postanowiono nowy fridhof do Petersdorfu zauozyc. Na tym
mogli byc pochowane ino miyszkancy tyj dzielnicy. Miyszkancy Glywic , kere byli
wyznania mojzeszowego mieli swoj stary fridhof kole browaru Scoblow, na
Löwenstraße(Na Piasku). Tyn je potwierdzony od 1815 do 1937. Jak zakuodany bou
nowy Lindenfriedhof(Lipowy), to przi tym dostali oni i plac do swoich zmaruych.
Tyn je potwierdzony od 1904 do dzisiej. W 1924r. powstou Zentralfriedhof
(Cyntralny) ze piynknom domym pogrzebowym, w kerym bouo 10 szyrokoformatowych
obrozow sciynnych(freskow).Namalowou je gliwiczanin Erich Gottschlich. W
czidziestych latach postowione zostauo na tym fridhofie krymatorium (nastaua
moda na palynie zwuok). Na terynie tego fridhofa postowiony zostou tysz stary
(XVIw.) drzeniany kosciouek, kery tam zostou przeniesiony ze Zymbowic.
Piyrszego stycznia prziuonczone do Glywic; Richtersdorf, Steigern, Oehringen, i
Groeling, dostouy swoj wuasny fridhof.

Starouech sie to napisac rzeczy kere raczyj niy znondziecie we
ksionzce "Gliwice wwczora", bezto czynsc waznych informacji pominouech. Te
przeca tam poradzicie znonsc.


1744 - zasuto i wyrownano boua fosa przed murami Glywic. Potym sprzedane bouy
te teryny ludziom z Gliwic, kere tam porobiyli ogrodki.

1777 - nowo remiza postowiono boua na markcie a plac paradow wybrukowany.

1784 - wieza ratusz onizono boua o pora metrow.

1794 - postawiono boua fontanna z neptunym.

1803 - wprowadzone bouo szczepiynie na ospa.


Wysznupouech do tycz kere majom ko

[szwager_z_laband]

Wysznupouech do tycz kere majom konsek interesa ku geszichcie pora piyrszych
szkryfniyntych nazwow z kole Glywic.

No tosz same Glywice - Gliwitz(1276)

Zernica - Sirdnicza(1246)

Bojkow - Boycow(1263)

Labyndy - Labant(1286)

Rzeczyce - Rzedza(okole 1300r.)

Sobiszowice - Sobischowic(1276)

Zerniki - Sirnik(1297)




Proba galot


Kedys tysz sie robiyli chopy zorgi coby piwo bouo dobre kej idzie o jakosc .
Bou taki jedyn sposob na kery sie godauo "proba galot" a robiouo sie to tak :
Testowanie piwa ( proba galot ) rozpoczyno sie od poru uykow ze kufla nalonego
aze do randu , coby smak "wycyckac" , reszta wylywo sie na drzewniano uawka na
kero potym sie siado ( bouo to pora chopa na jednyj dugyj uawce ). Za godzina
wszyske razym musieli stanonc . Kej piwo bouo dobre to stowali one razym z tom
uawkom , a jak sie galoty niy prziklejouy do tyj uawki i chopy stanyli ino ze
mokrom dupom to te co te zue piwo robiyli dostowali kara do zapuacynia abo niy
mogli juz piwa warzyc . Innym rozwionzaniym bouo opuszczynie cyny tego piwa a
przdauo by sie to nom i dzisiej . Jedna rzecz musza sam jeszcze dodac , Te
galoty boy ze skory jelynia.

Pyrsk !

[szwager_z_laband]

W 1587r. urodził się w Gliwicach Martin Stredonius (Marcin Strzoda) (łac.
Stredonius). Wstąpił do zakonu OO. Jezuitów, został prowincjałem w Czechach.
Był bardzo wykształcony, prowadził świętobliwe życie. Swą głęboką pobożność
Maryjną odziedziczył od matki, która jako małego chłopca ofiarowała go Bogu
podczas pielgrzymki do sanktuarium M.B. w Częstochowie. Wiadomo też, że
pielgrzymował również jako prowincjał czeskiej prowincji jezuitów do
Częstochowy. Zmarł w opini świętości w roku 1649. Śląski historiograf Henelius
umieścił go w Albumie Sławnych Ślazaków. W Gliwicach nazwano jego imieniem
jedną z ulic.

Podczas wojny 30 letniej w 1626 roku wojska Mansfelda ciągnęły przez Śląsk
plądrując i rabując. W sile wielu tysięcy żołnierzy, oblegano także Gliwice.
Załoga Cesarska - Śląsk należał wówczas do Austrii - była bardzo szczupła.
Głównodowodzący chciał miasto poddać, ale został przez mieszczan pojmany.
Mieszczanie nie dali się zastraszyć wpadającymi pociskami i bronili się przed
szturmującymi wrogami nawet widłami od siana i gnoju. W obronie miasta brały
też udział gliwickie kobiety przygotowując gorącą smołę i wrzątek i wylewały je
z wałów miejskich na nacierających wrogów.

Rektor szkoły i zakrystianin kościoła Wszystkich Świętych w Gliwicach Jerzy
Antoni Sobel wspomina w swojej kronice, że wiele tysięcy żołnierzy Mansfelda
zgromadziło się przed miastem podczas gdy miasto miało zaledwie tysiąc
obrońców. Gdy więc mieszkańcy stwierdzili, że się ich nie starczy do obrony,
złożyli w kościele parafialnym ślubowanie, że corocznie, aż do najdalszych
pokoleń odbywać będą pielgrzymkę do Matki Bożej w Częstochowie. Przy składaniu
zaś przysięgi rodzice mieli targać dzieci za uszy a matki spowodować głośny
krzyk niemowląt, aby przez to wyrazić, że i one biorą udział w Ślubowaniu.
Matce Boskiej to ślubowanie było miłe, a dla mieszczan zbawienne. Miano widzieć
Maryję ponad miastem, z rozpostartym do ochrony płaszczem i swoją siłę
przestraszyła wrogów zmuszając ich do ucieczki.

Wnet po cudownym ocaleniu miasta 80, mieszczan pielgrzymowało do Częstochowy,
gdzie 29 września 1626r. umieścili jako wotum wielki sztandar z wizerunkiem
Maryi. Ten sztandar spłonął niestety w 1690r. podczas straszliwego pożaru
klasztoru, ale 4 lipca 1695r. w wielkiej procesji, w której z Gliwic brało
udział ponad 400 mieszczan i chłopów przyniesiono nowy okazały sztandar na
którego jednej stronie umieszczono słowa z 123 psalmu o wdzięczności za
ocalenie a na drugiej obraz św. Michała.
Więzy Gliwic z Jasną Górą w XVII wieku musiały być wyjątkowe, na co zdaje się
wskazywać fakt umieszczenia w 1682r. na odwrotnej stronie Cudownego Obrazu
widoku miasta Gliwic obok jeszcze 3 tylko widoków miast: Krakowa, Torunia i
Raciborza. Fakt ten został odkryty podczas konserwacji Cudownego Obrazu w 1925 -
1926r.

Od 1742 roku po wojnach Śląskich, Śląsk a z nim Gliwice przeszły spod władzy
austriackiej pod panowanie pruskie. I poczatkowo tak jak dawniej pielgrzymowano
bez przeszkód.
W 1743 roku pod dniem 3 lipca, spotykamy w księdze protokółów posiedzeń
gliwickiego magistratu notatkę usprawiedliwiającą pustki w ratuszu: "vacat, bo
magistrat i większość mieszczan poszli z procesją do Częstochowy"
Ale już kilka lat później, w 1754 roku, wyszło z gabinetu królewskiego pismo
skierowane do wrocławskiego biskupa Schaffgotscha z zakazem organizowania
zagranicznych pielgrzymek, z uzasadnieniem, by pruscy poddani nie zarażali się
tak znamienną dla Polski wolnością i aby nie wynosili pruskich talarów za
granicę do miejsc pielgrzymkowych w Polsce a zwłaszcza do Częstochowy.
Faktycznie jednak chodziło przede wszystkim o walkę z bardzo zakorzenionym na
tutejszych terenach Kościołem Katolickim i jego kultem. Okazało się, że to
rozporządzenie z 1754 roku było mało przestrzegane przez duchowieństwo i
wiernych, i pielgrzymki odbywały się nadal. Dlatego 10 lat później w 1764r.
zostało wydane drugie jeszcze ostrzejsze rozporządzenie, poparte konkretnymi
karami a więc: "jeżeli ktoś, bez względu na stan, do którego przynależy,
urządzi zakazaną pielgrzymkę, należy go ukarać grzywną 50, 100, a nawet więcej
dukatów, wedle posiadanego majątku. Tych natomiast ze stanu mieszczańskiego i
chłopskiego, którzy mimo kar pieniężnych, postępują nadal wbrew królweskim
rozporządzeniom, należy ukarać czterotygodniową twierdzą. Należy też zaostrzyć
straż graniczną: dragoni i urzędnicy celni niechaj pilnie wypatrują
przestępców, a każdy denuncjant otrzyma w nagrodę jedną czwartą część kary
pieniężnej nałożonej na przestępcę."
Proboszczowie mieli to królewskie rozporządzenie odczytywać z ambony każdego
miesiąca na nowo, mieli także natychmiast zadenuncjować
poszczególnych "przestępców" ze swoich parafii u urzędników skarbowych i
landrackich. W przeciwnym razie, każdy winny miał być natychmiast złożony z
urzędu i ukarany podług stanu posiadania, albo znaczącą grzywną pieniężną, albo
dotkliwą karą cielesną. Tymczasem dla mieszczan i magistratu gliwickiego zakaz
ten także ze względów ekonomicznych nie był dogodny, gdyż już w roku 1753
magistrat gliwicki donosił, że "dzięki procesjom z Moraw i innych miejscowości
do Częstochowy, dochody mieszczan gliwickich bardzo się podniosły, bowiem
konsumpcja piwa, mięsa i chleba wyrażnie wzrosła".
W piśmie, wydanym w królewskiej kancelarii 30.IV.1765r. czytamy: "Doszło do
naszej wiadomości, że tylko nieliczni katoliccy proboszczowie czytają z ambony
według naszego nakazu, zarządzenia królewskiej kancelarii. A jeszcze mniej
liczni podają do wiadomości treść tych publikacji swoim wikarym. Aby na
przyszłość uniknąć podobnych wykroczeń, zarządza się aby wszyscy duchowni,
proboszczowie i wikarzy, kładli swój podpis na okólnikach urzędowych,
stwierdezając tym samym, iż nasze rozporządzenia są im wiadome". Po wydaniu
królewskiego zakazu organizowania pielgrzymek za granicę, a zwłaszcza na Jasną
Górę, organizowano wprawdzie liczne pielgrzymki do Pszowa i na Górę św. Anny i
do Piekar Śląskich, ale strumień pielgrzymów zdążających do Częstochowy nigdy
właściwie nie został przerwany. Świadczy o tym zapis z czasów działalności ks.
dziekana Hemera w Gliwicach z 1777 roku, a także późniejsze zapisy. We
wspomnianym roku gliwicki nadzorca policji zadenuncjował 33 osoby, które odbyły
pielgrzymkę do Częstochowy. A więc nadal, nie zrażając się karami i szykanami
wytrwale zdążano na Jasną Górę.
Najwymowniejszym przykładem pobożności Ślązków jest wydarzenie, które miało
miejsce 12 maja 1782 roku. W tym dniu pruscy urzędnicy magistratu w Tarnowskich
Górach wystawili akt oskarżenia przeciwko pątnikom śląskim z Mikulczyc, Rudy,
Zabrza i Sośnicy za to, że urządzili pielgrzymkę do Częstochowy, wbrew wyrażnym
rozporządzeniom Króla pruskiego, Fryderyka II. Do sali sądowej tarnowickiego
magistratu przyprowadzono grupę 33 zmęczonych i wylęknionych ludzi: 10 mężczyzn
i 23 kobiety. Byli to w przekroju społecznym rolnicy, zagrodnicy i robotnicy
rolni płatni od dniówki, był również między nimi jeden żołnierz z armii
pruskiej. Grupa pielgrzymów z Mikulczyc była najliczniejsza: 14 osób. Z Rudy
było 7 pątniczek, z Zabrza 9 osób, a 3 ze Sośnicy. Uwięzienia ich dokonał
strażnik z brygady pogranicznej stacjonującej w Miasteczku Śląskim Johann
Wundler, poprostu złakomił się na obiecaną nagrodę i zadenuncjował pątników. I
zamiast na Jasną Górę poprowadzono ich pod konwojem na magistrat w Tarnowicach.
Rzekomi "przestępcy" - pielgrzymi tłumaczyli swój postępek tym, że powodem
podjęcia pielgrzymki były śluby, które złożyli Matce Częstochowskiej w ciężkich
chwilach życia - albo prosząc Ją o pomoc w utrapieniu, albo dziękując za Jej
cudowne wstawiennictwo. Tłumaczyli się też, że proboszcz nie odczytał z ambony
zakazu pątniczego i uważali poprostu, że przestał obowiązywać. Józef Schmolik z
Mikulczyc, żołnierz pułku pruskiej piechoty wyznaje, że przez cał

[szwager_z_laband]

. Józef Schmolik z Mikulczyc, żołnierz pułku pruskiej piechoty wyznaje, że
przez całą zimę leżał ciężko chory i wtedy to uczynił ślub pielgrzymki do
Częstochowy wzamian za odzyskane zdrowie. Inna kobieta Agnieszka Waligowa,
oświadczyła krótko i nabożnie: "Poszłam dla Bożej posługi".

W roku 1795 Ks. Maciej Walenty Hoscheck, proboszcz parafii kotowsko -
tworogowskiej napisał kronikę p.t. "Liber Archivialis parochiae Tworogiensis".
Znajdujemy tam uwagę: "W niedzielę Zesłania Ducha świętego ranne odprawia się w
Kotach, nieszpory zaś w Tworogu. Niewielu jednak przychodzi tego dnia z powodu
pielgrzymek, które zwykło się urządzać do Częstochowy i na Górę św. Anny. Z tej
uwagi możemy wywnioskować, że w Tworogu był zwyczaj pielgrzymowania do
Częstochowy na Zielone święta i że liczba pielgrzymujących musiała być pokażna,
skoro w widoczny sposób odbijało się to na obecności wiernych w kościele. Wiele
przemawia za tym, że jeden ze szlaków pątniczych ze Śląska do Częstochowy
prowadził przez parafię tworogowską, mianowicie przez Potępę i Żyłkę w kierunku
Lublińca. Ks. Hoschek wymieniając skromny inwentarz kaplicy Bożego Grobu w
Potępie, podaje również, że znajduje się tam mała skarbonka do której składają
ofiary pielgrzymi udający się do Częstochowy. Starzy parafianie powołując się
na opowiadania swych rodziców, twierdzą, że w Potępie odpoczywali pielgrzymi
udający się z innych parafii na Jasną Górę, a droga to nie była łatwa. Trzeba
było przekroczyć granicę zaboru. Rozległe i gęste lasy pełne dzikiej zwierzyny,
stanowiły dodatkowe zagrożenia. Księgi parafialne mówią o ludziach napadniętych
przez wilki.

W roku 1823 inspektor szkolny dokonujący wizytacji w Zabrzu stwierdza: "Dzieci
przynoszą do szkoły jeszcze stale różne książki, najczęściej modlitewniki
częstochowskie".
W roku 1834 przybyły na Jasną Górę 24 pielgrzymki ze Śląska, a wśród nich 9
września - 40 pielgrzymów z Gliwic, 5 lipca - 90 pielgrzymów z Biskupic, 15
lipca 200 z Pyskowic. Do Częstochowy szczególnie intensywnie pielgrzymowały te
parafie, które miały u siebie własną małą Jasną Górę lub które czciły w sposób
szczególny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. W roku 1835 pojawia się po raz
pierwszy miejscowość Świerklaniec, zaś w roku 1836 Bytom, Lubliniec i
Kochanowice.

W latach 1888 do 1890 pielgrzymi z Gliwic przybywali zawsze na Jasną Górę 28
czerwca i było ich od 150 do 400. Gdy chodzi o udział poszczególnych
miejscowości zdecydowanie prowadził Bytom, często odrębnie pielgrzymowały także
Zabrze i Zaborze. Budujący jest również trwały udział w pielgrzymowaniu starych
parafii z dawnego dekanatu bytomskiego, skupionych wokół Radzionkowa, a więc:
Repty, Żyglin, Orzech. W wieku XX przykładowo w roku 1912 udział pielgrzymek z
terenów obecnej diecezji gliwickiej zaznaczył się w sposób następujący: 7
czerwca - Bobrek 70 osób, 28 czerwca - Stare Repty 90 osób, 28 czerwca - Bytom
100 osób, 29 czerwca - Orzech 30 osób, 29 czerwca - Gliwice 70 osób.
Należy też zauważyć, że jak zaznacza kronikarz pauliński z Jasnej Góry -
pielgrzymki ze Śląska przychodziły zawsze w ładzie, (...) były uporządkowane i
rozśpiewane.

Około roku 1900 następuje ożywienie ruchu pielgrzymkowego ze Śląska. W roku
1900 odnotowano 24 pielgrzymki, a w roku 1906 ponad 20 pielgrzymek z 4104
uczestnikami. Ale wzmagały się także trudności w uzyskaniu paszportów od władz
pruskich, a władze carskie poddawały Śląskich pielgrzymów surowym rewizjom na
przejściach granicznych, pozbawiając ich m.in. nabytych w Częstochowie
dewocjonalii. Naczelnik komory celnej w Herbach w wielu listach z 1907 i 1909
roku, próbował proponować klasztorowi jasnogórskiemu nabycie zarekwirowanych
dewocjonali i szat liturgicznych. Pielgrzymi ze Śląska mimo szykan ze strony
władz politycznych związali się z Jasną Górą w sposób trwały, a Paulini,
stróżowie Jasnej Góry zachęcali innych pielgrzymów do naśladowania ich sposobu
wykonywania praktyk religijnych w sanktuarium i zachowania się w Częstochowie.
W regulaminie pielgrzyma polecano m.in. nie tylko naśladowanie Ślązaków w ich
wspólnym udziale w nabożeństwach ,ale nawet w zakupach.

W ostatnich latach znowu i w innej formie rozwinął się ruch pielgrzymkowy z
Górnego Śląska na Jasną Górę. Pielgrzymka Diecezji Opolskiej do Częstochowy
była od 1982 roku wspierana pielgrzymami z Bytomia, Gliwic, Zabrza i okolicy.
Strumień pielgrzymów naszego rejonu wyruszaą z kościoła p.w. Chrystusa Króla w
Gliwicach, łącząc się potem ze strumieniem opolskim w okolicach miasta
Zawadzkie.

ps

[szwager_z_laband]

to tak pozbiyrouech sam ze starych wontkow ino:)

[meg_s]

szwager_z_laband napisał:

> to tak pozbiyrouech sam ze starych wontkow ino:)

właśnie widzę - oj leniuszek ;P

[szwager_z_laband]

mom prawo:)

[szwager_z_laband]

We wschodniyj czyńści miasta Gliwice (Gleiwitz) starosta górniczy
(Berghauptman) hrabia (Graf) Wilhelm von Reden założoł „Królewsko Odlywnia
żelaza„ ( „Koenigliche Eisengiesserei„), kero należała do „Królewskyj Huty
żelaza„ ( „Koenigliche Eisenhuette„). 3.11.1796 stanoł tam piyrszy wielki piec.
Von Reden robioł praktyka w Anglii , z keryj ściongnoł na ślonsk grupa
techników , m.in Johna Baildona (szkocki specjalista od hutnictwa). Baildon
zaprojektowoł wybudowanie wielkich pieców w Gliwicach i Królewskyj Hucie
(Chorzowie ) i uruchomioł tyn piyrszy na europejskim stałym londzie „gliwicki„
piec koksowy. Budowa trwała od jesiyni 1792 roku. Piec boł 13 m wielki i 40 m
kubicznych pojymny.
Opalania niy od razu sie udały , ale w końcu 10.11.1796 r. zaczynła sie
normalno produkcjo, kero leciała bez przerwy 24 tydnie . Piec tyn przebudowali
dopiyro po100 latach. Władze pruske boły zainteresowane rozwojym przemysłu
hutniczego m.in. ze wzglyndu na potrzeby zbrojyniowe . O tym kaj bydzie huta
zadecy - dowały warunki geograficzne, bliskość kopalni wyngla w Zabrzu i
wydobywanie rudy w najbliższych okolicach . Niy bez znaczynio boł dostatek
ludzi do roboty . W tym samym czasie co huta zaczynto tyż budowa „Kanału
Kłodnickiego„. Kłodnica łonczoła Zabrze z Gliwicami i Odrom. Gliwicko huta
wiyncyj jak bez techniczne znaczynie znano je dziynki odlywnictwu artystycznymu
żeliwa ( żelaza ) , kere zaczynło sie tu od 1798 r. W 1804 r. rzond pruski w
obliczu wojny z Napoleonym rozbudowoł huta . Urzondzono tu fabryka armat i
amunicji . Odloli 255 armat . Tukej tyż wyprodukowane boły piyrsze „krziże
żelazne„ ( „Eiserne Kreuze„), odlone w wojnach wyzwolyńczych 1813 r. . „Gold
gab ich fuer Eisen„ („Złoto´ch oddoł za żelazo„), to sygnatura, co boła na
rzeczach ozdobnych z żelaza, kere obywatele dostowali za ozdoby (biżuteria) ze
złota, oddowane państwu. W 1817 r. pociepli produkcjo armat i amunicji, a od
1819 r. zajynli sie konstrukcjom mostów z lonego żelaza . Dziełym tyj huty boły
m.in. most „Havel„ w Poczdamie (1823 r.) i „Weidendammer„ w Berlinie (1824 r.).
Potym juzaś robione boły maszyny i dalyj odlywano ozdobne rzeczy i tyż naczynia
emaliowane . Z czasym robione boły prawie ino naczynia kuchynne (1857 r.).

W 1871 r. krótko juzaś produkowali amunicja ( wojna francusko - prusko ) .
Potym robiyli rury gazowe i wodociongowe ( 1900 r.) . Z kuli tego , co niy
mieli zamówiyń , pociepli i ta produkcjo a robiyli dalyj maszyny parowe ,
kerych produkowanie boło zaś w 1913 r. fest ograniczone . Nowo produkcjo ,
skuli wojny , boła w 1914 r. Z huty tyj je tyż cołko moc żelaznych (
żeliwnych ) schodów , kere idzie dzisiej jeszcze na cołkim ślonsku obejrzeć po
starych pruskich domach (kamiynicach). Pedzieć idzie , co w pewnym synsie
kontynuatorym tyj firmy je dzisiej gliwicki „GZUT„, kaj miołech okazjo robić
kedyś praktyka i widziołech prawie jak jedyn pomnik tam wykończali. Po 1945 r.
tradycyjne odlywnictwo artystyczne z żelaza zostało kontynuowane bez
firma „Buderus„ Wetzlar w BRD ( „Wetzlarer Buderus Werke„). W latach 1946 -
1950 „Zweigwerk der Buderus AG„ ( filia od Buderus AG )
jako „Eisenkunstgiesserei Hirzenhain„ przejynła tradycja odlywnictwa
artystycznego z Gliwic. Peter Lipp ( ur. W 1902 r. w Berlinie ) po studiach
rzeźbiarskich w „Statliche Kunstschulle„ w Berlinie - Charlotenburgu zostoł w
1924 r. powołany bez radcy górniczego (Bergrat) Kossmanna do gliwickyj huty,
kaj do końca wojny boł kierownikym odlywni artystycznyj (Kunstgiesserei).
Gliwicko tradycjo odlywnictwa artystycznego kontynuowano bez Lippa w
Hirzenhain/Oberhessen i od niego pasja zbiyracza doprowadzioły do bogatych
zbiorów (Eisenkunstsammlungeen) w „ Buderus Museum „ we Hirzenhain. Nazod do
Gliwic. J.U Niemcewicz pisoł o tyj hucie w 1821 roku, jako „najpiękniejszej na
śląsku gizerni„. Wszyskim kere som ze Gliwic, abo tam aby roz byli, przipomna,
co gliwicko fontanna „tańczonce fauny„ postawiono w 1823 r. je dziełym tyj
huty. Robione tam boły tyż małe filigranowe dzieła, plak(i)etki, medale,
ozdobne plastyki i kopie odlywów dzieł, aż tyż nowe dzieła znanych majstrów.

Eisenkunstguss ( Eisenfeinguss ) - artystyczny odlyw żelaza - nazywo sie
odlywanie „w żelazie„ wedug artystycznych metod , np. figur , reliefów i plaket
( ek ) . Odlywanie i formowanie modelu w piosku (masie) formierskim wymago
wielkyj zrynczności i doświadczynio . A już richtich przi ozdobach . Na
produkcjo tych cacków mioł , jak idzie o styl , wielki wpływ Karl Friedrich
Schinkel . Fest znany je „ Schinkel - Teller„ („Schinkel - talyrz„). Wyróżnio
sie dwa typy dekoracyjne, - roz tyn tzw. w formie dekoracyjnyj gotyku, i - roz
tyn , kery charakteryzuje ornamyntyka antycznyj architektury .Do tego coch
spomnioł , robiyli w Gliwicach ( hucie ) wazy , talyrze ozdobne , plakety
portretowe i ze scynami , ozdoby do obudowy i same obudowy do zygarów i
pozytywków, abażury , świyczniki , przyżondy do szycio i pisanio . Wszystko to
boło produkowane równocześnie w formie stylowyj klasycyzmu i gotyku . W „
Gleiwitzer Preis Courant „ z 1847 r. idzie znalyść wielko paleta tych wyrobów.
Musza tukej spomnieć pora, jak to sie godo, zasłużonych twórców zwionzanych z
hutom. Byli to przede wszystkim:

Teodor Kalida (Theodor Erdmann Kalide) ur. w 1801 r. w Koenigshuette (Królewsko
Huta) , umar w 1863 r. w Gliwicach . Określo sie go mianym rzeźbiorza miyndzy
klasycyzmym a realizmym . Boł uczniym takich majstrów jak Ch.D. Rauch i G. v.
Schadow . Robioł przedewszystkim w odlywniach , w Gliwicach i w Berlinie .
Odlywoł z żelaza i bronzu . W Gliwicach ( hucie ) robioł za rzeźbiorza , a w
1828 r. za modelorza w odlywni w Berlinie . Najbardziyj znane od niego dzieła
to m.in. grupa do fontanny „ Knabe mit Schwan „ („Synek z
łabyndziym„), „Sterbender Loewe „ ( „Umiyrajoncy lew „ ) - z bronzu ,
spotkołech sie tyż z nazwom „ Schlafender Loewe „ ( „ śpioncy lew „ ) i „
Bachantin auf dem Panther „ ( „ Bachantka na panterze„). Pochowany zostoł na
fridchofie hutniczym ( Huettenfriedhof ) założonym w 1808 r. ( dzisiejszo ul.
Robotnicza ). W 1927 roku miasto Gliwice legło na od niego grobie kamiyń
nagrobny ze pamiontkowom tablicom odlonom w hucie i zaprojektowanom bez Petera
Lippa . Znany wszystkim Gliwiczokom lew pod muzeum w Gliwicach z kole 1820
roku , tyż je podobno od niego robotom.
August Kiss (Augustyn Kiss) ur. w 1802 r. w Paprocanach , umar w 1865 r. w
Berlinie.
Wilhelm August Stilarsky (Augustyn Stylarski) , żoł w latach 1780-1858 . Boł z
Ozimka . Członek Akadymi Królewskyj w Berlinie , a w hucie organizator dzialu
artystycznego .
Leonard Posch ( ze Wiednia , ale pochodzioł z Finsing w Zillertal ) , główny
modelorz portretów w berlińskyj hucie.
Daniel Christian Rauch, Gotfried Schadow i Christian Tieck ( wszystke z
Berlina ) .
Friedrich Reissner, ur. w Lerbach / Harz . Od 1907 do 1934 roku , modelorz w
hucie w Gliwicach .
Karl Friedrich Schinkel.
Friedrich Beyerhaus.
Ch. Maedel, z Tyrolu.
H. E. Freund z Danii. Uczyń słynnego Thorwaldessa, kerego modele tyż boły w
hucie w Gliwicach odlywane.
Spomna sam jeszcze ino rzeźba z fontanny ze Strzelec Opolskich , kero
przedstowio średniowiecznego myśliwego , kero za bajtla zawsze mi sie podobała,
a boła odlono w Gliwicach. Osobiście mom pora rzeczy, kere som z tyj huty, jak
np. medal wydany w latach powstań i plebiscytu z napisym po niymiecku i po
polsku ( po polsku z małym błyndym ) , na kerym stoi na jednyj stronie „ ST.

[szwager_z_laband]

Spomna sam jeszcze ino rzeźba z fontanny ze Strzelec Opolskich , kero
przedstowio średniowiecznego myśliwego , kero za bajtla zawsze mi sie podobała,
a boła odlono w Gliwicach. Osobiście mom pora rzeczy, kere som z tyj huty, jak
np. medal wydany w latach powstań i plebiscytu z napisym po niymiecku i po
polsku ( po polsku z małym błyndym ) , na kerym stoi na jednyj stronie „ ST.
HEDWIG -śW. JADWIGA „ i je postać naszyj świyntyj , a na drugyj stronie je
data „ 1921 „ i tekst „OBERSCHLESIER BEDENKT AUS DEUTSCHLAND KAM EUCH DAS
CHRISTENTUM - GÓRNOŚLĄZACY POMNIJCIE NA TO ŻE Z NIEMIEC OTRZYMALIśCIE
CHRZEŚCIAŃSTWO„. Inno rzecz z huty w Gliwicach , kero u mie w doma je , to
tzw. „Schinkel - Teller„ (1825 r.) i na koniec plakety górnika i hutnika , kere
som u nos w doma już od napewno cztyrych pokolyń.

Pyrsk